بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (XII)

نتایج
مقایسه‌ی ساختار دانگی گوشه‌های راک
ساختار و سیر حرکت دانگی گوشه‌های راک هندی، راک کشمیر، راک عبدالله و صفیر راک را می‌توان با یکدیگر مقایسه کرد.

راک هندی: R1-R2-R1-A-M3-M2.

راک کشمیر: M1-M2-R1-A-M3-M2.

راک عبدالله: R2-R1-R2-R1-A-M3-M2.

صفیر راک: S1-R2-R1-A-M3-M2.

با مقایسه‌ی این ساختارها، می‌توان به نتایج زیر دست یافت:
۱- الگوی ثابتی که می‌توانیم آن را الگوی گوشه‌ی راک بنامیم و در تمامی گوشه‌ها ـ به‌استثنای گوشه‌ی راک کشمیر ـ دیده می‌شود، الگوی R2-R1-A-M3-M2 است.
۲- در این الگوها، R1 (دانگ اوّل راک)، که با نت‌های سل‌ـ لاکرن‌ـ سی‌ـ دو تعریف می‌شود، دارای فنکسیونی دوگانه است:
کارکرد اوّل این دانگ در آغاز گوشه‌ها و حرکت بالارونده به سمت دانگ R2 (دوـ رـ می‌بمل‌ـ فا) مشاهده می‌شود، که در آن درجه‌ی هشتم (دوِ پایین‌دسته) مورد تأکید قرار می‌گیرد. دومین نقش این دانگ پس از گذر گوشه به دانگ R2 تعریف می‌شود، که برای زمینه‌سازی فرود گوشه و تأکید آن روی محور طنینی فاـ سل است؛ با تأکید بر نت سل به عنوان کرانه‌ی پایینی. ازاین‌رو، در تکرار دانگ اوّل راک، به دو دلیل، نت سل نقشی محوری دارد و مورد تأکید قرار می‌گیرد: حرکت پایین‌رونده‌ی گوشه به سمت دانگ سوم ماهور و تأکید طبیعی روی کرانه‌ی پایین دانگ سل‌ـ دو و تأکید بر محور مهم فاـ سل. در حقیقت، فاصله‌ی میان این دو نتْ مبین اختلاف دو دانگِ سوم ماهور و دانگِ اول راک است.
۳- هویت گوشه‌ها بیش از هر چیز به دانگ آغازین‌شان بستگی دارد. راک هندی ضمن آنکه الگویی کلی را برای گوشه‌های راک معرفی می‌کند، که به شکلی ثابت در گوشه‌های بعدی کمابیش تکرار می‌شود، تأکیدی است بر دانگ‌های اصلی راک. راک کشمیر تأکید بیشتری روی ماهور و دانگ‌های اصلی آن دارد. راک عبدالله بر دانگ دوم راک، نیز همایون و مشخصاً حالات گوشه‌ی بیداد، تکیه دارد و بالاخره صفیر راک الگویی را برای مدگردی به شور معرفی می‌کند.
۴- بنابر نتیجه‌ی شماره‌ی ۳، با استفاده‌ی مستقیم از انگاره‌ها و حالات گوشه‌های راک، می‌توان به دو دستگاه همایون و شور مدولاسیون داشت. گذشته از این، با تأکید بر تتراکرد سل‌ـ دو، می‌توان به دستگاه چهارگاه و اصفهان نیز مدولاسیون انجام داد.
۵- بدون تأکید بر محور فاـ سل، هیچ‌گاه فرودی از دانگ اول راک (R1) به ماهور (M3) صورت نمی‌گیرد. در حقیقت، محور فاـ سل مفصِّل این دو دانگ منفصل است.
۶- فضا برای ورود به راک با تثبیت دانگ سل‌ـ دو، که از سیر متصل دانگ‌های سه‌گانه‌ی اصلی ماهور جداست، در گوشه‌های پیشین، آغاز می‌شود.
۷- درجه‌ی هفتم (سی)، مانند بسیاری از گوشه‌های دیگر ماهور، هنگامی ‌که ملُدی روی دانگ سل‌ـ دو (R1) تأکید دارد بکار است، امّا هنگامی که ملُدی به محدوده‌ی دانگ فاـ سی‌بمل یا (M3) وارد می‌شود، نیم‌پرده پایین می‌آید.

منابع
اسعدی، هومان
۱۳۸۲ «بنیادهای نظری موسیقی کلاسیک ایران، دستگاه به‌عنوان مجموعه‌ای چند مدی»، فصلنامه‌ی موسیقی ماهور، شماره‌ی ۲۲: ۴۳ ـ ۵۶٫

پایور، فرامرز
۱۳۸۹ ردیف آوازی و تصنیف‌های قدیمی به روایت استاد عبدالله دوامی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

توکلی، بهراد
۱۳۸۸ «زاویه‌های پنهان، نگاهی به مبانی ساختاری موسیقی دستگاهی ایران»، نشریه‌ی فرهنگ و آهنگ، مرداد و شهریور، شماره‌ی ۲۶: ۲۷ ـ ۳۱٫

تیورک، رالف
۱۳۸۷ عناصر موسیقی: مفاهیم و کاربردها، ترجمه‌ی محسن الهامیان، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

خالقی، روح‌الله
۱۳۱۷ نظری به موسیقی، تهران: انتشارات صفی علیشاه.

صفوت، داریوش و کارن، نلی
۱۳۸۸ موسیقی ملّی ایران، ترجمه‌ی سوسن سلیم‌زاده، تهران: کتاب‌سرای نیک.

طلایی، داریوش
۱۳۸۷ ردیف میرزاعبدالله، نت‌نویسی آموزشی و تحلیلی، تهران: نشر نی.
۱۳۷۲ نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

علیزاده، حسین
۱۳۸۷ دستور تار و سه‌تار دوره‌ی متوسطه، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

علیزاده، حسین و دیگران (گروه مؤلفان)
۱۳۸۸ مبانی نظری موسیقی ایرانی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

فرهت، هرمز
۱۳۹۱ دستگاه در موسیقی ایرانی، ترجمه‌ی مهدی پورمحمد، تهران: انتشارات پارت.

کردمافی، سعید
۱۳۸۸ «بررسی پاره‌ای از امکانات بالقوه‌ی مدال در موسیقی دستگاهی ایران»، فصلنامه‌ی موسیقی ماهور، شماره‌ی ۴۶: ۱۹ ـ ۷۲٫

مهرانی، حسین
۱۳۸۹ کتاب سرایش، ج ۱، تهران: انتشارات پارت.

منابع شنیداری
مسعودیه، محمّدتقی
۱۳۸۷ ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران به روایت محمود کریمی: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

مجله ماهور

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

برندگان اعزامی جایزه پیانوى باربد به پاریس رسیدند!

برندگان جایزه بین المللی پیانوی باربد، «اشکان لایق» و «محمدجواد بهرامی» که از سوی این فستیوال به فرانسه اعزام شده اند، به مقصد رسیده و هم اکنون در پاریس هستند. به نقل از آرش اسماعیلی، دبیرهنری فستیوال پیانوی باربد، حضور در فستیوال پلاژ موزیکال در بل ایل فرانسه و شرکت در مستر کلاس های پیانو و موسیقی مجلسی این فستیوال، بخشى از جوایز برندگان نهایى نخستین دوره جایزه بین المللى پیانوى باربد است که ٢٢ تا ٢۴ دى ماه سال گذشته (۱۳۹۵) در شهر شیراز برگزار شد.

رمضان: سبک آهنگسازی آهنگسازان ایرانی بی ارتباط با عصر زندگی آنهاست

در مورد این سوال شما باید بگویم، خب قطعاتی که ابتدای قرن، مثلاً حدود ۱۰۰ سال پیش نوشته شده اند، بعضی از این آهنگ ها به نسبت خیلی ابتدایی هستند، فقط می توان گفت یک هارمونیزاسیون است، روی یک سری تم های ایرانی که به هر صورت وقتی که موسیقی غربی وارد کشور ایران شد، در آن زمان هنوز پیانیست های حرفه ای از غرب به ایران نیامده بودند که این ساز را به صورت حرفه ای آمورش دهند و پیانو در حقیقت ساز دوم بوده است که در کنار سازهای نظامی که تدریس می شده و در حقیقت پیانو برای درس های هارمونیک استفاده می شده است و همینطور به عنوان یک ساز دوم موزیسین ها روی آن کار می کردند.

از روزهای گذشته…

یک خبر از قاتل جان لنون

یک خبر از قاتل جان لنون

مارک چاپمن (Mark Chapman)، قاتل جان لنون (John Lennon) – از اعضای گروه بیتلز – در انتظار رای دادگاه – که هفته آینده تشکیل خواهد شد – برای آزادی خود می باشد.
تاریخچه سازهای الکترونیک (III)

تاریخچه سازهای الکترونیک (III)

اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰ کمپانی Fender-Rhodes با تولید پیانو های الکتریکی وارد پا به عرصه گذاشت. Harold Rhodes از دهه ۶۰ میلادی ساخت و تولید پیانوهای الکتریکی را شروع کرده بود و یک مدل ۷۳ نتی را در همان دهه وارد بازار کرده بود.
حضور خلوت انس است و دوستان جمع اند (III)

حضور خلوت انس است و دوستان جمع اند (III)

تنها در این شرایط است که هنرمند با انبانی پُر از اثر و معنویت حضور ظاهر می‌شود. پس از هر خلوت حضوری خلاقی در تنهایی، باید که از طریق دروازه‌ای وارد جهان ارتباطات و تبادلات شد تا هم اثر به گوش دیگران رسد و هم هنرمند بتواند خود را از دام تکراری مرگ‌آفرین رهایی بخشد.
هنر شنیدن (II)

هنر شنیدن (II)

هر اثر موسیقی بتهوون با زبانی خاص در حول یک نقطه اوج شکل گرفته است. این نقطه اوج در مرکز دایره ای قرار دارد که دیگر آنات اثر موسیقی اش می خواهند با آن دم اوج رابطه برقرار سازند.
چهارمین جشنواره موسیقی و فستیوال سنتور نوازی آموزشگاه پایور

چهارمین جشنواره موسیقی و فستیوال سنتور نوازی آموزشگاه پایور

چهارمین جشنواره موسیقی و فستیوال سنتور نوازی آموزشگاه پایور در تاریخ ۱۹ آبان ۹۰ در رده سنی ۷ تا ۲۷ سال با حمایت محمود عالیشوندی مدیر کل اداره فرهنگ و ارشاد یزد در تالار فرهنگ برگزار شد. در بخش اول این فستیوال نجمه جعفری ۱۱ ساله نوازنده برتر نوجوان کشور با اجرای قطعاتی از آثار چپ کوک سنتور فرامرز پایور و پرویز مشکاتیان رتبه برتر، زهرا ستون زاده با اجرای قطعاتی از فرامرز پایور رتبه اول و سینا عقدایی و محمد حسین جلیلی رتبه های دوم و سوم را از آن خود کردند.
ادیت در ویولن (VI)

ادیت در ویولن (VI)

هدف از این نوشته بررسی انگشت گذاری (ادیت دست چپ) یکی از جملات پایین رونده ی سریع در بخش دوم (Recitativo) کنسرتو ویولن شماره دو ماکس بروخ است. از آنجا که غالب ادیت های چاپی در دسترس موجود از این جمله که برای انگشت گذاری آن ارائه گردیده، دارای روشی مشابه در شکل انگشت گذاری بوده و درعمل اجرای سولیست را دارای پرش و قطع های بزرگ صدایی و نیز دشواری در امر اجرا می سازد، در این مطلب به بررسی نحوه انگشت گذاری این جمله پرداخته خواهد شد.
یک نمونه از کاربرد هارمونی چهار بخشی

یک نمونه از کاربرد هارمونی چهار بخشی

قبل از ادامه سلسه مطالبی که در گذشته راجع به هارمونی چهار بخشی ارائه کردیم و با توجه به سئوالاتی که چند نفر از دوستان راجع به فواید این مباحث پرسیده اند، قصد آن داریم که در یک مطلب کوتاه فواید آگاهی از قوانین هارمونی چهار بخشی که در کتاب های هارمونی می توان آنها را مطالعه کرد، را بصورت عملی تشریح کنیم.
تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (I)

تکنیکِ دست چپ و بازو در ویولنسل، مورّب یا عمود؟ (I)

احتمالاً اختلاف نظر در روشِ استفاده از دست چپ را با این جدیتی که در بین نوازندگان ویولنسل وجود دارد، در بینِ هیچ یک از نوازندگانِ سازهای زهیِ دیگر نمی‌توان یافت. در انگشت‌گذاریِ ویولنسل، دو مکتب با اختلافِ نظرِ بنیادی وجود دارد:
روش‌های آوانگاری فُنمیک و فُنتیک (II)

روش‌های آوانگاری فُنمیک و فُنتیک (II)

مانتل هود (Hood 1971: 59) در شرح روشی که از استادش فراگرفته است توضیح می‌دهد که برای آوانگاریِ موسیقی، مرحله به مرحله، از طرح فنمیکِ کلی به جزییاتِ فنتیک پیش می‌رود. میزانِ اعتبارِ تعبیری که او از این مراحل به «فنمیک» و «فنتیک» کرده است از طریق مقایسه‌ی آن با توضیحاتِ پیشین و موارد تکمیلی پیشِ روی بررسی خواهد شد.
پیت فاونتین همچنان مینوازد

پیت فاونتین همچنان مینوازد

نیو اورلینز- خانه پیت فاونتین (Pete Fountain) – نوازنده افسانه ای کلارینت جاز- در نزدیکی خلیج سنت لوییس، تصویری زنده از داستان زندگی او بود – صفحه های طلایی، عکسهایی که با چهار رئیس جمهور دارد، یادداشتهای تشکر آمیز از فرانک سیناترا (Frank Sinatra)، کلارینتهای عزیزش و سازهای قدیمی و کلاسیک دیگر.