سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (I)

ساسان سپنتا (1313- 1393)
ساسان سپنتا (1313- 1393)
ساسان سپنتا از جمله مردمانی بود که در زمانه‌ای جز زمانه‌ی خودش می‌زیست. می‌گویم «جز زمانه‌ی خودش» چون او متعلق به مکتبی از اندیشه‌ی موسیقایی است که بنیان‌گذاران و عمده‌ی اندیشه گرانش دیرگاهی ست از جهان رفته اند (تقریبا به هنگام میانسالی او). سپنتا نیمه‌ی دوم عمرش را به عنوان تنها نماینده‌ی فعال آن‌گونه اندیشه‌ی موسیقایی سپری کرد.

او شاگرد «علینقی وزیری»، «روح الله خالقی» و «ابوالحسن صبا» بود یعنی دانش و هنر آموخته‌ی مکتب وزیری (یا دقیق‌تر بگوییم وزیری-خالقی-صبا) و تا پایان عمر هم به آن وفادار ماند. گرایش به علمی شدن یا علمی کردن موسیقی و یا نگاه به آن، در حالی که علم تقریبا به معنای قرن نوزدهمی به کار می‌رفت و عینیت‌گرایی شالوده‌ی فلسفی همین نگاه بود، بنیان اندیشه‌ی او را تشکیل می‌داد.

مکتب وزیری آغاز و اوج زایندگی فکری‌اش را در سه دهه‌ی اول قرن (۱۳۲۵-۱۳۰۱) و دوره‌ی استقرار و درخشندگی هنری‌اش را در دو دهه‌ی بعد از آن (۱۳۴۵-۱۳۲۵) پشت سر گذاشت (۱). پس از آن نمایندگان اصلی این جریان یا درگذشتند (مانند صبا و خالقی) یا خاموشی پیشه کرده (مانند وزیری) و شرکتی در جریان اصلی حرکت موسیقی نمی‌کردند. از هنگام مرگ وزیری در ۱۳۵۸ تنها او و «حسینعلی ملاح» از زمره‌ی نویسندگان و اندیشه گران زنده‌ی آن مکتب بودند (۲).

از همین رو نیمی از عمر سپنتا در دوره‌ای از تاریخ موسیقی گذشت که گفتمانی دیگر بر سپهر اندیشه‌ی موسیقایی ایران چیره بود. او مهم‌ترین آثارش را در همین دوره نوشت بی آن که از اندیشه‌ی باب روز متاثر شود. نشانه‌های مکتبی که از آن برآمد، چنان که خواهیم دید در کارهایش دیده می‌شود. همین امر او را شایسته‌ی عنوان «موسیقی‌شناس مکتب وزیری» می‌سازد. او با جدیت کارهایش را بر آن شالوده‌ها استوار می‌ساخت، خود شالوده‌ها را می‌گستراند و از زیباشناسی مکتبش دفاع می‌کرد.

موسیقی‌شناس مکتب وزیری
در چهار دهه‌ی گذشته علاوه بر این که شرایط هنری موسیقی تغییرات زیادی را از سر گذراند، هنجارها و کانون‌های توجه کار پژوهشی موسیقی نیز تغییر کرد و همین امر کار را برای همراهی نسل‌های گذشته دشوار می‌نمود. اما سپنتا به دلیل زندگی حرفه‌ای دانشگاهی‌اش با این تغییرات همراه بود و بدون این که لازم باشد زیرساخت زیباشناختی یا مکتب فکری‌اش را عوض کند با هنجارهای جدید همگام شد. افزون بر این یکی از معدود کسانی است که در دوره‌ی خاموشی ده‌ساله‌ی موسیقی بعد از انقلاب نیز چراغ موسیقی نویسی را در مجلات ادبی-هنری روشن نگاه داشت تا آن هنگام که دوباره نشریات موسیقی امکان انتشار یافتند.

پی‌نوشت‌ها
۱- این تقسیم‌بندی به پیروی از علیرضا میرعلینقی برگزیده شد (میرعلینقی ۱۳۷۸).
۲- اگر چه غیر از این دو برخی دیگر از نمایندگان هنری آن مکتب یا نزدیک به آن مانند «حسین دهلوی»، «علی تجویدی» و «فرهاد فخرالدینی» هم در سال‌های پس از انقلاب آثاری نوشتاری از خود باقی گذاشتند اما کار اصلی‌شان نوازندگی و آهنگسازی و … بود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گمانه زنی در خصوص تغییرات نظام آموزش موسیقی در ایران بعد از کرونا

با همه گیری ویروس کرونا در سرار جهان، روش آموزش موسیقی نیز دچار تحول شده است. امکانات آن لاین در این موقعیت باعث رشد استفاده هنرآموزان از فضای مجازی شده است. مقاله ای که پیش رو دارید نوشته مجید بهبهانی کارشناس ارشد اتنوموزیکولوژی و دانشجوی دکتری تکنولوژی آموزش است که در این باب نوشته شده است:

رگه، پدیده ای جهانی از اقلیم کاراییب (I)

چرخه تکامل موسیقی مردمی معاصر چرخه ای است قابل توجه و از آن جایی که صنعت ضبط موسیقی و اصولا صنعت موسیقی از ایالات متحده آغاز می شود و هم زیستی اقوام مهاجر مختلف در این کشور باعث شده تا هسته اصلی بسیاری از ژانرهای موسیقی مردمی معاصر از موسیقی هایی که در این کشور بوجود آمده، شکل گیرد.

از روزهای گذشته…

گریگوریان: حضوری دربرگیرنده (I)

گریگوریان: حضوری دربرگیرنده (I)

گریگوریان گرم است، خوب است و حضورش پرکنده و در برگیرنده است. دربرگیرنده محیط و آدمهای دور و برش، و به همین دلیل در یک رابطه، در یک گفت و شنود، اوست که حاکم است. راطه را خودش رهبری میکند. سئوالها را مطابق میل با حوصله خودش تغییر میدهد و هر چه دلش میخواهد میگوید، اصلا بعضی پرسشها را نشنیده میگیرد و به حرف خودش ادامه میدهد.
حسین دهلوی، هفت دهه تلاش برای موسیقی

حسین دهلوی، هفت دهه تلاش برای موسیقی

امروز ۷ مهرماه تولد مرد خستگی ناپذیر موسیقی ایران حسین دهلوی است. با اینکه دهلوی به ۷۸ سالگی می رسد و نشانه های پیری و افسردگی بخاطر مشقاتی که بر موسیقی (که همانا بزرگترین هم و غم اوست) گذشته در چهره اش پیداست، همچنان در حال تدریس موسیقی و تصحیح آثارش برای چاپ است.
موسیقی جیپسی کینگز

موسیقی جیپسی کینگز

جیپسی کینگز به یک سبک شبه فلامنکو می نوازد، نوعی از موسیقی که تا قبل از آنها سابقه نداشته است. نیکلاس یکی از اعضای این گروه در مورد موسیقی خودشان اینگونه می گوید :
بندتی، رمانتیک می شود! (III)

بندتی، رمانتیک می شود! (III)

بندتی معتقد است که نباید گمان کرد که این کنسرتو ها از یک جنس هستند. بلکه آنها نمودهای موسیقیایی هستند که از دو نوع روانشناسی متفاوت حاصل شده اند. بندتی در توضیح می گوید که «این دو کنسرتو کاملا منحصر به فرد هستند. تنها شباهت آن ها رقت قلب پر شور و روحیه رمانتیکشان است. موسیقی بروخ همیشه محتوای خاصی دارد. چیزی در آن است که آرامش بخش است. عواطف آن کاملا پر شور و نشاطند.»
در‌آمدی بر دیسکوگرافی و کتابشناخت ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران (IV)

در‌آمدی بر دیسکوگرافی و کتابشناخت ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران (IV)

تار فخام‌الدوله بهزادی(مجموعه‌ی ۳ نوار، از مجموعه‌ی مهدی کمالیان و ۲ سی‌دی ماهور با عنوان بخش‌هایی از ردیف میرزا حسینقلی)،‌ فخام‌الدوله‌ی بهزادی، آوای بارید.
غریب، غریبانه رفت…

غریب، غریبانه رفت…

امروز اولین سالگرد درگذشت بهمن پورقناد است. در “وداع با آقای فاگوت” گفته بودم که قرار بود مطلبی در مورد غلامحسین غریب گرکانی تهیه کنیم که متاسفانه چنین فرصتی به وجود نیامد. امروز با توجه به شنیده هایم از بهمن پورقناد و دیگران (نگارنده فقط یکبار با غلامحسین غریب ملاقات داشتم) در این مورد مینویسم.
گفت وگو با آن سوفى موتر درباره اجراى ۱۰ سونات ویولون از بتهوون

گفت وگو با آن سوفى موتر درباره اجراى ۱۰ سونات ویولون از بتهوون

آن سوفى موتر، یکى از تأثیرگذارترین موسیقى دانان و نوازندگان نسل خودش است. او اولین بار با حمایت هاى رهبر ارکستر معروف، هربرت فون کاریان، به عنوان کودک نابغه در سالن کنسرت دیده شد. از آن پس شاهد اجراهاى زیادى از او هستیم و سالن هاى کنسرت سراسر جهان از او تقاضاى اجرا کردند.او در سن ۳۴ سالگى با لامبرت اورکیس یکى از مهم ترین طرح هاى خود در زمینه موسیقى، یعنى اجراى ۱۰ سونات ویلون بتهوون در سراسر جهان را با موفقیت انجام داد. مصاحبه اى که در این باره با او انجام شد را پیش رو دارید.
کارمینا بورانا

کارمینا بورانا

کارمینا بورانا مجموعه ای از آوازهای قرن سیزدهم میلادی است که پایه و اساس کارهای موسیقی کارل ارف ، آهنگساز و مدرس موسیقی آلمانی برای ساخت آوازهای کرال قرار گرفت.
نگاهی به آثار و توانایی های حسین خواجه امیری (I)

نگاهی به آثار و توانایی های حسین خواجه امیری (I)

هدف از ارائه این مقاله ومقالات آتی ، معرفی بیشتر خواننده ای است که بسیاری از اهالی متخصص در موسیقی ایرانی و همچنین بسیاری از مخاطبین موسیقی از او و آثارش شناختی ندارند و از او تنها به عنوان خواننده فیلمهای فارسی یاد میکنند! در صورتی که آثاری که او در فیلمها اجرا کرده بخش بسیار کوچک از فعالیتهای بیشمار او بوده که بر خلاف اذهان عموم آن آثار نیز بسیار قابل تامل می باشند.
هنر و موسیقی انسان نئاندرتال (II)

هنر و موسیقی انسان نئاندرتال (II)

هنر انسان نئاندرتال بخشی از هنر دوران پارینه سنگی است که سرآغاز آفرینش های هنری می باشد. آثار هنری این دوران به جز موارد معدود در آسیا (مثلا در نزدیک دریاچه بایکال) اکثرا در اروپا مشاهده می شود. اسپانیا و فرانسه بیشترین شواهد را در خود نهفته دارند. تقریبا به طور قاطع می توان گفت که کانونهای بزرگ دیگری نیز وجود داشته اند ولی به دلیل مصرف مواد بی دوام هیچ مدرکی از آنها وجود ندارد.