گاه های گمشده (VII)

در مورد نحوه انتخاب نت برجسته توسط مرتضی حنانه دو سوال به ذهن متبادر می شود:
۱) چرا نت پایان دستگاه ها بر اساس ردیف های موجود انتخاب نشده است؟ برای مثال در ردیف هفت دستگاه موسیقی ایرانی (که مرتضی حنانه به عنوان منبع خود در «به دست آوردن علامات ترکیبی و عرضی موسیقی امروز ایران» به آن استناد کرده است (صفحه ۱۵۷)) ماهور دو، شور سل، سه گاه می کرن و چهارگاه دو ارائه شده است.

از این گذشته در دستگاه های موسیقی با توجه به دسته بندی راست کوک و چپ کوک، برای ویلن و کمانچه ماهور سل، شور لا، سه گاه سی کرن و چهارگاه ر و برای دیگر سازها ماهور فا، شور سل، سه گاه لاکرن و چهارگاه دو به عنوان راست کوک معرفی شده اند. به عبارت دیگر در دسته بندی امروز موسیقی ایرانی نت پایان سه گاه و چهارگاه با هم یک سوم خنثی فاصله دارند. این امر در طراحی و سیستم فواصل سازها نیز در نظر گرفته شده است.

۲) چرا در دستگاه های شور و چهارگاه نت برجسته در درجه ای کم اهمیت قرار می گیرد؟ در صورتی که نتی که به نام «نت برجسته» شناخته می شود، باید در نغمات نقشی برجسته و اساسی داشته باشد.

با توجه به نکات فوق می توان گفت، «نت برجسته» ای که مرتضی حنانه معرفی می کند تا حدی موضوعی مصنوعی (و یا الصاقی) است.

در ادامه مرتضی حنانه با اشاره به «سقوط تدریجی […] انگاره درآمد ماهور […] که به سمت نتهای بم تر از شاهد (دانگ دوم به طور معکوس) نزول می کند و […] در آن دوره از ماهور گسترش می یابد» (صفحه ۸۵) نت نمایان حقیقی تحتانی (یا به تعبیر مرتضی حنانه ایست تحتانی) یعنی نت دو در ماهور فا را به نام «نت برجسته پایه» معرفی می کند.

وی این توقف را به مثابه «اشاره به شاهد گامی دیگر» تعبیر می کند. (صفحه ۸۶). در اینجا «نت برجسته پایه» موجب روبرو شدن با نکته جالبی می شود:
در دستگاه های موسیقی ایرانی محدوده اجرای جملات پایین رونده در محدوده یک هنگام، به نت نمایان دستگاه (یا یک هنگام بم تر) محدود می شود. پس برای رفع معضلی که در نام گذاری نمایان حقیقی دستگاه ها و خلط موضوع با دومینانت وجود دارد با استناد به مطالعات مرتضی حنانه می توان این نت را «نت برجسته» نامید.

یک تطبیق
با توجه به نت های ارائه شده در توضیح سیر جملات درآمد دستگاه های موسیقی، مشاهده می شود که در این درآمدها جملات به طور جداگانه در دو محدوده پایین نت پایان و بالای نت پایان اجرا می شوند. نکته جالب در این چهار دستگاه تکرار و برابر بودن فواصل بالا و پایین نت پایان است. بنابراین می توان گفت که گام هشت نتی این دستگاها از یک چهارم درست + یک پرده + یک چهارم درست (ذی الاربع + طنینی + ذی الاربع) تشکیل شده است که فواصل بین هر چهار نت تشکیل دهنده دو دانگ (ذی الاربع) با هم برابر است. از این رو کلیه حالات ایجاد یک دانگ در موسیقی ایرانی به شرح ذیل در نظر گرفته می شود (فواصل به ترتیب از راست به چپ می باشند).
۱) ط + ط + بـ : درآمد ماهور
۲) بـ + ط + ط : مقام وصال (جرجانی) یا مد فریژین قرون وسطی
۳) ط + بـ + ط : مقام معشوق (جرجانی)، با در نظر نگرفتن متغیر همان گشایش ماهور است.
۴) ط + جـ + جـ : مقام بیضا (جرجانی)، با در نظر نگرفتن متغیر همان عراق افشاری است.
۵) جـ + جـ + ط: درآمد شور (مقام محیر (جرجانی))
۶) جـ + ط + جـ : درآمد سه گاه
۷) جـ + جـ بـ + بـ : درآمد چهارگاه

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«نغمه های گمشده» به انتشار رسید

«نغمه های گمشده» مجموعه ۱۸ قطعه برای گیتار کلاسیک شامل ۱۴ اثر سولو و چهار قطعه کوارتت است که با همکاری پیمان شیرالی نوازنده و آهنگساز ایرانی و آسونتو جیاسکو نوازنده و آهنگساز ایتالیایی تهیه شده است.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (IV)

غیر از یک نفر از تنظیم‌کننده‌های جوان که پاسخ برخی از پرسش‌های ذهنی من را داشت و اتفاقاً چون ارتباط خوبی با یکی از آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌زمان با واروژان دارد، پیشنهاد کرد که برای رسیدن به بهترین اطلاعات باید به آهنگ‌سازان پیشکسوت و هم‌دوره‌ی واروژان مراجعه کنم؛ ولی چون مطمئن بودم در این شماره‌ی ماهنامه‌ی هنر موسیقی حتماً همکاران نویسنده سراغ استادانی چون «ناصر چشم‌آذر» خواهند رفت و ممکن است مطلب من دچار معضل دوباره‌کاری و موازی‌کاری با مطلب نویسنده‌ای دیگر شود، از این کار پرهیز کردم.

از روزهای گذشته…

لئوش یاناچک (III)

لئوش یاناچک (III)

همکاری وی در سال ۱۹۰۶ با شاعر چک، پتر بزروک (Petr Bezruč) ساختن چندین قطعه کر را بر اساس اشعار بزروک به همراه داشت. زندگی یاناچک در اولین دهه قرن بیستم به دلیل مشکلات شخصی و حرفه ایش بسیار پیچیده بود. وی آرزو داشت در پراگ به عنوان هنرمندی عضو آنجا پذیرفته شود، او چندین اثرش را از بین برد و بسیاری را ناتمام باقی گذارد.
شناخت کالبد گوشه‌ها (IV)

شناخت کالبد گوشه‌ها (IV)

این نگاه جزءنگر به درون گوشه‌ها پیش از طلایی هم وجود داشته است اما تا پیش از او جایی در متن‌های آموزشی نمود نمی‌یافت. نمود اصلی‌اش در عمل موسیقایی نوازندگان استاد، به صورت جمله‌بندی زیبا و پرانرژی بود یا در مقالات و کتاب‌های موسیقی شناسی. آوردن آنها در یک متن آموزشی رسمی چیزی را که احتمالا از کمی پیش از آن در میان مدرسان سایه‌هایش موجود بود، به سطح آورد (۱۲).
مجله رولینگ استون

مجله رولینگ استون

یکی از مشهورترین مجلات در زمینه موسیقی Rolling Stone میباشد که همیشه در ارائه برترین آهنگ های سال و یا انتخاب برترین ترانه های قرن و غیره در صدر اخبار بوده است. اما جالب است تا بیشتر با این مجله و اهداف آن آشنا شویم، بالاخص مخاطبان ایرانی و رسانه ها که بسیاری از مطالب خبریشان این مجله میباشد. در سال ۱۹۶۷ و در سانفرانسیسکو آمریکا دو نفر به نامهای Jann Wenner و Ralph J. Gleason این مجله را تاسیس نمودند و اصلا اینطور فکر نمیکردند، روزی مجله آنها بعنوان برترین مجله در زمینه موسیقی روز مطرح شود.
مروری بر آلبوم «سایه‌وار»

مروری بر آلبوم «سایه‌وار»

سبک‌شناسیِ سه‌تار همواره دل‌مشغولی شعاری بوده و کندوکاوهایش در این خصوص، زمانی با برگزاری کارگاه‌ها و کنسرت‌های پژوهشی (از اواخر دهه هفتاد) و بعدها در کنار ترجمه‌ی قطعات اغلب ویولونیِ ابوالحسن صبا به زبان سه‌تار، در «شباهنگ» یا «کاروان صبا» و انتشار آوانگاری‌هایشان عینیت یافت.
موسیقی درمانی برای بیماران اسکیزوفرنی

موسیقی درمانی برای بیماران اسکیزوفرنی

بنابر تحقیقات جدید، موسیقی درمانی میتواند بعضی از علایم اسکیزوفرنی را تخفیف داده و بهبود دهد. این پژوهش که در مجله روانپزشکی British Journal of Psychiatry منتشر شده است، اولین موردی است که در آن موسیقی درمانی برای افرادی که دچار اسکیزوفرنی حاد هستند به کار گرفته شده است و توسط محققینی از کالج سلطنتی لندن و درمانگرانی از مرکز سلامت روانی North West London رهبری و اداره میشود.
انتخاب نوع همراهی و رنگ آمیزی بیشتر

انتخاب نوع همراهی و رنگ آمیزی بیشتر

در دو مطلب قبل یعنی “تشخیص تونالیته و انتخاب آکورد” و “نوشتن همراهی برای یک ملودی” بطور خلاصه راجع به تهیه یک ملودی، نوشتن آن، تشخیص تونالیته و بالاخره انتخاب آکورد صحبت کردیم در این قسمت راجع به چند روش ساده که میتوانیم برای آن همراهی بنویسیم صحبت میکنیم.
نگاهی به وضعیت خواننده و خواننده سالاری در موسیقی معاصر ایران (IV)

نگاهی به وضعیت خواننده و خواننده سالاری در موسیقی معاصر ایران (IV)

جای بسی تاسف است که استاد شجریان، هنرمندی با این جایگاه در موسیقی معاصر ما در مصاحبه ای رسمی می گوید: « نوازنده که مهم نیست! مردم به خاطر من می آیند. من با هر کس کار کنم وضعیت همین است چون همه مرا می شناسند!نوازندگان من اگر از سه راه سیروس هم بیایند باز من مهم هستم و مردم مرا می بینند، مرا می شناسند و به خاطر من می آیند.»
بخوانید ارکستر ملی، بشنوید ارکستر ملل

بخوانید ارکستر ملی، بشنوید ارکستر ملل

ارکستر ملی در تاریخهای هفتم و هشتم دی در تالار وحدت تهران به اجرای برنامه پرداخت. با نگاهی به این دو کنسرت ارکستر ملی می خواهم به تبعیضها و بی عدالتیهایی که در عملکرد مسئولین رده بالای موسیقی ست بپردازم.
همگون و ناهمگون (IV)

همگون و ناهمگون (IV)

تفاوت شیوه نقش‌خوانی نقش‌خوانان نسبت به نسل قبل تنها در لحن و بیان حسی است و در سایر زمینه‌ها نقش‌خوانی بدون هیچ کم و کاست و هیچ دخل و تصرف، عیناً مانند نسلهای قبل خوانده و گفته می‌شود. بخشهای غنایی نقش‌خوانی که بسیار محدود، گه‌گاه و اتفاقی است، به حافظه موسیقایی، دانش آوازخوانی، سونوریته، توانایی حنجره و مهارت خواندن بستگی دارد که کاملاً سلیقه‌ای و شهودی است و گاه چندان ادامه می‌یابد و به درازا می‌کشد که به خارج از موضوع نقش‌خوانی می‌کشد. این بخش از موسیقی قالیباف‌خانه‌ای به دلیل عدم تکرار و حسی بودنِ بیش از حد در حافظه‌ها باقی نمی‌ماند و غیرقابل انتقال است.
دیگر هرگز اپرا نخواهم نوشت

دیگر هرگز اپرا نخواهم نوشت

در میان تمام اپراهای روسینی بخصوص آنها که حالت تراژدیک دارند اپرای ویلهم تل (William Tell) از دید علاقمندان به موسیقی و حتی مردم عادی، از جایگاه خاصی برخوردار است، شاید بخاطر داستان معروفی باشد که اپرا بر اساس آن ساخته شده است. داستان مرد آزادیخواه سوئیسی که برای نجات کشورش از زیر سلطه اتریش از هیچ تلاشی دست بر نداشت. روسینی از میان تعداد زیادی از نویسندگان و شعرا که در باره آزادی سوئیس دست به قلم شده بودند از اشعار شیلر (Friedrich von Schiller) برای اپرای خود استفاده کرد.