HarmonyTalk
home
About HarmonyTalkYour PostsJournal
راه نی : نوازنده در پی شور و حال موسیقی ایرانی
نوشته : پل دِ باروس
برگردان پارسی : پژمان اکبرزاده

بشنو از نی چون حكایت می كند ، از جدایی ها شکایت می کند
از نیستان چون مرا ببریده اند ، از نفیرم مرد و زن نالیده اند

حسین عمومی كه با پیراهن و شلواری سپید‏‎، چهار زانو روی فرشی در تالار مینی نشسته بود آنرا خواند.

H. Omoomi
حسین عمومی
عمومی در سازی بادی به نام نی كه به طور مورب در سمت راست دهان خود قرار داده سرمستانه می دمد؛ نغمه های پرشور همچو دود در فضا رها می شوند. وی هنرمندی مدعو در بخش موسیقی شناسی تطبیقی در دانشگاه واشینگتن است. گرچه دورهء دوسالهء او (در دانشگاه) تقریبا به پایان رسیده ولی امشب نیز در تاون هال اجرایی دیگر را ارائه می دهد.

وی كه از نوآوران روی نی و یكی از برجسته ترین نوازندگان نی در جهان است به تازگی خانه ای در سیاتل خریده و بنیاد مركزی برای اشاعهء شعر و موسیقی ایرانی را در آمریكای شمالی آغاز كرده است. عمومی هم به عنوان نوازنده و هم به عنوان معمار دارای سوابق درخشانی است.

او در اصفهان – یكی از دو مركز موسیقی كلاسیك ایرانی – متولد شده است. مركز دیگر، تهران است. عمومی كه اكنون شصت و یك سال دارد نزد حسن كسایی، بزرگترین نوازنده نی در جهان، آموزش دیده و خود در هنرستان موسیقی ملی ایران نیز تدریس كرده است. همچنین در سال1972/1351 از دانشگاه فلورانس در ایتالیا دكترای معماری دریافت كرده است.

در 1984/1363، پس از انقلاب اسلامی، عمومی رهسپار پاریس شد. نه تنها به دلیل سیاست های غیردوستانهء دولت ایران نسبت به موسیقی بلكه به دلیل مهیا بودن فرصت های بهتر تحصیلی برای دو فرزندش در اروپا. در پاریس او در سوربن به تدریس پرداخت و و در دفتری نیز به عنوان معمار به كار ادامه داد.

عمومی كارهای بسیاری را به ضبط رسانده و اثر تازه منتشر شدهء او «سرمست: اجرای زنده در پاریس» است. وی همچنین در موسیقی فیلم « آخرت شیرین» نوازندگی كرده است. وی در آغاز در سال 1987/1366 برای تدریس به دانشگاه واشینگتن دعوت شد و در نهایت این دعوت را در سال 2003 زمانی كه فرزندانش بزرگ شده بودند پذیرفت.

وی هفتهء پیش در دفتر زیرزمینی اش در ساختمان موسیقی دانشگاه، از آثارش و همچنین تصمیمات بزرگی كه در زندگی اش گرفته سخن گفت: «من معماری را فدای موسیقی كرده ام. شما می توانید از معماری پول بسیار بیشتری نسبت به نی نوازی در بیاورید ولی همسرم می داند كه هنگامی كه نوازندگی می كنم شاد هستم و این چیزی است كه من برایش زندگی می كنم.»

گرچه او تصمیم گرفته معماری را رها كند ولی باطناً هنوز یك طراح است. چند دهه پیش او یك مكانیسم كلیدی به نی سوراخ باز سنتی افزود كه به ساز امكان اجرای نت هایی را می دهد كه پیش تر توانایی اجرایشان را نداشت. این گونه تغییرات از سوی نوازندگان سنتی می تواند به دیده تردید نگریسته شود لذا عمومی هم در آغاز از آن با استاد خود سخن نگفت.

او با لحنی آرام و با لهجه ای اندك فرانسوی از آن روزگار می گوید: «پس از آنكه قطعه ای در رادیو اجرا كردم خواستار دیدار او {کسایی} شدم. من در تهران زندگی می كردم و او ‍‍‍در اصفهان. نخستین پرسشی كه او پرسید این بود: «آن قطعه را چگونه نواختی؟»

- می دانید، من یك كلید اضافه كرده ام.
- چرا به من نشانش ندادی؟
- نگران {واكنش} شما بودم.
- نه ! به من نشانش بده.

«من آن نی را در اتومبیل گذاشته بودم زیرا می دانستم سراغش را از من خواهد گرفت.»

سال ها بعد هنگامی كه عمومی به معرفی نامه ای برای یكی از مسابقات موسیقی ملل در پاریس نیاز داشت كسایی كار او را یك «گسترش» برای ساز نی نامید. عمومی می گوید: «این یك تاییدیه بسیار مهم برای كاری كه من انجام داده بودم بود.»

عمومی همچنین افزوده هایی برای كوك سازهای كوبه ای ایرانی همچون تمبك و دف ابتكار كرده است. موسیقی كلاسیك ایرانی بر اساس هفت سیستم كه دستگاه نامیده می شوند سازماندهی شده است كه درهر دستگاه ، یكصد و پنجاه انگاره ملودیك با حال و هواهای گوناگون وجود دارد. اجرا كنندگان، نغمه ها و گام ها را به خاطر می سپارند ولی واریاسیون های خود را بداهه نوازی می كنند.

نی سازی است با قابلیت زیاد در ابراز عواطف. اصوات بم این ساز پرنفس و حتا کمی مخوف است – مناسب برای فیلم «آخرت شیرین» - اصوات بالای آن تیزی و آرامش خاصی دارد. ایرانیان بر خلاف همسایگان ترک خود که آنها نیز نی را به کار می برند، برای به صدا درآوردن اصوات بم، انتهای ساز را مستقیماً در دهانشان قرار می دهند.

عمومی در ضمن اینکه این تكنیك را به نمایش می گذارد، به نقاشی مقطعی چانه روی تخته اش اشاره دارد. می گوید: «هوا را با زبانم كنترل می كنم.» وی توضیح می دهد كه چگونه یك جمله را با چهار یا پنج حال و هوای گوناگون اجرا می كند؛ از شاد و بشاش گرفته تا توفانی و آتشین. او به گونه ای عمل می كند كه همه چیز آسان به نظر می رسد ولی هیتر مارمن، یكی از بهترین شاگردان او، می گوید تعدادی از نوازندگان هفته ها تلاش می كنند تا تنها صدایی از این ساز دربیاورند،‌بسیار كمتر از یك عبارت مفهوم.

دانیل اتكینسون، یكی دیگر از شاگردان عمومی می گوید: «این سازی برای آدم های كم دل و جرئت نیست.»

ولی عمومی خاطر نشان ساخت که این آواز و نه نی است كه در موسیقی كلاسیك ایران غالب است: «مهمترین چیز مفهوم شعر است. حتا امروزه اگر بخواهید توجه مردم را جلب كنید با یك خط شعر آغاز می كنید. تندیس های شاعرانی - رومی ‍‍}مولوی}، سعدی، حافظ – در میادین عمومی است و این بسیار عادی است.»

برای رومی، موسیقی‏ِ نی همچو نماد زندگی انسان بود كه هنگام تولد از اصلش بریده شده است و می كوشد راه خود را برای بازگشت {به ریشه اش} بیابد. عمومی می گوید «گرچه رومی و دیگر شاعران سده سیزده و چهاردهء دوره كلاسیك به سنت اسلامی وفادار بودند این رموز صوفیانه به موسیقی به عنوان یك وسیله برای رسیدن به یك درجه اعلای روحانی نگاه می كنند. هنگامی كه فلسفه تان را از مذهب جدا می كنید پیشرفت می كند؛ پرواز را آغاز می كند و رسیدن به خلسه. »

در كنسرت امشب برنامه شامل «جذبه عشق» از رومی، همچنین كارهای حافظ، سعدی و فریدون مشیری، شاعر سده بیستم است.

در آغاز امسال، عمومی و یكی از شاگردانش، بهروز علوی كه یك مهندس است انجمن هفت دستگاه كه یك انجمن غیرانتفاعی برای اشاعه شعر و موسیقی كلاسیك ایران است را پایه گذاری كردند. این انجمن كلاس های انفرادی و گروهی‏‌، سخنرانی و كارگاه های آموزشی برگزار می كند. عمومی همچنین در حال تهیه یك دی.وی.دی برای توضیح دشوارهای موسیقی ایرانی بر اساس سنجش با معماری ست؛ مانند سنجش فواصل موسیقی با ارتفاع ساختمان ها.

مركز انجمن هفت دستگاه در سیاتل است؛ جایی كه حسین عمومی اخیرا خانه ای در منطقه میپل میف در نزدیكی سند پوینت خریده است. وی می گوید: «طبیعت این شهر جداً افسانه ای است. من اكنون در كاپیتول هیل زندگی می كنم و شما خانه كوچكی را می بینید كه صاحب آن چندان ثروتمند نیست ولی گل ها در جلوی ساختمان هستند. معماری تنها ساختمان نیست. محیط زیست هم معماری است و فرهنگ مردم، معماری این شهر را می سازد.»

توجه : این مقاله با حذف بخش های زیادی از آن و بدون ذكر ماخذ توسط خبرگزاری ایسنا مخابره شده كه در شماری از وب سایت های و نشریات پارسی زبان نیز انتشار یافته است. اشتباهات احتمالی به عهده نویسنده روزنامه سیاتل تایمز است.


اصل این مقاله به زبان انگلیسی :

The way of the ney: Musician pursues passion for Persian music
By Paul de Barros




مطلب مرتبط :
- نی، وسیله یا هدف!
- گزارشی از همایش "نگرشی نو به ساختار ساز نی"

June 02, 2005

نظرات شما
- دوست عزيز؛ حتما" اينکار را خواهيم کرد.
گفتگوي هارمونيک , June 03, 2005
- ببخشيد در خواستي که دارم ربطي به مطلب بالا نداره چون مطمئن بودم آخرين پستها رو حتما ميخونيد تو اين صفه در خواستم رو بيان ميکنم ميخواستم خواهش کنم در باره موسيقي الکترونيک و چگونگي ساخت اون و دستگاهها و نرم افزارهايي که ميشه باهاش همچين آهنگهايي رو ساخت برامون توضيح بديد مطمئنم اين مطلب مشتاقان زيادي دارد
رامين , June 03, 2005
- تنها این مقالهء سیاتل تایمز نبود که آژانس های خبری ایران بدون ذکر ماخذ و سانسور و تغییر مطالب منتشر کردند. چند ماه پیش از زمان کنسرت شجریان ، مطلبی را از یکی از نشریات معروفی کانادایی ربودند و نامش را هم نبردند! حالا خدا راشکر یکی پیدا شد دستارو رو کنه! مقاله جالبی بود.
بهمن , June 02, 2005