گاه های گمشده (V)

در اینجا نکته ای راجع به ارتباط بین گوشه های عراق افشاری و دوگاه بیات ترک قابل ذکر است. این دو گوشه از متعلقات شور در شروع شباهت های اندکی دارند. این شباهت هر چند اندک موجب شده تا استاد فرامرز پایور در اجراهای خود، در شروع دوگاه اشاراتی به عراق افشاری داشته باشند.

audio file گوشه دوگاه را با سنتور استاد فرامرز پایور بشنوید

کنکاشی در خصوصیات پنجگاه
پنجگاه، در ردیف های ثبت شده امروزی، یک گوشه در دستگاه راست پنجگاه است. با انتخاب دستگاه راست پنجگاه فا به عنوان مبنا، نت پایان (و شاهد) این گوشه درجه پنجم (فاصله پنجم درست) دستگاه راست پنجگاه (نت دو) است و معمولا به گوشه سپهر متصل می گردد که برای اتصال به این گوشه روی درجه دوم خود (نت ر) می ایستد. در کل گوشه پنجگاه شباهت قابل توجهی با دستگاه نوا دارد.

در مورد شروع این گوشه از درجه پنجم دستگاه راست پنجگاه، نکته ای که مرتضی حنانه به آن اشاره می کند قابل تامل است: «…راست قدیمی دارای دو شعبه بوده است که یکی مبرقع و دیگر چون از درجه پنجم گام راست شروع می شده است آن را پنجگاه نامیده اند.» (صفحه ۹۲)

دو نکته از دیدگاه های مرتضی حنانه
۱) تقدم و تاخر: مرتضی حنانه در صفحه ۱۳ کتاب خود، یافتن «یک ارتباط منطقی و تئوریک بر حسب حق تقدم و تاخر بین تمام گام ها و مدها» را انگیزه اصلی تحقیقات خود عنوان می کند. وی در ادامه با اشاره به شماره های ترتیبی سه گاه ، چهارگاه و پنجگاه بیان می کند که این اعداد «به سادگی منظور قرار گرفتن چیزی را در مراحل مختلف سوم و چهارم و پنجم به ما تفهیم [می]کند.» (صفحه ۵۵) با این توضیح مرتضی حنانه به جستجوی یگاه و دوگاه در موسیقی ایرانی می پردازد. وی دستگاه ماهور را به عنوان یگاه و دستگاه شور را به عنوان دو گاه معرفی می کند.

۲) نت برجسته: مرتضی حنانه با توجه به شروع سه گاه، چهارگاه، شور (دوگاه) و ماهور (یگاه)، سیم آزاد سل در سازها را به عنوان نت برجسته معرفی می کند.

در ادامه این نکات به تفصیل مورد کنکاش قرار خواهند گرفت. در ابتدا خصوصیات ماهور و شور (به عنوان یگاه و دوگاه در مطالعات مرتضی حنانه) بررسی شده است.

کنکاشی در خصوصیات ماهور
ماهور یکی از دستگاه های موسیقی ایرانی است که از لحاظ حجم مطالب، یکی از گسترده ترین دستگاه هاست. معمولا در شروع ماهور، بعد از تاکیداتی بر روی نت پایان (برای مثال نت فا)، با یک سری جملات پایین رونده و با افتادگی و سقوط تدریجی بر روی یک فاصله چهارم پایین تر از نت پایان (نت دو) یک مکث کوتاه صورت می گیرد و پس از آن با اجرای جملاتی بالارونده دوباره به نت پایان وصل شده و پس از آن درآمد با اجرای جملاتی در محدوده یک سوم بزرگ بالاتر از نت پایان (نت لا) ادامه پیدا می کند. قابل ذکر است در شکل زیر نمایان حقیقی یک هنگام بم تر نمایش داده شده است. به عبارت دیگر در انتهای ماهور، مضراب بال کبوتر با نت دوی بالای نت پایان (درجه پنجم) نواخته می شود.

یک دیدگاه

  • پادرا
    ارسال شده در دی ۱۰, ۱۳۹۵ در ۱:۱۱ ب.ظ

    ممنون از صفحه خوبتون .
    بسیار لذت بردم دیدم کتابهای استاد حنانه مورد بررسی شما قرار گرفته .
    من بعد از خوندن کتاب گامهای گمشده ایشون متوجه شدم که چه منبع عظیمی از دانش رو بلد نبودم و چقدر حیف میشه اگر این مفاهیم رو زنده نکنیم

    پاینده باشید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نوائی: ما به دنبال رقابت سالم هستیم

با خانم موحد در این خصوص مشورت کردیم و حتی من پیشنهاد کردم که این کر فلوت از دامان انجمن فلوت بیرون بیاید چون اکثر اعضا مشترک هستند اما خانم دکتر موافقت نکردند گفتند که بهتر است که هرکدام از سازمان ها به طور جداگانه کار کنند ولی بچه ها هم خیلی از این ایده استقبال کردند و همانجا سازهایمان را باز کردیم و دو سه تا قطعه ای که من با خودم داشتم اتفاقی، تمرین کردیم و آن اولین جلسه ای بود که کر فلوت در منزل خانم دکتر موحد تمرین کرد و در آنجا حدود پانزده شانزده نفر بودیم، وقتی که باهم تمرین کردیم من به آنها گفتم که معمولا یک چنین کاری را نمی توان بدون رهبر انجام داد.

روی دانوب زیبای آبی (II)

یوهان اشتراوس این والس را کـه اصـلا بـرای آواز جمعی‌ و ارکستر‌ نوشته بود و به «انجمن خـوانندگان ویـن‌» تقدیم‌ کرد و آنها‌ در‌ ۱۵‌ فوریه ۱۸۶۷ در تالار‌ دیانا (محل امروز دیاناباد) {این اثر را} به‌ اجرا در آوردند. مـتن اشـعار آن را افسر پلیس یوزف وایل‌‌ سـاخته‌ و بـا این مـطلب شـروع مـی‌شد:

از روزهای گذشته…

بهترین های Jazz در این هفته

بهترین های Jazz در این هفته

دومین ترانه به نام Dance Me To The End Of Love از آلبوم Careless Love با صدای مادلین پرو Madeleine Peyroux (نام فامیل او مانند کشور پرو تلفظ میشود) خواننده جوان آمریکایی است، مادلین پرو را بیلی هالیدی سالهای نود نامیده اند.
پس غذای عاشقان آمد سماع

پس غذای عاشقان آمد سماع

حجه الاسلام، ابو حامد، امام محمد غزّالی از دانشمندان و متفکران بزرگ اسلام بود که ولادتش را در سال ۴۵۰هـ . ق گفته‌، وفاتش را به سال ۵۰۵ هـ . ق ثبت کرده‌اند. در بخش طابران طوس از مادر بزاد و در همان جا دیده بر هم نهاد. غزّالی به پندار بیشماری از اندیشه ورزان شرق و غرب از بزرگان و نوادرِ علوم اسلامی بود که با نگاهی ژرف و دقتی کم نظیر در عالم اسلام به بازنگری و نگاه نو در متن دین پرداخت و به بیان خودش توانست « از حضیض و پستی تقلید به اوج استبصار و اجتهاد » بال بگشاید.
پروژه ساخت ویلن “کانون” (V)

پروژه ساخت ویلن “کانون” (V)

مجددا تایید شد، در را باز کردند، وارد اتاق شدم و در بسته شد. بدون اتلاف وقت ابزار و لوازم مورد نیاز را آماده کرده و زوایای لازم را برای عکس برداری دقیق انتخاب و در ذهن مراحل بعدی کار را طبقه بندی می نمودم تا که لحظه ایی پایمال نگردد.
مقصد خودِ راه می تواند باشد (I)

مقصد خودِ راه می تواند باشد (I)

بعد از توقفی یکساله بالاخره ارکستر ملی با تشکیلاتی جدید فعالیت خود را آغاز کرد. درباره دلایل توقف ارکستر ملی سال گذشته، شایعات بسیاری مطرح شد ولی هیچکدام به طور رسمی از طرف دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد و همچنین رهبر و در واقع پدر معنوی ارکستر ملی، فرهاد فخرالدینی تایید نشد؛ فخرالدینی در مدت این یکسال ترجیح داد سکوت کند.
حضور بانوان در جامعه ی موسیقی ایران (II)

حضور بانوان در جامعه ی موسیقی ایران (II)

اولین ارکستر غیر مدرسه ای ایران با رعایت استانداردهای بین المللی، ارکستر سمفونیک بلدیه به رهبری غلامحسین مین باشیان است که بعضی از افراد به اشتباه، این ارکستر را ارکستر سمفونیک تهران می خوانند؛ فعالیت این ارکستر به شکل مستقل کوتاه بوده و به سرعت این ارکستر به هنرستان عالی موسیقی منتقل می شود.
فقط تصور کن! (IV)

فقط تصور کن! (IV)

موسیقی بیتل ها عین تناقض بود: تلفیقی بی بدیل از شور و هیجان، نوآوری و در عین حال جدیت. شعرهای بیتل ها با محتوا بود، اما در عین حال شوری در شنونده ایجاد می کرد که پلیس مجبور می شد هربار برای حفظ امنیت اعضای گروه و تماشاگران تدابیر امنیتی خاصی را در نظر بگیرد.
تارا کمانگر، پیانونوازی از دیار هاروارد (II)

تارا کمانگر، پیانونوازی از دیار هاروارد (II)

دیدیم تارا کمانگر پیانیست و ویولونیستی است جهانی، فارغ‌التحصیل از هاروارد. تارا در بسیاری کنسرتهای موفق در سراسر دنیا آثار موسیقی کلاسیک را اجرا کرده، از باخ تا امین‌الله حسین. اما برنامه‌هایی که تارا اخیرا با محسن نامجو و کیوسک داشته مصاحبه کننده را برآن داشته در مورد حدود و ثغور موسیقی کلاسیک و پاپ از تارا بپرسد. در قسمت اول تارا مقدمه‌ای پرداخت در این باب، و اینک باقی داستان.
فراخوان جشنواره موسیقی شمسه

فراخوان جشنواره موسیقی شمسه

جشنواره شمسه به همت شهرداری تهران در بخشهای مختلف هنری فرخوان خود را منتشر کرده است؛ این دومین جشنواره شمسه است که سال گذشته اولین تجربه اجرایی خود را به روی صحنه برد. متن فراخوان به شرح زیر است:
موسیقی آفریقای جنوبی (VI)

موسیقی آفریقای جنوبی (VI)

اجرای موسیقی، جز حتی در سالهای سرکوبی شدید، در آفریقای جنوبی نیز ادامه داشت و گروه هایی مانند پیشگامان جز آفریقای جنوبی (African Jazz Pioneers) و خوانندگانی مانند ابیگیل کوبکا (Abigail Kubheka) و تاندی کلاسن (Thandi Klaasen) بودند که سنت جز ماباکانگا را زنده نگه داشتند که خود باعث حفظ جان بخشین به محله سوفیا تاون شد. موزیسین های جز کیپ مانند بیزیل کوئتزی و رابی جنسن و هتپ ادریس گلتا (Hotep Idris Galeta) به گسترش سبک واگیردار کیپ ادامه دادند.
فراکتال و کاربرد آن در موسیقی (II)

فراکتال و کاربرد آن در موسیقی (II)

مندلبرت، پدر هندسه ی فراکتالی، فراکتال را بدین صورت تعریف میکند: “یک شکل فراکتالی مجموعه ای از اشکال در هم پیچیده و مجزاست بطوریکه اگر یک قطعه از آن را بزرگ کنیم، شکل حاصل همانند شکل نخستین در خواهد آمد و همچنین با احتمالی اندک بدشکل و بیریخت خواهد شد”