آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (IV)

«فرهنگ های شرقی در حوزه فلسفه و تفکر مشترکات بیشتری داشتند تا در حوزه زیبایی شناختی. به اعتباری، تمدن های بزرگ آسیایی بنیادهای نسبتاً مشترک فکری و مبانی نسبتاً متفاوت زیبایی شناختی در هنرها داشتند. این تفاوت معیارهای زیبایی شناختی در میان فرهنگ ها و تمدن های بزرگ آسیایی، نه تنها باعث گسیختگی آنها نمی شد بلکه امکان ظهور و بروز دیدگاه های مشترک و متنوع بسیاری را نیز فراهم می کرد‌‌» (درویشی/۱۳۸۲، ۱۳).

فرهنگ ایران در عین پیوند با سایر فرهنگ های آسیا ویژگی منحصر به فردی دارد و همین ویژگی است که در طول تاریخ باعث جذب فرهنگ های مختلف یا به اصطلاح ‌خودی کردن آن ها می شده است.

البته این یک معادله دوسویه است که یک سوی آن جذب فرهنگ های دیگر، یعنی خودی کردن آن ها و عبور دادن شان از صافی ذوق ایرانی و معیارهای زیبایی-شناختی ایرانی ا ست و سوی دیگر آن تفکر مشترک آسیا است.

فرهنگ ایرانی به دلایل ویژه تاریخی و سیاسی یک کل تلفیقی است: تلفیق میان فرهنگ اقوام مختلف ایرانی و فرهنگ های همجوار و در پاره ای موارد غیر همجوار. هیچ کدام از اقوام مختلف به تنهایی فرهنگ ایران را نساخته اند. در فرهنگ های شفاهی آسیا ـ و البته بسیاری دیگر از نقاط جهان ـ از آنجا که موسیقی مبتنی بر بداهه سرایی و در بیشتر اوقات تک نوازی بوده است، نوازنده و آهنگساز شخصی واحد است.

نوازنده همان بداهه نواز است و بداهه نواز کسی است که در لحظه دست به آفرینش موسیقی می زند. مفهوم آهنگسازی در اصطلاح متداول امروز، بیشتر برگرفته از فرهنگ موسیقی غربی است.

بنابراین در آسیا و بسیاری از فرهنگ های شفاهی دیگر، اساساً تفاوتی میان نوازنده و آهنگساز یا بهتر بگوییم میان بداهه سرا و آهنگساز وجود نداشت. «بداهه نوازی مهمترین و مشکل ترین نوع ارائه موسیقی ا ست. نوازندگان و خوانندگان بداهه سرا در تمام فرهنگ ها از مهمترین موسیقی دانان به شمار می رفته اند.

گرچه ملودی های عربی و ایرانی و ترکی را اینک می توان با نظام نت نویسی اروپایی نوشت و برای کسر پرده ها هم از نیم دیز (سُری) و نیم-بمل (کُرُن) استفاده کرد، بدیهه نوازی (نه فقط زینت ها) همچنان خصوصیت اصلی موسیقی اسلامی باقی مانده است. پلی فونی ای در کار نیست، فقط هتروفونی است که از اجرای ملودی ای مشابه به طور همزمان با سازهای دیگر و کنترپوان، ریتم حاصل از الگوهای مستقل یک ساز کوبشی منتج می شود‌‌» (آبراهام/۱۳۸۰، ۲۷۸).

‌‌«موسیقی ایرانی در مفهوم عام آن یکی از ارکان اساسی سنت و هویت ایرانی است. به بیان دیگر، بخش قابل توجهی از فرهنگ، سنت و هویت ما را موسیقی ایرانی تشکیل می دهد و روشن است که بی مهری به آن تا چه اندازه به هویت و فرهنگ ما لطمه خواهد زد( تمامی تأکیدات در این مقاله از بنده است). سنت و هویت دو مفهوم مرتبط با هم اند و البته هر دو با خلاقیت و نوگرایی پیوند دارند. هویت، سنت است، تاریخ است، فرهنگ است، زبان است، آداب و رسوم است و خاطره است.

در این جا ما با مجموعه ای پیچیده از مفاهیم سروکار داریم که همگی به هم وابسته اند. تمامی این مفاهیم نیز با زمان و مکان ارتباطی عمیق دارند و از این رو تحول پذیرند. البته مقصود ما تحول است نه تغییر شتاب زده. مجموعه مفاهیم یاد شده ساختمان ذهنی و کل نظام فرهنگی هر ملتی را حفظ می کند.

بنابراین اگر سنتها با زمان و مکان مرتبط اند و تحول پذیر، پس ساختمان ذهنی و کل نظام فرهنگی هر ملتی نیز تحول پذیر است. اما این تحول چنان کُند و بطئی است که فقط با گذر طولانی زمان می توان به مشاهده اش نشست و همین تفاوت است که تفاوت را از تغییر شتاب زده متمایز می کند‌‌» (درویشی/۱۳۸۲، ۱۴ و ۱۵).

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (II)

گویی نام او دچار همان «نسیانی» شده است که «خورخه لوئیس بورخس»، نویسنده‌ی بزرگ آرژانتینی در آرزویش بود؛ یعنی واروژان و آثارش به‌گونه‌ای واقعی وارد فرهنگ و زندگی روزمره‌ی ما شده که این ورود مثل هوایی که هر لحظه تنفس می‌کنیم، آن‌قدر طبیعی و واقعی بوده که برای بیشتر ما ملموس نیست. از طرف دیگر عوامل متعدد که از‌جمله‌ی آن بی‌تمایلی خود واروژان به عکس‌انداختن و مصاحبه‌کردن، باعث شده تا «نسیانِ افسانه‌ای» درباره‌اش اتفاق بیفتد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (VII)

پس هرچه علم میدان مشترک جهان آینده را می آفریند، هنر با ایجاد حیطه های فردی و منطقه یی معرفت شناسی خود، زمینه را برای گریز از هیچ انگاری این نوع از استحاله فردی فراهم می آورد. علم به همان اندازه که عقل جمعی می آ فریند، ناچار است هنر را برای توان زایش ارزش های فردی اش پاس بدارد. بنابراین جهانی شدن به معنی استحاله فردیت ها در فرهنگ جهانی نیست، بلکه برعکس به معنی امکان بیشتر حضور خلاق و زاینده فردیت ها در میدان گسترده و جذاب تر است. هرچه علم پیشرفت کند به همان اندازه نیاز ما به هنر نیز بیشتر می شود.

از روزهای گذشته…

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (VI)

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (VI)

تصویری که از موسیقی رپ در ایران ترویج می‌شد گاهی آن را مرتبط با جریان‌هایی نظیر شیطان‌پرستی قرار می‌داد. در ۲۵ مهرماه ۱۳۸۷ برنامه‌ای از یکی از شبکه‌های تلویزیونی ایران پخش شد که به گفته سازندهٔ آن، به بینندگان نشان می‌داد که شیطان‌پرستی رابطه‌ای با رپ ندارد. با این حال، به نظر برخی منتقدان این برنامه در عمل تاثیر عکس روی بینندگانش می‌گذاشت.
کاترین مانوکیان فرزندی از دو ویولنیست

کاترین مانوکیان فرزندی از دو ویولنیست

روزگاری در ایران هر هنرجوی ویولن که قصد داشت، این ساز را به مراحل عالی برساند حتما” باید محضر نوازنده چیره دست ویولن “هراچ مانوکیان” را درک میکرد.
ژان میشل ژار

ژان میشل ژار

حتما” برای شما جالب خواهد بود اگر بدانید که ژان میشل ژار فرزند موریس ژار آهنگساز مشهور هالیوود می باشد. از جمله کارهای بزرگ موریس ژار می توان به موسیقی فیلم های موفقی چون لورنس عربستان، محمد رسول الله، روح و … اشاره کرد.
سلطانی: موسیقی داوودیان سرشار از نشانه های ایرانیست

سلطانی: موسیقی داوودیان سرشار از نشانه های ایرانیست

در موسیقی یکی دو قرن پیش نگاهی وجود داشت که موسیقی بصورت توصیفی نگاه میشد ولی امروز بسته به نگاه آهنگساز است که چه نگاهی به موسیقی داشته باشد، من نگاهم به موسیقی اینطور نیست و گاهی هم ممکن است به این شکل موسیقی بنویسم.
اختلالات صدای خوانندگان (IV)

اختلالات صدای خوانندگان (IV)

اثبات داده های مربوط به میزان هنجار اختلالات ضدا، به چند دلیل مشکل است. مثلا، بر اثر سرماخوردگی، صدا به طور موقت دستخوش اختلال می شود، زیرا سرماخوردگی ارتعاش بافت حنجره را تغییر می دهد و ممکن است سینوس های طنینی را با مخاط عفونی پر کند، همه تقریبا تغییر صدا بر اثر سرماخوردگی را در زندگی خود تجربه کرده اند (چه از نوع اختلال در اواسازی باشد و چه اختلال در طنین). برخی دیگر نیز بر اثر حساسیت ها دستخوش چنین تغییراتی در صدایشان می شوند. بنابراین، اگر از ما بخواهند با در نظر گرفتن تعداد زیادی از افراد جامعه میزان شیوع اختلالات صدا را در گذشته و حال تعیین کنیم.
افسوس از آن همه…

افسوس از آن همه…

مسئلۀ بعدی دربارۀ نت‌کردن ردیف در آن عصر است که به قصد حفظ و نگهداری ردیف به‌عنوان یک میراث انجام شده است و بَعد آموزش. در حالی‌که الآن کاملاً برعکس است. با این‌همه وسایل ضبط و ثبت که امروزه در اختیار داریم مسئلۀ حفظ ردیف‌ها مطرح نیست؛ آموزش آن مطرح است که باید بیشتر به این بُعد توجه شود.
علینقی وزیری؛ ناسیونالیسم دولتی و روشنفکر موسیقی (III)

علینقی وزیری؛ ناسیونالیسم دولتی و روشنفکر موسیقی (III)

معلوم می‌شود ژنی ایرانی در اختراع و ایجاد آثار صنعتی در قدیم خیلی بیشتر به کار می‌افتاده […] یک روح سستی و تنبلی در ما حکم‌فرماست. چه خود را قادر به تهیۀ وسائل زندگی نمی‌دانیم و همه را واگذار به بخت تقدیر می‌کنیم. […] باید […] تکان سختی به خود بدهیم. این غبار بدبختی را از روی خود برطرف کنیم و با انسان امروز همدوش و برابر راه برویم.»
موسیقی و طنز (قسمت چهارم)

موسیقی و طنز (قسمت چهارم)

شنونده وقتی این قطعه تغییر یافته را نسبت به اصل را میشنود، از زنجیره تداعی های احساسی همیشگی اش بیرون می آید، درگیر احساس تازه ای میشود که میتواند شوخ طبعنه و یا تلخ و معترضانه باشد. ناگفته پیداست که وظیفه طنز، خنده سازی نیست، بلکه القای کمدی تراژدی، پهلو به پهلوی هم است.
امامی: به تئاتر علاقه دارم

امامی: به تئاتر علاقه دارم

بنده از کودکی با موسیقی آشنا شده ام و این شانس را داشته ام که در خانواده ای رشد پیدا کنم که اهل موسیقی بودند. پدر بنده استاد احمد امامی سال ها است که دف و تنبک تدریس می کنند، خوب به طبع اولین سازی که تجربه کرده ام و نواخته ام ساز تنبک است و آواز هم در آن سنین می خواندم. بعدها ساز سنتور را تجربه کردم و خدمت اساتیدی چون آقای حسین شکوفا و جناب آقای مسعود شناسا رفتم و آواز را هم در واقع به صورت جدی دنبال کرده ام و بعدها خدمت اساتیدی رسیده ام چون آقای ادیب، استاد محسن کرامتی؛ در کلاس های استاد محمد رضا لطفی شرکت کرده ام و کلاس تحلیل ردیف و آواز تخصصی ایشان افتخار داشته ام که حضور داشته باشم. از سال ۱۳۸۶ هم کارگاه استاد محمد رضا شجریان برپا شد، شرکت کرده ام و در کلاس های ایشان حضور پیدا کرده ام و بسیار از ایشان آموخته ام و استفاده برده ام.
«نخستین سرود ملی ایران» (ایران جوان) در اختیار همگان قرار می گیرد

«نخستین سرود ملی ایران» (ایران جوان) در اختیار همگان قرار می گیرد

نوشته ای که پیش رو دارید، نامه ای سرگشاده از سیاوش بیضایی است که چندی پیش نامه دیگری از او در این سایت به انتشار گذاشته شد: