گفتگوی هارمونیک | Harmony Talk

اصلاح یک گزارش تاریخى درباره علی خان نایب السلطنه (II)

ســلیمان امیر قاسمی می گوید دو پســر داشته حاجی خان و اصغــر تجلی از حاجی خان اطلاعات دقیقی به دســت نیامده اما از اصغر خــان یک صفحه گرامافون از کمپانی هیزمســترزویس به دســت آمده که روی آن نوشته شماره کاتول -۲۱۲۹۰۴-۱۸ AX914 تصنیف رهاب مــرغ دلم. اصغر خان و ویلــن امیرخان. این صفحه مربوط به سال ۱۳۰۶ می باشد که اولین فعالیت این کمپانی در ایران است.

در این مصاحبه نکاتی چند نهفته است:
۱- در زمــان مصاحبه با علی خان نایب الســلطنه – معمار باشی در قید حیات بوده که می گوید حالاست آن شهریه را ایشان به من می دهد.
۲- می گوید امرار معاش من از طرف قاسم خان صور اسرافیل وزیر امور داخله می باشد. قاسم خان صور اســرافیل از ۶ آبان ۱۳۰۲ تا ۲۱ آبان ۱۳۰۴ در کابین ســردار ســپهر (پهلوی اول) وزیر داخله بوده، پس زمان مصاحبه در طی این ۲ سال بوده است.
۳- علی خان نایب الســلطنه می گوید من اکنون ۱۰۴ سال دارم اگر زمان مصاحبه را فاصله ۱۳۰۲-۴ بگیریم تولد علی خان می شود ۱۱۹۸-۱۲۰۰ش و در زمان ضبط صفحات که اولین بار به ســال ۱۲۸۴ش در زمان مظفرالدین شــاه اتفاق افتاده ایشان ۸۴-۸۶ ساله بوده و نکته آنکه به دلیل پیشکسوتی که در میان خوانندگان داشته اولین خواننده ای است که آوازش به ضبط می رسد که مقدم بر همه آوازخوانان بوده و به همین دلیل روح الله خالقی می گوید جناب میرزا حسینقلی به او احترام می گذاشت.
۴- علی خان نایب السلطنه اشاره به موسیقی درمانی از طریق نوازندگی نی می کند. موســیقی درمانی در مناطقی از ایران هنوز
رایج است مثل مراســم زار در دزفول و در برخی ایالات که هنوز رایج است که خود بحثی جداگانه طلب می کند اما موسیقی درمانی
با نوای نی بر اساس ردیف دستگاهی نکته ای بس جالب است.
۵- علی خان نایب الســلطنه استاد عبدالله خان دوامی است، دوامی در مصاحبــه با محمدرضا لطفی به ســال ۱۳۵۳ش می گوید:
اولین بار ایشــان را در محفلی دیدم و شاگرد ایشان شدم و راست پنجگاه را از ایشــان یاد گرفتم که در آن موقع کمتر کســی این
دستگاه را بلد بود.
ســلیمان امیر قاسمی می گوید دو پســر داشته حاجی خان و اصغــر تجلی از حاجی خان اطلاعات دقیقی به دســت نیامده اما از اصغر خــان یک صفحه گرامافون از کمپانی هیزمســترزویس به دســت آمده که روی آن نوشته شماره کاتول -۲۱۲۹۰۴-۱۸ AX914 تصنیف رهاب مــرغ دلم. اصغر خان و ویلــن امیرخان. این صفحه مربوط به سال ۱۳۰۶ می باشد که اولین فعالیت این کمپانی در ایران است.
با توجه به مطالب فوق تاریخ تولد علی خان نایب الســلطنه ۱۱۹۸-۱۲۰۰ و تاریخ فوت به احتمال ۱۳۱۰ش است.

منابع و ماخذ
کتاب سرگذشت موسیقی روح الله خالقی ص ۳۷۲
کتاب حسن مشحون تاریخ موسیقی جلد ۲ص ۶۴۴
روزنامه ناهید به قلم ابراهیم ناهید ۷مهر ماه ۱۳۲۷ش
کتاب گنج سوخته: پژوهشی در موسیقی عهد قاجار اثر فرهنگ رجایی
مجله هنر موسیقی شماره ۲۹ به قلم نگارنده
کلاس دیسکو گرافی صفحات گرامافون امیر منصور دی ماه ۱۳۸۵

 

 

بهروز مبصری

متولد ۱۳۳۶ ساوه
محقق تاریخ موسیقی و نوازنده تار و سه تار

۱ نظر

بیشتر بحث شده است