آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XII)

یکی از موارد مهم در زمینه موسیقی کنونی ایران که بسیار با اهمیت است، وجود و لزوم حضور فواصل کوچکتر از نیم پرده یا میکروتُن (ریز پرده) است. با حذف این فواصل یکی از اصلی ترین خصوصیات درونی موسیقی ایران دچار فقدان می گردد و این موسیقی دیگر خاصیت خود را نخواهد داشت.

• عامل دیگر از عوامل بسیار پر اهمیت، وجود گسترش های ملودیک متنوع در قالب ملودی های مبنا (ملودی مدل) به عنوان گوشه های مختلف در متن این موسیقی است. ‌‌«موسیقی ایرانی از سیستم مُدالی استفاده می کند که در آن یک سری چهارچوب های مدال عرضه می شوند. این سیستم با موسیقی های مدال قسمتی از جهان ـ که فرهنگ های اصلی آن را علاوه بر ایرانیان، ترک ها، عرب ها و تا حدودی هندی ها تشکیل می-دهند ـ نقاط مشترک بسیار دارد.

قبل از رواج تئوری و نت نویسی موسیقی غربی، نگرش و ذهنیت دانشمندان و موسیقیدانانِ این فرهنگ ها به نحوی بود که موسیقی را به صورت نظمی در فواصل می دیدند و قواعد و اصول آن را به دو بخش مجزا ـ یعنی فواصل بین صداها از نظر زمانی و فواصل بین زیر و بمی صداها ـ ترتیب می دادند‌‌» (طلائی، ۲۰). شکل گیری این سیستم مدال در قالب گوشه های مرتب شده، ردیف نام دارد و ‌‌«چشم پوشیدن از ردیف به منزله بریدن از فرهنگ موسیقایی است. اگر از ردیف آگاهی نداشته باشیم، نمی توانیم دعوی شناختن موسیقی ایرانی را داشته باشیم‌‌» (دورینگ/۱۳۷۳، ۱۵).

• سومین عامل از عوامل مهم، وجود تزئینات فراوان برای اجرای موسیقی کلاسیک ایرانی است. ‌‌«مقصود ما از تزئین در اینجا، هر آن چیزی است که به یک یا چند نت برجستگی می بخشد. ساده ترین شیوه، عبارت است از تأکید کردن بر یک صدا در میان سایر صداها. در این خصوص، موسیقی ایرانی به روشنی از موسیقی غربی پس از سده هجدهم متمایز می شود.

در حالی که در غرب تضادهای شدت بر روی جمله های کامل تأثیر می گذارند، در موسیقی ایرانی تضادها از نتی به نت دیگر عمل می کنند. بدین سان، تزئین ها همچون سایه هایی هستند که نت های اصلی را دنبال می کنند و به صورتی آهسته تر، در پس زمینه نواخته می شوند. موسیقی ایرانی، که ساختار آهنگین آن اغلب ساده باقی می ماند، به واسطه این بازی سایه روشن، مشخصاً برجستگی می یابد‌‌» (دورینگ/۱۳۷۳، ۲۱).

‌‌«در صحبت از تزئین، صفوت توضیح می دهد: در موسیقی ایرانی هیچ نتی بدون زینت اجرا نمی شود. به عبارت دیگر هیچ نتی از آغاز تا انتها به یک شکل باقی نمی ماند. هر یک از نت های اصلی ملودی معمولاً با تأکید بیشتر و ادامه نرمتری اجرا می شود. از طرف دیگر نت های زینتی همیشه نرم تر نواخته می شود. این تغییر صدا بسیار ظریف است و ممکن است برای گوشِ ناآشنا ناخوشایند بنماید‌‌» (میلر/۱۳۸۴، ۵۳).

عامل دیگر، وجود متر آزاد در کنار مترهای ثابت و متغیر برای قطعات موسیقی کلاسیک ایرانی است. ‌‌«موسیقی هر ملتی زمان-بندی و سرعت خاص خود را دارد که با تمام شئون زندگی، طبیعت و نظا م های فکری آن ملت پیوند دارد. ادوار ریتمیک در سنت-های موسیقی ایرانی، از یک سو بازتاب زندگی طبیعی و از سوی دیگر بازتاب سرعت زندگی ماوراءطبیعی، معنوی و درونی در تفکر ایرانی و نیز منعکس کننده تعلیق ابعاد زمان و مکان در این تفکر است. این ویژگی را می توان در کاشی کاری، تزئینات بنا، معماری، نگارگری ایرانی و شعر کلاسیک فارسی نیز مشاهده کرد. در این هنرها نقش و نگارها، طرح ها و واژه ها ارتباطی فشرده، تنگاتنگ و مطبق دارند و سرعت و زمان بندی شان از اهمیتی خاص برخوردار است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (III)

محمدالله مستوفی گوید: در زمان بهرام کار مطربان بالا گرفت چنانکه مطربی روزی بصد درم قانع نمیشد بهرام گوراز هندوستان دوازده هزار لولی آورد که نوادگان ایشان هنوز در ایران مطربی می کنند.

مروری بر آلبوم «ایوارگاه»

وحید طهرانی آزاد با ایوارگاهش نشان می‌دهد که امروز، برخلاف تصور درونی‌شده‌ی عمومی، می‌توان بدون عملیات محیرالعقول و شعبده ساز درخور زد و گوشی یافت. اگر از چهار دونوازی کوتاه سنتور و ویلن (پرنای ۱ تا ۴)، با همه‌ی کمیابیِ خودِ ترکیب و نگاه متفاوت به سبک و سیاق خط ویلن، موقتا چشم بپوشیم هیچ چیز عجیب و غریبی در ایوارگاه نمی‌یابیم. آنچه در ایوارگاه به گوش می‌رسد غریبه که نه، اما شخصی است.

از روزهای گذشته…

پیانو در موسیقی ایرانی (قسمت دوم)

پیانو در موسیقی ایرانی (قسمت دوم)

بنا بر اطلاعات موجود، نخستین پیانویی که به ایران وارد شد هدیه ای بود از سوی ناپلئون بناپارت به فتحعلی شاه (نگ. خالقی، صص ۸-۱۵۷). بعید به نظر می رسد که این ساز کوچک و پنج اکتاوی که با رسیدن به تهران باید از کوک هم خارج شده باشد هیچگاه مورد استفاده قرار گرفته باشد.در نیمه دوم سده نوزدهم میلادی، در پی دیدارهای ناصرالدین شاه از اروپا، شمار پیانوهای وارده شده به کشور رو به فزونی نهاد و به مرور در خانه معدودی از درباریان که در اروپا نیز به سر برده بودند جایگاهی برای آن پیدا شد.
بیژن کامکار: چه اشکالی دارد یک ذره هم مغزتان را بچرخانید!؟

بیژن کامکار: چه اشکالی دارد یک ذره هم مغزتان را بچرخانید!؟

یکی از دستمایه‌های ما در مسیر افزودن جذابیت‌های صحنه‌ای موسیقی ایران، توجه به ریتم بوده‌است. شما می‌دانید که موسیقی‌های فولکلور ما‌ سرشار از ریتم هستند. من حتی به اهالی موسیقی پاپ هم همیشه توصیه می‌کنم که به جای اینهمه توجه و تمرکز بر روی الگوهای ریتمیک غربی، به ریتم های بومی خودمان هم توجه کنند و از آنها هم استفاده کنند. اصلاً بعضی از ریتم‌هایی که امروزه خیلی متداول شده‌اند شناسنامه‌ی یک منطقه‌ی خاص را دارند.
درباره‌ی نقد نماهنگ (II)

درباره‌ی نقد نماهنگ (II)

دیدراستای یک فرم‌گرایی موسیقایی ناب که به نقد ویرانگر رابطه‌ی معنی‌دار میان موسیقی و تصویر (و یا موسیقی و هر چیز دیگر، غیر از خودش و تا حدی رقص) بیانجامد یا دیدگاه‌های دیگری چون ضدیت با جریان مردم‌پسند نماهنگ، روابط سرمایه‌سالارانه‌ی چیره بر پیدایی و همه‌گیری‌اش و به یک واژه، مخالفت از بن با اصل…
ادامهٔ مطلب »
بررسی الگوی عشقی (II)

بررسی الگوی عشقی (II)

برای نمونه، اندازه طول ۲۶۵ میلیمتر ذکر شده، در حالی که این مقدار پس از اندازه گیری ۲۶۱٫۱۰ میلیمتر است.
از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (IV)

از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (IV)

به هر تقدیر اکنون بهتر است به موضوع مهم و پیچیده (!) شکل گیری اثر هنری بپردازیم: آنچه که موضوع خلق هر اثر هنری است، بیش از هر چیز از این پرسش ناشی می شود که اثر هنری چگونه پدید می آید؟ در این نکته شکی نیست که فرآیند خلق هر اثری اصولا رویدادی «درونی» است. در مقابل فرآیند تجلی آن که رویدادی بیرونی است، شما هنگامی که اثری خلق می کنید این اثر را در «خودِ» درونی تان پدیدار می سازید.
نشست خبری جشنواره پایگاه های مجازی موسیقی برگزار میشود

نشست خبری جشنواره پایگاه های مجازی موسیقی برگزار میشود

یکشنبه ۲۵ اسفند ماه، ساعت ۱۶ در محل خبرگزاری مهر، دومین نشست پایگاه های مجازی موسیقی کلاسیک ایران به صورت، خبری برگزار میشود. در این نشست قرار است پیشنهادات جدیدی برای ادامه این جشنواره سالیانه مطرح و مورد نظرخواهی اهالی موسیقی فعال در اینترنت قرار گیرد.
درباره یادگار حبیب سماعی، طلیعه کامران (I)

درباره یادگار حبیب سماعی، طلیعه کامران (I)

طلیعه کامران نقاش و نوازنده برجسته سنتور و تنها بازمانده مکتب سنتور نوازی استاد حبیب سماعی، در بستر بیماری است و در بیمارستان خانواده نیروی زمینی ارتش بستری است. طلیعه کامران پس از انتشار آلبوم «یادگار حبیب» به سرعت در میان موسیقیدانان ایران به شهرت رسید.
متبسم:هنر باید در لحظه تاثیرگذار باشد

متبسم:هنر باید در لحظه تاثیرگذار باشد

استفاده از ساز سیتار در این مجموعه به چه منظور بود؟ آیا با افزوده شدن یک ساز غیر ایرانی در ساز بندی، این اثر جزو آثار تلفیقی ایرانی-هندی به شمار می‌آید؟ آیا فکر نمی‌کنید ورود ناگهانی این ساز، به حال و هوای ایرانی این اثر و همچنین چهارچوب موسیقی ایرانی لطمه وارد می‌کند؟ چرا که مجموعه‌ی “به نام گل سرخ” در غالب موسیقی دستگاهی ایران عرضه شده و ساز سیتار جزو ساز‌های اصیل هندوستان به شمار می‌رود. همچنین لطفا بفرمایید ساز سیتار در چه گوشه‌ای نواخته و آیا برای این ساز هم نت نوشته‌شده بود یا نوازنده به صورت آزاد بر اساس حس و حال خود نواخته است؟
همگون و ناهمگون (I)

همگون و ناهمگون (I)

متن حاضر پژوهشی است درباره موسیقی خانه‌های قالیبافی ایران که در آن به شهر کرمان، به سبب پیشینه و اعتبار بیشتری که در این بخش در میان همه شهرهای ایران داشته است و نیز به‌عنوان مرکز ثقل و قلب قالیباقی ایران توجه ویژه‌ای شده است.
ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (II)

ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (II)

« ویوتام خوب می دانست که ویولن ساخته شده بود تا قبل از هر کار دیگری باعث خشنودی و ایجاد حسی تکان دهنده شود. او مانند روبنشتاین بر این باور بود که هنرمند باید قبل از هر چیزی از خود ایده و قدرت احساسی داشته باشد، تکنیک او باید آن چنان کامل باشد که نیازی به فکر کردن به آن نداشته باشد. اکنون که بحث مکتب های ویولن نوازی پیش آمد به طور تصادفی این نکته به ذهنم رسید که تمایل زیادی برای ترکیب کردن مکتب بلژیکی و فرانسوی وجود دارد. هرچند این اتفاق نباید رخ دهد. این مکتب ها از یکدیگر جدا هستند هرچند بدون شک مکتب فرانسوی از مکتب بلژیکی شکل گرفته و تحت تأثیر آن بوده است. بسیاری از ویولنیست های بزرگ مانند ویوتام، لئونارد، مارسیک (Marsick)، رمی، پرنت (Parent)، دو برو (De Broux)، موسین (Musin) و تامسون (Thomson) همگی بلژیکی هستند».