بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (XII)

نتایج
مقایسه‌ی ساختار دانگی گوشه‌های راک
ساختار و سیر حرکت دانگی گوشه‌های راک هندی، راک کشمیر، راک عبدالله و صفیر راک را می‌توان با یکدیگر مقایسه کرد.

راک هندی: R1-R2-R1-A-M3-M2.

راک کشمیر: M1-M2-R1-A-M3-M2.

راک عبدالله: R2-R1-R2-R1-A-M3-M2.

صفیر راک: S1-R2-R1-A-M3-M2.

با مقایسه‌ی این ساختارها، می‌توان به نتایج زیر دست یافت:
۱- الگوی ثابتی که می‌توانیم آن را الگوی گوشه‌ی راک بنامیم و در تمامی گوشه‌ها ـ به‌استثنای گوشه‌ی راک کشمیر ـ دیده می‌شود، الگوی R2-R1-A-M3-M2 است.
۲- در این الگوها، R1 (دانگ اوّل راک)، که با نت‌های سل‌ـ لاکرن‌ـ سی‌ـ دو تعریف می‌شود، دارای فنکسیونی دوگانه است:
کارکرد اوّل این دانگ در آغاز گوشه‌ها و حرکت بالارونده به سمت دانگ R2 (دوـ رـ می‌بمل‌ـ فا) مشاهده می‌شود، که در آن درجه‌ی هشتم (دوِ پایین‌دسته) مورد تأکید قرار می‌گیرد. دومین نقش این دانگ پس از گذر گوشه به دانگ R2 تعریف می‌شود، که برای زمینه‌سازی فرود گوشه و تأکید آن روی محور طنینی فاـ سل است؛ با تأکید بر نت سل به عنوان کرانه‌ی پایینی. ازاین‌رو، در تکرار دانگ اوّل راک، به دو دلیل، نت سل نقشی محوری دارد و مورد تأکید قرار می‌گیرد: حرکت پایین‌رونده‌ی گوشه به سمت دانگ سوم ماهور و تأکید طبیعی روی کرانه‌ی پایین دانگ سل‌ـ دو و تأکید بر محور مهم فاـ سل. در حقیقت، فاصله‌ی میان این دو نتْ مبین اختلاف دو دانگِ سوم ماهور و دانگِ اول راک است.
۳- هویت گوشه‌ها بیش از هر چیز به دانگ آغازین‌شان بستگی دارد. راک هندی ضمن آنکه الگویی کلی را برای گوشه‌های راک معرفی می‌کند، که به شکلی ثابت در گوشه‌های بعدی کمابیش تکرار می‌شود، تأکیدی است بر دانگ‌های اصلی راک. راک کشمیر تأکید بیشتری روی ماهور و دانگ‌های اصلی آن دارد. راک عبدالله بر دانگ دوم راک، نیز همایون و مشخصاً حالات گوشه‌ی بیداد، تکیه دارد و بالاخره صفیر راک الگویی را برای مدگردی به شور معرفی می‌کند.
۴- بنابر نتیجه‌ی شماره‌ی ۳، با استفاده‌ی مستقیم از انگاره‌ها و حالات گوشه‌های راک، می‌توان به دو دستگاه همایون و شور مدولاسیون داشت. گذشته از این، با تأکید بر تتراکرد سل‌ـ دو، می‌توان به دستگاه چهارگاه و اصفهان نیز مدولاسیون انجام داد.
۵- بدون تأکید بر محور فاـ سل، هیچ‌گاه فرودی از دانگ اول راک (R1) به ماهور (M3) صورت نمی‌گیرد. در حقیقت، محور فاـ سل مفصِّل این دو دانگ منفصل است.
۶- فضا برای ورود به راک با تثبیت دانگ سل‌ـ دو، که از سیر متصل دانگ‌های سه‌گانه‌ی اصلی ماهور جداست، در گوشه‌های پیشین، آغاز می‌شود.
۷- درجه‌ی هفتم (سی)، مانند بسیاری از گوشه‌های دیگر ماهور، هنگامی ‌که ملُدی روی دانگ سل‌ـ دو (R1) تأکید دارد بکار است، امّا هنگامی که ملُدی به محدوده‌ی دانگ فاـ سی‌بمل یا (M3) وارد می‌شود، نیم‌پرده پایین می‌آید.

منابع
اسعدی، هومان
۱۳۸۲ «بنیادهای نظری موسیقی کلاسیک ایران، دستگاه به‌عنوان مجموعه‌ای چند مدی»، فصلنامه‌ی موسیقی ماهور، شماره‌ی ۲۲: ۴۳ ـ ۵۶٫

پایور، فرامرز
۱۳۸۹ ردیف آوازی و تصنیف‌های قدیمی به روایت استاد عبدالله دوامی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

توکلی، بهراد
۱۳۸۸ «زاویه‌های پنهان، نگاهی به مبانی ساختاری موسیقی دستگاهی ایران»، نشریه‌ی فرهنگ و آهنگ، مرداد و شهریور، شماره‌ی ۲۶: ۲۷ ـ ۳۱٫

تیورک، رالف
۱۳۸۷ عناصر موسیقی: مفاهیم و کاربردها، ترجمه‌ی محسن الهامیان، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

خالقی، روح‌الله
۱۳۱۷ نظری به موسیقی، تهران: انتشارات صفی علیشاه.

صفوت، داریوش و کارن، نلی
۱۳۸۸ موسیقی ملّی ایران، ترجمه‌ی سوسن سلیم‌زاده، تهران: کتاب‌سرای نیک.

طلایی، داریوش
۱۳۸۷ ردیف میرزاعبدالله، نت‌نویسی آموزشی و تحلیلی، تهران: نشر نی.
۱۳۷۲ نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

علیزاده، حسین
۱۳۸۷ دستور تار و سه‌تار دوره‌ی متوسطه، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

علیزاده، حسین و دیگران (گروه مؤلفان)
۱۳۸۸ مبانی نظری موسیقی ایرانی، تهران: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

فرهت، هرمز
۱۳۹۱ دستگاه در موسیقی ایرانی، ترجمه‌ی مهدی پورمحمد، تهران: انتشارات پارت.

کردمافی، سعید
۱۳۸۸ «بررسی پاره‌ای از امکانات بالقوه‌ی مدال در موسیقی دستگاهی ایران»، فصلنامه‌ی موسیقی ماهور، شماره‌ی ۴۶: ۱۹ ـ ۷۲٫

مهرانی، حسین
۱۳۸۹ کتاب سرایش، ج ۱، تهران: انتشارات پارت.

منابع شنیداری
مسعودیه، محمّدتقی
۱۳۸۷ ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران به روایت محمود کریمی: مؤسسه‌ی فرهنگی ـ هنری ماهور.

مجله ماهور

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

آموزش ساز، کاری دانشگاهی نیست (VI)

این جنبه اجتماعی شامل موسیقی در مدارس و دانشگاه سیر روزافزون و بهبودی مداوم داشت در تمامی دهه‌های بعد از ۱۹۲۰٫ بهتر بگویم از آن زمانی که آقای وزیری بعد از چهار سال تحصیل در فرنگ به کشور برگشت و مدرسه موسیقی را تشکیل داد.

آلبوم «به یاد لطفی» منتشر شد

آلبوم به یاد لطفی با اجرای گروه نهفت به سرپرستی جهانشاه صارمی و خوانندگی پوریا اخواص از سوی موسسه فرهنگی و هنری آوای گنبد نیلی منتشر گردید. جهانشاه صارمی که علاوه بر ۲۲ سال سرپرستی گروه نهفت، تالیف کتاب های آموزش تار و سه تار، همکاری در چندین کتاب معتبر موسیقی، انتشار چندین آلبوم صوتی و تصویری، تجربه بیش از سی سال آموزش موسیقی به ویژه در گروه سنی کودک و نوجوان را در کارنامه هنری خود دارد، در بخشی از بروشور این آلبوم می نویسد: «این آلبوم با هدف تجلیل از یکی از فرهنگ سازترین موسیقی دانان ایران و نیز ثبت توان اجرایی نسل دوم گروه نهفت منتشر می گردد.»

از روزهای گذشته…

لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۶

لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۶

عشق ناگهانی بر اساس تصادف و اتفاق میان زن و مرد، فراری از زندگی و سختی هایش است که کوهن آن را می ستاید. سختی هایی که عشق خانگی (اسارت همسر و خانواده) خود، نوعی از آن شمرده می شود. در ترانه “So Long Marianne” کوهن به تناقضی که میان عشق خانگی و آزادی و رهایی فردی میبیند اشاره می کند.
تدارک ارکستر (VII)

تدارک ارکستر (VII)

موسیقیدانهای در هر کشوری عضو اتحادیه موسیقی آن کشور محسوب شده و طبق قوانین خاص و مقرر شده در اتحادیه کار میکنند. این قوانین شامل حقوق مالی و معنوی موسیقیدانها و کمپانی های ضبط میباشد. بعضی از این قوانین که در مورد ضبط قطعات وجود دارند و در بیشتر کشورها بکار میروند، از این قرارند:
گزارش اختصاصی از اجرای ارکستر سمفونیک تهران در آلمان

گزارش اختصاصی از اجرای ارکستر سمفونیک تهران در آلمان

ارکستر سمفونیک تهران، ۲۰ آگوست ۲۰۰۶ (۲۹ مرداد ۱۳۸۵) در شهر اوسنـابـروک (Osnabruck) در آلمان کنسرت داد. در این برنامه که در واقع سرآغاز جشنـواره شرقـی (Morgenland Festival) در تالار شهر اوسنابروک بود حدود ۱۴۰۰ شنونده حضور یافتند. پیش از اجـرای موسیقـی، شهـردار اوسنابروک، هانـس یورگـن فیـپ (Hans-Jürgen Fip) در سخنانـی کوتاه، با توجه به دشواری های برگزاری این برنامه گفت: «تا امشب باور نمی کردم که ارکستر سمفونیک تهران در اوسنابروک کنسرت خواهد داشت!»
گزارش جلسه ششم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه ششم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

در حال حاضر و با بررسی اغلب روندهای موجود، آنچه به نقد موسیقی اعتبار و مرجعیت می‌بخشد به نظر مدرس حاصل ترکیبی از رابطه‌ی میان پنج عامل نقدگر، آفریننده، دریافت‌کننده‌ی نقد، خود اثر و محتوای نقد است. اغلب پاسخ‌های مختلف به پرسش‌های یاد شده را می‌توان بر اساس هم‌بندی عامل‌های پنج‌گانه تشریح کرد.
موسیقی و سیاست

موسیقی و سیاست

خیلی به ذهن خود فشار نیاورید! هیچ شباهتی میان موسیقی و سیاست وجود ندارد. اگر بخواهیم ویژگی های موسیقی و ویژگی های سیاست را بازگو کنیم و این دو را مقایسه هم کار بیهوده ای انجام داده ایم. اما چه چیزی باعث میشود به موسیقی و سیاست بپردازیم؟
گاه و بیگاه

گاه و بیگاه

۱- (روی اول) دونوازی سنتورو تنبک – در این قطعه ، ترکیب بندی دو ساز ، بسیار خوب صورت پذیرفته است. همچنین ضربات تنبک ، چیزی بیش از همراهی یک ساز دیگر است و شخصیتی کاملا مستقل دارد.
برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (III)

برخی از مشکلات پزشکیِ نوازندگانِ سازهای بادی‌برنجی (III)

فشار داخل دهان نوازنده در حین نواختن سازهای بادی‌برنجی ممکن است بسیار بالا باشد و اختلالات گوش و حلق و بینی نظیر «ناکارآمدیِ وِلوفارنژیال» (۱۳) را سبب شود. این بیماری، ناتوانی بدن در بستن موقتی مجرای ارتباطی حفرۀ بینی و دهان به دلیل نقص در عملکرد کام نرم یا دیوارۀ پشتی یا جانبیِ حلق است که باعث فرار هوا از طریق بینی در طی نواختن، برگشت مایعات به بینی و صدای تودماغی (۱۴) و ناهنجار می‌شود. همین طور ممکن است نوازنده به بیماریِ لارینگوسل (۱۵) مبتلا شود: بیرون‌زدگی غشای مخاطی بخشی از حنجره که ممکن است به‌سمت داخل حنجره باشد و باعث خشک و خش‌دارشدنِ صدا و انسداد مجرای تنفسی شود و یا به‌سمت بیرون باشد و منجربه ایجاد برآمدگی قابل مشاهده در ناحیۀ گردن شود. ناکارآمدی ولوفارنژیال با استراحت و تمرینات دهانی، بهبود می‌یابد و برای درمان لارینگوسل نیز به‌ندرت نیاز به جراحی خواهد بود و عمدتاً با استراحت و مراقبت التیام می‌یابد.
۴۵ سال فعالیت درخشان در دنیای موسیقی

۴۵ سال فعالیت درخشان در دنیای موسیقی

پاول آنکا (Paul Anka) یکی از بزرگترین بتهای موسیقی جوانان در اواخر دهه ۵۰ بود و توانست این موفقیت را دنیای موسیقی بزرگسالان نیز بدست آورد. او توانست که کار موفق هنری خود را در هزاره جدید به همان قدرت سابق ادامه دهد و در حال حاضر همچنان خواننده ای پر طرفدار، ترانه سرایی بسیار موفق و یک موسیقی دان برجسته دنیای موسیقی پاپ است.
منتشری: هر استادی از طریق شاگردانش مشهور می گردد

منتشری: هر استادی از طریق شاگردانش مشهور می گردد

در سال ۵۹، وقتی به عیادتش در بیمارستان ایرانشهر رفتم، گفت که مرا بی سر و صدا دفن کنید و من به استاد گفتم که نگران چه چیزی هستید زیرا تاریخ قضاوت می کند که چه کسی به این کشور خدمت کرده است و چه کسی خیانت کرده است. در هنگام دفن ایشان ما ۵ نفر بودیم که زیر جنازه را گرفتیم. بعد از ۲۰ سال، آقای نصیری فرد کتاب زندگی نامه او را منتشر کرد و عکس استاد با ساز روی جلد آن بود. این نشان می‌دهد که تاریخ قضاوت خود را انجام داد و کشور خدمتگزاران خود را فراموش نمی کند.
جیمز براون، پدرخوانده موسیقی سول، درگذشت

جیمز براون، پدرخوانده موسیقی سول، درگذشت

اسوشیتدپرس، آتلانتا- جیمز براون James Brown، پدرخوانده پرانرژی موسیقی سول Soul، که صدای خش دار و ریتمهای انقلابی وی، او را به یکی از مهمترین بنیان گذاران موسیقی رپ، فانک و دیسکو تبدیل کرده بود، صبح روز دوشنبه ۲۵ دسامبر، در سن ۷۳ سالگی درگذشت.