آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XIX)

همواره باید شناخت ذهن مان را از قطعه رشد دهیم. وجود یک درک کلی از آهنگ، زمینه را برای ارائه اجرایی یکدست که در آن روحیات و نظرات نوازنده متجلی است، فراهم می کند.

در پایان لزوم وجود و بکارگیری سیستمی استاندارد برای پرورش شنوایی و آموزش موسیقی ایرانی و تربیت نوازنده و خواننده را یاد آور میشوم. «توانایی در تشخیص صحیح فواصل ‌و ریتم های متنوع اساس درک روابط موسیقایی است.

مهارت در جزء پیش شرط چیرگی بر کل است. اِشکال در تشخیص فواصل برای نوآموزان موسیقی واقعیتی آشکار است و آموزش طولانی و یکنواخت مقدماتِ پرورش گوش مانند تشخیص محض فواصل، گام ها و آکوردها [در مورد موسیقی ایرانی تشخیص گوشه ها، دانگ ها و… ] بدون ارتباط محسوس با موسیقی واقعی نیز معمولاً به نتایج آزاردهنده ای می انجامد. اما باید آموزشِ پرورشِ گوش را به گونه ای از این تأکید فلج کننده بر روی تمرین های مقدماتی رها کرد. کوتاه بودن زمان آموزشِ پرورشِ گوش در مراکز آموزشی یکی از مشکلات است، و مجزا کردن آن از سایر دروس موسیقی مشکلی دیگر. این که آیا می توان خود به تنهایی به تمرین و پرورش گوش پرداخت و یا چگونگی آن، سؤالی است که همواره برای هنرجوی موسیقی ـ و البته نه صرفاً هنگام امتحانات ـ مطرح می گردد که خود دلیلی بر عدم رضایت آنها از شنوایی خود و همچنین آگاهی به اهمیت این رشته است» (کوهن ۱۳۷۵، ۷).

پیشنهاد ما برای استفاده بهینه از نگارش موسیقی ایرانی و همچنین پرورش نوازندگان و خوانندگان توانا برای اجرای موسیقی ایرانی با گرایش های مختلف، ایجاد و بکارگیری سیستمی استاندارد و یکپارچه برای آموزش موسیقی و پرورش شنوایی است.

منابع
آبراهام، جرالد؛
۱۳۸۰ تاریخ فشرده موسیقی آکسفورد (جلد اول)؛ ترجمه: چوبینه، ناتالی؛ زکی زاده، پریچهر؛ انتشارات ماهور؛ تهران؛

برومند، نورعلی؛
۱۳۸۴ درسهایی از استاد نورعلی برومند؛ لوح فشرده؛ ۴ عدد؛ مؤسسه فرهنگی ـ هنری ماهور؛ تهران؛

پهلوان، چنگیز؛
۱۳۸۲ فرهنگ شناسی؛ نشر قطره؛ تهران؛

تهماسبی، ارشد؛
۱۳۸۰ مجموعه آثار درویش خان؛ مؤسسه فرهنگی ـ هنری ماهور؛ تهران؛

۱۳۷۴ جواب آواز؛ مؤسسه فرهنگی ـ هنری ماهور؛ تهران؛

حدادی، نصرت الله؛
۱۳۷۶ فرهنگنامه موسیقی ایران؛ توتیا؛ تهران؛

درویشی، محمدرضا؛
۱۳۸۰ لیلی کجاست؛ نشر ماه ریز؛ تهران؛

دورینگ، ژان؛
۱۳۸۳ سنت و تحول در موسیقی کلاسیک ایرانی؛ ترجمه سودابه فضائلی؛ انتشارات توس؛ تهران؛

۱۳۷۳ ردیف سازی موسیقی ایرانی (ردیف تار و سه تار میرزاعبدالله به روایت نورعلی برومند)؛ ترجمه پیروز سیار؛ انتشارات سروش؛ تهران؛

زونیس، الا؛
۱۳۷۷ موسیقی کلاسیک ایرانی؛ پورمحمد، مهدی؛ انتشارات پارت؛ تهران؛

سایگون، عدنان؛
۱۳۸۳ «اصول بنیانی بیان موسیقایی در موسیقی مُدال خاورمیانه»؛ ترجمه: فاطمی، ساسان؛ فصلنامه موسیقی ماهور؛ سال ششم؛ شماره ۲۴؛تهران ؛

شایگان، داریوش؛
۱۳۸۲ آسیا در برابر غرب، مؤسسه انتشارات امیر کبیر؛ تهران؛

شهبازیان، فریدون؛
۱۳۸۴ فرهنگ و آهنگ؛ ماهنامه اطلاع رسانی- خبری-تحلیلی-آموزشی-پژوهشی در زمینه موسیقی؛شماره ۶؛سال اول؛ تهران؛

صارمی، کتایون؛
۱۳۷۴ دایره المعارف موسیقی جهان؛ انتشارات پیشرو؛ تهران؛

طلائی، داریوش؛
۱۳۷۶ ردیف میرزاعبدالله؛ مؤسسه فرهنگی ـ هنری ماهور؛ تهران؛

علیزاده، حسین؛
۱۳۸۱ ده قطعه برای تار ۱؛ مؤسسه فرهنگی ـ هنری ماهور؛ تهران؛

کوهن، کلمنس؛
۱۳۷۵ خودآموز پرورش گوش؛ کمالی، شقایق؛ انتشارات رودکی؛ تهران؛

کیانی، مجید؛
۱۳۸۴ مصاحبه؛ فصلنامه آهنگ؛ دوره جدید شماره ۱ ؛ مرکز موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ تهران؛

منا، شهاب؛
۱۳۸۴ آوانگاری ردیف میرزاعبدالله برای سنتور بر اساس اجرای مجید کیانی؛ مؤسسه فرهنگی ـ هنری ماهور؛ چاپ اول؛ تهران؛

مهرانی، حسین؛
۱۳۸۰ بهار مست ـ مجموعه ضربی های استاد ابوالحسن صبا؛ مؤسسه فرهنگی ـ هنری ماهور؛ تهران؛

میلر، لوید؛
۱۳۸۴ موسیقی و آواز در ایران؛ الهامیان، محسن؛ نشر ثالث؛ تهران؛

نتل، برونو؛
۱۳۶۵ اتنوموزیکولوژی؛ ترجمه: خوش ضمیر، مجتبی؛ نشر کتاب آفرین؛ تهران؛

سایت اینترنتی
irannam.com
hosseinmehrani.com

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

مروری بر مجموعه‌ی «رنگ‌های قدیمی»

«رنگ‌های قدیمی» شامل ۶۵رنگ (از سال۱۲۸۴ تا ۱۳۱۶ از ضبط‌هایی که در دسترس گردآورنده بوده) و یک متنِ شش‌صفحه‌ای­‌ست‌ که بدون آن و با پالایش صوتی بهتر، می‌توانست محصولی دست­‌کم خنثی به‌دست دهد. متن، نتیجه‌گیری‌های نامستدلی دارد. چند نمونه:

از روزهای گذشته…

جرج سل، رهبر با استعداد مجار (I)

جرج سل، رهبر با استعداد مجار (I)

جرج سل (George Szell) رهبر و آهنگساز متولد مجارستان، بزرگ شده اتریش و بعدها شهروند رسمی آمریکا، از مشهورتری هنرمندان معاصر مجارستان بود. وی بیشتر برای دوره طولانی و موفقیت آمیزش به عنوان مدیر موسیقی ارکستر کلولاند و ضبطهایی که از آثار کلاسیک استاندارد موسیقی جهانی به همراه این ارکستر و دیگر ارکسترها از خود به جای گذاشته، نامش در تاریخ موسیقی ثبت شده است. جرج سل در سال ۱۹۴۶ برای رهبری ارکستری قابل احترام اما کوچک که در آن زمان در تلاش برای احیای دوباره پس از جدایی موسیقیدانان آن و لطمه های وارده از جنگ جهانی دوم بود، به کلولاند آمد.
کج بشینیم، راستشو بگیم  (II)

کج بشینیم، راستشو بگیم (II)

زادگاه من (محله‌ی قره‌آغاج شهر تبریز) نیز یکی دو تا مجنون خیلی جالب و با مزه داشت. یکی‌شان «دلی جاواد» یا همان جواد دیوونه بود؛ خیلی بعید است هنوز زنده باشد. این آدم، عجیب دوست داشتنی بود؛ تپل بود و قد بلند. غالبن سنگریزه جمع می‌کرد. عاشق نان سنگک بود و ویژگی منحصربفردش این بود که بیشتر اوقات زار زار گریه می‌کرد. در حدی که جگر شمر کباب می‌شد! یا مورد دیگری که در دوره‌ی دانشجویی از دوستان سبزواری‌ام شنیدم؛ مجنونی موسوم به «هَنتال»، در روستای بِیزَخ سبزوار که سال ۸۷ از دنیا رفت. هنتال را «کِله شِفتله» (کله شفتالو) هم صدا می‌کردند. ریش سفید بلندی داشت و سرش طاس بود. بیشتر اوقات مشغول هیزم جمع کردن بود. می‌گویند روی تشت و این قبیل چیزها ضرب می‌گرفت و یکی از دوستان اهل موسیقی که هم‌روستایی هنتال نیز بود می‌گفت درک ریتم شگفت‌انگیزی داشت. هنتال گاه ساعتها در سکوت به صدای پرندگان گوش می‌داد و اگر کسی در آن حوالی سر و صدایی می‌کرد در ساکت کردن او با جدیت تمام، فرمان «هیس!» می‌داد.
مرروی کوتاه بر  تاریخ نگاری موسیقی ایرانی از ۱۳۰۰ تاکنون (III)

مرروی کوتاه بر تاریخ نگاری موسیقی ایرانی از ۱۳۰۰ تاکنون (III)

از کتاب‏های خوب دیگر در زمینه‏ ی تاریخ موسیقی ایران «چشم انداز موسیقی ایران» (۱۳۶۹) و «تاریخ تحول ضبط موسیقی در ایران» (۱۳۶۶) هر دو تألیف دکتر ساسان سپنتا است که هر دو اثر با ویرایش توسط خود نویسنده در ده ه‏ ی هفتاد و هشتاد شمسی مجدداً چاپ شدند و کتاب «پژوهشی در موسیقی و سازهای موسیقی در تشکیلات نظامی دوره‏ ی قاجاریه» (۱۳۸۱) نوشته‏ ی علی بلوکباشی و یحیی شهیدی است.
نگاهی به رقابت درجشنواره موسیقی فجر (II)

نگاهی به رقابت درجشنواره موسیقی فجر (II)

یکی از پیامدهای جلوگیری از ورود تکنوازان به بخش رقابتی جشنواره موسیقی فجر قطعا افت کیفی رپرتوار است. این مساله در مورد بخش دونوازی هم به چشم می آید. سوناتهای متعددی از آهنگسازان نامی در دست است که برای همراهی پیانو با ویولون یا ویولونسل یا فلوت یا ویولون آلتو نوشته شده است. گیتار کلاسیک هم رپرتوار منسجم تر و حرفه ای تری در زمینه دو نوازی دارد که قابل توجه تر از آنسامبلهای ۳ یا ۴ نفره این ساز است. وقتی تکنوازی و دونوازی از بخش رقابت کنار گذاشته می شوند، نوازندگانی که به هر دلیل قصد حضور در رقابت را دارند با توجه به قانون فوق اقدام به تشکیل گروه می کنند.
پاسخی به نوشته علیرضا جواهری در مورد خواننده سالاری (II)

پاسخی به نوشته علیرضا جواهری در مورد خواننده سالاری (II)

حال من مسئله‏اى دیگر را مطرح مى‏کنم آن آثار نه به خاطر علیزاده و مشکاتیان و لطفى و… و نه به خاطر شجریان و یا ناظرى و… ماندگار شد. بلکه به خاطر همدلى این هنرمندان با مردم بود. یعنى آنها آن چیزى را ساختند و خواندند که مردم نیاز داشتند نه آن چه را که دلشان مى‏خواست. این مردم هستند که آثار را باید ماندگار بدانند یا بى‏اثر.
دو اصطلاح مهم

دو اصطلاح مهم

اگر خیلی دقیق موسیقی را دنبال کرده باشید حتما” تابحال با اصطلاح Opus برخورد کرده اید. Opus یک اصطلاح لاتین به معنای کار(Work) است که برای مشخص کردن توالی کارهای آهنگسازان بکار میرود.
وزن خوانی یادیاری وکاربرد آن در موسیقی (I)

وزن خوانی یادیاری وکاربرد آن در موسیقی (I)

با توجه به سوابق و مستندات تاریخی ضرب آهنگ موسیقی ایرانی در گذشته با متریک کنونی متفاوت بوده و بر اساس سیستم ایفاعی تنظیم می گردید. بر اساس بعضی نوشته ها مانند تحقیق ماللهند از ابوریحان بیرونی ، به دلیل حضور تفکر ایقاعی در موسیقی قدیم ایران و هند ، اصول عروض و ایقاع احتمالا ریشه در فرهنگ آریایی داشته است.
آموزش ساز، کاری دانشگاهی نیست (V)

آموزش ساز، کاری دانشگاهی نیست (V)

در این مدتی که در دانشگاه این تغییرات را به وجود آوردید و به مدت ۸ سال بود ریس دانشکده موسیقی بودید فکر می‌کنم زمان کافی برای فارغ‌التحصیلی دانشجویان برای حداقل پنج دوره فراهم بود. چه کسانی در آن دوره به‌عنوان موسیقی‌شناس فارغ‌التحصیل شدند. لطفاً نام ببرید. به‌یقین بیش از چند اسم به خاطر نخواهم آورد. موضوع مربوط به چهل‌ و چند سال پیش است. به‌طور مثال آقای لطفی.
سلطانی: بسیاری از مینیمالیستها به هیچ وجه قابل قیاس با یکدیگر نیستند

سلطانی: بسیاری از مینیمالیستها به هیچ وجه قابل قیاس با یکدیگر نیستند

در حال حاضر مینی مالیست های زیادی در حوزه ی موسیقی در تمام جهان فعالیت می کنند و به هیچ وجه قابل مقایسه با هم نیستند، حتا قابل مقایسه با دهه ی شصت و هفتاد میلادی هم نیستند؛ اما به هر حال می توان به چهره های شاخص و تأثیر گذاری اشاره کرد که بعضی شان به شرق هم گرایش داشته اند. تری رایلی نخستین آهنگ ساز این جریان است که محبوبیت زیادی هم به دست آورده است.
گفتگو با آندریاس شیف

گفتگو با آندریاس شیف

آندراس شیف (Andras Schiff) در ۲۵ آوریل ۲۰۰۱ در هامبورگ آلمان یک رسیتال پیانو به اجرا گذاشت. این اجرا چنان طوفان اشتیاق و هواخواهی در حضار برانگیخت که سه بار تقاضای اجرای مجدد این کنسرت سخت و فوق العاده تکنیکی را کردند. شیف تعمداً مستمعین را با برنامه اش برانگیخته بود: هنر آهنگسازی باخ در میان کل کنسرت همانند یک “خط قرمز” جاری شده بود.