گاه های گمشده (V)

در اینجا نکته ای راجع به ارتباط بین گوشه های عراق افشاری و دوگاه بیات ترک قابل ذکر است. این دو گوشه از متعلقات شور در شروع شباهت های اندکی دارند. این شباهت هر چند اندک موجب شده تا استاد فرامرز پایور در اجراهای خود، در شروع دوگاه اشاراتی به عراق افشاری داشته باشند.

audio file گوشه دوگاه را با سنتور استاد فرامرز پایور بشنوید

کنکاشی در خصوصیات پنجگاه
پنجگاه، در ردیف های ثبت شده امروزی، یک گوشه در دستگاه راست پنجگاه است. با انتخاب دستگاه راست پنجگاه فا به عنوان مبنا، نت پایان (و شاهد) این گوشه درجه پنجم (فاصله پنجم درست) دستگاه راست پنجگاه (نت دو) است و معمولا به گوشه سپهر متصل می گردد که برای اتصال به این گوشه روی درجه دوم خود (نت ر) می ایستد. در کل گوشه پنجگاه شباهت قابل توجهی با دستگاه نوا دارد.

در مورد شروع این گوشه از درجه پنجم دستگاه راست پنجگاه، نکته ای که مرتضی حنانه به آن اشاره می کند قابل تامل است: «…راست قدیمی دارای دو شعبه بوده است که یکی مبرقع و دیگر چون از درجه پنجم گام راست شروع می شده است آن را پنجگاه نامیده اند.» (صفحه ۹۲)

دو نکته از دیدگاه های مرتضی حنانه
۱) تقدم و تاخر: مرتضی حنانه در صفحه ۱۳ کتاب خود، یافتن «یک ارتباط منطقی و تئوریک بر حسب حق تقدم و تاخر بین تمام گام ها و مدها» را انگیزه اصلی تحقیقات خود عنوان می کند. وی در ادامه با اشاره به شماره های ترتیبی سه گاه ، چهارگاه و پنجگاه بیان می کند که این اعداد «به سادگی منظور قرار گرفتن چیزی را در مراحل مختلف سوم و چهارم و پنجم به ما تفهیم [می]کند.» (صفحه ۵۵) با این توضیح مرتضی حنانه به جستجوی یگاه و دوگاه در موسیقی ایرانی می پردازد. وی دستگاه ماهور را به عنوان یگاه و دستگاه شور را به عنوان دو گاه معرفی می کند.

۲) نت برجسته: مرتضی حنانه با توجه به شروع سه گاه، چهارگاه، شور (دوگاه) و ماهور (یگاه)، سیم آزاد سل در سازها را به عنوان نت برجسته معرفی می کند.

در ادامه این نکات به تفصیل مورد کنکاش قرار خواهند گرفت. در ابتدا خصوصیات ماهور و شور (به عنوان یگاه و دوگاه در مطالعات مرتضی حنانه) بررسی شده است.

کنکاشی در خصوصیات ماهور
ماهور یکی از دستگاه های موسیقی ایرانی است که از لحاظ حجم مطالب، یکی از گسترده ترین دستگاه هاست. معمولا در شروع ماهور، بعد از تاکیداتی بر روی نت پایان (برای مثال نت فا)، با یک سری جملات پایین رونده و با افتادگی و سقوط تدریجی بر روی یک فاصله چهارم پایین تر از نت پایان (نت دو) یک مکث کوتاه صورت می گیرد و پس از آن با اجرای جملاتی بالارونده دوباره به نت پایان وصل شده و پس از آن درآمد با اجرای جملاتی در محدوده یک سوم بزرگ بالاتر از نت پایان (نت لا) ادامه پیدا می کند. قابل ذکر است در شکل زیر نمایان حقیقی یک هنگام بم تر نمایش داده شده است. به عبارت دیگر در انتهای ماهور، مضراب بال کبوتر با نت دوی بالای نت پایان (درجه پنجم) نواخته می شود.

یک دیدگاه

  • پادرا
    ارسال شده در دی ۱۰, ۱۳۹۵ در ۱:۱۱ ب.ظ

    ممنون از صفحه خوبتون .
    بسیار لذت بردم دیدم کتابهای استاد حنانه مورد بررسی شما قرار گرفته .
    من بعد از خوندن کتاب گامهای گمشده ایشون متوجه شدم که چه منبع عظیمی از دانش رو بلد نبودم و چقدر حیف میشه اگر این مفاهیم رو زنده نکنیم

    پاینده باشید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گزارشی از دومین نشست «نقدِ نقد» (V)

فیاض ادامه داد: من به روشنی به خاطر دارم که اگر ۳۰ سال پیش می‌گفتیم که فلانی نقد می‌کند، معنی‌اش این بود که فلانی با چیزی مخالفت می‌کند ولی در ذهن حداقل بنده و فکر می‌کنم شمار بسیار زیادی از دوستانی که در آذر ۱۳۹۷ زندگی می‌کنند منتقد کسی نیست که ایراد بگیرد. این جا یک رویداد همزمانی را شاهد هستیم. یعنی ما همزمان دوستانی را داریم که در زمانی زندگی کرده‌اند که نقد عبارت بوده است از موضع‌گیری مخالف با یک موضوع و بعد به مرور با کنش‌های نسل‌های دیگری معانی دیگری پیدا کرده است و این از جمله جاهایی است که من شکاف نسلی را می‌بینم. اگر به خیلی از عزیزانی که مثلا ممکن است ۲۰ سال از من بزرگ‌تر باشند بگوییم قرار است نقد شوید با نوعی جبهه‌گیری آن‌ها مواجه می‌شویم، چون فکر می‌کنند منتقد به معنی مخالف است.

یادداشتی بر مجموعه کنسرت‌های «چندشب عود»

شاید اگر با چند جابه‌جایی یا اضافه‌کردن شب چهارم، اجرای نوازندگانی همچون حمید خوانساری، شهرام غلامی، مریم خدابخش، سیاوش روشن و امیرفرهنگ اسکندری و… را در چنین برنامه‌ای می‌شنیدیم، می‌شد سنجه‌های دقیق‌تری از عیار عودنوازیِ امروز ایران بدست داد. با اینحال آنچه در این سه شب رخ داد چنین بود:

از روزهای گذشته…

ملازم: پیانوهای دیجیتال کمک زیادی به هنرجویان تازه کار کرده است

ملازم: پیانوهای دیجیتال کمک زیادی به هنرجویان تازه کار کرده است

مرداد ماه امسال بزرگترین نمایشگاه پیانو در تهران توسط گالری پیانوی باربد، از ۱۹ تا ۲۷ مردادماه از ساعت ۱۴ تا ۲۳ در مجتمع مگامال شهرک اکباتان برگزار شد. مدیریت این نمایشگاه را محمد ملازم مدیر مجموعه باربد به عهده داشت. امروز گفتگویی با محمد ملازم را می خوانیم.
فروغ بی پایان

فروغ بی پایان

او موسیقی را با نواختن drums شروع کرد با یافتن استعداد خوانندگی در خود شروع به نواختن گیتار و به تدریج سازهای دیگر مانند پیانو نمود. روایات حاکی از اینست که نواختن ساز را بدون استاد آموخته و شعر گفتن را از پدرش به ارث برده بود. از سال ۴۶ با ایجاد گروه های کوچک موسیقی با خواندن موزیکهای غربی بخصوص بلوز وارد عرصه هنر شد (او از مریدان ری چالرز بود).
لیپت: تجربه خوانندگی در کر مفید است

لیپت: تجربه خوانندگی در کر مفید است

یک مس موزار و اپرای موزار تفاوتشان از دید غیر موسیقایی تنها در مذهبی بودن و نبودنشان است و از نظر تاریخی هر دو اثر مربوط به یکدوره هستند و آهنگسازشان هم یکی است ولی از نظر موسیقایی تفاوت این دو استیل را باید در نوع رنگ آمیزی، خوانش و … نشان دهیم؛ پس حتی دو اثر مربوط به یک آهنگساز هم باید با مختصات مشخص شده برای آن اثر خاص اجرا شود.
هنر و موسیقی انسان نئاندرتال (II)

هنر و موسیقی انسان نئاندرتال (II)

هنر انسان نئاندرتال بخشی از هنر دوران پارینه سنگی است که سرآغاز آفرینش های هنری می باشد. آثار هنری این دوران به جز موارد معدود در آسیا (مثلا در نزدیک دریاچه بایکال) اکثرا در اروپا مشاهده می شود. اسپانیا و فرانسه بیشترین شواهد را در خود نهفته دارند. تقریبا به طور قاطع می توان گفت که کانونهای بزرگ دیگری نیز وجود داشته اند ولی به دلیل مصرف مواد بی دوام هیچ مدرکی از آنها وجود ندارد.
هم‌صدایی لحظه‌ها (I)

هم‌صدایی لحظه‌ها (I)

«در این مورد [برخورد با مانعی مانند دیوار که نتوانم از آن بگذرم]، زندگیم را وقف کوبیدن سر به آن دیوار خواهم کرد.» (۱) این واژه‌ها روحیات هنرمندی را به استعاره‌ای از زبان خودش توصیف می‌کند، که جهان موسیقی شکسته شدن بسیاری از مرزهایش را به‌دست او تجربه کرد. گویی با این استعاره، سرنوشت شصت سال آینده‌ی هنرمند، آبستن سر کوبیدن به کرانه‌های نپیموده‌ی موسیقی شد
کنسرت گیتار کلاسیک نوید زندآوه

کنسرت گیتار کلاسیک نوید زندآوه

نوید زندآوه گیتاریست تهرانی، همواره از سال ۱۳۸۴ اجراهایی را در سالن های مطرح تهران برگزار کرده که با استقبال خوبی رو برو شده است. وی اولین اجرای خود را در باشگاه دانشجویان دانشگاه تهران اجرا کرد و اولین رسیتال رسمی خود را در سال ۱۳۸۵ در تالار فارابی دانشگاه هنر برگزار کرد که با استقبال بی نظیری روبرو شد.
مردان حرفه ای آواز ایران (IV)

مردان حرفه ای آواز ایران (IV)

ما دنیایی پر ازدحام را چرخیده ایم. دنیایی سرشار از تراژدی های تودرتو و طبیعت همه ی ما را یک جا بلعیده است. گاه یادآوری می کند که به زیستن ادامه دهیم. از نو ببینیم، بشنویم و بخندیم! پس ناگزیر به ماندن ایم. با فراز و نشیب اش، درد و رنج وَ شادی های کوتاه و دل انگیز وَ رنگ های محصور کننده اش.
برنامه های موسیقی خرداد ماه فرهنگسرای ارسباران

برنامه های موسیقی خرداد ماه فرهنگسرای ارسباران

فرهنگسرای ارسباران در خرداد ماه امسال با مدیریت موسیقی شهرام صارمی، برنامه های متنوعی را در حوزه موسیقی برگزار می کند که اولین آن «بررسی آثار محمد سعید شریفیان» بود و دومین برنامه «ضرب اصول، نقد فعالیت خانه موسیقی» بود که البته برنامه دوم به دستور مدیریت سازمان فرهنگی و هنری شهرداری تهران به اجرا نرسید. برنامه های سوم و چهارم فرهنگسرای ارسباران را در ادامه می خوانید:
نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (I)

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (I)

جامعه شناسان همواره به موسیقی به عنوان یکی از انتزاعی ترین هنرها در دوره های مختلف از تحول پژوهش جامعه شناختی نگاه های متفاوتی داشته اند. برای جامعه شناسان مطالعه کارکردهای موسیقی در جهت ایجاد هویت و تلاش برای داخل شدن در زندگی فرهنگی جامعه، موسیقی و سیاست مقاومت در برابر قدرت، مصرف موسیقی و بازتولید جایگاههای طبقاتی، الگوی توزیع اجتماعی مصرف موسیقی و مدیریت احساسات عمومی و… بسیار اهمیت داشته است.
هنوز هم برای یادگیری ساز جدید دیر نیست (II)

هنوز هم برای یادگیری ساز جدید دیر نیست (II)

مندلسون از موتسارت تاثیر پذیرفته و ما نیز بعضی از آثار موتسارت را به طور منظم هر جمعه اجرا می کنیم. موتسارت خود یک ویلنیست بزرگ بوده که در نامه ای پدرش به او گفته: ”تو می توانی یکی از بزرگترین ویلنیست های اروپا باشی” و گمان می کنم او به حقیقت اینطور بود… اما نوازنندگی ویلن را رها کرد. من عاشق نواختن آثار وی هستم اگرچه عقیده دارم نوازنده هر سازی احتمال می رود عقیده داشته باشد که موتسارت بهترین قطعه را برای آن ساز نوشته است. چیزی که درباره آهنگسازی موتسارت برای من حیرت آور است؛ گویی قطعه را برای خوانندگی نوشته است، تمام آثار وی برای ویلن بسیار عالی تنظیم شده اند، محدودیتهای این ساز هیچ مانعی برای آهنگساز نداشته است.