هشتادمین سالگرد درویش خان (II)

همراهان سفر دوم باقر خان رامشگر – طاهر زاده- اقبال آذر و عبدالله خان دوامی بودند. پس از ظهور مشروطیت و آزادی اجتماعات و بر پایی جشنها و کنسرتها و آشنایی با ارکسترهای خارجی به آهنگها و قطعات ضربی بیشتری احتیاج پیدا شد.

درویش نیز دست به ساختن قطعاتی زد که نمونه آن در موسیقی سنتی ایران وجود نداشته که به فرم جدیدی دست پیدا کرد که به پیش درآمد (اورتور) مشهور گشت. البته قبلاً قطعاتی نظیر این قطعه و به شکل ناقص آن را پیش رو می گفتند.

امّا پیش درآمد از ابداعات درویش خان است که دارای سبک و سیاق خاص خود درویش بوده و از آن پس دیگران نیز همچون رکنالدین خان مختاری به ساختن پیش درآمد پر داختند پیش درآمدهای درویش خان و رکن الدین خان مختاری از اولین فرمهای پیش درآمد در آن زمان می باشد.

از دیگر ابداعات درویش خان اضافه کردن سیم دیگری به سیمهای تار بود که تا آن موقع تار به شکل پنج سیم وجود داشت و درویش خان سیم دیگری به آن افزود. تا آن موقع نیز تار همانند تار قفقازی به روی سینه می نواختند امّا درویش خان تار را مثل امروز به روی پا گذاشت و این تغییر جایگاه در شکل ساختمان ظاهری تار و همچنین طریقۀ نوازندگی و تکنیکهایی که در تار مورد استفاده قرار می گرفت تأثیر فراوانی گذاشت.

از درویش خان حدود سی اثر بجا مانده که همگی حاکی از ذوق و استعداد و نبوغ او در موسیقی ایرانی است. تمام این قطعات با دقّت و ظرافت ساخته شده اند که هیچ کدام از جمله های آن اضافه نمی باشد و دارای تنوع و بر اساس نیازها و ضرورتهای آن روز بوجود آمده اند.

در آن زمان موجی نور در موسیقی ایران بوسیلۀ درویش خان بوجود می آید که در نهایت منجر به بوجود آمدن فرم پیش درآمد میشود و چهار مضرابهایی که با توجّه به سلیقه خود به شکل تازه تری رنگ آمیزی شده است و او موسیقی آن دوران را با حفظ هویت خویش تغییر می دهد.

چون کار درویش خان متکی بر ردیف بود و نوآوریهای او بنا به یک ضرورت تاریخی انجام یافته بود، خیلی زود نیز مورد توجّه مردم و نیز اهل فن واقع شد. درویش خان با بعضی از علما ء فلسفه و حکمت اواخر عصر قاجار که واقف به علم موسیقی بودند در ارتباط بود، و آهنگهایی بر روی اشعار ملک الشعراء و حاجب ساخته است و نیز با بسیاری از خوانندگان آن دوران همانند عارف قزوینی و حسین خان اسماعیل زاده ( نوازندۀ کمانچه) کنسرتهای متعدد اجرا کرد.

کنسرتهایی با انجمن اخوت – کنسرتهای خیریه مثل کنسرتی که در سال ۱۳۰۱ در سفارت روس به منظور جمع آوری اعانه برای قحطی زدگان روسیه انجام میدهد و با کنسرت در سال ۱۳۰۰ برای ایتام بی بضاعت مدارس ملی و خرید لباس برای اطفال یتیم و… درویش خان این نابغه موسیقی ایران سر انجام درچهار شنبه دوّم آذر ماه ۱۳۰۵ موقعی که از منزل یکی از دوستان بخانه میرفت در خیابان امیریه تهران در درشکه اش با اتومبیلی تصادف می کند که درویش بر اثر ضربه مغزی جان می سپارد. وی اولین قربانی تصادف اتمبیل در ایران بود.

7 دیدگاه

  • یاسر
    ارسال شده در آذر ۱۷, ۱۳۸۵ در ۱۲:۱۳ ق.ظ

    همیشه آرزو می کردم که ای کاش ۵۰ سال زود تر به دنیا می آمدم . بزرگ اسطوره ذهن من عارف قزوینی است و تنها دلخوشی ام در این روزگار تکریم و بزرگداشت و شناساندن بزرگانی همچون درویش خان و همه کسانمی که بر گردن ما حق دارند می باشد . نام شان و یادشان همیشه روشنگر راهم هست و خواهد بود .

  • موسیقی
    ارسال شده در آذر ۲۱, ۱۳۸۵ در ۱۲:۴۵ ق.ظ

    در آغاز هیچ نبود کلمه بود و آن کلمه خدا بود ….بیایید از خودمان سوال کنیم که چگونه میشود قدمای ما در موسیقی چون درویش خان و … بتوانند اینقدر با یکدیگر رفتاری زیبا و درخور یک هنرمند داشنته باشند همانگونه که شنیده ایم و خوانده ایم … اخیرا شنیده ام که بزرگان ما در موسیقی درباره همدیگر انتقادهای شدید و توهین آمیز بکار برده اند خطاب به هم رفتاری نموده اند که درخور شان یک هنرمند نیست … بیاییم به قول حسین تهرانی قبل از آنکه یک هنرمند باشیم یک انسان باشیم و از آن بزرگان اخلاق هنری بیاموزیم .

  • hamid
    ارسال شده در آذر ۲۳, ۱۳۸۵ در ۱:۴۰ ب.ظ

    بسیار عالی بود

  • هاشم
    ارسال شده در مرداد ۲۶, ۱۳۸۶ در ۱:۳۹ ب.ظ

    خیلی خوب است

  • ارسال شده در مرداد ۲۸, ۱۳۸۶ در ۱۲:۴۲ ب.ظ

    واقعا عالی است.

  • ح.پ
    ارسال شده در دی ۱۷, ۱۳۸۶ در ۱۲:۰۰ ب.ظ

    با سلام همیشه در این اندیشه بسر برده ام که چرا اسیر افراط یا تفریط میشویم . یا برای نو اوری کارهای عجیب و غریبی ارائه میشود که با روح و اصل هنر ایرانی سازگار نیست و یا میگوئیم موسیقی فقط ردیف صد سال پیش است ولا غیر .ولی همانطوریکه درمقاله فرمودید اگر نوازندگان درک درستی از زیبائی شناسی سرزمین خود داشته باشند خلاقیتها و ابداعات آنهاماندگار خواهد شدمثل همین درویشخان و بسیاری دیگر همچون صبا و محجوبی و شهنازی و عبادی و…
    البته فکر میکنم بعد شخصیتی دراین رفتار خیلی مهم است .
    ازشما نیز بینهایت سپاسگزارم.

  • khashayart
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۷, ۱۳۸۷ در ۱۲:۱۲ ب.ظ

    salam
    bnesyar matlab khoobist faghat dar soorat emkan manba’i ham baraye in neveshtar zekr konid

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگاهی به غلبه موسیقی پاپ بر موسیقی کلاسیک در کنسرت «ارکستر سازهای ملیِ» جدید

به یاد می آورم پس از اولین کنسرت ارکستر سمفونیک تهران با عنوان جدید «ارکستر سمفونیک ملی ایران»، غوغایی در جامعه موسیقی به پا شده بود و طرفداران طرح علی رهبری (که تعطیلی ارکستر ملی و ادغام آن با ارکستر سمفونیک تهران و تغییر نام این ارکستر بود) و فرهاد فخرالدینی (که خواستار تشکیل ارکستری مجزا از ارکستر سمفونیک تهران به مانند سالهای گذشته با عنوان ارکستر ملی بود) در مقابل هم صف کشی کرده بودند؛ در نهایت برنده این بحث رهبر سابق ارکستر ملی فرهاد فخرالدینی بود و به سرعت طی برگزاری جلسه ای، ارکستر ملی تقریبا با همان ترتیب سابق شکل گرفت البته با این تفاوت که قرار شد با دعوت از رهبران میهمان، وضعیت تک بعدی ارکستر ملی که به شدت تحت تاثیر موسیقی سبک ارکسترال ایرانی بود تعدیل یابد. *

پویان آزاده: قصد ضبط «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» را دارم

در اولین روز برگزاری جشنواره موسیقی فجر، ارکستر ملی به رهبری فریدون شهبازیان، اثری از حسین دهلوی را به روی صحنه برد که بر اساس قطعه ای از جواد معروفی ساخته شده بود. این قطعه که برای یک پیانو و ارکستر با نام «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» تنظیم شده بود، با تکنوازی پیانوی پویان آزاده به اجرا رسید. به همین بهانه امروز با پویان آزاده گفتگویی کرده ایم که می خوانید:

از روزهای گذشته…

منا: از دوره سلامت رضا محجوبی، اثری در دسترس نیست

منا: از دوره سلامت رضا محجوبی، اثری در دسترس نیست

رضا محجوبی در واقع بر نوازندگان بعد از خودش هم موثر بوده است مثلا در نوازندگی استاد پرویز یاحقی؛ در واقع در دو صفحه که باعث اشتهار ایشان بود، استاد یاحقی دو اثر از رضا محجوبی اجرا کرده اند و در نوبت های اول انتشار نوشته شده است: «به یاد رضا محجوبی» و در واقع آثار، ساخته رضا محجوبی هستند که توسط پرویز یاحقی بازنوازی شده اند؛ البته با تغییراتی به سلیقه خودشان ولی ملودی از رضا محجوبی است. به نوعی این موسیقیدان در عین نبوغ و در واقع مایه ای که داشته اند، مهجور مانده و یک دلیل بخاطر جنونی است که به ایشان عارض می شود و کسالت روحی که بوجود می آید و بعد از یک دوره درمان و گذشت یکی دو سال، متاسفانه این بیماری ایشان را تا آخر عمر درگیر می کند، بعد در همان حدود سال های ۱۳۰۶، صفحاتی که از موسیقیدان های مختلف به جا مانده به وفور در ابتدا یا انتهای کارها، اثری از رضا محجوبی بازنوازی شده است و این نشان می دهد که او چقدر محبوبیت داشته حتی در لوح فشرده همراه کتاب دوم، یک نمونه فنوگراف هست (و توضیح اینکه فونوگراف قدیمی ترین سیستم ضبط صدا است که روی استوانه های مومی صدا را در طول مدت ۲ تا ۳ دقیقه ضبط می کرده و اختراع ادیسون بوده است) نمونه ای وجود دارد مربوط به سال ۱۳۰۶ که خواننده ای اثری را دارد زمزمه می کند که آن هم ملودیش از رضا محجوبی است و نشان می دهد که چقدر آثار رضا محجوبی در دوره خودش مقبول و محبوب بوده است ولی خوب طرز زندگی ایشان و سرانجام زندگی ایشان که به جنون می رسد، شاید که سایه می ندازد به آن همه آثار زیبا که خلق کرده و کمتر باعث درخشش و شنیده شدن نواخته هایش شده است.
دامارو یک ساز ضربی

دامارو یک ساز ضربی

باورکردنی نیست اما در فلات تبت (Tibet) نوعی ساز ضربی بنام Damaru وجود دارد که در ساخت آن از جمجمه انسان استفاده می شود. این ساز از دو کاسه سر انسان تشکیل می شود و جالبتر از همه آنکه بنابر متون مذهبی مردم این منطقه، ترجیح بر آن است تا در ساخت این ساز از جمجمه سر یک پسر ۱۶ ساله و یک دختر ۱۲ ساله استفاده شود.
نی و قابلیت های آن (XII)

نی و قابلیت های آن (XII)

در قسمت دهم به بررسی محدوده های صوتی نی و حالات متفاوت انگشت گذاری روی ساز پرداختیم. همانطور که ذکر شد از هر وضعیت انگشت گذاری اصلی در نی می توانیم ۴ صدا در محدوده های مختلف نی تولید کنیم، همچنین با وضعیت (نیم انگشت) می توانیم فواصل فرعی و برخی نیم پرده ها و ربع پرده ها را اجرا نماییم.
کنسرت مشترک مسعود شعاری و جاوید افسری راد در مادرید

کنسرت مشترک مسعود شعاری و جاوید افسری راد در مادرید

کنسرت مشترک مسعود شعاری نوازنده برجسته سه تار و جاوید افسری راد سنتور نواز ارزنده، شنبه شب در ماردید برگزار شد. در این کنسرت که توسط کانون فرهنگی پرسپولیس برنامه ریزی شده بود، سینا شعاری با عود و نیراج کومار (Niraj Kumar) طبلا زن هندی نیز سه تار و سنتور را همراهی کردند.
آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XI)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XI)

در اینجا گذشته از حالت و جنس اجرا، به کشش های از پیش تعیین شده نظر داریم. شاید گروهی گمان کنند که دو نوازنده صاحب تکنیک و ماهر می توانند یک قطعه موسیقی را با کشش های یکسان اجرا کنند. اما چنین امری محال است و این نه به دلیل عدم توانایی نوازندگان در تشخیص کشش ها، که به دلیل جوهر اجرای موسیقی است، و هر فعالیت دیگر بشری که روح و حس آدمی در آن دخالت دارد، که هرگز مکانیکی و یکسان نیست.
گفتگو با تیبو (III)

گفتگو با تیبو (III)

فرانسیس پلانته (Francis Planté)، پیانیست پاریسی، این طرز فکر را خیلی خوب در برابر یک بانوی انگلیسی به زبان آورد. این خانم انگلیسی به پلانته گفته بود که در مقایسه با روبینشتاین، پلانته پیانیست بزرگ تری است زیرا روبنشتاین نت های زیادی را فالش می زند. پلانته نیز در جواب می گوید: «اوه، بانو، من ترجیح می دادم که به جای تمامی نت هایی که خودم ژوست می نوازم، بتوانم نت های فالش روبینشتاین را بنوازم.»
آثار سمفونیک جاوید افسری راد در سالن اپرای اسلو اجرا می شود

آثار سمفونیک جاوید افسری راد در سالن اپرای اسلو اجرا می شود

سالن اپرای اسلو، پایتخت نروژ، آذر ماه آینده میزبان مجموعه ای از آثار سمفونیک جاوید افسری راد آهنگساز و سنتور نواز ایرانی خواهد بود. ارکستر سمفونیک رادیو و تلویزیون نروژ، این مجموعه را در دو شب، ۲۴ و ۲۵ نوامبر (۳ و ۴ آذرماه) آینده اجرا می کند و سالار عقیلی هنرمند خوش صدای موسیقی سنتی ایرانی خوانندگی قطعات با کلام آن را بر عهده خواهد داشت.
اپرای لیلی و مجنون (I)

اپرای لیلی و مجنون (I)

اپرای لیلی و مجنون اثر اوزیر حاجی بیف (Uzeyir Hajibeyov) در دوازدهم ژانویه ۱۹۰۸ میلادی برای نخستین بار در باکو اجرا شد. آذربایجانی ها افتخار می کنند که این اپرا، اولین اپرایی است که نه در کشور آذربایجان بلکه در کل جهان اسلام بر روی صحنه رفته است. علاوه بر این، این اپرا اولین اثری است که در آن بداهه نوازی های مقام (mugam) سنتی آذربایجان در قالب اپرای اروپایی گنجانده شده است.
چوب، عاملی ارزشمند برای ساخت سازها (II)

چوب، عاملی ارزشمند برای ساخت سازها (II)

در این میان هنرمندان، صنعتگران و سایر اقشار متقاضی این ماده اولیه، دچار مشکلات عدیده ای هستند.به طور مثال هنرمندان و سازندگان ادوات موسیقی که مشخصا در گروه تولید کنندگان سازهای چوبی هستند، نابسامانی واتلاف این ماده مورد نیاز را بیشتر لمس کرده و متاسفانه در بعضی از مواقع راهی به جز استفاده از همین کیفیت نا مطلوب برایشان فراهم نمی شود،البته تعجب آور است که گاهی همین چوب نامناسب نیز یافت نمی شود.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br>روح الله خالقی (قسمت بیست و هفتم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت بیست و هفتم)

مقایسهِ پیوندِ عارفانه شمس و مولانا با دوستی خالقی و وزیری به معنای یکسان شمردن ابعاد و ثمراتِ آنها نیست؛ اما چگونه میتوان وجوهِ مشترک آنها را نادیده گرفت. هر دو تمام کمال، دوستی روحی و رابطه ای متعالی و آسمانی بوده و هر دو تأثیری عمیقاً عاطفی به جای گذارده اند.