آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (I)

این مطلب چکیده پروژه پایانی دوره کارشناسی موسیقی ایرانی با راهنمایی دکتر ساسان فاطمی است که در اسفندماه ۱۳۸۴ ارائه شده است. از آنجا که این مطلب در سال ۱۳۸۴ نوشته شده، حاوی منابع و نگرش من تا آن زمان است که امروز به معدودی از این مطالب، نوع دیگری نگاه میکنم؛ در اینجا بر خود لازم می دانم نسبت به استاد راهنمای این پروژه نهایت سپاس را ابراز دارم.

فهرست مطالب
مقدمه
بخش اول:
فرهنگ های شفاهی
هدف از تربیت نوازنده در موسیقی کلاسیک ایرانی
کاربرد و کارکرد نگارش موسیقی کلاسیک ایرانی
نارسایی ذاتی نت
خصوصیات موسیقی کلاسیک ایرانی (درون موسیقائی)
نارسایی نت نگاری در موسیقی ایران
بخش دوم:
نمونه های ضعیف
نمونه های خوب
بخش سوم:
پیشنهادها
منابع

مقدمه

پندارهای پوسیده و شومی که در بطن روابط و فرهنگ غالب بر موسیقی ایران رخنه کرده اند؛ افکاری که به نظر می رسد از پیش تعیین شده اند و برای همه موارد با زیرکی دارای تعریفی جامع شده اند؛ ساختارهایی که به ظاهر مردمی و در باطن، خود عوام فریبانه ترین حالت ها را در جهت جذب منافع و کسب قدرت و شهرت یافته اند، باید زیر و رو شوند. باید راهی ساخت بر توانایی های موجود برای نقد قدرت ها بدون آن که در قدرت بود. این روزگاران بیشتر از هر چیز نیاز به عصر روشنگری و انسانهای روشن گردان این راه دارد.

سالهای گذشته و ایام پیشین، جامعه موسیقی ایران با واکنش ها و موضع گیری های مختلفی روبرو بوده است. سال هایی که تمام موضع گیری ها ـ چه به نفع و چه ضد موسیقی ـ با هیچ واکنش و اجماع عقلانی و نقدگرایانه در برابر این مواضع مواجه نشد! نبودِ نهادهای مدنی واقعی و مردمی برای هنرمندان در روزگار گذشته و عدم وجود موسیقیدانانِ با جسارت و قلم های شجاع و عادل و نقدگرا و ترجیحِ منافع شخصی بر منافع گروهی و ارگانیک، همگی سبب شده است که آن سال ها (و همچنین در این سالیان) هنر موسیقی نتواند به طور نهادینه و قدرتمند، راه خود را برای واکنش های سریع و قاطع و شجاعانه بپیماید. اما امروز به نظر می رسد همه منتقدین و نویسندگان موسیقی و هنرمندانی که در عرصه نقد تمایل به قلم فرسایی دارند، باید با در نظر گرفتن راهکارهای موجود راهی برای برون رفت از چنین فضایی بیابند.

بسیار جای تأسف است در روزگارانی که بر نوعی از موسیقی حمله و یورش می برند، موسیقیدانانی که در آن رشته حضور ندارند سکوت پیشه می کنند. این مسئله ناشی از در اقلیت بودن افکار آزاد ی خواهانه و محوریت نگر و عدم وجود تفکرات دمکراتیک در عرصه موسیقی و دارندگان چنین تفکراتی است. اگر کسانی در مقابل کمبودها و محدودیت ها به دلایل مختلف و تأسف بار حاضر به بازگو کردن عقاید منتقدانه نیستند، حقی نیز بر گلایه گذاری بر موسیقی این سرزمین ندارند.

بر اساس چنین عقیده ای، نباید بر نظر بسیاری از افراد که معتقدند “امروز باید بزرگان پا پیش گذارند تا روندی در پیش افتد” پافشاری ورزید. عصر امروز، نیازمند عصر روشنگریِ هنرجویان و عاشقان موسیقی است؛ آنان که تابشان را از کف داده اند. در واقع امروز، عصر بت ستیزان است. آنان به یاری یکدیگر در هر سبک و رشته ای می توانند بنیان گذار روندی جدی شوند، و باید بسیار هوشیارانه، دائماً برخلاف گذشتگان به نقد خویش و افکار و اطراف خویش بپردازند. افکاری که رها از قید و بند سازمان-ها و ارگان های دولتی باشد و از سوی یک جامعه مدنی و نهاد مردمی، بدون وابستگی و برداشتن گام-های سمبلیک، در جهت ایجاد گام های کوچکِ تأثیرگذار و حقیقی حرکت کند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XVI)

هرچند، ایده ی ساختن قطعه ای بر اساس زندگانی حواریون در ذهن او باقی ماند تا اینکه در فستیوال سال ۱۹۰۳ او دوباره به موضوع دلخواه خود بازگشت. وی در ابتدا یک اوراتوریو در سه قسمت تدارک دیده بود که شامل خیانت یهودا، نفی کردن پطرس و به عروج رفتـن عیسی مسیح بود. بیماری دوباره به سراغ او آمد و بدین ترتیب او تنها به قسمت عروج روحانی مسیح پرداخته و آن را “سلطنت” نام نهاد. مدت ها بعد، او قسمت سومی به نام “قضاوت آخر” به این اوراتوریو اضافه کرد اما هیچگاه این قطعه را به پایان نرساند.

فرج نژاد: با کوارتت کلگیوم همکاری خواهیم داشت

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با میدیا فرج نژاد آهنگساز و نوازنده درباره فعالیت های این موسیقیدان جوان، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است.

از روزهای گذشته…

صفحه طلایی، پلاتینیوم و …

صفحه طلایی، پلاتینیوم و …

تا مدتها بزرگترین نماد موفقیت یک اثر موسیقی چیزی نبود جز “صفحه طلایی”، یک شاهکار تبلیغاتی که به افتخار گلن میلر از سال ۱۹۴۱ ارائه آن آغاز شد.
گفتگو با قدسیه مسعودیه (III)

گفتگو با قدسیه مسعودیه (III)

روی ریل بودند. بیشترشان دست خودمان است. بخشی از آنها را به تازگی روی سی‌دی هم منتقل کرده‌ایم. کیفیت فایل‌ها چون قدیمی هستند نسبت به آنچه الان به آن کیفیت می‌گوییم طبیعتاً بالا نیستند ولی برای زمان ضبط خودشان، خوب محسوب می‌شوند.
ادیت در ویولن (X)

ادیت در ویولن (X)

پیش از ادامه مبحث، لازم به یادآوری می دانم که ویولنیست بزرگ یواخیم (J.Joachim) در نسخه ادیت شده سال ۱۸۷۹ انتشارات “Simrock” شیوه ی انگشت گذاری همانند کلینگر را در اولین جمله پیشنهاد می دهد و نحوه اجرای دومین جمله را مسکوت می گذارد.
موسیقی و نلسون ماندلا (I)

موسیقی و نلسون ماندلا (I)

زندگی نلسون ماندلا، سال هایی که او در زندان سپری کرد، انگیزه و مبارزه خستگی ناپذیرش با آپارتاید (جدا نژادی)، از او سمبولی ساخته بود که به منبع بزرگ الهام هنرمندان بسیار به ویژه موسیقیدان ها تبدیل شده بود.
ویلن مسیح

ویلن مسیح

در سال ۱۷۷۵ پائولو با کوزیو دی سالابو (Cozio di Salabue) قراردادی برای فروش تعدادی ساز که از مغازه و کارگاه پدر باقی مانده بود، بست که یکی از بهترین مجموعه های ساز در طول تاریخ بوده است. اگرچه پائولو قبل از واگذاری کامل مالکیت سازها به سالابو از دنیا رفت با اینحال سالابو مالک آنها شد. تا سال ۱۸۲۷ سالابو سازها را نگه داشت تا آنکه به لوجی تاریسیو (Luigi Tarisio) ایتالیایی فروخت، شخصی که تجارتی مهم را با ساز ویولن فراهم کرد؛ اگرچه هیچ گاه سازها را با خود به همراه نمی برد اما با صحبت کردن با خریداران در پاریسی وارد میشود.
نگاهی به اپرای مولوی (IV)

نگاهی به اپرای مولوی (IV)

پس از شمس بلافاصله عطار نیشابوری که نقشش را علی خدایی میخواند وارد صحنه میشود با شعر معروف از دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست… در واقع شعر مولانا را از زبان عطار میشنویم (۱)؛ در اپرای مولوی حدود هشتاد در صد اشعار از مولانا و بقیه از اشعار دیگر شاعران است (۲) و گاهی قسمتهایی نوشته نویسنده لیبرتو است که در بسیاری از مواقع به قدری متناسب ساخته شده که حتی اهل ادب هم شک میکنند که ساخته مولانا نباشد.
بالشتک نوین (I)

بالشتک نوین (I)

اگر تصور بر این باشد که حد فاصل فضای بین استخوان فک و شانه باید به بهترین شکل ممکن بوسیله قطعه ای کمکی تامین و کنترل شود، زیر چانه ایی (chinrest) و بالشتک (shoulder rest) از بهترین مواردی است که می توان درباره آنها و همچنین ویژگی های آن ها سخن به میان آورد.
هلموت لاخنمان

هلموت لاخنمان

هلموت فردریش لاخنمان (Helmut Friedrich Lachenmann) در ۲۷ نوامبر سال ۱۹۳۵ در اشتوتگارت آلمان بدنیا آمد. علاقه وی برای آهنگسازی برای سازهای مختلف و خلق آثاری بدیع از وی شخصیتی برجسته در دنیای موسیقی پدید آورده است.
چیک کوریا

چیک کوریا

چیک کوریا (Chick Corea) از دهه ۶۰ تا کنون، یکی از پر اهمیت ترین هنرمندان جز بوده است. کوریا که در هیچ دوره ای از کار حرفه ای خود تنها به حفظ افتخارات گذشته بسنده نکرده است، در تعداد بسیاری از پروژه های مهم موسیقی شرکت داشته و حس کنجکاوی وی در زمینه کشف نکاتی تازه در موسیقی هرگز کاهش نیافته است.
روش سوزوکی (قسمت بیست و هشتم)

روش سوزوکی (قسمت بیست و هشتم)

در سفر بعدی که همسرم به دیدار من آمد بسیار خشمگین و عصبانی شد و می‌خواست که هر چه زودتر از کارش استعفا کند که پیش من بماند. خواهرم به او قول داد که از مواظبت کند و از همسرم خواست که کارش را در صلیب سرخ رها نکند. والترود (Walltroud) تنها عضو خانواده ما بود که می‌توانست کار کند و درآمدی داشته باشد، اگر او کار نمی‌کرد همه ما دسته جمعی از گرسنگی می‌مردیم.