گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (VII)

۸- پرسیدید: «اذعان دارید که هیچ حرکت نوگرایانه ای بی اشکال نیست ولی آیا با منکوب کردن، موسیقی ما پیشرفت می کند؟ کدام ساز اصیل ایرانی (راه چند صد ساله نمی روم) همین سی سال اخیر که اینهمه توجه به این سازها شده به من بفرمایید کدام یک از این سازها از نظر آکوستیکی پیشرفت کرده اند؟» متاسفم که هرگونه نقدی در این مملکت به کوبیدن ترجمه می شود! چطور می گویید هر تغییری را بنده کوبیده ام؟ خود من نوازندگی با تار و سه تار ۳ اکتاو را پیشنهاد می کنم و با آن می نوازم. بنده مقالاتی در مورد نی کلید دار و تنبک کوکی نوشته ام؛ شاید مطالعه کرده باشید. فکر می کنم اولین کسی که در مورد این دو ساز در اینترنت (یا شاید هم در مطبوعات کاغذی) مطلبی نوشت، من بودم؛‌ یعنی زمانی که استادان گرامی پشت این سازها صف نکشیده بودند و تنبک کوکی نایاب نشده بود! «پیشرفت خوب نیست که عالی است!» ولی پیشرفتی که بر اساس معیاری علمی باشد.

۸- با نهایت تشکر از توضیحی که بیان فرمودید راجع به “صدای ویژه” ولی حقیقتا بنده چیزی عایدم نشد. امیدوارم بی استعدادی من را به نبوغ خودتان ببخشید.

۸- اختیار دارید، اشکال از بنده بوده! فکر کنم در شماره قبلی (۷) بهتر توضیح داده باشم.

۹- فرمودید: «بر چه اساسی میفرمایید که “ویلن پوستی از ساز ابداعی استاد شجریان برتر است! با چه معیاری این حرف را می زنید؟ حرف زدن به این شیوه خیلی راحت است دوست عزیز! متاسفانه هیچ منطقی در فرمایشاتتان نیست! منطقی بود میفرمودید یک ویلن پوستی بگیرید بزنید! (ناگفته نماند بنده هنوز چنین چیزی ندیده ام!) ، بعد من با آن بنوازم و مقایسه کنم آنوقت به شما عرض می کنم کدامیک از چه “جنبه ای” “صدادهی بهتری” دارد…» اولا عرض کردم چرا بهتر است، چون طراحی کلی ساز نسبت به ساز ایشان برتری دارد؛ اگر اینطور نیست بفرمایید معیارهای مهندسی ساز ایشان چیست؛ من معیارهای مهندسی ویولون را خدمت تان فرستادم (اگر بخواهید مطالب زیاد دیگری هم هست که می توانم بفرستم و خودتان هم که نوازنده هستید نمونه های آنرا دیده اید و دارید) آیا آقای شجریان در زمینه آکوستیک، شیمی رنگ اطلاعات کافی دارند؟ آیا نقشه ایشان بر اساس معیار علمی بوده؟

دوما اینکه بگویم ساز را بگیرید بزنید هم مقایسه علمی نیست؛ وقتی به مقایسه علمی نزدیک می شویم که معیارهایی را به عنوان معیار های شناخته شده برای کیفیت سازی مشخص کنیم و با ابزاری (بهتر است انسانی نباشد) به بررسی آنها بپردازیم.

۹- من به اهمیت ساختمان و رنگ ساز واقف هستم، موضوع این است که با مقایسه مشکل دارم («دل و دل» با «ویلن» یا «ویلن پوستی» یا هر ساز دیگری)… ولی همچنان اصرار دارم که ساز را لمس کنم و صدایش را بشنوم و قضاوت کنم…

۹- فکر کنم درست تر باشد فرض کنیم شما کلا با مقایسه مشکل ندارید (چون حتما وقتی ساز انتخاب می کنید برای خرید با سازهای بهتر از آن مقایسه انجام می دهید و بهترین را می گزینید) ولی با مقایسه این دو ساز مختلف مشکل دارید؛ یعنی برای این دو ساز شخصیت مستقلی قائل هستید که تمایل دارید هر دوی این سازها وجود داشته باشند. من با بخش دوم (استقلال «دل و دل» نسبت به «ویولون» یا سازهای زهی پوستی دیگر) موافق نیستم و اصولا بحث من از آنجا آغاز شده که این ساز را نمونه ای ضعیف از سازهای دیگر می دانم. توجه داشته باشید که ربک و ویولاداگامبا و… تفاوت های زیادی با ویولون داشته اند، ولی ویولون و خانواده آن، به خاطر پوشش ۸۰ درصدی این سازها، آنها را از فهرست سازهای رسمی خارج کردند. ما هم باید اینچنین مختصر و مفید حرکت کنیم؛ سازهایی بسازیم که در نهایت تکامل باشند و «با تغییر الگو» در آنها «تغییر رنگ صوت» را ایجاد کنیم، نه با ساخت سازهایی به کلی جدید.

نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (I)

تاریخ نگاری در مقوله ی هنر، در فرهنگ ایرانی و فارسی بیشتر به شعر و ادبیات اختصاص یافته و تنها در این بخش است که بررسی های تاریخی مفصل، معتبر و متنوع موجود است. بررسی های تاریخی در هنرهای دیگر، از جمله موسیقی، کم یاب اند و آنچه که هست (چنان که در این نوشته بررسی خواهد شد) چندان معتبر و مفصل نیستند.

لیر یا چنگ ارجان (IV)

موسیقی شناسان آلمانی و اتریشی “Curt Sachs” و “Erich von Hornbostel” سیستم رده بندی سازها را در ۱۹۱۴ ارائه دادند. خط کلی این رده بندی برمبنای بررسی اولین صفت مشترک سازها یعنی ویژگی فیزیکی ارتعاش ساز بنا شده است. بر این اساس سازها به پنج دسته تقسیم می شوند:

از روزهای گذشته…

رمزگشایی آکوردها با DNA!

رمزگشایی آکوردها با DNA!

پیتر نئوبیکر، طراح نرم افزارهای موسیقی، اهل کشور آلمان، برنامه ای به نام DNA به معنای دسترسی مستقیم به نت، را ساخته است که می تواند یک آکورد را به نت های جداگانه تبدیل کند تا آکورد ترکیب جدیدی بخود بگیرد. برای تولید کنندگان موسیقی که تقریباً همگی از کامپیوتر استفاده می کنند، این برنامه نقش مهمی را در ایجاد تغییرات خواهد داشت.
من صدا هستم (I)

من صدا هستم (I)

در مباحث زیبایی شناسی موسیقی معمولا سوال هایی مطرح است که پاسخ گویی دقیق و صریح به آنها نه میسر و نه الزاما بایسته است. یکی از مهمترین این سوالها جستجو در باره ی اصالت موسیقی است. اصالت صدا، اصالت ریتم و حتی اصالت انسان به عنوان مجری اثر هنری و شاید ده ها پاسخ دیگر که به این سوال داده شده است هر کدام از دیدگاه خود دلایلی را ارائه می دهند که هیچیک را نمی توان به طور قطع قبول یا انکار نمود.
فیلیکس مندلسون، نابغه هامبورگ (I)

فیلیکس مندلسون، نابغه هامبورگ (I)

جاکوب لودویگ فیلیکس مندلسون بارتولدی (Felix Mendelssohn-Bartholdy) آهنگساز یهودی در ۳ فوریه ۱۸۰۹ در هامبورگ متولد شد. فلیکس مندلسون، آهنگساز آلمانی در اوایل دوره رمانتیک زندگی می کرد. آثار وی شامل قطعاتی در فرمهای سمفونی، کنسرتو، قطعاتی برای پیانو و موسیقی مجلسی (chamber music) می باشد. بعد از مدت زمانی طولانی انزوا و به دست فراموشی سپرده شدن، مندلسون و آثارش بار دیگر به رسمیت شناخته شد. او فرزند آبراهام، بانکدار و شخصی که خود فرزند فیلسوف بزرگ یهودی؛ موسز مندلسون (Moses Mendelssohn) و لی سالمون (Lea Salomon) عضو گروه یهودی ایزاک (od the Itzig) بود.
ویولون آنتیک، اوتو موکل (Otto Möckel)

ویولون آنتیک، اوتو موکل (Otto Möckel)

نظارت ویژه به مدت دو سال تحت نظر کارگاه تخصصی «رضا ضیائی» (RZW) ۳۵,۰۰۰,۰۰۰ تومان برای کسب اطلاعات بیشتر با شماره ۰۹۳۵۱۲۶۸۲۴۰ تماس بگیرید. درباره اوتو موکل (Otto Möckel) اوتو موکل (Otto Möckel) در تاریخ ۱۰ می ۱۸۶۹ در برلین چشم به جهان گشود. او فرزند اوسوالد موکل سازنده ویولون بود که هنر ساخت ویولون…
ادامهٔ مطلب »
گفتگو با سارا چانگ (IV)

گفتگو با سارا چانگ (IV)

در باره سیبلیوس بسیار مطالعه کرده ام، بعضی ها می گویند که او همیشه چهره تاریک و تلخی داشته است، چون هیچ گاه لبخند نمی زده. من این تجربه بسیار جالب را زمانی که ۱۳ ساله بوده ام داشتم، من به فنلاند رفتم، در اوج زمستان و هوا به شدت سرد بود، برف فراوانی بود، به آنولا رفتم جایی که خانه سیبلیوس در آنجا بود. جایی کاملا دورافتاده بود، فقط جنگل و برف، درخت و دریاچه، بسیار زیبا اما ساکت و خلوت و بسیار در آرامش. من فکر کردم خب اینجا همانجایی است که او آهنگهایش را می سازد، سمفونیهای فوق العاده اش و کنسرتو ویولون … اینجا جایی است که شاهکارهای او متولد می شوند.
نقدی بر «شیوه نوازی» علی قمصری (I)

نقدی بر «شیوه نوازی» علی قمصری (I)

چندی پیش نوازنده عزیز و توانای تار، علی قمصری، ویدئوهایی چهارگانه، تحت عنوان «گزیدهای از شیوههای تارنوازی از مکاتب مختلف، با رویکردی آموزشی، پژوهشی» در فضای مجازی منتشر کرد. لازم دانستم نکاتی را پیرامون این عمل ایشان ذکر کنم:
آرتور توسکانینی، نابغه رهبری (II)

آرتور توسکانینی، نابغه رهبری (II)

پخش های تلویزیونی شبکه NBC بر روی دیسکتهایی با ضبط الکتریکی نگهداری می شد، هم بر روی ۷۸-rpm و ۳۳-۱/۳ rpm ضبط می شد تا آنکه در سال ۱۹۴۷ شبکه NBC از نوار کاست استفاده کرد. صدها ساعت از تمرینهای توسکانینی به همراه ارکستر NBC در آرشیو میراث توسکانینی در کتابخانه عمومی نیویورک نگهداری می شود. توسکانینی اغلب به دلیل نادیده گرفتن موسیقی آمریکایی مورد انتقاد قرار گرفته، گرچه در ۵ نوامبر ۱۹۳۸ دو اثر ارکستر از ساموئل باربر (Samuel Barber) را رهبری کرد.
واریاسون روی ii-V-I، قسمت اول

واریاسون روی ii-V-I، قسمت اول

بسیاری از قطعات موسیقی Jazz از توالی آکورد ii-V-I یا واریاسیونهای مختلفی که روی آن انجام می شود بدست می آید. می خواهیم راجع به چند توالی آکورد دیگر که می تواند از این توالی ساده ساخته شود صحبت کنیم.
سیستم فواصل تقسیم مساوی طول (II)

سیستم فواصل تقسیم مساوی طول (II)

فارابی * در کتاب “موسیقی کبیر” ، تنبور بغدادی را از انواع معروف سازهای گروه تنبور ذکر می کند. به گفته او این ساز را در شهرهای عراق و حوالی آن و نیز مغرب و جنوب آن می نواختند. تنبور بغدادی کاسه کوچکتر از تنبور خراسان داشته و ۲ سیم بر آن می بستند. برای پرده بندی آن نیز طول بین شیطانک و خرک را تقسیم بر ۸ کرده و پرده ای بر آن جا می بستند.
نگاهی به اپرای مولوی (XVI)

نگاهی به اپرای مولوی (XVI)

پرده دهم که «یاران جاهل» نام دارد، با آکورد خوف انگیز زهی ها در بخش بم آغاز شده و به افه های تکنیکی پیکولو میرسد. حرکت خاص پیکولو در این لحظه، نمایانگر نحوست فضاست؛ همانطور که در اپرای عاشورا نیز عبدی برای تداعی چنین فضایی از این تکنیک استفاده کرده است. در صحنه می بینیم که یاران و مریدان سابق مولانا، هنوز مشغول نصیحت اویند و امید تغییر در او و دست کشیدنش از شمس را در سر دارند.