والی: در طبیعت ما تکصدایی نداریم!

رضا والی
رضا والی
شما گفتید که موسیقی ایرانی اصولا افقی هست، این گفته به این معناست که موسیقی ایرانی فقط می تواند کنترپوانتیک باشد؟
خیر! اساسا چیزی به عنوان تک صدا در طبیعت وجود ندارد و در واقع تواتر غیر مرکب در طبیعت وجود ندارد و شما تنها در آزمایشگاه می توانید بوسیله اسلایتورها می توانید موجی غیر ترکیبی و تکصدایی بوجود بیاورید. در طبیعت هر موجی بوسیله امواجی بی نهایت در حال ترکیب است. شنیدن صدا برای انسانها ذاتی است و در تمام دنیا نوعی از چندصدایی دیده می شود که این چند صدایی دقیقا با چند صدایی پالسترینا و باخ یکسان نیست.

وقتی که یک موسیقی ایرانی می نویسیم و روی آن هارمونی کلاسیک را می گذاریم و همه آنهایی که موسیقی ایرانی کار می کنند می گویند، «ایرانی صدا میدهد» چه مشکلی وجود دارد؟
ما باید این مسئله را حل کنیم که آیا بحثی که در هارمونی کلاسیک است و به رابطه ملایم ها و ناملایم ها می پردازد، می تواند به مسائلی که ما در موسیقی ایرانی داریم پاسخ دهد؟ در منطقه ما انواعی از چند صدایی وجود دارد، یکی از آنها تقلید طبیعی (natural Imitation) نام دارد؛ فرض بگیرید یک نوازنده و یک خواننده در حال سئوال و جواب هستند، خواننده جمله ای می خواند و نوازنده با فاصله ای مثلا سه یا چهار ثانیه اجرای آواز را تکرار می کند؛ حتی اگر این تکرار هیچ دخل تصرفی نداشته باشد و دقیقا تکرار شود، نوعی از چند صدایی را خواهیم داشت. این نوعی از چند صدایی است که من به آن چندصدایی پنهان یا چندصدایی بالقوه می گویم؛ این چندصدایی در موسیقی ایران به وفور یافت می شود و البته در موسیقی های دیگر خاورمیانه نیز این چندصدایی وجود دارد.

کنسرت «بی تو به سر نمی شود» را شما حتما دیده اید…
بله!

در قسمتی خوانندگان شروع به تحریر زدن با فاصله زمانی مشخصی می کنند و این تحریرها که از نظر ملودیک، یکسان هستند به طور اتفاقی روی یک فواصلی می افتند که ایجاد یک کنترپوان تصادفی می کنند، ولی اگر این فاصله زمانی مشخص روی نمی داد، طبعا این فواصل هم روی هم نمی افتاد و مجموعه ای از دیکوردها بوجود می آمد یا اصلا اونیسون می شد، پس ما نمی توانیم به این گونه اجراهای تصادفی بگوییم چند صدایی!
اگر موسیقی چندصدایی قدیم ایران را در آزمایشگاه تجزیه و تحلیل کنید، به نکات جالبی می رسید؛ کاری که من در چند مورد قبلا انجام داده ام که یک مورد را می گویم؛ سال ۱۹۵۶ یونسکو ضبطی از ساز و آواز آقای اکبر گلپایگانی و نورعلی برومند گرفته است که آقای گلپایگانی سه گاه می خواند و در بیشتر موارد آقای برومند، با تاخیر سه ثانیه ای، آواز او را با تار تکرار می کند. این تاخیر نوعی چند صدایی را بوجود می آورد که به گوش یک غربی نمی رسد.

شما به دستان من نگاه کنید، آنها را تقریبا همزمان تکان می دهم ولی اختلاف کوچکی میان آنها وجود دارد، وقتی این فاصله زیاد شود، شما متوجه این تاخیر می شوید.

حالا بیایید این فاصله سه ثانیه ای جواب آواز را ده ثانیه کنید، دقیقا پلی فنی می شنوید!

4 دیدگاه

  • هادی سپهری
    ارسال شده در تیر ۱۸, ۱۳۹۳ در ۱:۵۹ ب.ظ

    با سلام و احترام
    هِتِروفُنی

  • حمید خوانساری
    ارسال شده در تیر ۲۰, ۱۳۹۳ در ۱۱:۴۱ ب.ظ

    چقدر کوتاه!!

  • ارسال شده در تیر ۲۱, ۱۳۹۳ در ۹:۳۱ ق.ظ

    در روزهای آینده ادامه این مصاحبه به انتشار می رسد.

  • بابک
    ارسال شده در آذر ۳, ۱۳۹۳ در ۷:۳۳ ب.ظ

    کاملا موافقم! کسانی که مخالف چند صدایی کردن موسیقی ایرانی هستند خود همواره از این خاصیت بهره برده اند بی آنکه بدانند یا قواعد حاکم بر آن را استخراج و تحلیل کرده باشند. صرفا بصورت تجربی این کار را کرده اند.
    موسیقی موسیقی است و شرقی و غربی ندارد. چنین برداشت هایی تنها از عدم شناخت کافی در مورد کلیت این علم که زیر مجموعه ای از فیزیک است می باشد. همین موسیقی هارمونیک غرب نیز روزی تک صدایی بوده و به مرور تکامل پیدا کرده است.
    شما به درستی اشاره کردید که ما اصلا چند صدایی نداریم. این که ما سازی را به عنوان ساز خوب می شناسیم و برای آن میلیونها تومان می پردازیم یا این که از اکو برای اجرا و ضبط استفاده می کنیم نشان دهنده همین امر است. ساز خوب سازی است که صدایش غنی و هارمونیک باشد و پژواک نیز به ایجاد خاصیت هارمونیک کمک می کند.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

یادداشتی بر آلبوم «موسیقی نظامی دوره‌ی قاجار»

در حالی‌که از بسیاری از موسیقیدانان نیم قرن قبل نیز، امروزه ضبط‌ها و اطلاعات محدودی در دسترس است، تردیدی نمی‌ماند که شنیدن نواخته‌هایی از موسیقی ایران متعلق به بیش از ۱۱۰ سال پیش، چه اندازه هیجان‌انگیز خواهد بود و به لحاظ بررسی‌های موسیقی‌شناختی تا چه حد می‌تواند اطلاعات مفیدی به دست دهد. لذا انتشار چنین آثاری رخدادی ارزشمند و مسرت‌بخش است. اما وقتی اثری منتشر می‌شود که حاوی موسیقی‌ها و اطلاعات تاریخی با ارزش است، ذکر منبع و مأخذ، اعتبار و ارزش آن را مضاعف می‌کند و سبب می‌شود تا مخاطب نیز با اعتماد و دانش بیشتری سراغ آن برود. از این‌رو شایسته بود که مشخص می‌شد ضبط‌های این آلبوم از چه منبع یا منابعی به دست آمده‌اند، تاکنون کجاها بوده‌اند و چگونه کشف شده‌اند. (۱)

پهلوگرفته بر ساحل اقیانوس موسیقی ایران (IV)

دلیل اینکه این کارها را کرده‌ام این است که من اساساً از سال ۲۰۰۰ از سیستم موسیقی اروپا بریده‌ام. از سال ۲۰۰۰ به‌غیراز چند تک قطعه پراکنده که در سیستم موسیقی اروپایی است دیگر از سیستم موسیقی اروپا استفاده نمی‌کنم. و تماماً از سیستم موسیقی ایران در نوشتن قطعات استفاده می‌کنم. اولین کارهایی که در نوشتن آنها از موسیقی ایرانی استفاده کردم همین مجموعه کارهای خوشنویسی بود که اولین سری این مجموعه را برای سازهای زهی نوشتم. چراکه ربع پرده‌ها را به‌خوبی می‌توانند بزنند. بعدها برای سازهای بادی هم شروع به نوشتن کردم. به‌طور مثال «خوشنویسی شماره ۷» برای سه فلوت هست. بعدتر یک نسخه آن را برای فلوت و الکترونیک نوشتم که فلوت ۲ و ۳ را در استودیو ضبط کردیم و فلوت شماره یک زنده اجرا می‌شود و از طریق بلندگوها صدای فلوت ۲ و ۳ پخش می‌گردد. این قطعه در تهران از طریق خانم «فیروزه نوایی» سال گذشته در فستیوال «موسیقی معاصر ایران» اجرا شد. اسم این قطعه هست «کیسمت» یا همان «قسمت».

از روزهای گذشته…

زوج موتر – پروین

زوج موتر – پروین

این دو هنرمند، یکی ویولنیست، دیگری پیانیست و رهبر و آهنگساز، در سال ۲۰۰۲ عقد ازدواج و هم عقد هنری بستند. آن سوفی موتر در ایالت تاریخی بادن در جنوب غربی آلمان متولد شد(۱). روز بیست ونهم ژوئن ۱۹۶۳ بود. در پنج سالگی نواختن پیانو را آغاز کرد، ولی خیلی زود به ویولن تغییر ساز داد.
رونمایی از آلبوم سالهای رنگی برگزار می شود

رونمایی از آلبوم سالهای رنگی برگزار می شود

آلبوم موسیقی «سالهای رنگی» دومین اثر از حمیدرضا آفریده آهنگساز و نوازنده کمانچه، با حضور اهالی موسیقی، روز جمعه ۴ دی ۱۳۹۴ به همت مرکز نشر و پخش جوان در فروشگاه “فرهنگ” رونمایی می‌شود.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIV)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (XIV)

«دستور تار» اولین کتاب تئوری موسیقی نوین و علمی ایران است. با بررسی آن می توان به علت عدم موفقیت مکتب وزیری که با امیدواری زیادی شروع شده بود، پی برد. یک اشکال اساسی در همان مقدمه ای که او بر دستور تار نوشته آشکار می شود:
غفار بجویی: تفسیرها مختص این ارکستر است

غفار بجویی: تفسیرها مختص این ارکستر است

در جاهای زیادی این اتفاق افتاده است که آن چیزی که در ذهن من بوده است وقتی در تمرین ها حاضر شدم، مشاهده کردم که دقیقا همان را آقای گوران مطرح کرده است. مواقع زیادی نیز بوده است که با مطرح کردن آن تفسیر به بطن آن موسیقی توانستم پی ببرم و واقعا این تفسیرها و دانستن ذات موسیقی لذت بخش است.
مستر کلاس ارکستراسیون و آرانژمان شهرداد روحانی برگزار می شود

مستر کلاس ارکستراسیون و آرانژمان شهرداد روحانی برگزار می شود

موسسه فرهنگی هنری فرزانه برگزار می‌کند؛ ورک شاپ ارکستراسیون و آرانژمان برای آنسامبل‌های مختلف توسط شهرداد روحانی. کلاس‌ها از ۱۸ تیرماه برگزار خواهد شد و مهلت ثبت نام تا ۱۰ تیرماه خواهد بود.
دیمیتری شوستاگویچ (III)

دیمیتری شوستاگویچ (III)

در سال ۱۹۴۳ آنان به مسکو رفتند، در آنجا سمفونی هشتم را نوشت که غم و خشم شوستاکویچ در این اثر نمایان است و تا سال ۱۹۵۶ این اثر، اجرایش ممنوع بود. سمفونی نهم در سال ۱۹۴۵ در تضاد با اثر قبلی و نوعی تقلید طعنه آمیز بود! او به نوشتن موسیقی سالنی ادامه داد و در سال ۱۹۶۷ دومین تریو پیانوی خود را به یاد سولرتینسکی، دوست و همکار دیرینه اش، نوشت.
پنجره ای موسیقی شناسانه به موسیقی آوانگارد (VI)

پنجره ای موسیقی شناسانه به موسیقی آوانگارد (VI)

راز بسیاری از پیچیدگی‌های متن، یعنی منطق تحلیلی‌اش، که در نگاه اول برای خواننده‌ی فارسی‌زبان نامانوس جلوه می‌کند در همین تفاوت‌های باریک‌بینانه نهفته است. کتاب پر است از تعمیم‌های بسیار دشوار -که خود کتاب مجموع آنها را «روش جامع» نامیده-، نگره‌های بسیار کلی‌شده و تلاش‌های بی‌پایان برای فراهم‌کردن گسترده‌ترین نگاه‌ها به مقولات سنتی و مدرن که بخش بزرگی از تیرگی و ابهام آنها به منطق نگرش علمی مولفان بازمی‌گردد (۱۵). شگفت نیست زیرا ما وارد یک حوزه‌ی زبانی (نه به مفهوم زبان روسی بلکه به مفهوم یک سپهر اندیشه) با منطق خاص شده‌ایم، پس مدتی طول می‌کشد تا این منطق جدید را بیاموزیم.
Radio K.A.O.S – I I

Radio K.A.O.S – I I

شخصیت اصلی این آلبوم، بیلی (Billy) جوانی است که از نقص عضو رنج می برد و در خیالش خود را گیاه می پندارد. تقریبا در شرایطی که هیچ امیدی به بهبودی و پیشرفت او نیست، اما او با پشتکار و اصرار مادرش با استفاده از چوب مخصوص رهبری ارکستر که به پیشانی اش بسته است، قادر به تایپ کردن می گردد و بدین روش اشعار مختلف و متونی که در ذهن دارد را بر روی کاغذ می آورد.
اهمیت بخش باس در تنظیم قطعات (I)

اهمیت بخش باس در تنظیم قطعات (I)

بدون شک ترانه و قطعات موسیقی زیادی وجود دارند که برای بسیاری از علاقمندان به نوازندگی، جذابیت لازم برای اجرا را دارند. مشکل اغلب هنگامی بوجود می آید که نوآموز موسیقی به نت قطعه مورد علاقه خود دسترسی نداشته باشد یا به نتی دسترسی دارد که برای ساز دیگری تنظیم شده است. در این نوشته سعی می کنیم تا حد امکان راهنمایی هایی برای تنظیم یک قطعه برای ساز سولو ارائه کنیم.
نقش سکوت در موسیقی

نقش سکوت در موسیقی

تشبیه سکوت به صفحه سفیدی که موسیقی بر آن نقش میشود، چندان صحیح نیست. در واقع سکوت، یکی از رنگهای موجود در جعبه رنگ آهنگساز است. آنچه موسیقی جز را از قالبهای دیگر موسیقی مجزا میکند این است که هر نوازنده –از طریق بداهه نوازی- به نوعی آهنگساز هم محسوب میشود و باید شیوه استفاده موثر از سکوت را به خوبی بشناسد.