بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (XII)

نتایج
مقایسه‌ی ساختار دانگی گوشه‌های راک
ساختار و سیر حرکت دانگی گوشه‌های راک هندی، راک کشمیر، راک عبدالله و صفیر راک را می‌توان با یکدیگر مقایسه کرد.

راک هندی: R1-R2-R1-A-M3-M2.

راک کشمیر: M1-M2-R1-A-M3-M2.

راک عبدالله: R2-R1-R2-R1-A-M3-M2.

صفیر راک: S1-R2-R1-A-M3-M2.

با مقایسه‌ی این ساختارها، می‌توان به نتایج زیر دست یافت:
۱- الگوی ثابتی که می‌توانیم آن را الگوی گوشه‌ی راک بنامیم و در تمامی گوشه‌ها ـ به‌استثنای گوشه‌ی راک کشمیر ـ دیده می‌شود، الگوی R2-R1-A-M3-M2 است.
۲- در این الگوها، R1 (دانگ اوّل راک)، که با نت‌های سل‌ـ لاکرن‌ـ سی‌ـ دو تعریف می‌شود، دارای فنکسیونی دوگانه است:
کارکرد اوّل این دانگ در آغاز گوشه‌ها و حرکت بالارونده به سمت دانگ R2 (دوـ رـ می‌بمل‌ـ فا) مشاهده می‌شود، که در آن درجه‌ی هشتم (دوِ پایین‌دسته) مورد تأکید قرار می‌گیرد. دومین نقش این دانگ پس از گذر گوشه به دانگ R2 تعریف می‌شود، که برای زمینه‌سازی فرود گوشه و تأکید آن روی محور طنینی فاـ سل است؛ با تأکید بر نت سل به عنوان کرانه‌ی پایینی. ازاین‌رو، در تکرار دانگ اوّل راک، به دو دلیل، نت سل نقشی محوری دارد و مورد تأکید قرار می‌گیرد: حرکت پایین‌رونده‌ی گوشه به سمت دانگ سوم ماهور و تأکید طبیعی روی کرانه‌ی پایین دانگ سل‌ـ دو و تأکید بر محور مهم فاـ سل. در حقیقت، فاصله‌ی میان این دو نتْ مبین اختلاف دو دانگِ سوم ماهور و دانگِ اول راک است.
۳- هویت گوشه‌ها بیش از هر چیز به دانگ آغازین‌شان بستگی دارد. راک هندی ضمن آنکه الگویی کلی را برای گوشه‌های راک معرفی می‌کند، که به شکلی ثابت در گوشه‌های بعدی کمابیش تکرار می‌شود، تأکیدی است بر دانگ‌های اصلی راک. راک کشمیر تأکید بیشتری روی ماهور و دانگ‌های اصلی آن دارد. راک عبدالله بر دانگ دوم راک، نیز همایون و مشخصاً حالات گوشه‌ی بیداد، تکیه دارد و بالاخره صفیر راک الگویی را برای مدگردی به شور معرفی می‌کند.
۴- بنابر نتیجه‌ی شماره‌ی ۳، با استفاده‌ی مستقیم از انگاره‌ها و حالات گوشه‌های راک، می‌توان به دو دستگاه همایون و شور مدولاسیون داشت. گذشته از این، با تأکید بر تتراکرد سل‌ـ دو، می‌توان به دستگاه چهارگاه و اصفهان نیز مدولاسیون انجام داد.
۵- بدون تأکید بر محور فاـ سل، هیچ‌گاه فرودی از دانگ اول راک (R1) به ماهور (M3) صورت نمی‌گیرد. در حقیقت، محور فاـ سل مفصِّل این دو دانگ منفصل است.
۶- فضا برای ورود به راک با تثبیت دانگ سل‌ـ دو، که از سیر متصل دانگ‌های سه‌گانه‌ی اصلی ماهور جداست، در گوشه‌های پیشین، آغاز می‌شود.
۷- درجه‌ی هفتم (سی)، مانند بسیاری از گوشه‌های دیگر ماهور، هنگامی ‌که ملُدی روی دانگ سل‌ـ دو (R1) تأکید دارد بکار است، امّا هنگامی که ملُدی به محدوده‌ی دانگ فاـ سی‌بمل یا (M3) وارد می‌شود، نیم‌پرده پایین می‌آید.

منابع
اسعدی، هومان
۱۳۸۲ «بنیادهای نظری موسیقی کلاسیک ایران، دستگاه به‌عنوان مجموعه‌ای چند مدی»، فصلنامه‌ی موسیقی ماهور، شماره‌ی ۲۲: ۴۳ ـ ۵۶٫

پایور، فرامرز
۱۳۸۹ ردیف آوازی و تصنیف‌های قدیمی به روایت استاد عبدالله دوامی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

توکلی، بهراد
۱۳۸۸ «زاویه‌های پنهان، نگاهی به مبانی ساختاری موسیقی دستگاهی ایران»، نشریه‌ی فرهنگ و آهنگ، مرداد و شهریور، شماره‌ی ۲۶: ۲۷ ـ ۳۱٫

تیورک، رالف
۱۳۸۷ عناصر موسیقی: مفاهیم و کاربردها، ترجمه‌ی محسن الهامیان، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

خالقی، روح‌الله
۱۳۱۷ نظری به موسیقی، تهران: انتشارات صفی علیشاه.

صفوت، داریوش و کارن، نلی
۱۳۸۸ موسیقی ملّی ایران، ترجمه‌ی سوسن سلیم‌زاده، تهران: کتاب‌سرای نیک.

طلایی، داریوش
۱۳۸۷ ردیف میرزاعبدالله، نت‌نویسی آموزشی و تحلیلی، تهران: نشر نی.
۱۳۷۲ نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

علیزاده، حسین
۱۳۸۷ دستور تار و سه‌تار دوره‌ی متوسطه، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

علیزاده، حسین و دیگران (گروه مؤلفان)
۱۳۸۸ مبانی نظری موسیقی ایرانی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

فرهت، هرمز
۱۳۹۱ دستگاه در موسیقی ایرانی، ترجمه‌ی مهدی پورمحمد، تهران: انتشارات پارت.

کردمافی، سعید
۱۳۸۸ «بررسی پاره‌ای از امکانات بالقوه‌ی مدال در موسیقی دستگاهی ایران»، فصلنامه‌ی موسیقی ماهور، شماره‌ی ۴۶: ۱۹ ـ ۷۲٫

مهرانی، حسین
۱۳۸۹ کتاب سرایش، ج ۱، تهران: انتشارات پارت.

منابع شنیداری
مسعودیه، محمّدتقی
۱۳۸۷ ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران به روایت محمود کریمی: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

مجله ماهور

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

رمضان: به اجرای آثار معاصر علاقه داشتم

نوشته که پیش رو دارید گفتگویی است با لیلا رمضان، نوازنده و مدرس پیانو درباره فعالیت های اخیرش، این گفتگو در برنامه نیستان در شبکه فرهنگ انجام شده است. لیلا رمضان مدتی است که مشغول ضبط و اجرای آثار آهنگسازان ایرانی برای ساز پیانو است و اخیراً هم با یکی از انتشارات‌های معتبر موسیقی کلاسیک در فرانسه یک CD از این آثار ضبط و منتشر کرده است.

مشاهدات موسیقی شناس آلمانی از موسیقی ایران (II)

ممکن نیست درباره موسیقی ایرانی قضاوت کرد بدون‏ آنکه اختصاصات اجتماعی گسترش تاریخی دولت در قرن‏ بیستم، سیاست فرهنگی و حتی سیاست خارجی کشور ایران‏ در نظر گرفته شود. در حقیقت این حاصل سیاست فرهنگی‏ ایران است که جشنواره شیراز هم یکی از مظاهر آن شمرده‏ می‏ شود. پس آنکه در سال ۱۳۰۵ شمسی (۱۹۲۶) حکومت‏ فاسد قاجار برافتاد، کشور ایران با سرعت و شدت بسوی‏ تمدن غربی رو آورد.

از روزهای گذشته…

مستر کلاس پروفسور فروغ کریمی در تهران

مستر کلاس پروفسور فروغ کریمی در تهران

پروفسور فروغ کریمی، سولیست فلوت و کینوزولوگ در دانشگاه هنرهای زیبای وین اتریش در سفری به ایران به برگزاری مستر کلاس می پردازد. این کلاسها در شاخه های آموزش فلوت، موزیک کینزولوژی، اجرای صحنه برای تمام سازها و مستر کلاس برای همنوازی موسیقی مجلسی خواهد بود.
درباره مشکل «شیش هشت» و «میزان های لَنگ» در وزن شناسیِ موسیقی ایرانی (V)

درباره مشکل «شیش هشت» و «میزان های لَنگ» در وزن شناسیِ موسیقی ایرانی (V)

در «تئوری موسیقی» (پورتراب ص ۳۴- ۳۵) در مورد انواع «میزان های مختلط ساده» می بینیم که ۵، ۷، ۸، ۹، ۱۱ و ۱۲، ضربی، نشان داده شده است اما جای ۶ ضربی خالی است. (احتمالا چون در این تئوری ۶ ضربی باید ۲ ضربی باشد (نک به پورتراب ص ۳۱ که در آنجا، ۹ ضربی و ۱۲ ضربی هم ۳و ۴ ضربی ترکیبی شناسایی شده اند.) در حالیکه بویژه در موسیقی ایرانی بسیاری از وزن هایِ ۶ ضربی، ترکیب ۴+۲ دارند، (که مطابق با این تئوری پردازی باید «دوضربی مختلط» بوده باشند) که در ادامه نشان خواهم داد.
هلموت لاخنمان

هلموت لاخنمان

هلموت فردریش لاخنمان (Helmut Friedrich Lachenmann) در ۲۷ نوامبر سال ۱۹۳۵ در اشتوتگارت آلمان بدنیا آمد. علاقه وی برای آهنگسازی برای سازهای مختلف و خلق آثاری بدیع از وی شخصیتی برجسته در دنیای موسیقی پدید آورده است.
جک برایمر، سلطان انگلیسی کلارینت (I)

جک برایمر، سلطان انگلیسی کلارینت (I)

جک برایمر (Jack Brymer) کلارینت نوازی بود که سبک آرامش بخش نوازندگی و تُن آرام او الهام بخش یک نسل از نوازندگان پس از جنگ بود. همانطور که بسیاری از موسیقیدان ها پس از شنیدن فلوت نوازی جیمز گالوی تصمیم به نواختن فلوت کردند، تنوع و شکوه نوازندگی برایمر نیز کلارینت را برای انگلیسی ها جذاب تر از ویولون ساخت.
بارکلی جیمز هاروست – II

بارکلی جیمز هاروست – II

مدتی بعد در سال ۱۹۷۳، گروه قراردادی با کمپانی پولیدور (Polydor) منعقد کرد که نتیجه آن بتدریج از راه رسیدن بخت مساعد بود. اولین آلبوم آنها برای پولیدور Everyone Is Everybody Else نام داشت که به نظر امیدبخش میرسید.
Il Carlo IX di Francia del 1566 (قسمت اول)

Il Carlo IX di Francia del 1566 (قسمت اول)

تاریخ در گذر خود رایحه روشن جاری در لحظه ها را لمس می کند و زمان جریان دیگری را از حضور نگاهی دیگر به ارمغان می برد زمانی که روزها از پی هم می گذشتند و ماه ها پیوند سترگ فصلها را نوید می دادند، در عمق تمدنی زیبا و پر شکوه به آرامی تولدی دیگر بدون آنکه هیچ پیش گویی خبر از حادثه ای شور انگیز را تجسم کند، صدای نفسی آرام آرام از درون عشقی مملو پا به هستی بی همتا گشود و به سادگی تکراری جاوید او را آندرا نامیدند، آندرا آماتی سر سلسله آغاز پدیده ای به نام ویولون.
انتظار از تحصیلکرده ها

انتظار از تحصیلکرده ها

در دوره رنسانس یعنی سالهای ۱۴۵۰ تا ۱۶۰۰ موسیقی نیز همانند سایر هنرها شاهد تغییرات، گسترش و پیشرفت چشمگیری بود، بخصوص اختراع دستگاه چاپ توسط گوتنبرگ در سال ۱۴۳۶ کمک شایانی به توسعه و رواج موسیقی کرد.
فراکتال و کاربرد آن در موسیقی (I)

فراکتال و کاربرد آن در موسیقی (I)

همواره افرادی بر این عقیده بوده اند که موسیقی از دسته ی علوم ریاضی بشمار میرود و گرچه نوع بیان موسیقی و ریاضی با یکدیگر متفاوت بوده اما روح و حقیقتی که در موسیقی وجود دارد، در ریاضیات قابل مشاهده است؛ بنابراین همواره وجود داشته اند افرادی که بخواهند ریاضیات و موسیقی را به زبان دیگری تعریف کرده و یا از این علوم قدرتمند جهت غنا بخشیدن به دیگری استفاده کنند. آن طور که در تاریخ آمده شروع بررسی موسیقی از دیدگاه ریاضی به یونان باستان بازمیگردد و فیثاغورثیان در پانصد سال قبل از میلاد، اولین افرادی بودند که فواصل موسیقی را متناسب با اعداد بیان کرده و ارتباط موسیقی و ریاضیات را توجیه کردند.
رحمت‌الله بدیعی: «اگر در ایران بودم…»

رحمت‌الله بدیعی: «اگر در ایران بودم…»

رحمت‌الله بدیعی،‌ یکی از برجسته‌ترین هنرمندان موسیقی ایران، سالهاست که در هلند زندگی می‌کند. او در هنرستان عالی موسیقی (کنسرواتوار تهران) در رشته ویلن کلاسیک آموزش دیده و همچنین در زمینه موسیقی ایرانی با ابوالحسن صبا کار کرده است.
دیواری به نام شورای شعر (I)

دیواری به نام شورای شعر (I)

اخیراً دفتر شورای شعر وزارت ارشاد، قانونی را به اجرا گذاشته که طی آن آهنگساز «حق ندارد» شخصاً جهت اخذ مجوز شعرهایی که روی آنها آهنگسازی کرده، به این اداره محترم مراجعه کند. بلکه باید یک شرکت خصوصی یا دولتی که مجوز نشر آثار صوتی و تصویری دارد، به این امر خیلی (خیلی!) خطیر مبادرت ورزد. همین امر باعث می شود که شما به عنوان یک آهنگساز با کلی مانع در پیش پایتان و البته کلی سوال در ذهنتان مواجه شوید.