آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XII)

یکی از موارد مهم در زمینه موسیقی کنونی ایران که بسیار با اهمیت است، وجود و لزوم حضور فواصل کوچکتر از نیم پرده یا میکروتُن (ریز پرده) است. با حذف این فواصل یکی از اصلی ترین خصوصیات درونی موسیقی ایران دچار فقدان می گردد و این موسیقی دیگر خاصیت خود را نخواهد داشت.

• عامل دیگر از عوامل بسیار پر اهمیت، وجود گسترش های ملودیک متنوع در قالب ملودی های مبنا (ملودی مدل) به عنوان گوشه های مختلف در متن این موسیقی است. ‌‌«موسیقی ایرانی از سیستم مُدالی استفاده می کند که در آن یک سری چهارچوب های مدال عرضه می شوند. این سیستم با موسیقی های مدال قسمتی از جهان ـ که فرهنگ های اصلی آن را علاوه بر ایرانیان، ترک ها، عرب ها و تا حدودی هندی ها تشکیل می-دهند ـ نقاط مشترک بسیار دارد.

قبل از رواج تئوری و نت نویسی موسیقی غربی، نگرش و ذهنیت دانشمندان و موسیقیدانانِ این فرهنگ ها به نحوی بود که موسیقی را به صورت نظمی در فواصل می دیدند و قواعد و اصول آن را به دو بخش مجزا ـ یعنی فواصل بین صداها از نظر زمانی و فواصل بین زیر و بمی صداها ـ ترتیب می دادند‌‌» (طلائی، ۲۰). شکل گیری این سیستم مدال در قالب گوشه های مرتب شده، ردیف نام دارد و ‌‌«چشم پوشیدن از ردیف به منزله بریدن از فرهنگ موسیقایی است. اگر از ردیف آگاهی نداشته باشیم، نمی توانیم دعوی شناختن موسیقی ایرانی را داشته باشیم‌‌» (دورینگ/۱۳۷۳، ۱۵).

• سومین عامل از عوامل مهم، وجود تزئینات فراوان برای اجرای موسیقی کلاسیک ایرانی است. ‌‌«مقصود ما از تزئین در اینجا، هر آن چیزی است که به یک یا چند نت برجستگی می بخشد. ساده ترین شیوه، عبارت است از تأکید کردن بر یک صدا در میان سایر صداها. در این خصوص، موسیقی ایرانی به روشنی از موسیقی غربی پس از سده هجدهم متمایز می شود.

در حالی که در غرب تضادهای شدت بر روی جمله های کامل تأثیر می گذارند، در موسیقی ایرانی تضادها از نتی به نت دیگر عمل می کنند. بدین سان، تزئین ها همچون سایه هایی هستند که نت های اصلی را دنبال می کنند و به صورتی آهسته تر، در پس زمینه نواخته می شوند. موسیقی ایرانی، که ساختار آهنگین آن اغلب ساده باقی می ماند، به واسطه این بازی سایه روشن، مشخصاً برجستگی می یابد‌‌» (دورینگ/۱۳۷۳، ۲۱).

‌‌«در صحبت از تزئین، صفوت توضیح می دهد: در موسیقی ایرانی هیچ نتی بدون زینت اجرا نمی شود. به عبارت دیگر هیچ نتی از آغاز تا انتها به یک شکل باقی نمی ماند. هر یک از نت های اصلی ملودی معمولاً با تأکید بیشتر و ادامه نرمتری اجرا می شود. از طرف دیگر نت های زینتی همیشه نرم تر نواخته می شود. این تغییر صدا بسیار ظریف است و ممکن است برای گوشِ ناآشنا ناخوشایند بنماید‌‌» (میلر/۱۳۸۴، ۵۳).

عامل دیگر، وجود متر آزاد در کنار مترهای ثابت و متغیر برای قطعات موسیقی کلاسیک ایرانی است. ‌‌«موسیقی هر ملتی زمان-بندی و سرعت خاص خود را دارد که با تمام شئون زندگی، طبیعت و نظا م های فکری آن ملت پیوند دارد. ادوار ریتمیک در سنت-های موسیقی ایرانی، از یک سو بازتاب زندگی طبیعی و از سوی دیگر بازتاب سرعت زندگی ماوراءطبیعی، معنوی و درونی در تفکر ایرانی و نیز منعکس کننده تعلیق ابعاد زمان و مکان در این تفکر است. این ویژگی را می توان در کاشی کاری، تزئینات بنا، معماری، نگارگری ایرانی و شعر کلاسیک فارسی نیز مشاهده کرد. در این هنرها نقش و نگارها، طرح ها و واژه ها ارتباطی فشرده، تنگاتنگ و مطبق دارند و سرعت و زمان بندی شان از اهمیتی خاص برخوردار است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

خودآموختگی؛ از ورطه های تکرار تا هاویه های توهم (VI)

در نظریه سازه های میانی گفتیم که هنگامی که جوهره یک اثر به صورت ارغنونی در ذهن یا خودآگاه هنرمند شکل می گیرد، هنرمند ناچار است این اثر درونی را متجسد کرده و عرضه کند. در این حال است که سازه های میانی مطرح می شوند. برای مثال هنگامی که یک ملودی در ذهن شما شکل می گیرد، روند اولین ظهور جوهره اثر تمام می شود. در مرحله بعدی است که هنرمند نیاز به فنون آشکارسازی آن نغمه یا تصویر درونی را پیدا می کند. به این ترتیب هر هنری را می توان شامل دو میدان دانست؛ یکی زایش ارغنونی و درونی اثر و دیگری تجسد یافتن آن از طریق سازه های میانی، چون ابزارهای نقاشی یا سازهای موسیقی.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (XI)

سیر صعودی سازهای زهی و از طرف دیگر دینامیک سازهای دیگر به «دوشنبه» می‌رسد و در دوشنبه که طبق یادداشت‌های راوی داستان روز تولدش است، ثابت می‌ماند و با رسیدن به «شعر تو» دوباره به‌جریان می‌افتد و در لحظه‌ای که راوی آرزو می‌کند که «بارون بزنه» آرام می‌گیرد. تا اینجای کار تنها نیمه‌ی نخست آهنگ را شنیده‌ایم و توالی آکوردها، تغییر سرعت یا تمپو، دینامیک سازها و صدای فرهاد در این نیمه از نظر پیوند ترانه و موسیقی، شاهکاری بی‌بدیل است.

از روزهای گذشته…

اتو کلمپرر

اتو کلمپرر

اتو کلمپررر (Otto Klemperer) آهنگساز و رهبر یهودی آلمانی است که از او به عنوان یکی از رهبران پیشرو قرن بیستم نامبرده شده است. کلمپرر در شهر برسلائو که در گذشته متعلق به آلمان و امروزه در کشور لهستان است، متولد شد. او پسر عموی ویکتور کلمپرر (Victor Klemperer) و پدر هنرپیشه آمریکایی، ورنر کلمپرر (Werner Klemperer) می باشد. کلمپرر موسیقی را ابتدا در کنسرواتوری فرانکفورت و بعد در برلین زیر نظر هانس فیتشنر (Hans Pfitzner) آموخت.
چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (IX)

چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (IX)

در اولین پنج دقیقه اى که فرصت دارید، مى توانید تمرین را شروع کنید. در هر بار تمرین، بنا به میزانِ حوصله و خستگى، یک یا دو میزان یا حتا یک خط از درسِ مورد نظر را انتخاب و تمرین کنید. شما باید از آن پنج دقیقه اى که براى تمرین در دسترس دارید نهایت استفاده را ببرید؛ بدین گونه که از آن پنج دقیقه تنها و فقط یک یا دو دقیقه فرصت دارید که به نت ها نگاه کنید (پس مقدارى را انتخاب کنید که بتوانید در یکى دو دقیقه آن قسمت را بنوازید) در دو سه دقیقه ى باقیمانده، همان مقدارى که از روى نت نگاه کردید را از حفظ تکرار کنید تا خوب به آن تکه از قطعه مسلط شوید.
دو مضراب چپ (قسمت هشتم)

دو مضراب چپ (قسمت هشتم)

این آغاز این مطلب به چند قطعه از آثار میلاد کیایی می پردازیم که در آنها از تکنیک دومضراب چپ استفاده شده است. در ابتدا به قسمتی از نت و اجرای چهارمضراب افشاری ساختۀ میلاد کیایی توجه کنید.
نقد آرای محمدرضا درویشی (IV)

نقد آرای محمدرضا درویشی (IV)

شایگان در آثار بعدی‌اش از مفاهیم هایدگری فاصله گرفت و با قدری تسامح می‌توان گفت که نسبیّت‌گراتر شد. او در اوایل دهه‌ی هفتاد «غرب‌ستیزیِ شرقی [را] آفریده‌ی غرب» (شایگان۱۳۷۴: ۱۰۰) دانست و گفت: «متفکران این کشورها [ی شرقی] از خود پرسیدند که آیا تقلید از غرب، برگزیدن الگوی غرب، الهام گرفتن از غرب و تکرار تجربه‌هایی که به‌نوعی عبث از آب درآمده‌اند، به زحمتِ انجامش می‌ارزد؟ درنتیجه، سر به لاکِ خود فروبردند و از چاهِ ارزش‌های سنّت، آب برکشیدند [… درصورتی‌که] مدرنیته گستاخی است، جهش است، رسوایی است، اما درعین‌حال حسادت نیز هست. هیچ چیز بی‌جراحت زاده نمی‌شود. ما برعکس، دوستدار امنیّت و حمایتِ بیش از حد از سنّت، دوستدار وضع وجودِ دایمی هستیم. چیزهای پیش از این دیده، چیزهای پیش از این دانسته و وضعیّاتِ پیش‌بینی‌پذیر را دوست داریم.» (همان: ۱۰۰, ۲۲۱) و هشدار داد: «هرگونه بازگشتی به گذشته (سیر قهقرایی) بدون بازسنجیِ انتقادی از گذشته، سخت خطرناک است و می‌تواند به لغزش منجر شود.» (همان: ۱۵۲) شایگان در اواخر دهه‌ی هفتاد و در کتاب «افسون‌زدگی جدید» به مرقّع‌کاریِ فرهنگی و انسان چندهویّتیِ چهل‌تکّه با تفکری سیّار و سیّال رسید و چشم‌اندازهای متفاوتی را ترسیم کرد.
اپرت رودابه به روی صحنه می رود

اپرت رودابه به روی صحنه می رود

مطلبی که پیش رو دارید از کنفرانس مطبوعاتی اپرت رودابه توسط توسط شقایق خان زادی تهیه شده است. این اپرت ایرانی قرار است سوم تا نهم اردیبهشت‌ ماه سال جاری در تالار وحدت به روی صحنه رود.
تأملی بر آموزش گیتار کلاسیک در ایران (II)

تأملی بر آموزش گیتار کلاسیک در ایران (II)

از دانشگاه‌ها انتظار می‌رود در زمینه‌ی تدوین، تألیف و ترجمه‌ی منابع موسیقی، از متد گرفته تا مقالات مربوط به موسیقی و مطالعات بینارشته‌ای فعال باشند؛ نکته‌ای که متأسفانه در کشور ما به‌شدت از آن غفلت شده است. در دیگر کشورها بسیاری از دارندگان مدارک دانشگاهی و کنسرواتواری موسیقی در سال چند کنسرت برگزار می‌کنند و فعالیتشان فراتر از تدریس است. در کشور ما هرچند عده‌ای اندک نوازندگی گیتار را بر تدریس ترجیح می‌دهند، ولی اغلب مدرسان بیش از «مخاطب» که مربوط است به اجرا، به «هنرجو» فکر می‌کنند. اکنون بجاست که بپرسیم، هنرجو کیست و چه خصوصیاتی دارد؟