- گفتگوی هارمونیک Harmony Talk - http://www.harmonytalk.com -

آسیب شناسی آواز ایرانی

موسیقی ایران در گذر از سالیانی پر تلاطم و پر فراز و نشیب همواره به عنوان یکی از اصلی ترین پایه ها و ارکان فرهنگ، بیانگر احساسات و اندیشه های ایرانیان بوده وآواز نیز به عنوان شاخص ترین و اصلی ترین بخش آن به شمار میرفته است. چرا که این موسیقی همواره پیوندی نزدیک با شعر داشته است و این در آمیختگی با ادبیاتِ پُر بار و کهن ایران باعث غنای هر چه بیشتر این موسیقی گردیده است.

در نگاهی گذرا در مسیر تاریخ به سادگی می توان دریافت که هجوم اقوام بیگانه ضربه هائی شدید و جبران ناپذیر بر پیکر جامعۀ ایرانی وارد کرده و فرهنگ و اندیشۀ این قوم را مورد هجوم قرار داده اند. بی شک می توان اذعان داشت که موسیقی نیز از این آسیب ها و تأثیر پذیری ها در امان نمانده است. چرا که زبان و ادبیات و بسیاری از ساختارهای فرهنگی ما باژگونه شد و تأثیر آن تا هم اکنون نیز ادامه دارد.

موسیقی و دیگر بنیان های فرهنگی زمانی آسیب پذیری بیشتری پیدا خواهند کرد که بستری مناسب برای رشد نداشته و بخاطر کم کاری و بی توّجهی دچار تکرار شده و بناچار بتدریج پویائی و توان خود را از دست میدهد. فراهم نمودن محیطی مناسب برای رشد موسیقی به تلاشی فراوان و زیر بنائی نیاز دارد تا درک عمومی مردم از هنر بالاتر رفته تا بتوانند ظرایف هنر را درک کرده و هر نغمۀ بی ارزشی را به گوش نسپارند.

از اینرو هنرمندان نیز سعی در تعالی و بهبود بخشیدن آثار خود خواهند کرد چرا که آثار سطحی و بدون اندیشه و فکر از سوی مردم پذیرفته نخواهد شد. امّا با نگاهی به گذشته درمی یابیم که همواره در طول تاریخ، با وارد شدن یک پدیدۀ جدید و یا رخ نمودن حادثه ای بزودی پیشینۀ فرهنگی و هویّت خویش را نادیده گرفته و می پنداریم هر آنچه به عنوان یک پدیدۀ جدید ظهور می کند، جوابگوی نیازهای زمانه و عصر ما خواهد بود.

در این میان اندک کسانی بوده اند که بر اساس آشنائی با فرهنگ و هنر و قابلیّت های ملّی خویش از پذیرفتن این الگو های بیگانه سر باز زده اند. به مصداق این سخن از حضرت حافظ که می فرماید:

سالها دل طلب جام جم از ما می کرد
آنچه خود داشت ز بیگانه تمنّا می کرد

این عدم اعتماد به ساختارها و بنیان های استوار فرهنگی در زمینۀ موسیقی سبب شده است که در بسیاری از موارد نتوانسته ایم هنر موسیقی ایرانی را با همۀ قابلیّت ها و توانائیهایش به جهانیان بنمایانیم و حتی این موسیقی آنقدر در میان مردم خویش غریب است که برخی از مردم، هنوز نام سازهای ملّی خود را نمی دانند و هرگز این سازهارا ندیده اند.

از اینجاست که پوستۀ نازک اندیشه و فرهنگ اصیل و ریشه دار تََرَ ک برداشته و موسیقی ما دچار آسیب های جدّی و جبران ناپذیری می شود. وحدت شنوائی مردم بواسطۀ هجوم ترانه های مبتذل و شنیدن فواصل گوناگون که با فواصل موسیقی ما نزدیکی و قرابت ندارد، بر هم خواهد ریخت و سلیقۀ آنان در حدّ نازلی سقوط خواهد کرد. در اینجا دیگر موسیقی به عنوان زبانی تازه تر برای ارتباط و بیان اندیشه بکار نخواهد آمد. بلکه به عنوان ابزاری برای پول سازی کمپانی های تولید موسیقی و هنرمندان به صورت سوداگرانی حقیر در خواهند آمد.

آواز ایرانی یکی از بخشهای ضربه پذیر موسیقی، خصوصاً در سالهای گذشته بوده است. برخی از این مشکلات را می توان بدین گونه بیان کرد:

۱- نبودن روشهای آموزشی صحیح برای تدریس آواز که باعث اُفت شدید فراگیران و هنر جویان در این رشته گردیده است.
۲- بی تجربگی بسیاری از معلّمین آواز و ارائه توصیه ها و تمرینهائی که هیچگونه توجیه علمی ندارند.

audio file نمونه ای از اجرای تحریر توسط صدیق تعریف

۳- عدم آگاهی و شناخت هنرجویان آواز و نداشتن درک درست از مبانی موسیقی آوازی.
۴- نبودن امکانات برای ارائه فعالیّتهای هنری هنرجویان.
۵- عدم آشنائی برخی از مدرسیّن آواز و خوانندگان با مبانی تئوریک و علمی موسیقی و اکتفا نمودن به آموختن ردیف.

audio file نمونه ای از اجرای آواز ماهور توسط علی رستمیان توجه کنید

۶- عدم آشنائی با ریتم و ضربی خوانی.

audio file نمونه ای از اجرای تصنیف با ریتمی بی ارتباط با مفهوم شعر

۷- عدم آشنائی با ادبیات و نداشتن درک صحیح از تلفیق شعر و موسیقی ومناسب خوانی.

audio file نمونه ای از تلفیق نامناسب موسیقی ایرانی با شعر

۸- در برخی موارد تأثیر پذیری از تکنیک های خوانندگان غربی.

audio file نمونه ای از تلفیق نامناسب موسیقی ایرانی با موسیقی غربی

۹- نداشتن آشنائی با پیشینۀ موسیقی ایرانی.

audio file نمونه ای از اجرای تصنیف «تو ای پری کجایی» توسط محمد اصفهانی

۱۰- تأثیر پذیری از انواع دیگر موسیقی که از طریق رسانه ها مورد استفاده قرار می گیرند.

audio file نمونه ای از اجرا تصنیف در ماهور

۱۱- استفاده صدا وسیما از برخی افراد فاقد صلاحیّت در زمینۀ برنامه های اجرائی موسیقی.

audio file نمونه ای از تصنیف خوانی علیرضا افتخاری که از رسانه ملی به گوش مردم می رسد

۱۲- حضور کمرنگ هنرمندان در عرصه های مختلف موسیقی.
۱۳- ضعف در زمینۀ همکاری آهنگسازان و ترانه سرایان و خوانندگان.

Audio File قسمتی از خوانندگی و نوازندگی همزمان شهرام ناظری در کنسرتی در پاریس

۱۴٫ نبودن مضامین تازه در اشعار ترانه سرایان.

audio file تصنیفی با ترکیب نا مناسب موسیقی و شعر و استفاده از اشعار کلیشه ای

۱۵- کمبود شعرا و ترانه سرایان آشنا با علم و مبانی موسیقی.

audio file رنگ تصنیفی (!) در آواز دشتی

۱۶- نداشتن خلاقیّت و تقلید از صدا و شیوۀ خوانندگان دیگر.

audio file نمونه ای از اجرای آواز علیرضا قربانی

۱۷- نداشتن مطالعه در زمینۀ مسائل اصلی و حاشیه ای موسیقی.

audio file نمونه ای از اجرای تصنیف خراسانی با صدای صدیق تعریف به صورتی نامناسب

۱۸- رواج نوعی از موسیقی تجاری و عامه پسند و کپی برداری از آهنگهای لس آنجلسی و وارداتی که بسیار به موسیقی جدّی و فرهنگ عمومی موسیقی ضربه وارد می کند.

audio file نمونه ای از اجرای تصنیف توسط علیرضا افتخاری

۱۹- نداشتن استانداردی برای ارائه موسیقی پاپ.
۲۰- تکرار مکررات و استفادۀ از ترانه های قدیمی و مورد علاقۀ مردم و ساخت فرمهای تکراری و کلیشه ای.

audio file نمونه ای از اجرای تصنیف «شد خزان» با اجرای علی رستمیان

و…

اینها و بسیاری از موارد دیگر نه تنها کاستی هایی است که در زمینۀ آواز ایرانی دیده می شود، بلکه مسائل بسیاری از این دست وجود دارد که از توش و توان موسیقی ایران می کاهد. اگر فرهنگ صحیح نقد و نقدپذیری در جامعۀ هنری ما رواج پیدا کند، همواره خود را مورد نقد وارزیابی قرار خواهیم داد تا جائی که بتوانیم از شدّت این کمی ها و کاستیها بکاهیم و موسیقی ایرانی را به عنوان هویّت فرهنگی خود گرامی بداریم که اگر ملّتی بلندی و اعتبار یافت از همّت و تلاش و پاسداری از ارزشهای اصیل فرهنگی خویش بوده است و بس.