مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (III)

۲٫ پیشینه‌ی مختصری از ساز عود
نام ساز عود مأخوذ از نام درخت Agalloch است که در عربی به آن «العود» (El-oud) گفته می‌شود. ترک‌ها واژه‌ی «oud» را بر اساس ساختار زبانی و رسم‌الخط خود تغییر دادند و آن را به صورت Ud می‌نویسند. غربیان با این ساز در زمان جنگ‌های صلیبی، میان قرن‌های پنجم تا هفتم قمری (سده‌های ۱۱ تا ۱۳ میلادی) آشنا شدند و آن را «لوت» نامیدند (در زبان انگلیسیlute، در زبان فرانسوی luth، در زبان آلمانی laute و در زبان ایتالیایی liuto).

جینوچن تانریکرور اشاره می‌کند که اگرچه نام این ساز عربی است، به معنای این نیست که عود سازی عربی است، او تأکید می‌کند: «نخستین بار، در قرن هفتم میلادی بود که عرب‌ها این ساز را در بغداد دیدند، در حالی‌که در آن روزگار، ترک‌ها عود می‌نواختند که منشاء آن از خراسان بود.

بدنه‌ی اصلی این ساز از چوب درخت عود ساخته می‌شد و به همین علت است که آن را «العود» می‌‌نامیدند. در دوره‌ای که عرب‌های بادیه‌نشین، سازی به جز دف و رباب نمی‌شناختند، ترک‌ها عود را که کمابیش شبیه به ساز قپوز ترکی (Kopuz) بود، از زمان حکومت هون‌ها (۳) می‌نواختند».(Tanrikorur,2001:176).

در تاریخ و فرهنگ ترک، منابع مکتوبی درباره‌ی ساز عود در دست است که قدمت آنها به تمدن اویغور باز می‌گردد. بر اساس گزارش‌های برجامانده از دوره‌ی وامگ یِری- تو (Wamg Yeri-Tu)، از حاکمان اویغور، که در سال ۹۸۱ میلادی نوشته شده و از مهم‌ترین منابع این دوره است، چگور و عود سازهایی بودند که ترکان هرجا می‌رفتند، همراه خود می‌بردند.

در کتاب «روضه الصفا» بیان شده‌است که در خراسان، همزمان با مهاجرت نخست ترکان، نوازندگان عود از جایگاه مهمی در جامعه برخوردار بودند. همچنین بیان شده است که نام عود را نخستین بار، محمد‌بن‌موسی خوارزمی به کار برده‌است (Gazimihal,1975:29). در آثار الکندی، فارابی و خوارزمی، که در قرون سوم و چهارم هجری نوشته‌شده، اطلاعات مهمی درباره‌ی ساز عود آمده‌است. در این آثار، به هم‌زمانی اصوات در ساز عود، نواختن آن و همچنین تأثیر آن بر انسان اشاره شده‌است.

در دوره‌ی حکومت‌های عثمانی و سلجوقی، موسیقیدانان مسلمان با استفاده از منابع و آثار صاحب‌نظران موسیقی یونان باستان، مانند فیثاغورث، ارسطو و اقلیدس، تحریر رساله‌ها و ادوار موسیقی را آغاز کردند. در کتاب‌های موسیقی الکندی ذکر شده‌است که عود به لامِک، ششمین نسل از فرزندان آدم، تعلق داشته‌است؛ طول سیم آن باید ۳۰ برمَق (۴) -حدود ۳۵ سانتی‌متر- و پهنای آن یک‌سوم طول سیم آن باشد؛ این ساز «مَلِکُ الآلات» نامیده می‌شود و به عنوان یک ساز نظری (Theory Instrument) استفاده می‌شود (Turabi,1996:69-70). فارابی، در قرن چهارم هجری، در کتاب «موسیقی الکبیر» درباره‌ی ابداع سازهای عود و قانون و چگونگی هماهنگی و نواختن آنها توضیحاتی می‌دهد (Jebrini,1995:162-163).

صفی‌الدین ارموی نیز، در قرن هفتم هجری، در «الادوار» استفاده از عود را از سه منظر بررسی کرده‌است: شیوه‌های هم‌زمانی صداها، ترتیب سیم‌ها و تولید صدا و در نهایت استفاده از عود در مباحث نظری موسیقی (Uygun,1999:214,224). همچنین ابن سینا، در قرن یازدهم، در بخش موسیقی کتاب «شفا»، جوامع علم‌الموسیقی، فصل ششم بخش دوم، درباره‌ی عود توضیحاتی آورده‌است. در این کتاب می‌توان درباره‌ی ساختار عود و محاسبه‌ی‌ زیرایی آن اطلاعاتی یافت (Turabi,2004:108,117).

پی نوشت
۳- قومی صحراگرد از مغولستان بودند که در سده‌های چهارم و پنجم میلادی به سوی غرب مهاجرت و در موازات آمودریا، کوچ‌نشین‌هایی تأسیس کردند. م. (نقل از ویکی‌پدیای فارسی)
۴- – برمق در زبان ترکی به معنای انگشت است که در قدیم واحدی برای طول بوده و آنگونه که در رساله‌ی معماریه‌ی جعفر افندی ذکر شده است، مقدار دقیق این واحد بر اساس اینکه ذرع به چه میزان تعریف شود متغیر است. م

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی شناسی فمنیستی (I)

در دوران معاصر بحث حقوق زنان در جوامع و پرداختن به ارزشهای زنان از جایگاه ویژه ای در می ان صاحب نظران و انسان شناسان برخوردار است. در طول تاریخ در راستای برابر سازی حقوق زنان و مردان تلاشهای بسیاری شده است. این تلاشها صرفا در زمینه حقوق اجتماعی و شغل و پوشش و… نبوده بلکه یکی از این شاخه ها برابری در زمینه هنر است. چیزی که امروزه در غرب همچنان با آن مواجه هستیم و آن استفاده ابزاری از زن برای جذب مخاطب در آثار هنریست، از نقاشی و مجسمه سازی تا سینما و موسیقی. بر خلاف تبلیغ سیستم های غربی در زمینه برابری جنسیتی زن و مرد در عمل مشاهده می کنیم که هیچ برابری حتی در صحبت های برخی فیلسوفان تاریخ غرب برای زن و مرد در نظر گرفته نشده و گاها حتی زن را عاری از نبوغ و شعور آفرینش اثر هنری می دانستند. بحث بسیار گسترده و طولانیست اما در این مقاله با استفاده از چند نوشتار مشهور در زمینه موسیقی شناسی سعی کردیم تا حدودی به این موضوع مهم در زمینه هنر و مخصوصا موسیقی بپردازیم.

کنسرت تریوی فلوت و پیانو اجرا می شود

فیروزه نوائی، نولوون بارگین و لیلا رمضان، در روز ششم شهریور در تالار رودکی ساعت ۲۰:۰۰ به روی صحنه می روند. در این کنسرت آثاری از یوهان سباستین باخ (Johann Sebastian Bach)، فردریش کولاو (Friedrich Kuhlau)، ثیوبالد بوم (Theobald Boehm)، ژاک ایبرت (Jacques Ibert)، فرانتس داپلر (Franz Doppler)، نادر مشایخی و جوزف دیشلر (Josef Dichler) اجرا می شود.

از روزهای گذشته…

مرگ پاکو دلوچیا؛ فقدانی جبران ناپذیر در دنیای موسیقی

مرگ پاکو دلوچیا؛ فقدانی جبران ناپذیر در دنیای موسیقی

پاکو دلوچیا، نوازنده ویرتوز گیتار فلامنکو، روز چهارشنبه بیست و ششم فوریه ۲۰۱۴ در شصت و شش سالگی در مکزیک درگذشت. دلوچیا که در پلایا دل کارمن (Playa del Carmen) در جزائر کارائیب تعطیلاتش را می گذراند در این شهر دچار حمله قلبی شد و در بیمارستان درگذشت.
گروور واشینگتن

گروور واشینگتن

گروور واشینگتن پسر (Grover Washington, Jr) نوازنده محبوب ساکسوفون، نه تنها در دوران بیست و پنج ساله حرفه ای خود، بلکه پس از مرگش در سال ۱۹۹۹، یکی از محبوبترین نوازندگان موسیقی مردم پسند به شمار میرود.
وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (XII)

وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (XII)

دوران جوانی خور را در مراغه گذراند. تیمور لنگ هنگام فتح ایران مجذوب عبدالقادر شد و او را با خود به سمرقند برد اما عبدالقادر تحمل غربت را نداشت و به وطن بازگشت. مدتی در دستگاه میرانشا پسر تیمور در تبریز بود اما هنگامی که همه ی اطرافیان مورد غضب و خشم میرانشا قرار گرفتند و محکوم به مرگ شدند، عبدالقادر نیز که در میان محکومان بود فرار کرد و تنها او توانست جان سالم به در برد.
در باب متافیزیک موسیقی (I)

در باب متافیزیک موسیقی (I)

چهار صدا یا بخش آوازی هرگونه هارمونی، یعنی باس، تنور، آلتو و سوپرانو یا تونیک، سوم، پنجم و اکتاو، مطابق چهار درجه سلسله هستی ها، یعنی قلمروهای کانی، گیاهی، جانوری و انسانی اند. دیگر گواه چشم گیر این امر یکی از قاعده های اصلی موسیقی است که می گوید فاصله باس در زیر سه صدا یا بخش بالایی بسیار بیشتر از فواصل آنها میان خودشان است، طوری که باس هرگز نمی تواند نهایتا بیش از یک اکتاو به آنها نزدیک شود، بلکه اغلب حتی به فاصله ای بیشتر زیر آنها واقع می شود.
آکوستیک اتاق – ۲

آکوستیک اتاق – ۲

در نوشته قبل ملاحظه کردیم که امواج صوتی منتشر شده از یک منبع صوتی در یک اتاق علاوه بر آنکه بصورت مستقیم به گوش ما می رسند، بصورت غیر مستقیم و از طریق دیواره ها نیز می توانند انعکاسهایی داشته باشند که مستقیمآ به همان محلی که ما ایستاده ایم هدایت شوند.
روش سوزوکی (قسمت چهل و یکم)

روش سوزوکی (قسمت چهل و یکم)

با اینکه از جانب موزیسین‌های هموطن خودم که با پیشگوئی‌هایشان مرا دلسرد می‌کردند و می‌گفتند کلینگر شاگرد خصوصی نمی‌پذیرد و من هم بسیار ناامید و دلسرده شده بودم، چهارشنبه بعد از آن جوابی از کلینگر گرفتم: «نزد من بیایید!»؛ باید بگویم که من سالها همین رفتار را با کوجی تویودا (Koji Toyoda) که نوزده ساله بود کرده بودم. چون با انگیزه و خواست خود و حرکت خود آرزومند این بود که شاگرد من بشود و من او را پذیرفتم. من باید در کوچه و خیابانهای غریب برلین می‌گشتم تا خانه کلینگر را پیدا کنم… او از من خواست برایش کنسرتو رود (Rode) را اجرا کنم، در حالی که من بخش‌هایی را اشتباه می زدم و پاساژها را تکرار می‌کردم با ناامیدی می‌اندیشیدم که این فرصت از دست رفت و همه چیز تباه شد اما در کمال ناباوری شنیدم که او گفت: چه موقع می‌توانید دوباره بیائید؟
انتخاب یک استاد پیانوی خوب

انتخاب یک استاد پیانوی خوب

یافتن یک استاد پیانوی خوب نیاز به جستجو دارد، استادی که با شما یا فرزندتان درست کار کند، عامل بسیار مهمی برای ورود شما به عرصه نوازندگی پیانو و دنیای موسیقی محسوب می شود. از آنجایی که توانایی درست نواختن پیانو می تواند برای همه عمر شما سودمند باشد، بنابراین مهم است که از جلسات تدریس پیانو تا حد امکان استفاده ممکن را ببرید.
درسهایی برای نوازندگان (انگشت چهارم)

درسهایی برای نوازندگان (انگشت چهارم)

نوشته ای را که ملاحظه می کنید تلاشی است در جهت شناخت و آگاهی بیشتر، آنچه پیش روست حرکتی دیگر در مسیریست که بتوانیم امکان دانستن بیشتر را فراهم کنیم تا که شاید بستر حاصل خیز وجودمان را برای تولدی دیگر محیا سازیم، آری، به دور از هر گونه تعیین تکلیف برای اشخاص و افرادی که در نوع خود دستی بر آتش دارند و آنها نیز در مسیر توسعه با هر بضاعتی کوشش می کنند.
تار و پودِ نشانه (I)

تار و پودِ نشانه (I)

تار و پود بیش از آن که یک آلبوم باشد یک نشانه است؛ نشانی از دشواری‌های یک راه نکوبیده و نپیموده در موسیقی کلاسیک ایرانی. با آن، حمید متبسم که پیش از این طبع خود را رویاروی بلندترین قله‌ی شعر حماسی فارسی (شاهنامه‌ی فردوسی در قطعه‌ی سیمرغ) آزموده بود، حالا به صرافت طبع‌آزمایی موسیقایی با یکی از بلندترین ستیغ‌های شعر غنائی فارسی (خسرو و شیرین نظامی) افتاده است. به این ترتیب مجموعه‌ی تار و پود بدل به نشان مسئله‌ی موسیقی ما با روایت داستانی شده است. سیمرغ را می‌توانستیم «یک تجربه‌ی منفرد» (یا نادر) بشماریم و بگذریم یا همچون یک راه تازه‌گشوده با آن برخورد کنیم و منتظر آنچه در تداوم راه پیش می‌آمد بمانیم. اما با آمدن تار و پود، هنگامی که کار از یک گذشت، به وادی مقایسه می‌رسیم و خواه‌ناخواه آنچه پیش‌تر مبهم بود آشکار می‌شود. موقعیت این مجموعه به‌عنوان دومین تلاش است که آن را نشانه می‌کند.
خداوندگار سنتور (I)

خداوندگار سنتور (I)

مرگ حبیب سماعی (استاد بزرگ سنتور) در سال ۱۳۲۵، ضربه جبران ناپذیری بر پیکره موسیقی ایرانی و همینطور ساز سنتور وارد ساخت و از آن به بعد بود که دوران رکود این ساز آغاز شد.