آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XV)

نارسایی نت نگاری در موسیقی ایران
ذیل عنوان فرهنگ های شفاهی توضیح دادیم که این فرهنگ ها، حداقل تاکنون یعنی قرن ۲۰ میلادی، از عواملی غیرمشابه فرهنگ های غیر شفاهی استفاده می کرده اند. در سالهای نخستین هزاره جدید و با تغییراتی که در زندگی افراد به وجود آمده و مانند گذشته دسترسی آسان و دائم به استاد برای آموختن صحیح و کامل به روش سینه به سینه وجود ندارد، ما را به این اعتقاد میرساند، که آوانگاری و نت نگاری و همچنین استفاده از نوارکاست، سی دی، دی وی دی تصویری و… در آموختن و انتقال میراث گذشتگان می تواند بسیار مؤثر باشد. ‌‌

«در آموزش به شیوه سنتی مطالب به صورت شفاهی از استاد به شاگرد منتقل می شود، لیکن به دلایل شرایط امروزی ما و عدم دسترسی همگان به استاد ردیف یا کمی وقت در آموزش با شیوه شفاهی و سینه به سینه، این شیوه به دشواری انجام پذیر است. از این رو است که استفاده از نوارِ ضبط شده اجرا یا نتِ آوانگاری آن، به عنوان وسایل کمک آموزشی مطرح می شود و تاحدی این خلاء را پر می کند و در عین حال عدم استفاده درست از آنها می تواند بدآموزی هایی را به همراه داشته باشد‌‌» (منا۱۳۸۴/۱۱).

در این باره به نظر مجید کیانی توجه نمایید:‌‌ «بدیهی است که موسیقی ردیف تنها از نغمات مختلف تشکیل نشده است که بتوان آنها را به آسانی به نت درآورد و آنها را به اصطلاح ثبت کرد. به همین علت آموزش شفاهی (سینه به سینه) برای حفظ و تداوم آن مؤفق تر است ولی به هر جهت هر نوع آوانگاری و ضبط آن می تواند برای پژوهش و کمک آموزشی مؤثر باشد‌‌» (منا/۱۳۸۴، ۷).

بخش دوم:
نمونه های ضعیف

در این قسمت به معرفی ایراداتِ نگارش و بررسی نمونه ایی از نت های منتشر شده در سال های اخیر می پردازیم. اشکالات نگارشی خود به چند دسته کلی تقسیم می شود: ۱- اشکال در نگاشتن ریتم قطعات ۲- اشکال در نگاشتن ملودی قطعه ۳- اشکال در نگاشتن علائم برای سازهای ایرانی و همچنین تزئینات ملودی و علائم آرتیکولاسیون.

• در مورد اشکالات نگارش ملودی یک قطعه باید گفت، عدم توانایی اغلب نگارندگان در زمینه سلفژ باعث پدید آمدن این اشکال است و اگر نگارنده توانایی نواختن یکی از سازهای موسیقی ایرانی را نداشته باشد مشکل چند برابر است. به همین دلیل بسیاری از صداهای موسیقی ایرانی را که با سطوح مختلف دینامیکی به گوش می رسند، از نت حذف می شود. به علاوه، این که کدام صداها جزء اصل ملودی و کدام صداها جزء تزئینات قرار می گیرند، نیاز به گوش بسیار قوی و آشنا با موسیقی ایرانی دارد.

• درباره ضعف نگارشِ ریتم، مشکل بزرگتر است زیرا عدم توانایی در خواندن و دیکته ریتم یک طرف قضیه است. تغییرات ریتمیک (میزان های متنوع، آکسان های مختلف، پدید آمدن هِمیُلا و… ) در موسیقی ایرانی، همچنین با وزن آزاد بودن قسمت قابل ملاحظه ای از رپرتوار موسیقی ایرانی باعث به وجود آمدن مشکلات زیادی در زمینه نگارش ریتم و جمله بندی های ریتمیک شده است.

• ننوشتن تزئینات و علائم اجرای تکنیک های خاص سازهای ایرانی (مانند تکیه، دراب، خراش و… ) و علائم مربوط به آرتیکولاسیون، مسئله اساسی نود و نه درصد نت های نگاشته شده و منتشر شده است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (II)

گویی نام او دچار همان «نسیانی» شده است که «خورخه لوئیس بورخس»، نویسنده‌ی بزرگ آرژانتینی در آرزویش بود؛ یعنی واروژان و آثارش به‌گونه‌ای واقعی وارد فرهنگ و زندگی روزمره‌ی ما شده که این ورود مثل هوایی که هر لحظه تنفس می‌کنیم، آن‌قدر طبیعی و واقعی بوده که برای بیشتر ما ملموس نیست. از طرف دیگر عوامل متعدد که از‌جمله‌ی آن بی‌تمایلی خود واروژان به عکس‌انداختن و مصاحبه‌کردن، باعث شده تا «نسیانِ افسانه‌ای» درباره‌اش اتفاق بیفتد.

جایگاه علم و هنر در روند جهانی شدن (VII)

پس هرچه علم میدان مشترک جهان آینده را می آفریند، هنر با ایجاد حیطه های فردی و منطقه یی معرفت شناسی خود، زمینه را برای گریز از هیچ انگاری این نوع از استحاله فردی فراهم می آورد. علم به همان اندازه که عقل جمعی می آ فریند، ناچار است هنر را برای توان زایش ارزش های فردی اش پاس بدارد. بنابراین جهانی شدن به معنی استحاله فردیت ها در فرهنگ جهانی نیست، بلکه برعکس به معنی امکان بیشتر حضور خلاق و زاینده فردیت ها در میدان گسترده و جذاب تر است. هرچه علم پیشرفت کند به همان اندازه نیاز ما به هنر نیز بیشتر می شود.

از روزهای گذشته…

خبرهای جدیدی از Live 8

خبرهای جدیدی از Live 8

کمتر از یک هفته به اجرای کنسرت های Live 8 در شهرهای بزرگ دنیا باقی مانده است و در دنیای موسیقی هر روز اخبار جدیدی در این باره منتشر می شود.
یک اتفاق خوب

یک اتفاق خوب

در وانفسای کنونی ِ رکود ظهور و بروز موسیقی های خوب، گاه اتفاق هایی هرچند کوچک، می تواند دلگرم کننده و فرخنده باشند. یکی از این اتفاق ها، سلسله برنامه هایی کوچک و به نسبت خودمانی بود که در اولین روزهای سال نو در شهر کرمانشاه برگزار شد؛ برنامه ای با عنوان «چهار روز با موسیقی»، در «کافه گالری آذرستان». نوشته ی حاضر، گزارش و توصیفی است مختصر از آنچه در این چهار روز به اجرا درآمد. این برنامه ها به ترتیب در روزهای سوم، چهارم، پنجم و ششم فروردین ارائه شد.
بلندگو ، عامل مهم کیفیت پخش موسیقی

بلندگو ، عامل مهم کیفیت پخش موسیقی

در یک سیستم پخش صوتی جعبه بلندگوها۱ عامل تبدیل انرژی الکتریکی به صوتی هستند لذا بنظر می رسد انتخاب نا مناسب آنها با وجود کیفیت بالای دستگاه پخش و آمپلی فایر، می تواند بر نتیجه نهایی تاثیر نامطلوب بگذارد.
جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (II)

جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (II)

ردیف های مکتب خانواده ی فراهانی با روایت های گوناگون کمتر از ۴۰۰ گوشه دارند مانند ردیف سازی میرزا عبدلله (نزدیک به ۲۵۰ گوشه به روایت برومند و نزدیک به ۳۹۰ گوشه به روایت منتظم لحکما) و ردیف آوازی عبدلله دوامی ( ۱۸۸ گوشه) و محمود کریمی (نزدیک به ۲۲۳ گوشه). واژه ی ”نزدیک” برای آن است که در نام گذاری بعضی گوشه ها اختلاف نظرهایی وجود دارد مثلن گوشه ی رضوی دستگاه شور در ردیف محمود کریمی به روایت ارفع اطرائی دارای بخش های نغمه، تحریر جواد خوانی و فرود است (اطرائی، ،۱۳۶۹ ۸-۱۰) اما در روایت مسعودیه با دو نام و دو گوشه ی متفاوت مشخص شده اند:‌ یکی «رضوی» و دیگری «رضوی با تحریر جوادخانی» (مسعودیه،‌ ۶،۲۵۳۶-۸) یا اینکه در روایت ارفع اطرائی گوشه هایی وجود دارند (مانند درآمد نوع دیگر در ماهور صفحه ی ۱۵۸ ) که در کتاب محمد تقی مسعودیه وجود ندارند.
اصطلاح موسیقی کلاسیک

اصطلاح موسیقی کلاسیک

حتی اگر در موسیقی خیلی حرفه ای نباشیم و دو قطعه کاملا” ناشناس برای ما پخش کنند خیلی سریع میتونیم با یک قضاوت اولیه بگیم که کدامیک از این دوقطعه کلاسیک است و کدام نیست. چرا اینگونه است؟ اصلا” به واقع موسیقی کلاسیک یعنی چه؟ آیا هر قطعه ای که در آن دسته سازهای زهی و برنجی و … به اجرا میپردازند یا یک پیانیست خیلی دقیق و درست به اجرای نت یپردازد کلاسیک هست و بقیه قطعات که نوازنده ها اغلب بدون داشتن نت به اجرای موسیقی میپردازند کلاسیک نیست؟
پژمان اکبر زاده

پژمان اکبر زاده

متولد ۱۳۵۹ شیراز نوازنده پیانو و پژوهشگر persia_1980@yahoo.com
در نقد کتاب «مقدمه‌ای بر آنالیز موسیقی آتنال» (III)

در نقد کتاب «مقدمه‌ای بر آنالیز موسیقی آتنال» (III)

تجزیه و تحلیل موسیقی آتنال در اغلب روش‌ها موضوعی آمیخته با ریاضیات است. از آنجا که از اولین ویژگی‌های این نوع موسیقی آزاد شدن از قید انتظام خاص و شناخته‌شده‌ی نغمه‌ها (گام‌های تنال) و دستیابی به امکان بازانتظام‌بخشی و هم‌وزن‌سازی در قالب مجموعه‌هایی به اراده‌ی آهنگساز، یعنی هم‌بندی نغمه‌ها در گروه‌هایی جز گام و بدون ترجیح یک نغمه بر دیگری است، نظریه‌ی مجموعه‌های ریاضیات جدید که آزادی عمل و قدرت زیادی در توصیف چنین پدیده‌هایی دارند به نحوی موفق برای تجزیه و تحلیل این موسیقی‌ها به کار گرفته شده است.
ویژگی های یک سنتور خوب (IX)

ویژگی های یک سنتور خوب (IX)

ارتباط معنوی نوازنده با ساز: از آنجا که چوب ساز زمانی زنده و جزوی از طبیعت بوده هنگامی که از ریشه جدا می شود و قسمتی از ساز می گردد بطور کلی موجودیت زنده ی خود را از دست نمی دهد و کماکان قابلیت عکس العمل را به رفتارهای گوناگون را دارا می باشد. از آنجا که هر آدمی می تواند با هر شیئی هر چقدر زمخت ارتباط پیدا کند ارتباط یک نوازنده با سازش به مراتب شدنی تر، قوی تر و بهتر است. طبیعی است هر قدر ارتباط معنوی یک نوازنده با سازش بیشتر باشد می توان انتظار صدای مطلوبتری را داشت، نسبت به یک ارتباط بی حس و بی روح.
بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XVII)

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XVII)

پیش درآمد ابوعطا، این قطعه در آواز ابوعطا و بر اساس گوشه های اصلی آن طراحی و ساخته شده است و در حین اجرا می توانیم به طور مختصر اکثر گوشه های آواز ابوعطا را در آن بیابیم. وزن اصلی قطعه شش تایی ساده بوده و در حین اجرا شاهد اوزان متفاوت از جمله پنج ضربی، هفت ضربی و چهارضربی هستیم.
بی احترامی به موسیقی (II)

بی احترامی به موسیقی (II)

تنها به آنهایی اهمیت می دادم که به خاطر کارم باید چندین بار گوش می کردم. حتی با گستاخی تمام از آلبوم هایی که فکر می کردم دشوارترند روی بر می گرداندم. تعداد آهنگ های پیشنهادی هم که سر به فلک کشیده بود و نهایتا به گوش دادن به ریدیوهد (Radiohead) ختم می شد. وقتی که از جشنواره موسیقی SXSW که در تگزاس برگزار شد بازگشتم احساس می کردم که دچار اُوردوزِ موسیقی پاپ شده ام.