چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه دوم (I)

تیموتی رایس و محمدرضا آزاده‌فر، سال 2014
تیموتی رایس و محمدرضا آزاده‌فر، سال 2014
در این جلسه به تعاریف مختلف اتنوموزیکولوژی از دیدگاه برجسته ترین نظریه پردازان این رشته و همچنین مکاتب مختلف اتنوموزیکولوژی پرداخته شده است. پیاده سازی و ویرایش این نوشته را نسیم احمدیان نوازنده و اتنوموزیکولوگ انجام داده است.
تعاریف
بر اساس تعاریف ارائه شده توسط تیموتی رایس (Thimoty Rice) در کتاب جدید وی (۲۰۱۴) به نام اتنوموزیکولوژی، یک معرفی بسیار کوتاه (Ethnomusicology a Very Short Introduction)، اتنوموزیکولوژی عبارت است از مطالعۀ این‌که چرا و چگونه نوع بشر «موسیقایی» است. این تعریف، اتنوموزیکولوژی را در بین علوم اجتماعی، انسانی و زیست‌شناختی که مرتبط به طبیعتِ گونۀ انسان [در مقایسه با سایر گونه‌های جان‌داران] است قرار می‌دهد؛ یعنی مطالعۀ انسان در پس‌زمینۀ زیستی، اجتماعی، فرهنگی و هنری با همۀ تنوع‌های وابسته با آن.

عبارت «موسیقایی» در این مفهوم نه به معنای استعداد موسیقی یا توانایی موسیقایی، بلکه به معنای قابلیت‌های عمومی انسان در خلق، اجرا، سازماندهی هوشمندانه، واکنش فیزیکی و حسی و دریافت معنا از «سازماندهیِ انسانیِ اصوات» است. سوال اصلی آن است که چرا و چگونه انسان موسیقایی است. [به دلیل پیچیده بودن بشر به عنوان یک مخلوق اجتماعی و چند بُعدی، پاسخ به این سوال با یک مطالعۀ محدود در یک حوزۀ انسانی میسر نیست] اتنوموزیکولوژیست‌‌ها بر این باور‌اند که هر زمان و هر کجا که نوع بشر موسیقی ساخته و آن موسیقی شنونده داشته است، اتفاق مهمی در آن‌جا به وقوع پیوسته که ارزش مطالعه دارد. بنابر این، با زاویه‌ای دیگر می‌توان اتنوموزیکولوژی را این ‌گونه تعریف کرد «مطالعۀ همۀ موسیقی جهان».

شیوۀ دیگر تعریف اتنوموزیکولوژی آن است که خودِ ترکیب واژۀ اتنوموزیکولوژی را مورد واکاوی قرار دهیم که مرکب از سه جزءِ یونانی است:
• اتنوس ethnos به معنی مردم یک قبیله، ملت یا نژاد [گروه‌های مردم به‌ویژه آن دسته که از فرهنگ مشترکی برخوردار اند]
• موزیکو mousikē به معنی موسیقی
• لوگوس logos به معنی مطالعه

این شیوۀ نگاه بخش مهمی از مفهوم اتنوموزیکولوژی است که یاپ کونست (Jaap Kunst 1891-1960) موسیقی‌شناس هلندی نیز در ۱۹۵۰ در کتاب کوچک خود برای اولین‌بار به شکل اتنو-موزیکولوژی مطرح کرد.

حوزۀ مطالعاتی
از نظر اتنوموزیکولوژیست‌ها تمام فرهنگ‌های جهان از جمله فرهنگ غربی در حوزۀ مطالعاتی این رشته می‌گنجد، لیکن بر اساس باور نانوشته‌ای نزد آنان، اولویت با موسیقی غیرغربی و فولکلور است.

دیدگاه‌های اندیشمندان اولیۀ رشتۀ اتنوموزیکولوژی با دیدگاه‌های امروزی کمی متفاوت به نظر می‌رسد:
• یاپ کونست (Jaap Kunst) بر اهمیت سنت سینه‌ به سینه در اتنوموزیکولوژی اهمیت می‌داد.
• کورت زاکس (Curt Sachs 1881–۱۹۵۹) اولویت مطالعاتی این رشته را مطالعۀ موسیقی فرهنگ‌های بیگانه می‌داند.
• ماریوس اشنایدر (Marius Schneider 1903–۸۲) و ویلارد رودس (Willard Rhodes) این رشته را مخصوص مطالعۀ فرهنگ‌های غیراروپایی می‌دانند.
• کولینسکی (Mieczyslaw Kolinski) محدودیت منطقۀ جغرافیایی برای مطالعات اتنوموزیکولوژی را کافی نمی‌داند، از این رو دیدگاه وی به دیدگاه‌های نوین نزدیک‌تر است.
• آلن مریام (Alan P. Merriam) معتقد است که مقتضیات فنی و حوزۀ دربرگیرندۀ اتنوموزیکولوزی بایستی چنان گسترشی یابد که قادر به مطالعۀ همۀ انواع موسیقی در سطح جهان باشد.
• سیگر (Charles Seeger) معتقد است که در حقیقت واژه مناسب برای کار ما موزیکولوژی است که بی‌جهت توسط محققین موسیقی غرب غصب شده است.

تقسیم بندی آدلر
گیدو آدلر (Guido Adler) از بانیان فصلنامۀ علم موسیقی و استاد تاریخ موسیقی در دانشگاه‌های وین و پراگ، اولین چندگانۀ شناخت موسیقی را در ۱۸۸۵ معرفی و در مقالۀ «چشم‌انداز، روش و هدف موسیقی‌شناسی» ( Adler, Guido. 1885. “Umfang, Methode und Ziel der Musikwissenschaft”) این علم را به دو بخش عمده تقسیم کرد:
۱٫ موسیقی‌شناسی تاریخی (Historical Musicology)
۲٫ موسیقی‌شناسی سیستماتیک (Systematic Musicology)
وی موسیقی‌شناسی تطبیقی را زیر شاخۀ موسیقی‌شناسی سیستماتیک محسوب می‌کند. به اعتقاد او، وظیفه «موسیقی‌شناسی تطبیقی» عبارت است از بررسی چگونگی ترکیب اصوات، خصوصاً در آوازهای عامیانه ملل، کشورهای مناطق مختلف، مقایسۀ آن‌ها با هم و گروه‌بندی آوازها بر اساس خصائص ویژۀ آن‌ها.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

بیانیه داوران ششمین دوره جشنواره نوشتارها و سایت های موسیقی در اینترنت

در پایان ششمین دوره ی جشنواره می‌توان دید که تعیین و تعریف میدان آنچه دنیایی مجازی خوانده می شود زیر فشار شتابان فناوری دشوار و دشوارتر می‌شود. اکنون بزرگ‌ترین چالشی که به چشم می‌آید همچنان کشیدن مرز به قدر کافی دقیق میان جهان مجازی و غیرمجازی است در حقیقت تقریبا مرزی باقی نمانده است، آنچنان که گاه تعیین مصداق برای رصدگر تیزبین هم نشدنی است. اما علاوه بر در هم شدن مرزها، گرایش استفاده کنندگان از این فضای سیال به پیام‌رسان‌ها، در پی آن افولِ اقبالِ وب سایت‌ها، مرگ وبلاگ‌ها (که سرانجام در تغییر نام جشنواره پژواک یافت) و در نتیجه ظهور پدیده‌ی اینترنتِ تاریک روندی است که به ویژه دسترسی‌پذیری میدان نوشتارهای موسیقی را تهدید می‌کند. این تهدیدی واقعی و جدی است که باید به آن اندیشید.

ششمین جشنواره نوشتارها و وب سایت های موسیقی در اینترنت

فردا سه شنبه سوم اسفند ماه، ششمین جشنواره نوشتارها و وب سایت های موسیقی در اینترنت با حمایت موسسه فرهنگی هنری رادنواندیش و فرهنگسرای ارسباران، در محل فرهنگسرای ارسباران برگزار می شود.

از روزهای گذشته…

نوازندگی نی (III)

نوازندگی نی (III)

در خصوص محل قرار گرفتن زبان نیز باید گفت که بین نوازندگان اختلاف نظر وجود دارد؛ عده ای نوک زبان را روی تیغه سر نی و عده ای نیز روی دندان های پیشین تحتانی یا پشت آن می گذارند که البته این امر را میتوان نوعی عادت نوازندگی دانست ولی این نکته را نیز نباید فراموش کرد که زبان به دلیل نقش مهمی که در تولید و تغییر صدای نی ایفا می نماید،‌ می بایست دارای جایگاه ایستا و ثابتی باشد تا بتوان تغییر حالت های زبان در ایجاد صداهای مختلف را به شکل بهتری کنترل کرد.
کنسرت خیریهء گروه همایون اجرا می شود

کنسرت خیریهء گروه همایون اجرا می شود

با همکاری شورای شهر و شهرداری لواسان، در روزهای ۱۶ تا ۱۸ بهمن ماه کنسرت موسیقی ایرانی گروه همایون به سرپرستی مهران مهرنیا و خوانندگی امیر اثنی عشری در لواسان، به روی صحنه میرود. این اجرا در دو بخش چهارگاه و ماهور اجرا میگردد.
چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (VI)

چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (VI)

در کنار بحث های معنا شناختی در حوزه ی صوت باید توجه داشت که آهنگ سازان موسیقی کنکرت (Concrete) صدا را به عنوان یک شیء صوتی به حساب نمی آورند. این گروه فرایند صوت را در هر منبعی جستجو می کنند و برای دستیابی صدا به صداهای موجود پیشین بسنده نکرده و در عین حال موسیقی را نیز صرفاً بر اساس منابع صوتی تعریف نمی کنند، چرا که غالباً اعتقاد دارند که شیء صوتی وجود ندارد، مگر آن که بر اثر ساکن شدن بر روی یک حامل به وجود آمده باشد. شاید این بحث شیء صوتی فقط یک جدال بی سرانجام باشد میان موسیقی دانان کنکرت فرانسوی و الکترونیک آلمانی، که آن هم بر اثر مشخص شدن واقعیت صوتی و تقدمش به ساکن شدن صوت بوده است.
فلیپ جاروسکی، مردی با صدای زنانه (V)

فلیپ جاروسکی، مردی با صدای زنانه (V)

در سال ۱۹۸۸، جفری گل (Jeffrey Gall) آمریکایی (که بازیگر علی البدل مریلین هورن در «ارلاندوی» هندل بود) نخستین کنترتنوری شد که نقشی اصلی را در Met خواند. اکنون با وجود خواننده های جوانی که نقش هایی را که روسینی و بلینی برای کنتر آلتوها نوشته اند اجرا می کنند، رپرتوار اوایل قرن نوزدهم به صحنه رقابت تبدیل شده است.
آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (V)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (V)

«ارزشها، وجوه مثبت فرهنگ ها و سنت ها هستند. به نظر من آنچه پیشوند یا پسوند سنت را یدک می-کشد الزاماً حاوی ارزش نیست و نیز آن مرز خطرناک در تفکیک ارزشهای مثبت و منفی را نباید نادیده گرفت. در شرایط امروز، ارزشهایی مثبت اند که ظرفیت تحول داشته باشند و بتوانند با شرایط جدید و زیبایی شناسی جدید منطبق شوند. البته می توان برخلاف جریان آب شنا کرد و کورکورانه عمل کرد و نسبت به واقعیت هایی که رخ داده اند بی اعتنا بود؛ چنان که بارها رخ داده است‌‌» (درویشی/۱۳۸۲، ۲۰). ‌‌
راخمانینف؛ واپسین نماینده یک سلسله بزرگ (I)

راخمانینف؛ واپسین نماینده یک سلسله بزرگ (I)

“هنرمند می کوشد و باز می کوشد تا به غیر ممکن دست یابد. گاهی خوش اقبال است و کمی به هدفش نزدیک می شود. اما همه مدت به جایی دیگر رانده می شود، به جایی که کسی نمی تواند او را آرام کند، کسی نمی تواند کمکی به او بکند.”
گفتگو با تیبو (III)

گفتگو با تیبو (III)

فرانسیس پلانته (Francis Planté)، پیانیست پاریسی، این طرز فکر را خیلی خوب در برابر یک بانوی انگلیسی به زبان آورد. این خانم انگلیسی به پلانته گفته بود که در مقایسه با روبینشتاین، پلانته پیانیست بزرگ تری است زیرا روبنشتاین نت های زیادی را فالش می زند. پلانته نیز در جواب می گوید: «اوه، بانو، من ترجیح می دادم که به جای تمامی نت هایی که خودم ژوست می نوازم، بتوانم نت های فالش روبینشتاین را بنوازم.»
نوازنده و تمرین (VI)

نوازنده و تمرین (VI)

۱۷- استفاده از مترونم برای محاسبه ریتم موسیقی، چه کمکی به نوازنده کمک می کند؟ همانطور که می دانیم موسیقی بر دو پایه اصلی استوار است، اول صدا( زیروبمی) و دوم زمان( ریتم)، بنابراین توجه به عنصر ریتم در موسیقی و فراگیری اجرای صحیح انواع آن برای هنرجویان نوازندگی از اهمیت بالایی برخوردار است.
نقدی بر مقاله پیمان سلطانی، «آهنگ شعر معاصر» (II)

نقدی بر مقاله پیمان سلطانی، «آهنگ شعر معاصر» (II)

سلطانی در ادامه می گوید: “وامداران این دو گروه (نیما و شهریار) نیز هرکدام سمت و سویی یافتند، ادامه دهندگان راه نیما مانند احمد شاملو به زبانی اعتراضی روی آوردند و پیروان شهریار مانند هوشنگ ابتهاج زبانی آهنگین پیدا کردند.” اینکه ادامه دهندگان شعر نو در ابتدا پیرو نیما بودند درست است اما اینکه بگوییم پیروان نیما فقط به شعر اعتراضی روی آوردند جای بحث دارد. در صورت پذیرش این مطلب باید سهراب را نادیده گرفت زیرا در بیان سهراب عاشق پیشگی و عشق به طبیعت و زندگی فوران می کند.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br>روح الله خالقی (قسمت شانزدهم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت شانزدهم)

بسیاری از سرودهای ساخته شده بوسیلهِ خالقی بنا به تقاضای سازمان یا تشکیلاتی خاصّ بوده و طبیعتاً متناسب با آنزمان ساخته شده اند. به همین علّت جای تعجب نیست که این سروده ها به ندرت شنیده شده اند یا امروزه در دسترس عموم قرار ندارند. امّا تردیدی نیست که جمع آوری و حفظِ همگی این ساخته ها در مجموعهِ آثار آهنگساز از اهمیتی تاریخی برخوردار است، بویژه آنکه در ساخت و پرداختِ تمامی این آثار دقت و ظرافتی کم نظیر بکار رفته است.