مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (III)

۲٫ پیشینه‌ی مختصری از ساز عود
نام ساز عود مأخوذ از نام درخت Agalloch است که در عربی به آن «العود» (El-oud) گفته می‌شود. ترک‌ها واژه‌ی «oud» را بر اساس ساختار زبانی و رسم‌الخط خود تغییر دادند و آن را به صورت Ud می‌نویسند. غربیان با این ساز در زمان جنگ‌های صلیبی، میان قرن‌های پنجم تا هفتم قمری (سده‌های ۱۱ تا ۱۳ میلادی) آشنا شدند و آن را «لوت» نامیدند (در زبان انگلیسیlute، در زبان فرانسوی luth، در زبان آلمانی laute و در زبان ایتالیایی liuto).

جینوچن تانریکرور اشاره می‌کند که اگرچه نام این ساز عربی است، به معنای این نیست که عود سازی عربی است، او تأکید می‌کند: «نخستین بار، در قرن هفتم میلادی بود که عرب‌ها این ساز را در بغداد دیدند، در حالی‌که در آن روزگار، ترک‌ها عود می‌نواختند که منشاء آن از خراسان بود.

بدنه‌ی اصلی این ساز از چوب درخت عود ساخته می‌شد و به همین علت است که آن را «العود» می‌‌نامیدند. در دوره‌ای که عرب‌های بادیه‌نشین، سازی به جز دف و رباب نمی‌شناختند، ترک‌ها عود را که کمابیش شبیه به ساز قپوز ترکی (Kopuz) بود، از زمان حکومت هون‌ها (۳) می‌نواختند».(Tanrikorur,2001:176).

در تاریخ و فرهنگ ترک، منابع مکتوبی درباره‌ی ساز عود در دست است که قدمت آنها به تمدن اویغور باز می‌گردد. بر اساس گزارش‌های برجامانده از دوره‌ی وامگ یِری- تو (Wamg Yeri-Tu)، از حاکمان اویغور، که در سال ۹۸۱ میلادی نوشته شده و از مهم‌ترین منابع این دوره است، چگور و عود سازهایی بودند که ترکان هرجا می‌رفتند، همراه خود می‌بردند.

در کتاب «روضه الصفا» بیان شده‌است که در خراسان، همزمان با مهاجرت نخست ترکان، نوازندگان عود از جایگاه مهمی در جامعه برخوردار بودند. همچنین بیان شده است که نام عود را نخستین بار، محمد‌بن‌موسی خوارزمی به کار برده‌است (Gazimihal,1975:29). در آثار الکندی، فارابی و خوارزمی، که در قرون سوم و چهارم هجری نوشته‌شده، اطلاعات مهمی درباره‌ی ساز عود آمده‌است. در این آثار، به هم‌زمانی اصوات در ساز عود، نواختن آن و همچنین تأثیر آن بر انسان اشاره شده‌است.

در دوره‌ی حکومت‌های عثمانی و سلجوقی، موسیقیدانان مسلمان با استفاده از منابع و آثار صاحب‌نظران موسیقی یونان باستان، مانند فیثاغورث، ارسطو و اقلیدس، تحریر رساله‌ها و ادوار موسیقی را آغاز کردند. در کتاب‌های موسیقی الکندی ذکر شده‌است که عود به لامِک، ششمین نسل از فرزندان آدم، تعلق داشته‌است؛ طول سیم آن باید ۳۰ برمَق (۴) -حدود ۳۵ سانتی‌متر- و پهنای آن یک‌سوم طول سیم آن باشد؛ این ساز «مَلِکُ الآلات» نامیده می‌شود و به عنوان یک ساز نظری (Theory Instrument) استفاده می‌شود (Turabi,1996:69-70). فارابی، در قرن چهارم هجری، در کتاب «موسیقی الکبیر» درباره‌ی ابداع سازهای عود و قانون و چگونگی هماهنگی و نواختن آنها توضیحاتی می‌دهد (Jebrini,1995:162-163).

صفی‌الدین ارموی نیز، در قرن هفتم هجری، در «الادوار» استفاده از عود را از سه منظر بررسی کرده‌است: شیوه‌های هم‌زمانی صداها، ترتیب سیم‌ها و تولید صدا و در نهایت استفاده از عود در مباحث نظری موسیقی (Uygun,1999:214,224). همچنین ابن سینا، در قرن یازدهم، در بخش موسیقی کتاب «شفا»، جوامع علم‌الموسیقی، فصل ششم بخش دوم، درباره‌ی عود توضیحاتی آورده‌است. در این کتاب می‌توان درباره‌ی ساختار عود و محاسبه‌ی‌ زیرایی آن اطلاعاتی یافت (Turabi,2004:108,117).

پی نوشت
۳- قومی صحراگرد از مغولستان بودند که در سده‌های چهارم و پنجم میلادی به سوی غرب مهاجرت و در موازات آمودریا، کوچ‌نشین‌هایی تأسیس کردند. م. (نقل از ویکی‌پدیای فارسی)
۴- – برمق در زبان ترکی به معنای انگشت است که در قدیم واحدی برای طول بوده و آنگونه که در رساله‌ی معماریه‌ی جعفر افندی ذکر شده است، مقدار دقیق این واحد بر اساس اینکه ذرع به چه میزان تعریف شود متغیر است. م

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

همه همصدا با سمفونی نهم بتهوون (I)

نوشته ای که پیش رو دارید، گفت و گوی محمدهادی مجیدی با مهدی قاسمی و شهرداد روحانی است پیرامون اجرای ارکستر سمفونیک تهران و گروه کر شهر تهران:

کارگاه «راهکارهای مقابله با اضطراب اجرا» برگزار می شود

دکتر حمزه علیمرادی، دکترای روانشناسی بالینی و استاد دانشگاه شهید بهشتی و سرپرست درمانکده اضطراب ایران، مدتها روی علل اضطراب و راه های مقابله با آن تحقیق کرده و به بیماران مضطرب بسیاری راه غلبه بر اضطراب را نشان داده است و اکنون بنا به دعوت آموزشگاه موسیقی برومند، روز شنبه اول تیر ۹۸ ساعت ۱۸، یک کارگاه رایگان برگزار می کند تا پاسخی کلی به پرسش های فوق دهد.

از روزهای گذشته…

آوه ماریا از شوبرت

آوه ماریا از شوبرت

شوبرت علاقه بسیاری به آواز داشت و بسیاری از کارهای زیبای آوازی خود را در نوجوانی تصنیف کرد. او عاشق اشعار گوته بود و اولین کار آوازی خود را در هفده سالگی بنام «Gretchen am sponnarade» ساخت.
رهبری: شایعات از طرف رقبای من بوجود می آیند

رهبری: شایعات از طرف رقبای من بوجود می آیند

این حرف بسیار دروغ و کذبی بوده که زده اند… من زمانی یک هدیه از مادرم دریافت کردم که او آنرا از یک دست فروش کنار خیابان خریده بود که یک نماد مصری است به نام قدرت که در ایران هم وجود دارد، شاید از دور شبیه به صلیب به نظر برسد. این سمبل قدرت است که روی آن یک سنگ سیاه وجود دارد و من بیشتر از بیست و چند سال است که این نماد را دارم و مخصوصا پس از درگذشت مادرم همیشه آنرا بیرون نگه داشته ام ولی در این سالها تا حالا کسی در خارج از کشور فکر نکرده که من مسیحی شده ام!
موسیقی پست مدرن (III)

موسیقی پست مدرن (III)

در اواخر سال‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰، تعدادی از سبک‌ها، تحت تاثیر موسیقی پاپ قرار گرفتند و شرایط پست مدرن شروع به شکل‌گیری و سبک‌های موجود شروع به ترکیب عناصر پست مدرن کردند. موسیقی عوامانه، «جاز»، «ریتم اند بلوز» و «راک اند رول» اولیه، نه تنها به‌وسیله‌ی تکنولوژی جدید بلکه به‌طور اساسی توسط شیوه‌ی متفاوتی از فن‌‌آوری ضبط شروع به شکل‌گیری کردند. به‌جای تلاش برای نیل به یک صدای سه بعدی شفاف به پیروی از تجارب حاصل از کنسرت، آواها در ضبط به طور فزاینده‌ای مورد توجه واقع شد و باقی اصوات، به صورت دیواری پشت تراک اصلی قرار گرفتند.
بالاد – قسمت دوم

بالاد – قسمت دوم

سنت سرودن ترانه های داستانی درباره وقایع و شخصیتهای روز، هنوز هم ادامه دارد و کمتر پیش می آید که یک واقعه با جذابیت عمومی از چشم تیزبین سرایندگان تصنیف دور بماند.
میکرو تونالیته (I)

میکرو تونالیته (I)

با شروع قرن ۲۰ دنیای موسیقی شاهد تحولات چشمگیر در مسیر خود بوده است. دنیای پیچیده این قرن بی شک نیازمند بیان موسیقایی بود که شاخص عصر خود بوده و محدود به گام ها و فواصل مرسوم نباشد.
داستی اسپرینگفیلد (I)

داستی اسپرینگفیلد (I)

داستی اسپرینگفیلد (Dusty Springfield) بزرگترین بانوی خواننده پاپ بریتانیا و یکی از بهترین خوانندگان سفیدپوست موسیقی سول soul دوران خود بود. او ترانه های خود را به شیوه ای مثال زدنی و با صدایی سرشار از احساسات اجرا میکرد و طنین صدایش تا چندین دهه در آثار متعددش شنیده میشد. موسیقی او به طور مداوم دگرگون شد و این دگردیسی به شیوه ای چنان قوی و خالص انجام میگرفت که در میان هیچ یک از هم عصران وی دیده نمیشد.
کاربرد مثلث در موسیقی

کاربرد مثلث در موسیقی

مثلث از ابتدایی ترین اشکال هندسی بوده که انسانها در هنر از آن استفاده میکردند، بدون شک اولین نوع از انواع مثلث هم که در هنر از آن استفاده شده مثلث متساول الاضلاع بوده است. اهرام مصر نمونه بسیاری قدیمی (حدود ۲۸۰۰ سال پیش از میلاد) از کاربری مثلت در هنر معماری قدیم بوده است. نمونه های دیگر از استفاده از مثلث در هنر تمدن های قدیم را می تواند در کاشی کاری های دیواره معابد Pompeii در نپال نیز مشاهده کرد.
هفزیباه منوهین، نابغه پیانو (II)

هفزیباه منوهین، نابغه پیانو (II)

در سال ۱۹۶۲ او و یهودی، سفرهای شان را برای دادن کنسرت در استرالیا ادامه دادند و جشنواره ارکسترای منوهین: در آمریکا و کانادا در سال ۱۹۶۷ و استرالیا در سال ۱۹۷۰ و ۱۹۷۵٫ در ۱۹۷۷ او عضو شورای داوری اولین مسابقه بین المللی پیانو در سیدنی بود. همان سال در ملبورن، در کنسرتی که او می نواخت، پسرش دکتر مارستون نیکولاس اولین اجرای خود را به عنوان، چلیست (cellist)، داشت.
نگاهی گذرا به کتاب‌های آموزش هارمونی <br>متنشر شده در سال‌های اخیر (۸۹-۸۳) قسمت سوم

نگاهی گذرا به کتاب‌های آموزش هارمونی
متنشر شده در سال‌های اخیر (۸۹-۸۳) قسمت سوم

کتاب‌های نام‌برده به غیر از یکی همگی ترجمه است، بنابراین کیفیت ترجمه‌ نیز می‌تواند یکی از عوامل مقایسه باشد. هر چند این موضوع دقیقا جزیی از کیفیت مطلب را تشکیل نمی‌دهد، اما چون خوانندگان فارسی زبان (احتمالا) تنها از طریق همین ترجمه‌ها به کتاب دسترسی دارند، باید آن را نیز بررسی کرد.
در باب متافیزیک موسیقی (II)

در باب متافیزیک موسیقی (II)

الفاظ برای موسیقی چیزی اضافی و بیگانه اند و چنین می مانند، چون تاثیر اصوات به طرز غیر قابل مقایسه ای نیرومند تر، پایدارتر و سریع تر از تاثیر الفاظ است. از این رو، هنگامی که الفاظ نیز در موسیقی وارد می شوند، صرفا باید موقعیتی کاملا تبعی را اشغال کنند و خود را به طور کامل با موسیقی تطبیق دهند. اما وقتی که یک قطعه موسیقی برای یک شعر خاص و لذا برای نغمات یا اشعار اپرا ساخته می شود، این رابطه جریان عکس پیدا می کند.