HarmonyTalk
home
About HarmonyTalkYour PostsJournal
بیایید موسیقی بسازیم - ۱
G G D7 D7
G G D7 D7
جدول شماره ۱ - اولین ایده هارمونیک برای هشت میزان

بسیاری از دوستان بارها طی ارسال نامه راجع به روشهای ساده برای آهنگسازی سئوالاتی را مطرح کرده اند، سعی می کنیم طی چند نوشته بدون آنکه خود را درگیر مسائل پیچیده تئوری نماییم، با حداقل معلومات تئوری روشی را برای اینکار ارائه کنیم. در این نوشته با ذکر یک مثال کوچک به بیان ایده کلی می پردازیم و در نوشته های آینده سعی در تهیه قطعات بلند موسیقی خواهیم کرد.

استفاد از هارمونی یکی از متداول ترین روشها برای ساخت موسیقی است. حتی اگر هیچ ملودی یا موتیف خاصی در ذهن شما نباشد می توانید از این روش برای ساخت موسیقی استفاده کنید، بطوریکه پس از مدتی تمرین و بدست آوردن مهارت می توانید زیباترین قطعات موسیقی را بسازید.

تهیه طرح اولیه
برای اینکار باید ابتدا طرح ساده ای از چهارچوب موسیقی و قالب هارمونیک آن تهیه کنیم و بتدریج به بسط و توسعه آن بپردازیم.

برای سادگی در ابتدا فرض را بر این می گذاریم که قرار است تا قطعه بسیار کوتاهی در هشت میزان تهیه کنیم. این اندازه معمولآ برای بیان جملات موسیقی یا مقدمه یک قطعه بزرگ کافی است.

ابتدا تنالیته و گام موسیقی را انتخاب می کنیم، بعنوان مثال سل ماژور. رسم بر این است که برای تهیه موسیقی آنرا به بلوک هایی تقسیم می کنند. معمولآ کوچکترین بلوک و واحد های چهارمیزانی است، بنابراین مطابق جدول شماره یک، قطعه خود را به دو واحد چهار میزانی تقسیم می کنیم.

G G D7 D7
G G D7 G
جدول شماره ۲ - اصلاح میزان آخر برای فرور روی تنالیته اصلی

دو دسته چهار میزانی در اختیار داریم که طی آن باید موضوعی ملودیک مطرح شود و سپس پایان یابد. چهار میزان اول را برای بیان تم و چهار میزان بعدی را برای گسترش و خاتمه دادن آن در نظر می گیریم.

ساده ترین هارمونی که می تواند برای اینکار انتخاب شود همان است که در جدول شماره یک آمده است. شما ممکن است ایده های دیگری داشته باشید، اما آنچه ما در اینجا مثال می زنیم از جمله ساده ترین حالت ها است و هدف آن است که نشان دهیم لزومی ندارد که برای تهیه یک موسیقی از هارمونی پیچیده استفاده کنیم. به هارمونی این هشت میزان گوش دهید :

audio.gif |G|G|D7|D7|G|G|D7|D7|

اگر به این توالی آکورد خوب گوش کنید متوجه می شوید که در انتهای قطعه بوضوح حالت ناتمامی دارد که دلیل آن وجود آکورد دومینانت هفت است. بنابراین برای آنکه هارمونی در میزان هشتم روی تنالیته فرود بیاید باید هارمونی میزان آخر را از D7 به G تغییر داد.

audio.gif |G|G|D7|D7|G|G|D7|G|

این ترکیب هارمونی می تواند مفید باشد اما برای گریز از یکنواختی و مشابهت با چهار میزان اول و نیز ایجاد نیاز بیشتر به فرود در انتهای قطعه روی تونیک، صلاح بر این است که میزان حضور آکورد دومینانت در چهار میزان دوم بیشتر باشد. بنابراین برای تاکید بر آکورد فاصله پنجم گام هارمونی میزان دوم را نیز به D7 تغییر می دهیم.

G G D7 D7
G D7 D7 G
جدول شماره ۳ - ایجاد تغییر در طرح چهار میزان دوم برای تاکید بر آکورد دومینانت

توجه داشته باشید هر چقدر در ابتدای چهار میزان اول تاکید بر هارمونی G مهم است - برای تثبیت تنالیته - در چهار میزان بعدی اینکار اهمیت کمتری دارد و حتی تاکید بر آکورد فاصله پنجم مهمتر است. گوش کنید :

audio.gif |G|G|D7|D7|G|D7|D7|G|

اگر به هارمونی این هشت میزان گوش دهید ملاحظه خواهید کرد که از لحاظ فراز و نشیب اگر چه خیلی ساده است اما می تواند مبنای ساخت اولین موسیقی ما باشد. از آنجایی که قصد نداریم هارمونی این قطعه را پیچده کنیم به همین مقدار اکتفا می کنیم و با به سراغ ملودی می رویم و نشان می دهیم که با همین هارمونی ساده می توان موسیقی قابل قبولی تهیه کرد.


ایده ریتمیک برای تهیه ملودی

تهیه ملودی
فرض می کنیم که هیچ ایده موسیقی یا موتیفی در ذهن نداریم که بخواهیم برای تهیه موسیقی از آن استفاده کنیم. در اینگونه موارد کافی است که بجای ایده موسیقی یک ایده ریتمیک اختیار کنید. شما در انتخاب ایده ریتمیک بسیار آزاد هستید، استفاده از شکل هندسی نتها خود می تواند به تهیه ملودی زیبا کمک کند.

موتیف ریتمیکی که ما در اینجا انتخاب کرده ایم برای هر میزان به دو قسمت تقسیم شده که دو قسمت تضاد زیادی با یکدیگر دارند. در قسمت اول آرامش وجود دارد و در قسمت دوم تحرک. به شکل توجه کنید.


ملودی بر اساس هارمونی برای هشت میزان

حال کافی است بر پایه همین ایده ریتمیک و با توجه به هارمونی هر میزان نتهایی را کنار هم قرار دهیم. بدیهی است به هنگام در کنار هم قرار دادن نتهای موسیقی، جدای از سلیقه باید برخی موارد رعایت شود. به نمونه ای که در اینجا تهیه شده است دقت کنید تا راجع به آن بیشتر صحبت کنیم.

چند بار به این ملودی گوش دهید و به شکل روبرو نگاه کنید تا هنگام بحث کردن راحتتر بتوان بحث را دنبال کرد :

audio.gif ملودی برای هشت میزان

دقت کنید که برای تهیه ملودی اولیه شما نیازی به داشتن ساز ندارید و به راحتی می توانید با مواردی که در اینجا به آنها پرداختیم ملودی اولیه خود را بنویسید و سپس با اجرا روی ساز مشکلات احتمالی آنرا رفع کنید. شک نداشته باشید پس از کسب مهارت لازم دیگر نیازی به در دسترس بودن ساز برای تهیه موسیقی نخواهید داشت.

اما نکاتی چند راجع به ملودی تهیه شده :

۱- سه میزان اول کاملآ قالب ریتیمک انتخاب شده را رعایت کرده اند.

۲- برای جلوگیری از یکنواختی در میزان چهارم که قرار است به تنالیته فرود بیاییم تغییر کوچکی در قالب ریتمیک داده ایم. به اینصورت که بحای نت سفید از تریوله های سیاه استفاده کرده ایم.

۳- نتهای سفید در تمام حالت ها فاصله های سوم از آکورد های هر میزان است.

۴- نکته مهم : در تهیه نتهای دولاچنگ نیز روی هارمونی میزان دقت شده است اما هنگامی که می خواهیم روی یک نت سفید در میزان بعد فرود بیاییم، آخرین نتهای ملودی را بدون توجه به هارمونی میزان از آکورد مخالف استفاده می کنیم. بعنوان مثال در میزان اول چهار نت دولاچنگ آخر بدون توجه به هارمونی، بیشتر آکورد ر ماژور هفت را تداعی می کند تا سل ماژور. اینکار باعث فرود روانتر و بهتر ملودی به میزان بعدی می شود.

۵- تعداد پرشها نسبت به نتهای متصل کمتر است که این به زیبایی ملودی می افزاید.

۶- به جز یک مورد - میزان هفتم - که پرش اکتاو داشتیم در سایر موارد پرشها فاصله سوم یا در یک مورد چهارم بوده است. باید دقت کنیم که پرش با فاصله بلند به تعداد زیاد عمومآ نمی تواند زیبا باشد و کاربرد آن در میزان هفتم برای شکستن یکنواختی و رسیدن به یک نقطه اوج موضعی بوده است.

۷- ملودی تهیه شده با توجه به فضای مورد نظر می تواند فرق داشته باشد در اینجا فضا بیشتر نزدیک فضای پاپ - کلاسیک اختیار شده است.

در نوشته های بعدی سعی می کنیم علاوه بر گسترش ایده های موسیقی و هارمونی در این قطعه از انواع تکنیک های آهنگسازی مانند مدولاسیون و ... در تهیه موسیقی استفاده کنیم.

کاوه رهنما

February 11, 2006

نظرات شما
- فوق العاده است بی نظیر روح لطیفتان غرفه در دریای بی پایان موسیقی باد
هانیه , March 01, 2006
- حامد عزیز، از توضیحات مفیدت بسیار سپاسگذارم. راجع به توالی آکوردها بسیار صحبت کردیم و حتمآ در آینده هم صحبت خواهیم کرد اما راجع به استفاده از نتهایی غیر از گام سل ماژور در این قطعه، هرچند نظر شخصی من این است که به سلیقه و هنر شخصی آهنگساز و البته سبکی که در آن موسیقی می سازد ربط دارد، اما آنگونه هم نیست که بی قاعده باشد. شما در هر تنالیته ای که باشید قوانین وجود دارد که متوانید توسط آنها برای مدتی به مقدار زیاد یا کم از تنالیته دور شوید و در صورت نیاز دوباره بازگردید. دور شدن از تنالیته اصلی دقیقآ معادل استفاده از نتهای بیگانه نسبت به آن تنالیته است که حتمآ تا آنجا که در توان باشد در آینده راجع به این مسائل بحث خواهیم کرد. اما بد نیست نگاهی هم به این مطلب بیندازید. http://www.harmonytalk.com/archives/000294.html
کاوه , February 13, 2006
- یک نکته جالب : وقتی از آکورد G به آکورد D می رویم با توجه به اینکه نت D فاصله پنجم نت G است نت F که در گام G Major دیز شده بود اینجا هم دیز است. از طرف دیگر در آکورد D7 Major فاصله هفتم از نت C دیز به نت C تبدیل شده که فاصله چهارم گام G Major است و با آن دیزونانس ندارد. این دلیل استفاده از آکورد D7 یا Dominant 7th را به خوبی نشان می دهد. میخواستم بپرسم این نکته در مورد سایر گامها نیز صادق است؟ مثلا آکورد A با E7 یا آکورد Ab با Eb7 ؟ آیا این روابط در مورد گامهای مینور و پنتاتونیک نیزدرست است؟ در صورت امکان استفاده از سایر توالی های آکوردی (Chord Progression) رایج مانند II-V-I را هم از این زاویه دید مورد بحث قرار دهید. سوال دیگری که همیشه برای من مطرح بوده است این است که اگر آهنگی در "تنالیته"سل باشد آیا در طول آهنگ فقط باید ازنتهای همان گام سل استفاده کرد یا نه؟و اگر نه از چه نتهایی مجازیم استفاده کنیم؟ مثلا اگر در قطعه فوق از آکورد II هم استفاده کنیم "گام" A Major در دو نت با گام G فرق میکند و "آکورد" A یا A7 در یک نت با "گام" G Major تفاوت دارد. در این حالت کدام نتها را می توان به کار برد؟ سوال دیگری که با توجه به مجموع این مطالب تداعی می شود این است که آیا اصولا انتخاب توالی آکوردها تابع قواعد خاصی است یا در هر سبکی فرمول رایج و تثبیت شده ای دارد و یا این که دست آهنگساز در انتخاب آکوردها کاملا باز است؟ با تشکر.
Hamed , February 13, 2006
- سلام خيلي خوب بود(البته براي شروع)منتظر دنباله بسيار بهتري هستيم
reza , February 13, 2006
- bale ghorban bande midonam ke music iran az ghavanine harmony peiravi nemikone vali aghayan hannaneh va dehlavi be no e in kar ro kardam va asareshoon ham zabt shode be har haal mamnoon misham agar matlabi dar in bare benevisid
farshad , February 12, 2006
- آوردن تریوله تنها یک تغییر کوچک در موتیف بوده و نه چیزه دیگر، حتمآ در آینده راجع به موتیف و بسط آن صحبت می کنیم. راجع به همراهی دست چپ هرچند مسئله بغرنجی نیست اما باز حتمآ در آینده صحبت خواهیم کرد فقط اینرا بدانید که خیلی مهم نیست که دست چپ چگونه همراهی می کند بیشتر باید هارمونی را پوشش داده و ملودی حمایت کند.
کاوه , February 12, 2006
- salam .vaghean matlabe jalebi bood.dar zemn ye khahesh dastam ke albate rabti be matlab nadare... age momkene ye ghesmate tabadole nazarat too site bezarin tama betoonim soalat ya nazarate b rabt (mesle hamin) ro unjamatrah konim.
vahid , February 12, 2006
- موافقم روش جالبی بود اما راجع به دست چپ چیزی ننوشتید. اونو چیکار باید کرد.
سیامیک , February 12, 2006
- روش ساده و جالبی بود آهنگ قشنگی هم ساخته شده بود. ممنون
saman , February 12, 2006
- روش جالبي بود ميشه همين راه رو با داشتن ايده هاي موسيقي يا ملودي ترکيب کرد و اون آهنگي رو که خود آدم دوست داره درست کنيم. اگر ميشه بيشتر راجع به گسترش موسيقي و ايده ملودي صحبت کنيد چطوري ميشه يک آهنگ بلند درست ساخت. منظورم از درست با قاعده و حساب و کتاب است نه اينکه ساز و. بردايم و همينطوري پنج دقيقه بزنيم و بگيم اين يک آهنگه.
علي , February 11, 2006
- دوست عزیز هارمونی در موسیقی ایران به آنصورت که در موسیقی غربی مرسوم و قانونمند است ، وجود ندارد. هرچند مرحوم حنانه در نوشته های خود هارمونی زوج را برای موسیقی ایرانی پیشنهاد و استفاده کرده اند. سعی می کنیم در اولین فرصت مطلبی راجع به این موضوع تهیه و در سایت منتشر نماییم.
سجاد پورقناد , February 11, 2006
- salam agar momkene dar morede harmony e ke aghayan hannaneh va dehlavi bar asase favasele 4rom estefade kardan ham tozihi bedahid.
farshad , February 11, 2006
- lotfan raje be tarhaye bozorgtar mesle aba va inha ham benevisin ke cheor mishe ye ahang sakht. taghsime kalam roye melody ham mozo mohemi hast. merci montazere baghie hastim.
saman , February 11, 2006
- ای ولا حال کردم خیلی خوب توضیح داده شده بود، فقط اون تریوله ها یه هو از کجا اومدن؟ فرمول خاصی هست؟ چرا نمیشه مثلآ چهار میزان اول رو همش سل بزنیم و چهارتای بعدی رو ر؟ منتظر جوابم.
امیر , February 11, 2006

Comments