چند کلام در رابطه با مصاحبه احمدرضا احمدی (V)

احمدرضا احمدی
احمدرضا احمدی
۵- در ادامه اشاره شده که «…بهترین آن را در نوازندگی شهناز نواخته و حتی (؟) بداهه نوازی کرده است.» مشخص نیست که چگونه چنین گزاره ای، حتی در صورت صحیح بودن (که البته باید مشخص شود از چه جنبه ای بهترین است و ملاک و معیار قضاوت چه بوده و آیا اساساَ بهترین بودن در این مورد معنایی دارد)، به این نتیجه منجر شده که این موسیقی «بسته» است و «همه اش تکرار»! آیا چون بتهوون بهترین بوده، برامس (که متاثر از بتهوون می نوشته) و چایکووسکی و لیست و راخمانینف و واگنر و دیگران نباید پس از او ظهور می کردند و باید موسیقی کلاسیک (دوره ی رمانتیک) را «بسته» دانست؟!

۶- در سخنان ایشان به تلاش برای اجرای شعر نو توسط موسیقی دستگاهی اشاره شده و البته خوشبختانه در ادامه مشخص شده که مقصود ایشان «اجرای اشعار نیما توسط ایرج» بوده و نه اثر و شیوه و تالیف متاخرتری!

۷- ایشان هم چنین گفته اند که « [موسیقی دستگاهی] در نهایت یک موسیقی محلّی است.» بد نیست ایشان بدانند که طبق تعاریف رایج تقسیم سه گانه ی موسیقی هنری/محلی/مردم پسند، به هیچ عنوان نمی توان موسیقی دستگاهی رایج معاصر را «محلّی» توصیف کرد؛ همانطور که دیگر کسی به بسیاری از زیرشاخه های «موسیقی جز»، «موسیقی کلاسیک هندی» و یا «موسیقی عثمانی» عنوان «محلّی» را اطلاق نمی کند.

موسیقی دستگاهی ایران، به دلیل بنیان نظری و علمی قدرتمندش در قرون گذشته (رسالات کهن)، تحولات و پویایی اش در صد سال گذشته، مکتوب و آکادمیک شدنش، فراگیرتر شدنش، عدم تعلقش به نقطه ای خاص از کشور ایران، پیچیدگی های تئوریک و خارج شدن نسبی اش از حیطه ی موسیقی های شفاهی و موارد دیگری از این دست، نوعی از «موسیقی هنری» به شمار می آید، نه موسیقی فلکلور یا به قول ایشان «محلّی». البته اگر این سخن هم مثل موارد پیشین صرفاَ بیان نوعی احساس شخصی، غیرمستند و غیرمستدل است، بر آن حرجی نیست.

۸- امّا شاهکار صحبت های ایشان هیچ کدام از موارد پیشین نیست. شاهکاری که شاعر عزیز ما رو کرده اند، بیش از هر چیز، نشانگر شناخت ایشان از موسیقی کلاسیک است که اتفاقاَ مدعی اند آن را بسیار دنبال می کنند: « ویوالدی هفت صد سال پیش نت نویسی را اختراع (!) کرد و وزیری صد سال پیش نت نویسی را در موسیقی ما وارد کرد. این فاصله به این سادگی ها پر نمی شود.» در همین دو سه جمله آنقدر اطلاعات غلط و تفسیرهای ابتدایی انجام شده که می شود در مورد آن یک مقاله ی کامل نوشت.

به طور مثال، باید یادآوری کرد که، نت نویسی را در غرب «ویوالدی» اختراع نکرده! قدمت نت نویسی در موسیقی اروپایی دست کم به قرن نهم (برای ثبت آوازهای گریگوری) باز می گردد.

همچنین، ویوالدی آهنگساز دوره ی باروک است و معاصر با هندل و باخ (فاصله ی زمانی میان سال تولّد باخ و ویوالدی تنها هفت سال است)؛ مگر می شود تا زمان باخ نت نویسی اختراع نشده باشد و باخ به خلق آثاری پلی فونیک با آن میزان از پیچیدگی دست بزند؟!

اشتباه بعدی حتی ابتدایی تر نیز هست: «ویوالدی» آهنگسازی ست متعلق به دوره ی باروک، و دوره ی باروک قرن هفده و نیمه ی اوّل قرن هجده میلادی را شامل می شود، و با تفریقی ساده متوجه می شویم که ویوالدی نه هفتصد سال پیش، که حدود ۲۵۰ الی ۳۰۰ سال پیش می زیسته است! از همه ی اینها مهم تر، مگر فاصله ی کیفی میان موسیقی های مختلف به فاصله ی زمانی میان وارد شدن نت نگاری به آنها بستگی دارد؟! اگر پرسش این سوال مثبت باشد (که در نظر آقای احمدی این گونه است)، احتمالاَ دیگر باید از موسیقی کلاسیک هند که هنوز هم نت نگاری غربی را به طور کامل نپذیرفته قطع امید کرد!

ضمناَ، در همین رابطه، باید خدمت آقای احمدی یادآور شد که هر چند نت نگاری به شیوه ی غربی (که از جهاتی بسیار دقیق تر است) در ایران رواج نداشته است، امّا نت نگاری تا دوره ی پیش از صفوی در ایران رایج بوده و می توان در رساله های بازمانده از دانشمندان و موسیقیدانان آن دوران این اطلاعات را یافت. وزن و ایقاع بر اساس اتانین و نقرات و زیرایی نت ها به وسیله ی ابجد نگاشته شده است.

پس اگر مساله به سادگیِ «نت نگاری» و «ثبت موسیقی» است، ایرانی ها شیوه ای خاص از آن را در اختیار داشته اند. با این حال، حتّی اگر همین نت نویسی هم در دست نبود و موسیقی در ایران کاملاَ سینه به سینه انتقال یافته بود، باز هم نمی شد حکم به کم ارزشی آن داد؛ چه آنکه بسیاری از سنت های موسیقایی دیگر به شیوه ی شفاهی انتقال یافته اند و دارای پیچیدگی های خود هستند.

6 دیدگاه

  • ali
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۷, ۱۳۹۳ در ۳:۴۵ ب.ظ

    نظرات اقای احمدی را نباید خیلی جدی گرفت.ای کاش متخصصان این موسیقی انرا نقد کنند.

  • farid
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۷, ۱۳۹۳ در ۱۱:۳۲ ب.ظ

    استاد! احمد رضا احمدی چند سال پیش در زمینه شعر(در برنامه دو قدم مانده به صبح) گفت : شاعر وقتی شعری میگه مثل یک معماره که یه خونه رو میسازه و میره بعدش مهم نیس چه اتفاقی برای خونه میفته (و رو سر بقیه خراب میشه یا نه).وقتی یک شاعر در حوزه خودش چنین نظری داره،دیگه نظرش در مورد موسیقی (که تخصصش نیست) واضحه.

  • کامیار ص
    ارسال شده در اردیبهشت ۱۸, ۱۳۹۳ در ۷:۵۰ ب.ظ

    البته تا آنجایی که بنده می دانم هیچ سازنده ای (چون ایشان ظاهراَ حتی معنای معمار را هم نمی دانند) از لحاظ قانونی هم نمی تواند تا این حد بی مسئولیت باشد!

  • ali
    ارسال شده در اردیبهشت ۲۰, ۱۳۹۳ در ۲:۴۷ ب.ظ

    مرحوم شاملو هم در مورد موسیقی سنتی نظراتی شبیه اقای احمدی داشتند البته کمی منطقی تر و معنی دار تر.

  • مسعود
    ارسال شده در خرداد ۷, ۱۳۹۳ در ۱۰:۵۲ ق.ظ

    درود . اقای کامیار صلواتی بنده تمامی بخش های این نقد (!) شما را خواندم به گمانم شما دچار یک علاقه فوق مفرط به موسیقی خودمان هستید و هرکس و هرکجا هر حرفی بزند در مقابلش جبهه میگیرید که این موسیقی ایرانی این حرفها نیست و (حرفهای تکراری که شنیدم ایم …)

    به واقع که سالهاست بنده یک شنونده موسیقی از کلاسیک تا ایرانی بوده ام و به جرات می توانم به شما اثبات کنم که در بن بستی بزرگ هستیم و شما قرار است چه چیزی را ثابت کنید ؟ اینکه این حرفها از روی بیسوادی است ؟بگذارید باشد و شما دانش جدیدتان را به رخ بکشید بدانید که قبول دارم حرفهای اقای احمدی حرفهایی ثابت و مربوط به ۲۰ سال پیش است اما از بعضی جهات حق با ایشان است . خیلی چیزها در موسیقی ایرانی اشتباه است. هیچ کس هم برای درست شدنش تلاشی نکرده است . نواوری به بند امده در موسیقی .. اقای احمدی موسیقی کلاسیک را خداوندگار فرض میکنند این هم اشتباهی بزرگ است و این بزرگ بینی غرب فقط در موسیقی نیست بلکه در همه چیز است …

    بحث درباب موسیقی ایرانی بسیار است … البوم های این روزهای موسیقی ایرانی بدتر از قبل ادامه کار می دهند و هنرمندان قدیمی یک به یک خاموش میشوند در چنین وضعیتی به شما پیشنهاد می کنم به جای واکنش ۵ بخشی به یک مصاحبه و حمله به یک شاعر پیر به کمک و یاری موسیقی ایرانی بشتابید و دست از این همه کج اندیشی بردارید ..

  • کامیار ص
    ارسال شده در خرداد ۸, ۱۳۹۳ در ۱۱:۳۱ ق.ظ

    دوست گرامی جناب آقای مسعود،
    با تمسخر و استهزا نمی شود گفت و گو کرد. اگر جلوی کلمه ی نقد علامت تعجب می گذارید، لابد دلیلی هم برای آن دارید. لطف کنید ابتدا این دلایل را بیان بفرمایید.
    اما در مورد دیگر صحبت هایتان. آیا واقعا فکر می کنید که هر کس هر کجا حرفی بر ضد این گونه ی موسیقی زده، بنده جبهه گرفته ام؟ لابد برای این ادعایتان هم مصداق و مدرکی دارید، یا دست کم امیدوارم داشته باشید. لطف کنید رو بفرمایید، و اگر ندارید هم به جای سر و صدا و به حاشیه رفتن، به اصل قضیه بپردازید.
    در مورد این مساله که موسیقی ایرانی در بن بست بزرگی است و این صحبت ها هم ما بحثی نداریم؛ من در این جایگاه نیستم یا لااقل انقدر به این موضوع نپرداخته ام که ببینم آیا واقعا این موسیقی در بن بست است یا نیست. مساله این صحبت ها نبوده. ایشان (شاعر پیر) گفته اند که این موسیقی فلان است و بهمان… و دلایلشان چه بوده؟ « این موسیقی پنج دستگاه دارد»! «این موسیقی محلی است و هیچ کس نتوانسته ارکسترال بنویسید»! «موسیقی کلاسیک هفت صد سال پیش د ر زمان ویوالدی ثبت می شده اما موسیقی ایرانی نمی شود»! دوست عزیز، مساله ی ما این صحبت های سطحی و پر از دروغ و اشتباه است. مگر نه این که افراد و کارشناسان بسیاری، به همین موسیقی و وضع موجود تاخته اند و حرفشان منطقی و مستدل و از روی دانش بوده؟ آیا دیده اید -نه تنها بنده که دیگران- در این سایت بنویسند که چرا آقای ساسان فاطمی راجع به این موسیقی این گونه اظهار نظر کرده و آن را زیر سوال برده؟ دوست عزیزم، مساله عمیق تر از این دعواهای بچه گانه ایست که شما در ذهن خود تصورش کرده اید.
    هدف این نوشته مشخص بوده و ابتدای آن هم به وضوح بیان شده: نشان دادن این نکته که نباید و نمی شود که در مورد امری به حساسیت موسیقی، بدون تخصص و تنها برای «ژست»های آنچنانی گرفتن اظهار نظر کرد؛ به خصوص با توجه به این نکته که این مساله به شکل اپیدمی بیمارگونه ای درآمده.
    در نهایت، از شما استدعا دارم به جای نصیحت دیگران که چه کنند (که اصولاَ مساله ی پرتی است و ربطی به قضیه ندارد)، کمی دقتتان را بیشتر کنید و ذهنتان را منسجم تر و منطقی تر.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«شیوه‌ی نوازندگی» در موسیقی ما چه معنایی دارد؟ (I)

اگر در موسیقی کلاسیک غربی کار می‌کنیم دادن جواب همه‌فهم به این سوال نسبتا ساده است. یعنی روشی که هر نوازنده آثار را می‌نوازد. بخشی به رابطه‌ی فیزیکی‌ای که یک نوازنده با سازش دارد مربوط است، یعنی مسائلی مثل روش دست گرفتن ساز یا پشت ساز نشستن، نحوه‌ی انگشت گذاشتن، انتقال نیرو به ساز (تقریبا اِکول) و … بخشی هم به مسایل صوتی، مثل صدایی که از ساز درمی‌آورد، دامنه‌ی شدت و ضعف‌هایی که می‌تواند به هر نت یا پاساژ بدهد، شیوش‌های مختلفی که می‌تواند هنگام نواختن هر نغمه یا تکنیک ایجاد کند و بخشی هم به مسایل تکنیکی مثل دامنه‌ی ویبراتوها و از این قبیل.

جمال الدین منبری پس از سالها سکوت به روی صحنه می رود

ارکستر ملی ایران به رهبری فریدون شهبازیان و خوانندگی جمال الدین منبری و پوریا اخواص، ۱۶ اسفند ماه ۹۷ ساعت ۲۱:۳۰ دقیقه در تالار وحدت به روی صحنه می رود. این برنامه آخرین کنسرت سال ۹۷ ارکستر ملی با رهبری شهبازیان خواهد بود.

از روزهای گذشته…

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XV)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XV)

ذیل عنوان فرهنگ های شفاهی توضیح دادیم که این فرهنگ ها، حداقل تاکنون یعنی قرن ۲۰ میلادی، از عواملی غیرمشابه فرهنگ های غیر شفاهی استفاده می کرده اند. در سالهای نخستین هزاره جدید و با تغییراتی که در زندگی افراد به وجود آمده و مانند گذشته دسترسی آسان و دائم به استاد برای آموختن صحیح و کامل به روش سینه به سینه وجود ندارد، ما را به این اعتقاد میرساند، که آوانگاری و نت نگاری و همچنین استفاده از نوارکاست، سی دی، دی وی دی تصویری و… در آموختن و انتقال میراث گذشتگان می تواند بسیار مؤثر باشد. ‌‌
روش سوزوکی (قسمت چهل و پنجم)

روش سوزوکی (قسمت چهل و پنجم)

آنها چنین تصوری را هم به خود راه نمی‌دادند که من برازنده حضور در این جمع نیستم، رفتارشان با من صمیمانه بود و به من این اطمینان خاطر را می‌دادند که خودم را در بین شان خوب احساس کنم و رفتاری با ملاحظه با من داشتند. تلاش می‌کردند که مرا در گفتگوهایشان وارد کنند و اطمینان خاطری برای رسیدن به چنین هماهنگی در من ایجاد می‌کرند تا اینکه این روابط به چنین درک متقابلی برسد و چقدر فوق العاده است که انسان بتواند چنین انعطاف و لطافتی را دارا باشد. فقط در چنین وضعیتی می‌شود به هماهنگی دست یافت، این درس ها را من از اینشتین و دوستانش که به خانه اش می‌آمدند می آموختم.
به بهانه معرفی آثار چند صدایی آهنگسازان ایران و ترکیه (I)

به بهانه معرفی آثار چند صدایی آهنگسازان ایران و ترکیه (I)

بیست و چهارم دیماه گذشته، فستیوال سه گاه در پیستبورگ-پنسیلوانیای آمریکا میزبان نوازندگی لیلا رمضان بود. در این برنامه لیلا رمضان قطعاتی از آهنگسازان معاصر ایران و ترکیه شامل: نصیل کاظم اکسس (Necil Kazim Akses)، اوندر ازکک (Önder Özkoç)، ییگیت کلت (Yigit Kolat)، فوزیه مجد، علیرضا مشایخی، بهزاد رنجبران و ایرج صهبایی را در قالب یک رسیتال پیانو بر روی صحنه برد. در این فستیوال که با همکاری دانشگاه کارنگی ملون پیتسبورگ (Carneigie Mellon University-Pittsburgh) و مرکز موسیقی ایران (Center for Iranian music) و انجمن دانشجویان اهل ترکیه در پیتسبورگ به مدت سه روز برگزار شد، از کیان سلطانی و اسماعیل لومانوسکی (Ismail Lumanovsky) هم به عنوان سولیست دعوت شده بود و قطعات “دوبل کنسرتو برای نی و کمانچه ” از رضا والی و “کنسرتو برای کلارینت و آنسامبل” از اربرک اریلماز (Erberk Eryilmaz) اجرای نخست شدند.
شارل کوشلین: «ساعت های ایرانی» برای پیانو

شارل کوشلین: «ساعت های ایرانی» برای پیانو

شارل کوشلین (۱۸۶۷-۱۹۵۰) در یک خانواده مرفه در پاریس تولد یافت و فعالیت های خود را در نظام آغاز کرد. پس از یک دوره بیماری، از سال ۱۸۸۹ به موسیقی پرداخت و چندی بعد در کنسرواتوار پاریس نزد گابریت فوره (Gabriel Fauré) ژول ماسن (Jules Massenet) و آندره گدالگ (André Gédalge) به تحصیل پرداخت. کوشلین در ۱۹۰۹ انجمن موسیقی مستقل Societe Musicale Independante را تشکیل داد. از آثار او می توان به پنج سمفونی، چهار پوئم سمفونیک، سه آواز برای ارکستر و سه کوارتت زهی اشاره کرد. وی کتابی نیز در زمینه ارکستراسیون نگاشته است.
اجرای آثار سه آهنگساز ایرانی با کر شهر تهران

اجرای آثار سه آهنگساز ایرانی با کر شهر تهران

گروه کر شهر تهران در روزهای ۵ و ۶ تیر ۱۳۹۲، ساعت ۲۱، در تالار رودکی به اجرای کنسرت می پردازد. در این کنسرت که به رهبری مهدی قاسمی انجام می شود، سوییت “شبح اپرا” برای گروه کر و پیانو، ۵ کرال مینیاتور اثر محمدرضا تفضلی، دیر مغان اثر امیر اسلامی، ۳ نیایش کوتاه برای گروه کر اثر مهدی قاسمی و همچنین قطعاتی از باخ، ویوالدی و هندل به اجرا گذاشته می شود.
محمودی: دوست دارم اتفاقی فرهنگی بیافتند

محمودی: دوست دارم اتفاقی فرهنگی بیافتند

متاسفانه در ایران خیلی وقتها ناتوان ترین افراد در موسیقی می آیند و کار رهبری انجام میدهند و نوازنده ها هم از آنها تبعیت میکنند فقط به این دلیل که آنها روانشناسهای خوبی هستند و با ارتباطهای خوبی که در سیستم دارند یا پولی که خرج میکنند می آیند و رهبری میکنند. اصولا این افراد فقط روبروی ارکستر دست تکان میدهند و فرق دو چهارمشان را با چهار چهارمشان را نمیفهمید!
درباره تازه ترین اثر گروه نور

درباره تازه ترین اثر گروه نور

گروه نور با آلبوم «آلبا» به جست وجوى ریشه هاى کهن موسیقى برخاسته اند. جست وجویى که واکنش انسان معاصر به گم شدن ریشه ها در دوره مدرن و فرامدرن است.
والی: من روی چندصدایی های پنهان موسیقی ایرانی کار می کنم

والی: من روی چندصدایی های پنهان موسیقی ایرانی کار می کنم

ما دانشی که داریم را از محققان اروپایی گرفته ایم و آنها موسیقی ایرانی را از عینک اروپایی دیده اند، به همین خاطر است که باید در تمام پیش فرض های علمی مان تجدید نظر کنیم. همین بوده که سالها فکر می کردیم که موسیقی ایرانی باید با هارمونی و کنترپوان غربی چندصدایی شود. ما هم زمانی فکر می کردیم که باید روی موسیقی ایرانی عمودی آکورد بگذاریم، در صورتی که آکورد معنی نمی دهد در موسیقی ایرانی!
مهرداد دلنوازی: آثار استاد پایور را برای تار ترجمه کردم

مهرداد دلنوازی: آثار استاد پایور را برای تار ترجمه کردم

بنده از سن ۱۰ سالگی وارد هنرستان موسیقی ملی شده ام و به توصیه استاد حسین دهلوی که آن زمان رییس هنرستان بودند و ساز کلارینت برای بنده انتخاب شد ولی من زیاد علاقه ای به ساز کلارینت نشان ندادم؛ البته یک حادثه ای هم برای بنده در حین شیطنت های که در بازی ها برایم رخ داد و موجب شد لبم چند تا بخیه بخورد و یک الی دو ماهی نمی توانستم ساز بزنم و همین موضوع باعث شد سازم را تغییر بدهم و آموزش تار را خدمت استاد هوشنگ ظریف شروع کردم.
لری ادلر، هنرپیشه هارمونیکا (II)

لری ادلر، هنرپیشه هارمونیکا (II)

لری ادلر در سال های ۱۹۳۸ و ۱۹۳۹ تورهای کنسرتی را، پیش از بازگشتن به آمریکا، در آفریقای جنوبی و استرالیا برگزار کرد (در واقع، در استرالیا بود که برای اولین بار به اجرای سولو در کنسرت کلاسیک با ارکستر سمفونیک سیدنی پرداخت). ادلر در دهه ۴۰ همراه با پاول دریپر (Paul Draper)، رقصنده، تورهایی را در ایالت های مختلف آمریکا برگزار کرد و آنها همچنین با برنامه های خود، اسباب سرگرمی سربازان آمریکایی را در آفریقا و خاور میانه فراهم آوردند.