گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (VI)

۷- یک نکته بسیار مهم در زمینه ساز سازی در ایران وجود دارد، خواهش می کنم این بخش را با دقت بیشتری بخوانید! در تاریخ سازگری اروپا (تقریبا) هیچ ساز آکوستیکی را پیدا نمی کنید که به صورت آنی ظاهر شده باشد؛ همه آنها دوره پیشرفتی را پشت سر گذاشته اند. دقیقا مانند تکامل حیوانات و موجودات زنده روی زمین. در واقع آنجا رشد ارگانیک روی داده ولی اینجا جهش های نامنظم؛ حالا سئوال اینجاست که چرا این اتفاق در ایران افتاده و در اروپا نیافتاده است. حتی سازهای مدرنی مثل ساکسیفون هم از خانواده کلارینت الهام گرفته شده و کلیدهایش ۹۰ درصد شبیه هم است (البته کلید بوهم منظورم است) آیا ما ذهنمان برای بوجود آوردن طرح های خلاقانه از همه این ممالک (که از قضا در امور مختلف بسیار پیشرفته هم هستند) بیشتر کار می کند؟ چرا آنها مانند یک نابینا که چوبش را روی زمین می کشد و دنبال آن می رود یا دستش را به نرده می کشد و ذره ذره پیش میرود، سازهایشان را در طول تاریخ با تغییرات جزئی پیش برده اند و ما در طی مدت کوتاهی فقط در یک نمایشگاه چندین ساز را می بینیم که تنها می شود گفت مثل ویولون زده می شود یا مثل تار زده می شود؛ تغییرات در ایران ۵۰ و ۶۰ درصدی است و در اروپا ۵ و ۶ درصدی؟

دلیل این اتفاق خلاقیت بیش از حد ما نیست، بلکه بی احترامی ماست نسبت به جایگاه علم.

یک تفکر علمی چه خصوصیتی دارد؟ علم مگر نه ثبت و به کارگیری تجربه های پیشینیان ماست؟ چرا آقای شجریان که (به زعم بنده که تجربیاتی هم در زمینه آواز کلاسیک دارم) یکی از برترین خوانندگان دنیاست، اینقدر مسائل علمی آواز برایش بی اهمیت بوده که نمی داند ژانر صدایش چیست؟ آقای شجریان به عنوان یک سازگر هم همین راه را رفته است، ایشان بعد از ۳۵۰ سال از کنار رفتن سازهای دارای سیم رزونانس و رسیدن به توان تولید ارتعاش توسط کاسه های طنینی مهندسی شده (و حتی صفحه های کوک شده!) می روند و سیم رزونانس روی سازشان می گذارند یا کاسه لوزی شکل طراحی می کنند یا…

سالهاست ما می گوییم، فلان راننده تاکسی هر روز ۱۰ ساعت با مسافرانش در مورد سیاست و اقتصاد حرف می زند ولی حاضر نیست روزی ۱۰ دقیقه مقالات کوتاهی که در صفحه اقتصاد یا سیاست روزنامه ها نوشته می شود را تورقی کند (کتاب خواندن پیش کش!) ولی متاسفانه می بینیم که افراد درجه یک جامعه ما هم به همین مشکل مبتلا هستند.

کسی که ذهنیت علمی ندارد نه تنها به تجربیات گذشتگان بی توجه است بلکه در مورد طرح های خودش هم بدون پلن پیش می رود. نگاه کنید به سازهای متنوع آقای شجریان یا آقای ژاله! هر چند وقت یک ساز با قیافه ای خاص و کم ارتباط با سازهای قبلی طراحی و پرده برداری می شود. در حالی که یک نوازنده آشنا به طراحی ویولون، فقط از روی الگوی یک ویولون استراد می تواند بفهمد که این ساز مربوط به قبل از ۱۷۰۰ است یا بعد از آن و حتی می تواند تشخیص دهد قبل از ۱۷۱۵ است یا بعد از آن! چون تغییر در کار این استاد بزرگ (که می دانیم شاگرد آماتی بوده و استادی بوده در هندسه و ریاضیات و در دوره ای زندگی می کرده که هنوز پس لرزه های علمی داوینچی بعد از ۸۰ سال در ایتالیا قابل درک بوده) بسیار با احتیاط و با پشتوانه علمی پیش می رفته.

برای همین است که اروپایی ها «به جای یک سوله سازهای ابداعی، یک اتاق ساز اصلاحی» دارند ولی همین چند ساز، دنیا را گرفته اند!

یادم می آید روزی که آقای حسین عمومی از استاد دهلوی دعوت کرد که به عنوان اولین مشوق او برای اصلاح نی، روی صحنه بیاید، اولین کلمه ای که آقای دهلوی به زبان آورد این بود؛ «ممنون از زحمتی که کشیدید ولی خواهشی دیگر دارم و آن این است که ضرب المثل لنگ کفش کهنه هم در بیابان نعمت است را در مورد موسیقی به کار نبرید و به این پیشرفت قانع نباشید؛ تمام کتابهای سازشناسی و اتودهای معروف سازهای بادی چوبی را مطالعه کنید.» (نقل به مضمون)

همین می شود که آقای دهلوی که با استاد صبا ویولن ایرانی می زده، می رود به کلاس استادی که مخالف ربع پرده ها بوده و از او آهنگسازی می آموزد (البته اولین قطعه اش را با همان استاد در ابوعطا می نویسد!)‌ و بعد از گرفتن لیسانس آهنگسازی وقتی می فهمد استادی از اتریش به دانشگاه آمده، با اینکه رئیس هنرستان موسیقی بوده، در کنار جوانان ۱۸-۱۹ ساله دوباره سر کلاس می نشیند ولی استاد دیگری می شود آقای ژاله (عزیز و دوست داشتی که شخصا او را از نظر اخلاقی بسیار دوست دارم) که بدون مطالعه حداقل تاریخ ساز سازی (از خیر مبانی فیزیک آکوستیک کلا گذشته ایم!) تنها به تجربه های نامنظم و ساخت سازهای متعدد جدید و تغییرات غیر مفید روی سازهای قدیمی ایرانی می پردازد و بعد ایشان می شود مشاور آقای شجریان.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نقد آرای محمدرضا درویشی (I)

از اواخر دهه‌ی شصت، ناظر و پیگیرِ اتفاقات و جریان‌های فکریِ هنر در ایران بوده‌ام. به‌نظر می‌رسد، اغلبِ کسانی که حرفی نو در حوزه‌ی نظر و اندیشه‌ی هنر در ایران داشته‌اند، آن را از اندیشمندان علوم انسانی اخذ کرده‌اند و ترجمه و برگردانش را در حیطه‌ی هنر، بسط و نشر داده‌اند. البته هنرمندان صاحب‌فکر و اندیشه هم در هنرِ ایران دیده می‌شوند، ولی انگشت‌شمارند.

شناخت کالبد گوشه‌ها (IX)

حقیقت یافتن یکی از دو سوی این متناقض‌نما دیگر بستگی به مولف و کارش ندارد بلکه بیشتر مربوط به واکنش جامعه‌ی موسیقی است و آن کسانی که کتاب را می‌خوانند و به کار می‌بندند. احتمالا آگاه بودن بر این نکته که تحلیل ردیف به عنوان نوعی دستور زبان چه کاستی‌هایی دارد یا می‌تواند به بار آورد، همان کاستی‌ها را به نقطه‌ی قوتی در دگرگونی تلقی ما از دامنه‌ی خلاقیت در موسیقی دستگاهی تبدیل خواهد کرد، حتا اگر شده با مطرح کردن پرسش‌هایی درباره‌ی حدود تفسیر و … به بیان دیگر اگر دستاوردهای تحلیلی کتاب به عنوان یک حقیقت مسلم یا یک و تنها یک تفسیر قطعی درک شوند سوی اول روی می‌دهد و اگر به عنوان یک تفسیر خاص اما معتبر از میان بسیار تفسیرها، سوی دوم.

از روزهای گذشته…

پن فلوت (I)

پن فلوت (I)

پن فلوت pan flute (که به نامهای سیرینکس syrinx یا کوییلز quillsهم خوانده میشود) یکی از باستانی ترین سازها است که بر اساس قوانین لوله های صوتی بسته ساخته میشود و معمولا با ده یا بیش از ده نی که به ترتیب طول و گاهی قطر کنار هم چیده شده اند ساخته میشود.
چیک کوریا

چیک کوریا

چیک کوریا (Chick Corea) از دهه ۶۰ تا کنون، یکی از پر اهمیت ترین هنرمندان جز بوده است. کوریا که در هیچ دوره ای از کار حرفه ای خود تنها به حفظ افتخارات گذشته بسنده نکرده است، در تعداد بسیاری از پروژه های مهم موسیقی شرکت داشته و حس کنجکاوی وی در زمینه کشف نکاتی تازه در موسیقی هرگز کاهش نیافته است.
گزارشی از کنسرت مسعود زین الدین و آرش لطفی در اصفهان

گزارشی از کنسرت مسعود زین الدین و آرش لطفی در اصفهان

در تاریخ ۶ و ۷ مرداد در تالار محمود فرشچیانِ شهر اصفهان، کنسرت موسیقی دستگاهی با نوازندگی تار مسعود زین الدین و همراهی تمبک آرش لطفی برگذار شد. برنامه در دو قسمت سه گاه و بیات ترک ترتیب داده شده بود، در قسمت اول در دستگاه سه گاه، قطعات آوازی و نیزضربی در ریتمهای سنگین و لنگ اجرا شد.
روش سوزوکی (قسمت شصت و یکم)

روش سوزوکی (قسمت شصت و یکم)

این عمل چنین مفهومی دارد که حالا این توانایی در آنها نقش بسته است و طبیعت آنها شده است، اگر یک کودک در بین آنان وجود دارد که نواختن ویولن هنوز طبیعت دومش نشده است، معلوم است که هنوز با خودش مشغول است و جواب نمی‌دهد یا اینکه جواب می‌دهد اما به جای آن دست از نواختن برمی‌دارد.
نقدی بر نقد کتاب «پیوند شعر و موسیقی» (IV)

نقدی بر نقد کتاب «پیوند شعر و موسیقی» (IV)

منتقد در ادامه می نویسد: «در گفتار دهم کتاب شاهد بخش‌نویسی آواز در چهار بخش سوپرانو، آلتو تنور و باس هستیم که این فرم هیچ‌گونه قرابت و نسبتی با شعر و موسیقی ایرانی و نحوه‌ی پیوند پیچیده‌ی این دو با هم ندارد و تقلید صرف از آواز کلاسیک غربی است.» در این بخش از نوشته نیز کاملا تاثیرات گفتمان غرب ستیزانه مرکز حفظ و اشاعه موسیقی را مشاهده می کنیم؛ در این گفتمان به صورت بسیار سطحی و عوامانه، تمام نمودهای ظاهری فرهنگ غرب رد می شود؛ در اینجا چندان مهم نیست که این موسیقیِ آوازیِ چند صدایی شده، چه خصوصیات از نظر محتوا دارد و فقط همین که به گروه های سوپرانو، آلتو، تنور و باس دسته بندی شده حتما غربی است!
تمدید زمان ثبت نام  جایزه آهنگسازی «سیمف ۱۳۹۶»

تمدید زمان ثبت نام جایزه آهنگسازی «سیمف ۱۳۹۶»

مهلت ثبت نام در فراخوان آهنگسازى «سیمف ۱۳۹۶» تا پایان ساعت ۲۴ یکشنبه ١ مرداد تمدید شد. روابط عمومی اولین دوره مسابقه آهنگسازی سیمف امروز اعلام کرد که کمیته برگزاری این جایزه، مهلت ثبت نام در آن را تا پایان ساعت ۲۴ یکشنبه ۱ مرداد تمدید کرده است.
اجرای کوارتت زهی بهزاد رنجبران در میلواکی (آمریکا)

اجرای کوارتت زهی بهزاد رنجبران در میلواکی (آمریکا)

در روز ۱۹ آوریل ۲۰۰۵، کوارتت زهی هنرهای زیبا (Fine Arts Quartet) ، کوارتت زهی شماره ۱ اثر بهزاد رنجبران – آهنگساز ایرانی – در شهر میلواکی در آمریکا به اجرا درخواهد آمد.
نقدی بر هارمونی زوج (III)

نقدی بر هارمونی زوج (III)

تاکید نویسنده در این مقاله بر روی درجه های زوج بوده و در ادامه خواسته است آن را اثبات کند اما درجه ی پنجم در موسیقی کلاسیک ایرانی چندان هم بی ارزش نیست چون شاهد بسیاری از شاه-گوشه ها (واژه ای که استاد عمومی برای گوشه های اصلی یک دستگاه نام برده است) درجه ی پنجم شاهد درآمد دستگاه ها هستند و هیچ دستگاهی نیست که در درجه پنجم یک تا چند گوشه ی مهم نداشته باشد. مثلا:
سمفونی شماره یک بتهوون

سمفونی شماره یک بتهوون

اواخر سال ۱۷۹۹ بتهوون شروع به تهیه سنفونی شماره یک خود نمود و پس از حدود دو سال آنرا در دسامبر سال ۱۸۰۱ منتشر کرد. ریشه های تهیه این سنفونی به هنگامی باز می گردد که او تصمیم گرفت تا بعنوان شاگرد موسیقی، سر کلاسهای هایدن حاضر شود. او به همین دلیل در سال ۱۷۹۲ شهر بن را ترک کرد و به وین رفت. آگاهان و منتقدین موسیقی معتقد هستند که بتهوون با وجود توانایی های زیادی که در تصنیف موسیقی سمفونی داشت به علت احترامی که برای بزرگانی چون هایدن و موتسارت قائل بود و نیز آنکه تمایل داشت کاری در اندازه کارهای این اساتید موسیقی سنفونیک ارائه کند، تصمیم گرفت تا در تهیه اولین کار سنفونیک خود علجه نکند.
تور کنسرت های موسیقی هادی سپهری به مناسبت نوروز

تور کنسرت های موسیقی هادی سپهری به مناسبت نوروز

تور کنسرت های موسیقی «هادی سپهری» به مناسبت نوروز در چند شهر از کشور ترکیه برگزار خواهد شد. هادی سپهری سرپرست گروه موسیقی تلفیقی آواز (گروه مشترک بین ایران و ترکیه) این بار همزمان با عید نوروز در شهرهای کارص (سه شب)، ازمیر (سه شب) و آنکارا (یک شب) همراه با «سپیده شایان راد» نوازنده ی ضربی به اجرای موسیقی کلاسیک ایرانی و موسیقی مردمی ترکیه خواهند پرداخت.