نقدی بر «شیوه نوازی» علی قمصری (I)

علي قمصري
علي قمصري
چندی پیش نوازنده عزیز و توانای تار، علی قمصری، ویدئوهایی چهارگانه، تحت عنوان «گزیدهای از شیوه های تارنوازی از مکاتب مختلف، با رویکردی آموزشی، پژوهشی» در فضای مجازی منتشر کرد. لازم دانستم نکاتی را پیرامون این عمل ایشان ذکر کنم:
هر چند در ترمینولوژی موسیقی کلاسیک ایرانی، اصطلاحات: مکتب، شیوه، سبک و غیره به درستی و با روشی «دانشورزانه» به طوری که مورد قبول اکثریت قریب به اتفاق اساتید این فن باشد تعریف نشده است اما به روایتی، وقتی سخن از «مکتب» به میان می آید، ذهن هنرمند به سمت یک مکان جغرافیایی که مولد شیوهای خاص، از هر گونه هنر مانند معماری، نقاشی، موسیقی و غیره است، معطوف میشود. هر مکتب ویژگیهای خاص خود را داراست که دلیل این ویژگیهای منحصر به فردِ مکاتب، تفاوت در شرایط جغرافیایی، شرایط اجتماعی-سیاسی متفاوت و تحولات گوناگون و متفاوت فرهنگی و هنری آن منطقه است.

هر مکتب می تواند بستر ساز تولد هنرمندانی بزرگ و منحصر به فرد باشد که هر کدام دارای لحن و بیان شخصی خود (البته با در نظر گرفتن و رعایت چارچوبهای آن مکتب باشند) که میتوان از آن تحت عنوان «شیوه» یاد کرد.

در شیوه نوازی اساتید بنام و صاحب سبک، رعایت نکاتی الزامی است:
• اول، در نظر گرفتن فواصل و تنظیم دقیق پرده های ساز مطابق فواصل ایشان که در غیر اینصورت کپی کردن اثر حتی با رعایت همه نکات دیگر، کاری بی ارزش و فاقد «رسالت معرفی شیوه» می باشد.
• دوم، اجرای دقیق تکنیک های اجرا شده در قطعه با در نظر داشتن چگونگی اجرای تکنیکها توسط استاد مربوطه. به عنوان مثال تکنیک کنده کاری برای هر شیوه و یا استاد، ظرایف مربوط به خود را داراست و اینگونه نیست که این تکنیک در همه شیوه ها به طور یکسان اجرا شود. در موارد دیگر برای نمونه، در مکتب تبریز و شیوه استاد بیگجه خوانی عمدتا ریزها سریعتر و بدون مضراب برجسته تر در شروع ریز اجرا می شود (یعنی تک ریز شنیده نمی شود.)
در واقع، با نگاهی دقیقتر هر تکنیک در هر شیوه، متر و دینامیک و لحن مخصوص به خود را داراست؛ بنابر این نمیتوان یک ریز با متر بسیار بالا را در قطعات استاد جلیل شهناز استفاده کرد، چراکه ایشان (و نوازندگان صاحب سبک دیگری همچون فرهنگ شریف) ریزهای مختص به خود را اجرا می کردند.
• سوم، درک و برداشت اجرا کننده باید به طور دقیق با درک و اجرای استاد مربوطه منطبق باشد یعنی کلیت یک قطعه که تحت عنوان «شیوه نوازی»‌ اجرا می شود، نباید دارای لحن و بیان شخصی باشد، در واقع قطعه نباید ‌«تحریف» شود، چه از لحاظ جزئیات ظریفی مانند فواصل و تکنیکهای اجرایی و چه از لحاظ موارد کلیتری همچون لحن و شیوهی بیان. در تمامی قطعات اجرا شده ویژگیهای نوازندگی و «لحن» و «متر» شخصی نوازنده غالب بوده و کمتر ردپایی از شیوه های نامبرده شده دیده میشود. صرف نواختن ملُدی یک قطعه از یک استاد، تحت عنوان معرفی شیوه، برداشتی سطحی و ساده انگارانه است.
• چهارم، ظرائف یاد شده به همراه عوامل دیگری همچون نوع و جنس مضراب، نوع ساز و شیوه های خاص انگشت گذاری و مضراب زدن و غیره، جنس صدای (سونوریته) مخصوص به هر نوازنده را بوجود می آورد که فقدان این خصیصه نیز در نواخته های یاد شده کاملا محسوس است.

4 دیدگاه

  • poorya
    ارسال شده در شهریور ۵, ۱۳۹۳ در ۱:۱۴ ق.ظ

    ba dorood naghdetan be ja bood bande videoha ro didam moteasefane gheir az sabk osad alizade ke ishon navazandegieshan moshtagh az an mibashad digar makateb ham ba lahne ostad alizade ejra mishod bevizhe ekhtelaf dar zamane ejra maktabe ostad vaziri va ostad bgjekhane besyar ba mashhood bood ba sepas.

  • ناشناس
    ارسال شده در شهریور ۱۰, ۱۳۹۳ در ۳:۰۲ ق.ظ

    نقد بسیار بجایی بود. به نظر من آقای قمصری با انتشار این آثار نشان داد که از چه برداشت سطحی در مورد شیوه نوازی این اساتید برخوردار است.

  • ناشناس
    ارسال شده در اردیبهشت ۹, ۱۳۹۵ در ۵:۲۹ ب.ظ

    به نظر من آقای قمصری با شیوه تار نوازی خودشان سایر مکاتب را اجرا کرده اند آنهم فقط در حد اجرای ملودی. این نوع نوازندگی سایر مکاتب بیشتر برداشت شخصی ایشان میباشد.

  • عماد
    ارسال شده در تیر ۷, ۱۳۹۵ در ۱۰:۵۲ ق.ظ

    یک نوازدنه‌دیگه کار‌هایی از مکاتب مختلف تار رو برای ارکستر تنظیم کرده و در اون سونوریته‌اساتید رو به خوبی اجرا کرده. آلبوم هفت اقلیم تار و ارکستر. که به سبک‌های اساتید، شهناز، لطفی، ظریف، شریف، علیزاده، وزیری و کیوان ساکت ساز زده و سونوریتی و ویژگی‌های حسی و تکنیکی هر یک رو تا جایی که گوش من تشخیص میده به خوبی اجرا کرده. ولی آقای قمصری در انتقال بعضی سبک‌ها مثل بیگچه خانی یا علیزاده خوب عمل نکردن.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

مروری بر مجموعه‌ی «رنگ‌های قدیمی»

«رنگ‌های قدیمی» شامل ۶۵رنگ (از سال۱۲۸۴ تا ۱۳۱۶ از ضبط‌هایی که در دسترس گردآورنده بوده) و یک متنِ شش‌صفحه‌ای­‌ست‌ که بدون آن و با پالایش صوتی بهتر، می‌توانست محصولی دست­‌کم خنثی به‌دست دهد. متن، نتیجه‌گیری‌های نامستدلی دارد. چند نمونه:

از روزهای گذشته…

بسیار آسان‌تر است فیلمهایی را نام ببرید که جان ویلیامز موسیقی متن آنها را ننوشته باشد!

بسیار آسان‌تر است فیلمهایی را نام ببرید که جان ویلیامز موسیقی متن آنها را ننوشته باشد!

ویلیامز، برای ۳۰۷ فیلم موسیقی متن تصنیف کرده و در موسیقی ۴۸ فیلم به نحوی، از رهبری ارکستر تا تنظیم، دخالت داشته، و بی‌تردید نیمی از این فیلمها از شاهکارهای جاویدان سینما به شمارند. رکورد دست نیافتنی او شامل ۴۱ بار نامزدی اسکار است، که پنج بار موفق به دریافت آن شده، دو جایزه امی، سه کره طلایی، ۱۸ گرمی، و دهها جایزه ریز و درشت دیگر.
ایزایی پادشاه ویولون (I)

ایزایی پادشاه ویولون (I)

اوژن ایزایی (Eugène Ysaÿe) ویلنیست، آهنگساز و رهبر بزرگ بلژیکی است. تئو ایزل (۱۸۶۵-۱۹۱۸) برادر وی: آهنگساز و پیانیست بود. اوژن ایزایی به نام “پادشاه ویلن” شهرت دارد. اگرچه ایزل در خانواده ای روستایی به دنیا آمد اما بیشتر اعضای خانواده نسل در نسل ساز می زدند.
بیانیه‌ی هیات داوران پنجمین جشنواره‌ی سایت‌ها و وبلاگ‌های موسیقی

بیانیه‌ی هیات داوران پنجمین جشنواره‌ی سایت‌ها و وبلاگ‌های موسیقی

پنجمین دوره‌ی جشنواره‌ی سایت‌ها و وبلاگ‌های موسیقی ایران را در شرایطی به اجرا در می‌آوریم که ضرورت حضور بیشتر اهالی هنر موسیقی در چنین فعالیت‌هایی بیش از پیش احساس می‌شود به ویژه که در این دوره، هیات داوران با مقالاتی ارزشمند در شاخه‌های مختلف موسیقی روبرو بودند. هیات داوران امیدوار است در جشنواره‌ی امسال توانسته باشد زمینه را برای حضور بیشتر اهل اندیشه و موسیقی در جهت نمایان شدن بهتر پتانسیل‌های موجود در این شاخه از موسیقی کشور فراهم سازد.
آهنگ های محبوب جو ساتریانی (I)

آهنگ های محبوب جو ساتریانی (I)

Joe Satriani یا آن طور که از طرف هوادارانش خطاب می شود: Satch از موفق ترین گیتاریست های سبک راک در سال های اخیر بوده است و اکثر علاقه مندان موسیقی راک با کارهای او آشنایی دارند. مجله Guitar World به مناسبت بیست و پنجمین سالگرد انتشار خود، مصاحبه ای با جو ساتریانی ترتیب داده و نظرات او را در مورد آهنگ های محبوبش در سبک راک جویا شده است. برگردان فارسی متن اظهارات جو ساتریانی را در مورد هر آهنگ ملاحظه نمایید. تاکید ساتریانی بیشتر بر سولوهای گیتار بوده و به همین جهت بخش هایی از هر سولو نیز برای خوانندگان این مطلب انتخاب شده است.
گزارش جلسه هشتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

گزارش جلسه هشتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

همان‌طور که نشان داده شد در مورد نقد به مفهوم گسترده این «میزان» بسیار زیاد است به طوری که دست‌کم نیمی از گفتمان‌های مورد اشاره بخش بزرگی از حیات موسیقایی را در دوران اوجشان تحت تاثیر قرار داده‌اند و به چیره شدن نوعی «جریان اصلی» انجامیده‌اند. اما درباره‌ی نقد به مفهوم محدود، باید اعتراف کرد که در اکثر نمونه‌ها آن «میزان» اندک است.
لیپت: هنرجو نباید هیچ گرفتگی و تنشی داشته باشد

لیپت: هنرجو نباید هیچ گرفتگی و تنشی داشته باشد

من تعداد بیشماری از افراد را دیده ام که کارشان حتی سخنرانی است ولی در بخش حنجره و گلو دچار درد هستند. معلمینی بوده اند که هر روز در کلاس صحبت می کنند و نزد من می آیند و می گویند صدایشان خسته است یا درد دارند. همه اینها برمیگردد به تکنیک تولید صدای آنها.
چگونه همیشه به نواختن گیتار کلاسیک علاقه مند باشیم؟

چگونه همیشه به نواختن گیتار کلاسیک علاقه مند باشیم؟

می گویند روزی مردی به نزد یکی از استادان ذن رفت و از او سوال کرد: استاد می شود برای من مهمترین نکاتی را که در سطح استادی در فلسفه ذن باید بدانم برروی کاغذی بنویسید؟ استاد قلم را برداشت و کلمه دقت را نوشت. مرد گفت فقط همین؟ استاد قلم را دوباره برداشت ونوشت دقت، دقت… مرد گفت من معنای عمیقی در این کلمه نمی بینم. مگر شما چیز خاصی را در معنای این لغت می بینید؟ استاد گفت دقت یعنی دقت.
گزارش جلسه یازدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه یازدهم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

«نشانه‌ی زبانی رابطه‌ی بین یک چیز و یک نام نیست، بلکه رابطه‌ای است بین یک مفهوم و یک الگوی صوتی. الگوی صوتی به واقع از نوع صوت نیست؛ زیرا صوت چیزی مادی (فیزیکی) است. الگوی صوتی پنداشت روانشناختی شنونده از صوت است آن گونه که از طریق حواس دریافت می‌کند. این الگوی صوتی را فقط از آن جهت می‌توان “مادی” تلقی کرد که بازنمود دریافت‌های حسی ما هستند.» (سوسور ۱۳۷۸: ۶۴)
کارت صلاحیت تدریس موسیقی و معضلات و مشکلات آن

کارت صلاحیت تدریس موسیقی و معضلات و مشکلات آن

در فرودین سال جاری آزمونی برگزار شد تحت عنوان “آزمون متقاضیان اخذ کارت صلاحیت تدریس و تاسیس آموزشگاه هنری” که با شکایت و عدم رضایت بسیاری از شرکت کنندگان روبرو بود. پیش از پرداختن به شرایط و ویژگی های این آزمون، نگاهی به روند صدور کارت صلاحیت تدریس در سالهای گذشته میندازیم. برای فعالیت در آموزشگاه های رسمی موسیقی افرادی که سوابق آکادمیک موسیقی نداشته اند، میبایست از طریق آموزشگاه برای شرکت در آزمون عملی به دفتر آموزش و توسعه فعالیتهای هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طی یک نامه کتبی معرفی میشدند.
نوآوری و تفکر انتزاعی در موسیقی ایران (I)

نوآوری و تفکر انتزاعی در موسیقی ایران (I)

«درهم شکستن زاده رویا نیست.» اساس تفکر مدرنیسم در این جمله نهفته است. ما وارد عصری شده ایم که بر گسستن و بی حرکتی استوار شده و از زمان صفر آغاز کرده است، عصری که انسان را میان وجدان اجتماعی و طغیان های زیبایی شناسانه شقه کرده و بین او و خودش شکافی عمیق و طبقاتی آفریده است. در همین عصر است که تمامی ابهام های صوتی غیرقابل انتقال و غیرقابل توصیف به «صوت» مبدل می شود.