بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (XIII)

نتایج
مقایسه‌ی ساختار دانگی گوشه‌های راک
ساختار و سیر حرکت دانگی گوشه‌های راک هندی، راک کشمیر، راک عبدالله و صفیر راک را می‌توان با یکدیگر مقایسه کرد.

راک هندی: R1-R2-R1-A-M3-M2.

راک کشمیر: M1-M2-R1-A-M3-M2.

راک عبدالله: R2-R1-R2-R1-A-M3-M2.

صفیر راک: S1-R2-R1-A-M3-M2.

با مقایسه‌ی این ساختارها، می‌توان به نتایج زیر دست یافت:
۱- الگوی ثابتی که می‌توانیم آن را الگوی گوشه‌ی راک بنامیم و در تمامی گوشه‌ها ـ به‌استثنای گوشه‌ی راک کشمیر ـ دیده می‌شود، الگوی R2-R1-A-M3-M2 است.
۲- در این الگوها، R1 (دانگ اوّل راک)، که با نت‌های سل‌ـ لاکرن‌ـ سی‌ـ دو تعریف می‌شود، دارای فنکسیونی دوگانه است:
کارکرد اوّل این دانگ در آغاز گوشه‌ها و حرکت بالارونده به سمت دانگ R2 (دوـ رـ می‌بمل‌ـ فا) مشاهده می‌شود، که در آن درجه‌ی هشتم (دوِ پایین‌دسته) مورد تأکید قرار می‌گیرد. دومین نقش این دانگ پس از گذر گوشه به دانگ R2 تعریف می‌شود، که برای زمینه‌سازی فرود گوشه و تأکید آن روی محور طنینی فاـ سل است؛ با تأکید بر نت سل به عنوان کرانه‌ی پایینی. ازاین‌رو، در تکرار دانگ اوّل راک، به دو دلیل، نت سل نقشی محوری دارد و مورد تأکید قرار می‌گیرد: حرکت پایین‌رونده‌ی گوشه به سمت دانگ سوم ماهور و تأکید طبیعی روی کرانه‌ی پایین دانگ سل‌ـ دو و تأکید بر محور مهم فاـ سل. در حقیقت، فاصله‌ی میان این دو نتْ مبین اختلاف دو دانگِ سوم ماهور و دانگِ اول راک است.
۳- هویت گوشه‌ها بیش از هر چیز به دانگ آغازین‌شان بستگی دارد. راک هندی ضمن آنکه الگویی کلی را برای گوشه‌های راک معرفی می‌کند، که به شکلی ثابت در گوشه‌های بعدی کمابیش تکرار می‌شود، تأکیدی است بر دانگ‌های اصلی راک. راک کشمیر تأکید بیشتری روی ماهور و دانگ‌های اصلی آن دارد. راک عبدالله بر دانگ دوم راک، نیز همایون و مشخصاً حالات گوشه‌ی بیداد، تکیه دارد و بالاخره صفیر راک الگویی را برای مدگردی به شور معرفی می‌کند.
۴- بنابر نتیجه‌ی شماره‌ی ۳، با استفاده‌ی مستقیم از انگاره‌ها و حالات گوشه‌های راک، می‌توان به دو دستگاه همایون و شور مدولاسیون داشت. گذشته از این، با تأکید بر تتراکرد سل‌ـ دو، می‌توان به دستگاه چهارگاه و اصفهان نیز مدولاسیون انجام داد.
۵- بدون تأکید بر محور فاـ سل، هیچ‌گاه فرودی از دانگ اول راک (R1) به ماهور (M3) صورت نمی‌گیرد. در حقیقت، محور فاـ سل مفصِّل این دو دانگ منفصل است.
۶- فضا برای ورود به راک با تثبیت دانگ سل‌ـ دو، که از سیر متصل دانگ‌های سه‌گانه‌ی اصلی ماهور جداست، در گوشه‌های پیشین، آغاز می‌شود.
۷- درجه‌ی هفتم (سی)، مانند بسیاری از گوشه‌های دیگر ماهور، هنگامی ‌که ملُدی روی دانگ سل‌ـ دو (R1) تأکید دارد بکار است، امّا هنگامی که ملُدی به محدوده‌ی دانگ فاـ سی‌بمل یا (M3) وارد می‌شود، نیم‌پرده پایین می‌آید.

منابع
اسعدی، هومان
۱۳۸۲ «بنیادهای نظری موسیقی کلاسیک ایران، دستگاه به‌عنوان مجموعه‌ای چند مدی»، فصلنامه‌ی موسیقی ماهور، شماره‌ی ۲۲: ۴۳ ـ ۵۶٫

پایور، فرامرز
۱۳۸۹ ردیف آوازی و تصنیف‌های قدیمی به روایت استاد عبدالله دوامی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

توکلی، بهراد
۱۳۸۸ «زاویه‌های پنهان، نگاهی به مبانی ساختاری موسیقی دستگاهی ایران»، نشریه‌ی فرهنگ و آهنگ، مرداد و شهریور، شماره‌ی ۲۶: ۲۷ ـ ۳۱٫

تیورک، رالف
۱۳۸۷ عناصر موسیقی: مفاهیم و کاربردها، ترجمه‌ی محسن الهامیان، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

خالقی، روح‌الله
۱۳۱۷ نظری به موسیقی، تهران: انتشارات صفی علیشاه.

صفوت، داریوش و کارن، نلی
۱۳۸۸ موسیقی ملّی ایران، ترجمه‌ی سوسن سلیم‌زاده، تهران: کتاب‌سرای نیک.

طلایی، داریوش
۱۳۸۷ ردیف میرزاعبدالله، نت‌نویسی آموزشی و تحلیلی، تهران: نشر نی.
۱۳۷۲ نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

علیزاده، حسین
۱۳۸۷ دستور تار و سه‌تار دوره‌ی متوسطه، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

علیزاده، حسین و دیگران (گروه مؤلفان)
۱۳۸۸ مبانی نظری موسیقی ایرانی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

فرهت، هرمز
۱۳۹۱ دستگاه در موسیقی ایرانی، ترجمه‌ی مهدی پورمحمد، تهران: انتشارات پارت.

کردمافی، سعید
۱۳۸۸ «بررسی پاره‌ای از امکانات بالقوه‌ی مدال در موسیقی دستگاهی ایران»، فصلنامه‌ی موسیقی ماهور، شماره‌ی ۴۶: ۱۹ ـ ۷۲٫

مهرانی، حسین
۱۳۸۹ کتاب سرایش، ج ۱، تهران: انتشارات پارت.

منابع شنیداری
مسعودیه، محمّدتقی
۱۳۸۷ ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران به روایت محمود کریمی: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

مجله ماهور

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «موسیقی نو در ایران (۲)»

آنگاه که یک مجموعه‌ی دنباله‌دار «موسیقی نو در ایران» نام می‌گیرد و از پس شماره‌ی نخستش شماره‌ی دومی نیز می‌آید، انتظاری را در پس خود برمی‌انگیزد. آن انتظار از جنس توصیف است یا تبیین. بدین معنا که شاکله‌ی «موسیقی نوی واقعا موجود» همچون یک بیانیه دست‌کم از خلال فرایندهای شناسایی/گزیدن و اعتباربخشی پدیدآورنده‌ی آن برابر ما بایستد.

پرتی ینده، الماس جدید اپرا (II)

پرتی ینده ۶ مارس ۱۹۸۵ در آفریقای جنوبی متولد می شود در حالی که هنوز نظام سیاسی آپارتاید در این کشور برقرار است. او در محله سیاه پوست نشین به نام تَندوکوخانیا (Thandukukhanya) در شهر پیِت رِتیف (Piet Retief) بزرگ می شود. او در نوجوانی از طریق تبلیغ هواپیمایی بریتانیا که دوتایی برای گل ها (Duo des fleurs ) اثر لئو دلیب (Léo Delibes) را به تصویر می کشد با اپرا آشنا می شود. در سن شانزده سالگی در یک کنکور آواز برنده می شود و از این طریق به مصاحبه ای در کالج موسیقی آفریقای جنوبی وابسته به دانشگاه کیپ (Cap) راه می یابد.

از روزهای گذشته…

چه کار کنیم که او به ایران نیاید! (I)

چه کار کنیم که او به ایران نیاید! (I)

سمفونی شماره ۴ از گوستاو مالر با اجرای ارکستر فیلارمونیک اسلواکی، تازه‌ترین اثر ضبط شده به رهبری علی رهبری است؛ رهبر ارکستر و آهنگساز ایرانی مقیم اتریش. او حدود سی و پنج سال است که ایران را برای گسترش فعالیت‌های هنری‌اش ترک کرده است.
نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (VIII)

نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (VIII)

تقی بینش در تاریخ مختصر موسیقی ایرانی (ص ۴۵): «در آثار منظوم و منثور دوران اسلامی ایران، نام و شرح حال افسانه آمیز عده ای از موسیقی دانان دوره ساسانی به ویژه زمان خسرو پرویز دیده می شود که خود موضوع بحث انگیزی را تشکیل می دهد. نبودن این اسامی در متون پهلوی یا به عبارت صحیح تر متون بازمانده و بازسازی شده پهلوی از یک سو و اختلاف در ضبط آن ها از سوی دیگر (مانند سرکش، سرکس، سرگس، سرکب) سایه شک یا تردیدی ایجاد می کند که شاید تمامی آن ها یا بخش عظیمی از آن ها، زاییده تخیل یا ساخته و پرداخته کسانی باشد که خبر مختصری را شنیده و در جایی دیده و از قبیل داستان های مربوط به باربد، شاخ و وبرگ داده اند.»‌ در مورد نام آهنگ ها در همان جا (ص ۶۵) آمده است:
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (V)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (V)

این انتخاب، انتخابی عجیب به نظر می آمد. خانه ای در مرکز شهر بود و دیگر مناظری از دهکده و طبیعت زیبا نداشت. همچنین، برای یک شخصیت ملی بزرگ و معروف مانند الگار که نیاز زیادی برای سفرهای متعدد به لندن داشت، هیرفورد حتی دورتر از مالوِرن بود. شاید به علت جدا افتادگی هیرفورد بوده که الگار آن را برای نواختن موسیقی احتیاج داشته و برای خرید انتخاب نموده است.
موسیقی شناسی فمنیستی (V)

موسیقی شناسی فمنیستی (V)

اعتقاد بر این است که کاچینی یک آهنگساز سریع و پر کار است که دردربار با موزیسن های مرد برابری می کرد. مقدار بسیار کمی از موسیقی های او به جا مانده است. بیشتر قطعات ساخته او برای اجرا با تاتر کمدی در سالهای ۱۶۱۳، ۱۶۱۴ و ۱۶۱۹ تنظیم شده بودند. در سال ۱۶۱۸ مجموعه ای از ۳۶ قطعه منتشرکرد. این قطعات دوئت باس و سوپرانو بودند با مضامینی از خطرات عشق و آهنگهای شاد ایتالیایی و متون مقدس لاتین. در زمستان ۱۶۲۵ فرانچسکا اپرا کمدی باله آزادی روگیرو را به افتخار شاهزاده لهستان به روی صحنه برد.
نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VII)

نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VII)

واژه ترکیبی «رپرتوار موسیقی کلاسیک ایرانی» هم با وجود ظاهر علمیش نشان از عامیانه گویی دارد. در زیر نویس آمده است که «رپرتوار به معنی مجموعه است.» اگر واقعاً چنین باشد، چه لزومی دارد که در یک متن فارسی، به جای «مجموعه» از یک واژه فرنگی استفاده کنیم و بعد ترجمه فارسیش را در زیر نویس به اطلاع خواننده برسانیم؟ اما «رپرتوار» به معنی مجموعه نیست. داریوش آشوری در «فرهنگ علوم انسانی» به «انبان برنامه» و «کارستان» ترجمه کرده است. واژه ترکیبی«رپرتوار موسیقی کلاسیک غربی» هم بی معنی است.
نی‌نوا بعد از چهار دهه نقد و بررسی می‌شود

نی‌نوا بعد از چهار دهه نقد و بررسی می‌شود

به منظور واکاوی آثار برجسته موسیقی کلاسیک ایرانی، «نی‎نوا» مهمترین اثر حسین علیزاده، آهنگساز و نوازنده تار و سه تار، توسط آروین صداقت‌‎کیش، منتقد و پژوهشگر موسیقی، در آموزشگاه موسیقی چاووش نقد و بررسی می‌شود.
بسیار آسان‌تر است فیلمهایی را نام ببرید که جان ویلیامز موسیقی متن آنها را ننوشته باشد!

بسیار آسان‌تر است فیلمهایی را نام ببرید که جان ویلیامز موسیقی متن آنها را ننوشته باشد!

ویلیامز، برای ۳۰۷ فیلم موسیقی متن تصنیف کرده و در موسیقی ۴۸ فیلم به نحوی، از رهبری ارکستر تا تنظیم، دخالت داشته، و بی‌تردید نیمی از این فیلمها از شاهکارهای جاویدان سینما به شمارند. رکورد دست نیافتنی او شامل ۴۱ بار نامزدی اسکار است، که پنج بار موفق به دریافت آن شده، دو جایزه امی، سه کره طلایی، ۱۸ گرمی، و دهها جایزه ریز و درشت دیگر.
حضور گروه موسیقی دل آوا در فستیوال رنسانس ارمنستان

حضور گروه موسیقی دل آوا در فستیوال رنسانس ارمنستان

گروه موسیقی دل آوا مقام نخست بخش موسیقی فولکلور را در فستیوال موسیقی رنسانس ارمنستان دریافت کرد. این فستیوال هر سال به مناسبت سالگرد کشتار ارامنه و یادمان این واقعه تاریخی در شهر گیومری از ۱۰ آوریل تا ۱۰ می‌ برگزار می‌گردد و از تمامی‌ دنیا گروه‌های موسیقی در بخش‌های مختلف و سبک‌های گوناگون موسیقی در آن شرکت می‌کنند. این فستیوال بین‌‌المللی، چندی قبل فراخوانی اینترنتی برای شرکتِ گروه‌های مختلف موسیقی از سراسر جهان داده بود که در آن امکان حضور گروه‌های مختلف در سبک هایی مثل جز، راک، کلاسیک، موسیقی کانتری و… وجود داشت.
ارکستر فیلارمونیک لندن (II)

ارکستر فیلارمونیک لندن (II)

در سال ۱۹۴۷ گروه کُر فیلارمونیک لندن شروع به فعالیت کرد. بین سالهای ۱۹۴۹ تا ۱۹۵۲ ارکستر در بحران شدیدی فرو رفت که دلیل آن فشاری بود که راسل در زمان جنگ سرد به دلیل اعتقادات کمونیستی خود، به ارکستر وارد آورد، یکی از نتایجش آن بود که شورای شهر لندن اجازه استقرار ارکستر در تالار جدید جشنواره رویال را لغو کردند و به تدریج خود ارکستر به اخراج راسل رای داد!
موسیقی در دوران زندگی انسانهای اولیه و جوامع برده داری (I)

موسیقی در دوران زندگی انسانهای اولیه و جوامع برده داری (I)

در سازمان اجتماعی اولیه، وسایل زندگی و شکار و حوضه های ماهیگیری و زمین های کشاورزی در مالکیت مشترک بودند. تامین نیازهای انسان از طبیعت، کشت و برداشت محصول و شکار، به شکل اجتماعی به وسیله تمام اعضای قبیله صورت میگرفت. طبیعت (که در آن زمان پدیده ای ناکاویده و رام نشده بود) چنین می نمود که نیروهایی پرتوان، اسرار آمیز و زنده را در خود جای داده است. قبایل اولیه در کنار نخستین گامی که برای مهار کردن طبیعت از راه کشف رمز آتش، ساختن تیشه، نیزه، چرخ، قایق و سفال برمیداشتند، میکوشیدند با توسل به مراسم جادوی دسته جمعی نیز طبیعت را به زیر فرمان خویش درآورند.