چه آتش‌ها

کنسرتی که گروه همنوازان حصار در پاییز ۱۳۹۰ در تالار وحدت تهران اجرا کرد، پاییز امسال در قالب آلبومی به نام «چه آتش ها» به بازار آمد. انتشار آلبوم نیز همانند اجرا، واکنش های ضد و نقیضی در پی داشت. روهی آن را فاقد اصالت و قوام موسیقایی دانستند و گروهی نیز آن را خلاقیتی جسورانه خواندند. اما به زعم نگارنده، این نگاه های سیاه و سفید، ریشه در خود آلبوم و محتوای آن دارند و خود این چیدمان ۹۰ دقیقه یی نیز کشکولی از عناصر سیاه و سفید است؛ به این معنی که از سویی نگاه شنونده را با درخشش و شکوه خود در لحظاتی خیره می کند و از دیگر سو نه تنها با کنش هایی دیگرآزارانه، مخاطب را گیج و منگ رها می کند بلکه وجود مخاطب را در لحظاتی نادیده می گیرد و راه خود را می رود.

به نظر می رسد فقدان انسجام مفهومی کل اثر و آفت «تکرار»، دو عاملی باشند که بیش از هر چیز دیگر به ساختار این اثر صدمه زده اند.

در خصوص مورد نخست، چینش قطعات، نمودی از این آشفتگی ذهنی است. آواز راست کسل کننده مبتنی بر ردیف، آغاز گر راهی می شود که بی هدف و بی مقصد، چند بار ناموجه به دشتی و ترک و اصفهان کج می شود. گذشته از آشفتگی درونی برخی قطعات (از جمله تصنیف های دل افروزتر از صبح، یاران موافق، شرم و شوق و غیره)، آشفتگی کلی این آلبوم نه به عنوان ایده ای فکر شده و هدفدار، بلکه صرفا ناشی از چیده شدن بلوک های مختلف موسیقی در کنار هم است.

اگر آشفتگی به عمد بوده باشد و ناشی از تفکر موسیقایی ساختارشکن آهنگساز، تکرارها و از آن مهم تر وجود لحظاتی در موسیقی که فاقد رنگ و بویی از هنجارشکنی هستند و از الگوهای متداول و مالوف پیروی می کنند، ناقض این ایده خواهند بود.

آواز و نحوه برخورد متفاوت و جسورانه با آن در کنار ایفای مسلط همایون، لحظات درخشانی را در این آلبوم رقم زده اند و به طور کلی، اجرایی چنین روان و متوازن روی سن، نشان از ویرتوئوزیته چشمگیر اعضای گروه دارد که قبلا نیز در اجراهای دیگرشان بارها و بارها آن را به اثبات رسانده اند اما آشفتگی ساختاری کل اثر باعث شده است که توانایی های گروه بی ثمر باشند و اما در مورد تکرار: پس از گذشت نزدیک به ده سال از انتشار آلبوم نخست علی قمصری، چندصدایی او عینا همان زبان گذشته را دارد.

از نمودهای این تکرار می توان به محوریت تار (که بخش اعظم بار تکنیکی قطعات را همواره به دوش می کشد)، همچنین به جملات دم بریده و پی درپی زهی ها (که در سایه تار، وازده و سراسیمه پیش می روند و همراهی ابترشان فاقد ساختار و نظمی روشن و منسجم است) و در نهایت به تکرار جملات مقطع و کوبشی کل گروه (که در بیشتر قطعات شنیده می شوند) اشاره کرد. ارائه چنین عناصری بی تردید در یک دهه پیش، نشان از نگاهی شخصی، متفاوت و نوگرا داشتند اما امروز پس از انتشار چندین آلبوم از این آهنگساز جوان، به تکرار الگویی نخ نما تبدیل شده اند.

اما در کنار این موضوع، نباید انتخاب اشعاری مناسب و تاثیرگذار را در بخش های دیگری از این کشکول نادیده بگیریم. به ویژه آنها که از میان اشعار عماد خراسانی، شفیعی کدکنی و محمدعلی بهمنی انتخاب شده اند. سیاه و سپید بودن آشفته این اثر در چنین مواردی نمود می یابد.

و دو نکته پایانی: در یک کلام، جلد آلبوم بهت آور است. گذشته از اینکه توضیحی در مورد آنسامبل، تنظیم قطعات و مواردی از این دست در آن نیست، خریدار با تکه کاغذی بی کیفیت و با اطلاعاتی ناقص و گاه اشتباه در قابی که برای یک سی دی ساخته شده و به زور دو سی دی در آن جا داده شده است مواجه می‌شود که هنگام باز کردن قاب، اگر سی دی دوم بیرون پرت نشود شانس آورده است! همچنین در دو قطعه، صدای ساز دیوان شنیده می شود که در جلد آلبوم هیچ اشاره ای به آن نشده است. و نکته‌ی پایانی اینکه بی تردید بررسی دقیق تر و موشکافانه تر ۹۰ دقیقه موسیقی جدی در یک ستون میسر نیست و امید است با نقد و بررسی دقیق تر چنین آثاری، کنشگران موسیقی کلاسیک ایران گام های بعدی خود را محکم تر و استوارتر بردارند.
اعتماد

2 دیدگاه

  • 350
    ارسال شده در فروردین ۶, ۱۳۹۳ در ۳:۱۰ ق.ظ

    آقای یعقوبیان
    شاید بهتر باشه قضاوت صریح و لخت رو از توی جمله هاتون دور کنید. راستی چرا در مورد کار دیگه ی همایون با پورناظری نمی نویسید؟ مقایسه این دوتا جالب میشه به خصوص اگه توجه کنید که شباهتاشون ممکنه نشانی از تاثیرهای متقابل و شاید تولد یک زبان موسیقی دهه ی نودی داشته باشه…
    جز چند صدایی بریده بریده، شعرنشانی هم تحت تاثیرش داره خطی رو میره که از آب نان آواز شدت گرفته. تصنیف دومی رو شنیدین؟

  • 350
    ارسال شده در فروردین ۶, ۱۳۹۳ در ۳:۲۲ ق.ظ

    منظورم آلبوم نه فرشته ام نه شیطانه

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شهرام صارمی از مدیریت اجرایی جشنواره موسیقی فجر استعفا کرد

در پی استعفای اعتراض آمیز علی ترابی، شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر، یک روز پس انتصاب مدیر جدید دفتر موسیقی وزارت ارشاد با انتشار نامه‌ای سرگشاده از سمت خود استعفا کرد.

مروری بر آلبوم «سالنامه»

سالنامه در میان آثار فیاض، بیش از همه در مسیرِ «در گذر» است. علاوه بر مشابهت در فرایند آهنگسازی و نوعِ کنار هم نشاندنِ و برخورد با مواد و مصالح موسیقی، حضور صریحِ برخی نقش‌­مایه­‌های «در گذر»، مدگردی­‌های متنوع، استفاده از نوازندگانِ گروه در مقامِ خواننده و ساختار کلی مجموعه، این همانندی را پررنگ­‌تر می­‌کند.

از روزهای گذشته…

Water Music

Water Music

اغلب مردم جهان خواسته یا ناخواسته با کارهای موسیقی جورج فردریک هندل آهنگساز آلمانی متعلق به دوره باروک آشنا هستند.
موسیقی درمانی برای بیماران اسکیزوفرنی

موسیقی درمانی برای بیماران اسکیزوفرنی

بنابر تحقیقات جدید، موسیقی درمانی میتواند بعضی از علایم اسکیزوفرنی را تخفیف داده و بهبود دهد. این پژوهش که در مجله روانپزشکی British Journal of Psychiatry منتشر شده است، اولین موردی است که در آن موسیقی درمانی برای افرادی که دچار اسکیزوفرنی حاد هستند به کار گرفته شده است و توسط محققینی از کالج سلطنتی لندن و درمانگرانی از مرکز سلامت روانی North West London رهبری و اداره میشود.
ال سیستما، مدلی موسیقی و اجتماعی متولد ونزوئلا (I)

ال سیستما، مدلی موسیقی و اجتماعی متولد ونزوئلا (I)

ال سیستما که توسط خوزه آنتونیو آبرئو (Jose-Antonio Abreu)، در سال ۱۹۷۵، پایه گزاری شده است با استفاده از آموزش ارکستر به تربیت هزاران کودک و نوجوان می پردازد. این کودکان که بیشتر از خانواده های محروم کشور هستند با این نوع آموزش هم درس موسیقی و هم درس زندگی می آموزند. هدف این برنامه بکارگیری موسیقی جهت آموزش، سازگاری و پیشگیری از رفتارهای بزهکارانه است. این پروژه با نجات جوانان مواجه با فقر شدید، از انحرافات قابل پیش بینی و از گرایش به سمت سوء مصرف مواد مخدر و بزهکاری، شناخته شده است.
جایگاه و نقش استاد ناهید در گسترش و اشاعه ساز نی

جایگاه و نقش استاد ناهید در گسترش و اشاعه ساز نی

یکی از مهم‌ترین اصولی که همواره اساتید هنر از جمله اساتید موسیقی در ایران به رسم دیرین به هنرجویان خود آموزش داده و می‌دهند رعایت اخلاق، نظم و جدیت در کار است. شاید در ابتدای امر هنرجو پی به راز این نکات و تأثیر آن در آینده‌ی هنری خود نبرد؛ ولی آنچه مسلم است این است که هنرمندانی که در تاریخ نام آنها ماندگار بوده و از آنها همیشه به نیکی یاد می‌شود در دوران زندگی خود این اصول را سرلوحه‌ی اعمال و رفتار خود قرار داده‌اند. در روزگار ما هستند اساتید و هنرمندانی که در کنار تبحر و جایگاه والای هنری خود، به عنوان یک معلم اخلاق نیز می‌توان از آنها یاد کرد.
تراژدی مدرنیسم در موسیقی ایران (IV)

تراژدی مدرنیسم در موسیقی ایران (IV)

در کلاس بارها پیش می آمد که صحبت یکی از آهنگسازان ایرانی می شد و با تمسخر استاد روبرو میشد حتی وقتی سی دی دو اثر “هزاردستان”و “بیژن و منیژه” تازه به بازار آمده بود و دو نسخه از آنرا برای استاد بردم، او بدون هیچ درنگی (با این تصور که سی دی مانند نوار است) خواست روی سی دی ها اثر خودش را ضبط کنم و برایش بیاورم که این خودخواهی بی اندازه استاد تاثیر منفی ای روی هنرجویان کلاس داشت.
تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (I)

تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (I)

ساختن یک کتاب‌شناسی فرایندی پردازشی است که پیش و بیش از هر چیز سرعت دسترسی به اطلاعات پراکنده و مشروح را افزایش داده و عمل جستجو را کوتاه می‌کند. پردازش مرتبه‌ی دوم اطلاعات که باعث آفرینش «اطلاعاتی درباره‌ی اطلاعات» می‌شود. در این گونه پردازش، اولین موضوع مهم دسته‌بندی است. یک کتاب‌شناسی یا مرجع‌شناسی حتا اگر هیچ داده‌ی توصیفی‌ای به همراه نداشته باشد با تقسیم اطلاعات اولیه به موضوعات مشخص، کاربرش را برای برگزیدن از میان اطلاعات درهم یاری می‌دهد…
رنگین چون هزار دستان (I)

رنگین چون هزار دستان (I)

مرتضا حنانه از اولین آهنگسازان نسلی است که در هنرستان موسیقی و در ایران تربیت شدند و احتمالا از موفق‌ترین آنها. هر چند که وی بعدا برای مطالعه‌ی آهنگسازی سفری طولانی به ایتالیا کرد. اما پیش از آن نیز همزمان با استادش «پرویز محمود» و دستیار او «روبیک گریگوریانس» به رهبری ارکستر سمفونیک رسیده بود.
سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (I)

سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (I)

در چهار دهه‌ی گذشته علاوه بر این که شرایط هنری موسیقی تغییرات زیادی را از سر گذراند، هنجارها و کانون‌های توجه کار پژوهشی موسیقی نیز تغییر کرد و همین امر کار را برای همراهی نسل‌های گذشته دشوار می‌نمود. اما سپنتا به دلیل زندگی حرفه‌ای دانشگاهی‌اش با این تغییرات همراه بود و بدون این که لازم باشد زیرساخت زیباشناختی یا مکتب فکری‌اش را عوض کند با هنجارهای جدید همگام شد. افزون بر این یکی از معدود کسانی است که در دوره‌ی خاموشی ده‌ساله‌ی موسیقی بعد از انقلاب نیز چراغ موسیقی نویسی را در مجلات ادبی-هنری روشن نگاه داشت تا آن هنگام که دوباره نشریات موسیقی امکان انتشار یافتند.
به مناسبت ۷ مهر تولد حسین دهلوی (I)

به مناسبت ۷ مهر تولد حسین دهلوی (I)

نام دقیق وی “امیر حسین دهلوی پور” است و نام کامل پدر وی “معزالدین امام ” بوده است. پدر، خود شاگرد مستقیم علی اکبر خان شهنازی (نوازنده شهیر تار) بود که دوره ای را هم در کلاسهای کلنل علی نقی وزیری شرکت کرد. لذا هم با نوازندگی تار آشنایی داشت و هم با نوازندگی ویولون. وی در آن زمان، کلاس آموزش موسیقی در خانه خود دایر کرده بود که خود به امر تدریس اشتغال داشت. وی در آن زمان جزو معدود معلمان موسیقی ایرانی بود که تعلیم ساز را با شیوه جدید (استفاده از خط نت) آموزش می داد. دهلوی از ۱۱ سالگی زیر نظر پدر دوره اول ویولون ایرانی (برای چپ کوک) را آموزش دید و در حدود ۱۷ سالگی برای تکمیل آموخته های خود، وارد کلاس استاد ابوالحسن خان صبا شد. اما دهلوی دوره های پیشرفته نوازندگی ویولون را چه در نزد صبا و چه افراد دیگر در آن زمان ادامه نداد.
شش سوئیت چلوی باخ (II)

شش سوئیت چلوی باخ (II)

تحقیقات اخیر توسط Martin Jarvis پرفسور دانشگاه موسیقی در داروین استرالیا اشاره به این میکند که این امکان وجود داشته است که Anna Magdalenaخود بعنوان آهنگساز قطعاتی را ساخته باشد که بعلت شهرت همسرش به باخ نسبت داده باشند Martin Jarvis مطرح میکند که این شش سوئیت را در حقیقت Magdalena نوشته است، هر چند بسیاری از موسیقیدانان و نوازندگان بیشتر بسراغ بعد موزیکال این قطعات میرونند و نه مجادلاتی از این قبیل .