HarmonyTalk
home
About HarmonyTalkYour PostsJournal
محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ - قسمت دوم
 M.R.Shajarian Homaiun Shajarian Alizadeh Kalhor
همایون شجریان، محمد رضا شجریان
کیهان کلهر و حسین علیزاده
پس از "یاد ایام" تا 10 سال هیچ یک از کارهای شجریان با گروههای کوچک از ساختاری مانند سه گانه های 69 برخوردار نبود، تا اینکه "بی تو به سر نمی شود" به انتشار رسید. سه گانه های شجریان و گروه جدیدش "زمستان است"، "بی تو بسر نمی شود" و "فریاد" مشهورترین کنسرتهای شجریان تا کنون بوده است.

این اتفاق دلایل متعددی دارد که مهمترین آنها، همکاری نوازنده و آهنگساز مبتکر و خلاق موسیقی ایران حسین علیزاده بعد از حدود 10 سال با شجریان و همکاری کیهان کلهر که با انتشار "شب، سکوت، کویر..." و دیگر آثاری که در زمینه موسیقی تلفیقی منتشر کرده بود از محبوبیت بالایی برخوردار بود، ضمن اینکه کمانچه را نیز با لحنی خراسانی و مخصوص به خود می نواخت؛ همچنین همایون شجریان که به عنوان نوازنده و خواننده در گروه همکاری میکرد همواره مورد توجه علاقمندان موسیقی ایرانی بوده. در کنار این عوامل تبلیغات گسترده ای که روی این کنسرتها وجود داشته و مخصوصا" پس از انتشار VCD "همنوا با بم" که اولین فیلم تدوین و کارگردانی شده از کنسرتهای شجریان بود ( که اقدام زیبایی برای کمک به زلزله زدگان بم بود) موقعیت بی نظیری برای این سه گانه فراهم کرد. ولی به عقیده نگارنده نه شجریان از تکنیک و آواز بی دغدغه سابق برخوردار بود، نه علیزاده از آن چشمه لایتناهی خلاقیت، نه کلهر از کمانچه ای خوش صدا و دقیق. شجریان از این جهت که به 60 سالگی میرسید و در همین برنامه دچار بیماری سختی شد، علیزاده از سال 1376 که "راز نو" را به اجرا گذاشت اثر قابل توجهی همسنگ آثار گذشته خود عرضه نکرده؛ قطعات برجسته ای هم که در این سه اثر عرضه کرد مربوط به آثار گذشته او بودند. کیهان کلهر هم به دلیل نا معلومی نوازندگی کمانچه اش تغییر کرده و مملو از صدا های اضافه آرشه و انگشت گذاریهای غیر دقیق شده، در واقع فرق عمده سه گانه 79، 80 در همین است. برای نمونه تصنیف "مرغ سحر" این گروه را با اجرای قبلی مقایسه کنید:

audio file تصنیف "مرغ سحر" اجرای جدید

audio file تصنیف "مرغ سحر" اجرای سال 1369

"مرغ سحر" 69 ماهور "دو" و اجرای سال 82 ماهور فا است، پس در اجرای سال 82 خوانندگان تا نت "ر" باید بخوانند که می خوانند، ولی شفافیت صدای گذشته را ندارد. همینطور نوازندگان قسمتهایی را برای زینت اضافه کرده اند، ولی کمانچه بوضوح فالش است! با شنیدن سه گانه سال 69 اولین احساسی که به شنونده دست میدهد، زلالی و بی پیرایگی این آثار است. قطعات ضربی بیشتر ساخته پیرنیاکان و بعضی، از شجریان است، تصنیفها بجز "مرغ سحر" و "ای که به پیش قامتت" همگی ساخته محمدرضا شجریان است. یکی از مهمترین عوامل زیبایی این سه اثر تنبک مرتضی اعیان است که با دقت و هماهنگی مثال زدنی در این آثار نواخته، تنبک اعیان نه خیلی بم و نه زیر است و نتیجه همنوازی او با عندلیبی و پیرنیاکان، صدایی شبیه به حرکت آرام جویبار را دارد.

audio file به قسمتی از "رقص پروانه"ساخته داریوش پیرنیاکان توجه کنید.

داریوش پیرنیاکان در "دل مجنون" و "سروچمان" سه تار نواخته و نشان داده که غیر از اینکه تارنوازی تواناست به ادبیات سه تار هم تسلط زیادی دارد و به عقیده نگارنده، سه تار نوازیش کم از تارنوازیش ندارد. پیرنیاکان در این سه اثر بخوبی توانایی های خود را در نواسازی و نیز درک بالای خود را از فرمهای موسیقی ایرانی به اجرا گذاشته است.

در سه گانه 69 جمشید عندلیبی و پیرنیاکان در سئوال و جوابهای آوازی همکاری قابل توجهی دارند، که یکدست بودن و نزدیک بودن حس و حال و آشنایی به فضای نوازندگی یکدیگر موجب این امر شده. audio file به قسمتی از سئوال و جواب نی و سه تار از آلبوم " سروچمان" توجه کنید.

در هنگام اجرای این سه اثر زمزمه هایی در میان اهل موسیقی شنیده میشد که چرا شجریان از نوازندگان با تجربه تر نی استفاده نکرده؟ ولی پس از انتشار این سه اثر عندلیبی موفقیتهای قبلی خود را تثبیت کرد و نشان داد با سبکی غیر از سبکهای قدیمی نی نوازی هم می توان اثری قابل توجه به اجرا گذاشت.

 Andalibi Shajarian Pirniakan Ayan
مرتضی اعیان، داریوش پیرنیاکان، محمدرضا شجریان و جمشید عندلیبی
شرکت "دل آواز" سه گانه های 69 را در یک جلد منتشر کرد که پس از مدتی "دل آواز" در یک اقدام عجیب، این سه آلبوم را با تغیرات اندکی در شعر و موسیقی بصورت مستقل و با همان نامهای قبلی منتشر کرد! که از کیفیت و نظم، آلبوم سه کاسته قبلی برخوردار نبود؛ البته انتشارات "دل آواز" برای منتشر کردن CD صوتی این کنسرتها باز از همان آلبوم سه کاسته استفاده کرد.

همچنین کنسرت "پیام نسیم" و "دل مجنون" بصورت فیلم ویدیویی چند سال بعد به انتشار رسید که پس از آن فیلم کنسرت "یاد ایام" در شور و "افتخار آفاق" در سه گاه هم در دسترس عموم قرار گرفت؛ البته "افتخار آفاق" (که از لحاظ آمادگی خواننده و نوازندگان و کلا" موسیقی به کیفیت کارهای قبلی نبود) بصورت صوتی منتشر نشد.


مطالب مرتبط :
- محمدرضا شجریان و سه گانه ۶۹ - قسمت اول


از سجاد پورقناد


September 24, 2005

نظرات شما
- aghaie ya khanoome masty! in lahne shoma ke baraye harfatoon estedlali nemiarid va rooie yek chizaiy takid mikonid b,ad ham fahashi mikonid aslan dar sathe harmonytalk nist. aghaie a'ian navazandeie khoobi boodand ke salhai ke dar iran boodand dar karhaie ziady saz zadan makhsoosan dar navarhai ke navazandegani dastchin shode, az inshan bahre gereftand mesle hamin se navr va shab sokoot kavir o booie norooz ...lotfan ia dalil biarid ia sokoot konid.mamnoon
hanieh , October 12, 2005
- ba salame mojadad looli jane aziz dar morede aghaye pirniyakan va aghaye ayan va navazandegiyeshan sohbat ziyad ast va man nemitavanam hameye in dalayel ro dar inja motezaker beshavam dar morede aghaye ayan shoma mitavanid tahghigh konid va az navazandegan dareje avale tonbak soal konid. hata khode ayan ham inro fahmide va tonbak ro kenar gozashtan hamintor mibinid ishan kare jadidi nadaran.hamchenin nagoftam ishan morede biehterami hastan balke goftam dar zamineye tonbak harfi baraye goftan dar jameeye tonbak nadaran ke inro shoma mitonin berin tahghigh konid. va dar morede kamanche man aslan ishan ro ba ostad bahari moghayese nakardam va aslan in kare dorosti nist va bar hich mosighidani karhaye por arzeshe ostad bahari poshide nist va jaye hich sohbati nadaran vali ishan negah darandeye saze kamanche dar an zaman sakht bodan chon agar ishan kamanche ra zende mikardan dar zamane khodeshan kamanche ziyad amozesh dade va saze avale an zamane khod az lahaze honarjo mishod dar hali ke saze avale an zaman violon va santor bodan dar hali ke dar in chan sale akhir ba ejrahaye porshahamate kayhan kalhor in saz dobare ronagh va dar amozeshgahha ziyad honarjoo gerefte ast pas mitavan goft kalhor kamanchera zende kard va aslan nemshavan ba kare bozorgi ke aghaye bahari anjam dad moghayese kard zira indo harkodam kareshan fargh mikonad. darzem kalhor va alizade ba hamnava ba bam marof nashodan balke kalhor bishtar ba kare bozorgi ke dar shab sokot kavir anjam dad kalhor shod. dar inke aghaye shajariyan dar daheye 60 khod hastan va khanandegan harche robe piri miravan sedayeshan tahlil miravad hich shaki nist vali hamantor ke khode shajariyan gofte ast ishan bishtar dar karhaye akhireshan az teknike bishtar estefade kardean va khastan khanandegiyeshan bishtar tekniki bashad hamantor ke da zemestanast va bito besar nemishavad va faryad mibinim va az lahaze sedaee hanoz nemishavad dar in 3kar be ishan khorde gereft. bande ham be nevisande natazideam vali be ishan yek noktera motezaker mishavam ke hichvaght ba khorde gereftan az asatide bozorg bejaei nakhahan resid balke bayad khod halahalaha bayad bakhiye be abdogh bezanan mamanoon
masy , October 12, 2005
- salam,avalan inke goftid yek navazande mesle aghaye ayan ya aghaye pirniakan ke dar asare ziady hamkary kardan va hamishe morede setayeshe honarmandane bozorg boodand" navazandegane zayifi hastand" bedoone avardane dalil,mani nadare.agar tavajoh dashte bashid,darmatne bala,har enteghady hamrah ba nemoone va dalil boode.dovoman,aghaye kalhor,zende konandeye kamanche naboodand va dar in zamine,dar moghabele shakhsiaty mesle aghaye bahary,fa'aliateshon nachiz boode.magar baraye avaam ke kamanche ra ba hamnava ba bam shenakhtand!!!ke in afrad dar navazandegiye tar ham ehtemalan faghat aghaye alizade va dar tonbak ham homayoun ra mishenasand. sevoman,aghaye shajarian,bainke khanandeye morede alagheye hameye ma hastand,dar daheye 60 e zendegiye khod hastand... agar shoma nemikhahid,ofoole khanandeye afsaneyetan ra bebinid,nabayad be nevisandeye binava betazid,cherake inja donyaye vagheyat ast na afsane.
looli , October 11, 2005
- ba salam dar morede 3ganehaye 69 bayad begoyam ke karhaye zaeifi nistand vali karhaye shahkar va ghavi ham nistan hamantor ke ma mibinim karhaye ghabliye shajariyan ba meshkatiyan besiyar ghavitaraz karhaye aghaye pirniyakan ast. vahata dar payame nasim tar fogholade zaeif ast. va darmorede aghaye ayan bande khod tonbak navazam va ba tanha faghat tanha kasi ke dar tonbak moshkel daram aghaye ayan ast chon ishan fogholade zaeif saz mizanan.va agar nemidanid ishan dar jameeye tonbak navazi harfi baraye goftan nadaran va digar tonbak nemizanan . dar morede3ganehaye 79 ke shahkareiran hastan va tahavoli bozorg dar mosighi ijad kardan in donavazande agar bitajrobe hastan pas che kasi ba tajrobe ast. aya ma dar dastgahe nava asari mesle bito besar nemishavad peyda mikonim va dar morede aghaye kalhor ishan dar kamanche che dar iran va dar kharejaz iran ke dar kharej khili bishtar tarafdar daran ejabi ijad kardean kamanche agar zende shod be vaseteye in bozorgvar bod va dar morede khodeton aghaye porghanad shoma va amsale shoma khili halahalaha bayad bakhiye be abdogh bezanin ta dar moredeaghaye shajariyan sohbat konin darzemn karhaye 69 dar dastgah haye shor ke dastgahi rayej va sade hastan zade shode ke baraye shanavandegan khili hazmash rahat tar ast ta karhaye 79 ke dar magham dad va bidad va dastgahe nava va morakab khani hast mamnoon
masy , October 11, 2005
- salam merc mamnonam kheili khoshhal shodam.
siavash , October 10, 2005
- باسلام به همه اهالی هارمونی ...! ازنظربی پیرایگی وساده وخوش لحن اجراکردن حق باشماست ! هرشنونده غیرحرفه ای هم این تفاوتهارااحساس میکند. اماازسوی دیگرشایدیکرنگ نبودن و شایدنشدن ویانخاستن آقای شجریان برای همرنگی باگروه علت این ناهمخوانیهاباشد! نوآوریهایی که اقای علیزاده درموسیقی اصیل انجام دادهاند برهیچ کس پوشیده نیست واین اقای شجریان است که باید قالب قدیمی کارهاراشکسته وبه همراهی باانان به معنای واقعی بپردازد..به امید کارهای بهتروروزی که همه موسیقیدانان ما باهم همانند صباووزیری رفتارکنندویکدل ویکصدابرای گسترش فرهنگ کشورمان بکوشند....!
- Agar morade nasihat konane ma inast ke tarke doost begouyim tasavvorist mahal. (Rosvaye del)
Kaveh , September 27, 2005
- اتفاقا من هم در مورد استاد دچار اشتباه لحظه ای (یا مثلا جنون آنی) شدم که طبق معمول به طرفداران موسیقی ایرانی برخورده، چون یادم نبود خودم هم دیده بودم در همنوا با بم که تکرار چندباره ی فریاد بود، استاد بیت را تصحیح کردند. راستی استاد این اشتباه را چرا در خارج از ایران، مکررا به صورت لحظه ای تکرار کردند و تازه پس از تذکرات دوستان و ادیبان بود که دچار اشتباه لحظه ای نشدند؟! به هر حال شماها طرفداران موسیقی ایرانی هستید، برخلاف ما که طرفدار عمه مان هستیم و دچار این جنون های آنی می شویم. از همه شما طرفداران عزیز معذرت میخواهم
BLUE SHADOW! , September 27, 2005
- Douste aziz "Blue Shadow"! ba salam, oun matlabi ke darbareye ghazale Hafez farmoudid dar Albume Faryad sehat dare amma Ostad dar Hamnava ba bam mikhanand: Az in samoum... pas dorost mikhanand. An chizi ke shoma marfoumid yek eshtebahe lahzeyi mibashad ke baraye kheyliha momkene dar rouye sahne ettefagh biyoftad...
Kaveh , September 25, 2005
- با تشکر فراوان از آقای پورقناد به خاطر مقاله بسیار خوبشون. من خیلی خوشحالم که می بینم شما آثار رو از جنبه هایی متفاوت با آنچه قبلا" گفته شده بررسی می کنید؛ انتقادهایی می کنید که کاملا" بجا هستند اما کمتر کسی هوشیاری یا جسارت لازم برای بیانشان را دارد و همین نوع برخورد است که می تواند باعث حفظ و پیشرفت هنر ما باشد. بازهم متشکرم
صهبا , September 25, 2005
- Dear Sadjad, more than some problems, that you have been noted; both 90th et 2000th trilogies of Shajarian, aren't more than reconstructions of Persian music, with more&less virtousity, yet, without close addressings to persian music miniatures. For example, the melismata (Jodls or "Tahrir") of Shajarian, are powerfull, complex, and -in some cases, "statically" only- symmetrical,plus a wide register of song, ergo, completely, virtouse; but, there is no sign of "Dynamic" symmetries et noinces of elder maestros of persian music, and in a more popular word,no "sense of song"; It's the problem, wich occured in most songs of Shajarian, after ending work with Meshkatian et Lotfi. But the new generation of Shajarian works, with Alizadeh et Kalhor, other than this problems, contains even some errors in combination of poems et music, with doubts in poems! for Example, we hear in the "Faryad" a poem from Hafiz: "Az in Samoom Ke bar ...", wich "Samoom" is a Qoranic word, means "Wind of the Hell", but Maestro singed: "Az in Somoom ke bar tarf e boostan bogzasht..."; With this version of poem, i have been confused for a long time, about imagination of Shajarian on the subject of "Somoom, Boostan, etc."!
Blue Shadow , September 25, 2005
- Bale an matlab ehtemalan dar rouznameye hamshahry boud va farmayeshe shoma sahih hast ke nakhodagah Ostad in tasnif ro dar zehn dashtand. Be har hal dar cd ye akhire Delawaz eslah shod. Ayyam be kam
kaveh , September 24, 2005
- کاوه عزیز فرمایش شما صحیح است، 3 گانه های 80 حرفهای جدیدی دارد و همگی برنامه های زیبایی هستند ولی بنده هم منکر این موضوع نشدم و گفتم اشکالاتی در برنامه های جدید بود که در آثار گذشته شجریان نبود و اشاره کردم. دو مرغ سحر به مقایسه گذشتم و همانطور که خودتان میدانید منظور من خش خش ضبط صوت نبود و صدای خود اجرا بود که می توانید در فیلم همین کنسرت و کل این سه نوار بشنوید؛ اگر بخاطر داشته باشید اجرای تصنیف" فریاد "هم در نوار خالی از این اشکالات نیست. در مورد "سروچمان" هم شاید حق با شما باشد ولی حتی قطعاتی که من برای نمونه در سایت گذاشتم از همین CD که دقیقا" اجرای آلبوم سه کاسته است استفاده کردم (شاید باز دو بار CD منتشر شده!) در مورد "یعنی چه" قبلا هم من این موضوع در یکی از روزنامه ها مطرح شده بود که البته کسی با مقاله ای در همان روزنامه در جواب این موضوع گفته بود که احتمالا آقای شجریان این بیت را در ناخودآگاه ذهن خود داشتند و زمان ساخت این تصنیف بدون آن که منبع آن را در یاد داشته باشد این تصنیف را ساخته. این اتفاق بسیار زیاد در ساخت موسیقی پیش می آید به طوری که نیمی از قطعاتی که در موسیقی ایرانی می شنویم یا از جملات ردیف بهره گرفته یا از قطعات قدیمی. در واقع مهم شکل پایانی اثر است که چقدر نسبت به تمی که از آن الهام گرفته شده کاملتر باشد.
سجاد , September 24, 2005
- Ba sepas az in maghaleye besiyar jaleb. Kasi tardid nadarad ke 3ganehaye 69 besiar ziba hastand che az lahaze mousighi va che az lahaze avaze Ostad. Amma man dar chand mored ba shoma mokhalefam: 1. Be nazare man 3ganehaye Zemestan ast, bi to besar nemishavad va faryad ham ziba hastand va ham dar jahate tahavvole mousighi naghshe be sezayi ra ifa kardeand. In bastegi be saligheye shoma darad ke mousighiye sonnati ra doust dashte bashid ya nogerayi dar mousighi. Vali Ostad Shajarian har 2 ra doust darad: Ostad dar ketabe raze mana migouyad ke bastegi darad ke che kari ra bekhahand anjam dahand, masalan avaze asile kamelan azad ra ba Ostad jalile shahnaz, agar bekhahad be sonnat nazdiktar bashad ba aghaye Lotfi....va avazi ke 100% az sonnatha be dour bashad ra ba Aghaye Alizadeh. 2. Delawaz dar taksire cd haye sale 69, sarve chaman ra az ejraye Kalsrohe entekhab karde bar khalafe an chizi ke shoma marfoudid.(ejraye berkley dar navarha moujod hast) 3. Morghe sahare akhir besiar zibast va be nazare man binazire. Shoma avvalan ye ghesmat az in ejra ro be keyfiyate besiar payin dar maghale gozashteid va anvaght migouyid seda shaffafiyate gozashte ra nadarad. Albatte khodetoun ham dar labelaye maghale goftid ke Ostad bish az 60 sal dardand va tabiist ke shajariane 69 shajariyane akhir nabashad. 4.Dar zemn ghesmate avvale tasnife Yaniche az aghaye Mehrtash ast va ghesmate dovvom az khode Ostad ke in dar cd ye akhire delawaz eslah shode. Ayyam be kam Sar faraz bashid
Kaveh , September 23, 2005
- مقاله ی بسیار جالبی بود .مخصوصا مقایسه ای که از کارهای قدیمی و جدید کرده بودید وصراحتی که قبلا کمتر در مقایسه این آثار به کار رفته بود خیلی جالب و مفید بود بهتر است این انتقادات مجال بیشتری برای بروز بیابند.شاید اگر این انتقادت سالها ی گذشته بیشتر به بعضی اساتید شده بود امروزنمی گفتیم متاسفانه کار های جدید نسبت به کارهای گذشته پیشرفت خاصی ندارد و گاهی هم دچار کاستی است.
پرنیان , September 23, 2005
- بسیار صریح و در عین حال غیر گستاخانه بود. ممنون.
psycho , September 23, 2005