درویش خان در گذار تمدن (II)

سياه قلم از چهره درويش خان اثر پيمان سلطاني (تقديم شده به فرامرز پايور)
سياه قلم از چهره درويش خان اثر پيمان سلطاني (تقديم شده به فرامرز پايور)
تضادهای ایران در عهد قاجار دو گروه موسیقیدان می سازد. عده ای سر سپرده گردش قدرت در ساختار سیاسی می شوند و خود را در دل حواشی موسیقی و بزم ها و محفل ها رها می کنند و گروه اندکی هم مبنای فهم اجتماعی را در تعارضات و تناقضات تاریخی و حقوق مردم می جویند.

درویش خان سرعت زندگی و سرعت موسیقی اش را با وزش نسیم بیداری و دگرگونی های سیمای جامعه می آمیزد و همچون میرزا فتحعلی آخوند زاده، ملکم خان، طالبوف و صور اسرافیل متجددین هم عصر اش، می کوشد تا در تجدد موسیقایی عصر خود صدایی داشته باشد. همین ویژگی جستجو گر و خستگی ناپذیرش او را برای ساختن آهنگی ضربی (پیش درآمد) در قالب موسیقی متریک دستگاهی را ترغیب می کند.

او را به عنوان نخستین موسیقیدان نو گرا در ساختار موسیقی دستگاهی می نامند. دانسته های درویش خان از موسیقی قدیم ایران و موسیقی مغرب زمین اندک است و او به ناچار از راهِ دریافت های شخصی و استقراری ذهنی و دریافت سریع و صحیح از اوضاع اجتماعی دوران اش بهاری دیگر را در موسیقی رقم می زند.

درویش خان باید اعتقادات اش را با تغییراتی از طرز بیان احساس در راستای موسیقی تجددخواه دنبال می کرد، به همین دلیل می بایست از تشبیهات قالب گونه و مندرس دوری کند و به جای تغییرات بنیادی و ساختاری در شیوه های بیان، تعابیر نو ظهور را تنها با کلماتی تازه بیان بکند. تنها این چنین می توانست آهنگِ موسیقی را با اصالت هایش حفظ کند. اگر این تقسیم بندی دوگانه از دوران درویش خان را بپذیریم، دیگر مشکلی در یاد کردن از چهره های شاخص هر یک از این دو جریان نخواهیم داشت.

تفاوت تفکر موسیقایی درویش خان با بسیاری از هم دوره هایش در آرمان های اجتماعی و رمانتیسم چالشگر و درونگرای اوست. به گمان من درویش خان در برخی از آثار خود یکی از بهترین میراث عاشقانه اش “ز من نگارم” را به متجددترین یادگار زندگی اش بدل می کند. و این نمونه ای از مجاهده ی درویش در نو گرایی است. شیوه ی توصیف و تعبیر سازی درویش خان، نسبت به گونه های توصیفی در روایت های دستگاهیِ استادان اش میرزا عبدالله و آقا حسینقلی، تازه جلوه می کند. چرا که به جای توصیف و پردازش کلی تیپ های ملودیک و انگاره های ریتمیک، جرئیات مخفی و دقایق پنهان را تشریح می کند.

نوازنده ی خوب بودن عنصری چون تناسب را می طلبد، اما موسیقیدان نو گرا شدن نیازمند آگاهی از مسائل تازه، مهم و فنی و همچنین توانایی های تاریخی و اجتماعی لازم برای پاسخگویی به آن آگاهی ها را شامل می شود. درویش خان به دنبال عنصری جدید در موسیقی دستگاهی بود و تا حدودی نیز به این هدف نزدیک شد. اما آن عنصر جدید چه بود؟ این که جلال و شکوه محیط اطرافش را در بحبوحه ی شور و هیجانات واقعیتِ افشا شده ی اجتماع اش در خواب و بیداری عصر خویش تزیین کند.

در میان باورهای مذهبی، تمایزات اجتماعی، و وابستگی های سیاسی این چه کسی است که به همه ی این صدا ها گوش می سپارد و می تراود؟ آیا شناسایی این اشخاص از دغدغه های درویش نیز بوده است؟

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VI)

نمونه اولین چکامه در منظومه درخت آسوریک آمده که تا زمان ما حفظ شده است. باربد را بزرگترین شخصیت ناقل فهلویات به شمار آورده اند. یکی از شکلهای معمول شعری و موسیقی زمان باربد پتواژه بوده است. پتواژه از دو واژه پت و واژه یعنی سخن بزرگ تشکیل شده متن آن از اشعار ستایشی و وصفی ترکیب یافته، بیشتر به قصیده های منبعده ی اسلامی شباهت داشت.

مروری بر آلبوم «لیله راست»

برخورد مستقیم گوش ایرانی با نغمات موسیقیِ عربی، در دوره‌ای (دهه‌های۴۰و۵۰) در کنارِ اشتهار ام‌کلثوم در ایران، در شاخه‌ی منحصربه‌فردی از موسیقی مردم‌پسند در خوانده‌های خوانندگانی چون قاسم جبلی یا داود مقامی و بعد از انقلاب بیش از همه عموماً در تلاوت قرآن بوده‌است. «لیله راست» (شبِ مقامِ راست) فرصتِ شنود و مواجهه‌ی مستقیم با اثری از موسیقی عرب را برایمان فراهم کرده‌است.

از روزهای گذشته…

شناخت کالبد گوشه‌ها (III)

شناخت کالبد گوشه‌ها (III)

پیش از هر چیز و حتا قبل از ورود به محتوا عنوان بخش دوم، برآورد داریوش طلایی را از کار خودش (یا دقیق تر بگوییم هدف پژوهش اش را) ظاهر می‌کند. همان طور که اشاره شد در تمامی سه پژوهشِ تاکنون منتشر شده از وی، هدف اصلی یافتن نوعی دستور زبان بوده است آن هم نه با هدف صرف تجزیه و تحلیل بلکه به آن امید که شاید بتوان با به سطح خودآگاه کشیدن آن انرژی آفرینشی را در میان نوازندگان موسیقی دستگاهی آزاد کرد و به برخورد متصلب با متن ردیف خاتمه داد (۹).
فقط تصور کن! (I)

فقط تصور کن! (I)

گلوله ای درست مغز او را نشانه گرفت؛ گلوله ای که پیش از آن هم انتظارش را داشت. زمانی که جان لنون گفته بود شاید مثل کندی و گاندی به ضرب گلوله کشته شود، شاید بسیاری از مردم در دل به او پوزخند زدند، اما حقیقت آن بود که خود به درستی فهمیده بود تحت کنترل شدید سازمان سی. آی. ای و اف. بی. آی است. سال ها از این ماجرا می گذرد و هنوز ماهیت این ترور به درستی روشن نشد و هنوز بحث بر سر آن است که آیا این گلوله را مارک چاپمن به اراده خود شلیک کرده یا آلت دستی بیش نبوده است؟
فراخوان شب موسیقی الکتروآکوستیک ایران و لهستان

فراخوان شب موسیقی الکتروآکوستیک ایران و لهستان

مرکز موسیقی نوین اسپکترو با همکاری آکادمی موسیقی گدانسک و مرکز فرهنگی بالتیک (لهستان) اقدام به برگزاری شب موسیقی الکتروآکوستیک با تمرکز بر آثار آهنگسازان ایرانی و لهستانی در شهر گدانسک لهستان نموده است. در این کنسرت که با همکاری نوازندگان آکادمی موسیقی گدانسک برگزار خواهد شد آثار آهنگسازان ایرانی که برای یکی از سازهای:
وزن خوانی یادیاری وکاربرد آن در موسیقی(III)

وزن خوانی یادیاری وکاربرد آن در موسیقی(III)

هجا عبارت از صوت و آوایی است که به واسطه آن، حرف قابلیت ادا شدن می یابد. یعنی حرف«ب» و «ت» اگر به هم پیوسته شوند کلمه«بت» را به دست میدهند. پیداست که بیان این کلمه مستلزم اختلاط مصوت با آن است. به این ترتیب«بت» به صورت کلمه قابل بیان نیست مگر آن که زیر و زبر و ضمه و فتحه و کسره و جزم و سکون و تشدید بر آن وارد شود، مثلا بُتً. پس آوا و سکون در کلماتند که باعث خوانده شدن آنها میگردند و مجموعه ترکیب یک مصوت بایک یا دو یا سه صامت را هجا می نامند .
در آمدی بر تدوین فهرست جامع <br> آثار روح الله خالقی(I)

در آمدی بر تدوین فهرست جامع
آثار روح الله خالقی(I)

در گفتگویی رادیویی در سال ۱۳۴۰ در پاسخ به این پرسش که تا بحال چند آهنگ ساخته اید، مرحوم خالقی اظهار میدارد: “… در این مورد نمیتوانم مثل دیگران دقیق جواب بدهم…”
پاواروتی از نگاه یک اپراخوان ایرانی

پاواروتی از نگاه یک اپراخوان ایرانی

در روزهای گذشته از محبوبیت پاواروتی و احترام همگان به او،‌ بسیار گفته‌اند و نوشته‌اند. اما این هنرمند بزرگ ایتالیایی، از لحاظ هنری و آموزشی در میان موسیقی‌دانان و هنرجویان اپرا چه جایگاهی داشت؟ چه چیز، صدا و هنر او را ممتاز و برجسته می‌کرد؟
ارکستر سمفونیک لندن (II)

ارکستر سمفونیک لندن (II)

در اجراهای LSO، فضایی آکنده از روح جوانی در صدای موسیقی وجود دارد که این نیرو در اجراهای ارکستر در آهنگهای ساخته برلیوز (Berlioz) و پروکوفیف (Prokofiev) به خوبی مشاهده می شود. LSO معمولا نوازندگان معروف جهانی داشته، از جمله تک نوازان سازهای بادی، مثل جیمز گالوی (James Galway) فلوت، ژروس- د- پییر (Gervase de Peyer) کلارینت، روژر لرد (Roger Lord) نوازنده ابوا نیز اسیان الیس (Osian Ellis) نوازنده چنگ، جان جئورجیادیس (John Georgiadis) نوازنده ویولن و باری تاکول (Barry Tuckwell) نوازنده هورن.
کتاب «نُه پیش درآمد و رِنگ از درویش خان و موسی معروفی برای سنتور» منتشر شد

کتاب «نُه پیش درآمد و رِنگ از درویش خان و موسی معروفی برای سنتور» منتشر شد

کتاب «نُه پیش درآمد و رِنگ از درویش خان و موسی معروفی برای سنتور»، حاوی نُه اثر از درویش خان و موسی معروفی است که در اوایل دهه ی سی توسط طلیعه کامران برای سنتور بازنویسی و اکنون با ویرایش مجدد و اجرای آنها توسط شهاب مِنا ارائه شده است.
کنسرت گروه کر شهر تهران در هفتۀ موسیقی معاصر تهران

کنسرت گروه کر شهر تهران در هفتۀ موسیقی معاصر تهران

«گروه کر شهر تهران» به رهبری «مهدی قاسمی» در پانزدهمین سال فعالیت هنری اش، خود را برای کنسرت هفتۀ موسیقی معاصر تهران آماده می کند. به همین منظور، عاطفه دمیرچی روزنامه نگار و عضو «گروه کر شهر تهران» در نوشته ای، برنامه های پیش روی «گروه کر شهر تهران» را برای سایت ارسال کرده است که در ادامه می خوانید.
وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (V)

وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (V)

دوره ی عباسیان را می توان دوره ی احیای مجدد فرهنگ و هنر ایرانی دانست. ایرانیان توانسته بودند به دربار نفوذ کنند و با این نفوذ فرهنگ و آداب رسوم و حتی لباس بومی خود را وارد حکومت عباسیان کردند و اتفاقاً با استقبال خلفای عباسی روبه رو شد. اولین خلیفه ی عباسی ابوالعباس سفاح نام داشت. او به پیروی از پادشاهان ساسانی به ترویج هنر وموسیقی ایرانی پرداخت. موسیقی از دربار پای خود را فراتر گذاشت و به خانه های اشراف و ثروتمندان نیز نفوذ کرد. این نفوذ به حدی بود که داشتن کنیز رامشگر از تجملات زندگی محسوب می شد. درهنگام شب از اکثر خانه ها صدای ساز و رقص و آواز شنیده می شد. حتی گهگاهی بین موسیقیدانان و شاعران رقابتی شکل می گرفت.