جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (V)

دسته بندی گوشه ها در دستگاه ها و آوازها
باید توجه داشت که جمع بندی گوشه ها در دستگاه ها را تئوریسین های موسیقی دان انجام نداده اند بلکه سلیقه ی نوازنده گان استادی بوده که از علم نظری موسیقی اطلاعی نداشته اند. مهدی قلی خان هدایت گفته است (به نقل از مقاله ی “تصلب سنت،‌ انجماد ردیف …) “هر یک از دستگاه های هفت گانه را که متاخرین ترتیب داده اند یک نوبت مرتب […] تصور باید کرد [… که] بیشتر سلیقه اساتید ماهر در آن ماخذ بوده است نه مدارک علمیه […] (هدایت،‌ نسخه خطی:‌ ۸۵). […] دستگاه تقلیدی از نوبت مرتب قدماست و هر دستگاه را ممکن بود چند نوبت قرار دهند […].” (اسعدی،‌ ۱۳۸۵،‌ ۲۱۳)

گوناگونی نام ها و گوناگونی بسیارِ ساختاریِ گوشه ها می تواند از این دسته بندی سلیقه ای،‌ بدون در نظر گرفتن مبانی تئوری موسیقی باشد همانگونه که در تقسیم بندی دستگاه ها نیز چنین مساله ای دیده می شود مانند جدا نبودن بیات کرد به عنوان یک آواز و زیر مجموعه بودن اصفهان به همایون به جای مستقل بودن که از نظر برخی موسیقی دانان اصولی نیست (فرهت ۱۹۹۰: ۷۶) و زیر مجموعه بودن بیات ترک به شور به جای ماهور که احتمالن به خاطر فرود نهایی بیات ترک به شور است. در دو نت نویسی از ردیف میرزا حسین قلی یکی از رضا وهدانی و دیگری از داریوش پیرنیاکان تقسیم بندی های دستگاه ها/آوازها تفاوتهای عمده ای دارند مثلن در تقسیم بندی وهدانی،‌ قرائی یک آواز مستقل است اما در روایت پیرنیاکان قرائی یک گوشه ی افشاری است (توکلی،‌ ۱۳۹۳)

مراجع
الف – کتاب
اطرایی، ارفع
دوازده مقام موسیقی ملی ایران. اصفهان:‌ انتشارات واحد سرود و موسیقی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی اصفهان. ۱۳۶۹

اسعدی،‌ هومان
بنیاد های نظری موسیقی کلاسیک ایران،‌ فصلنامه ی ماهور شماره ی ۲۲- تهران: ۱۳۸۲
تصلب سنت،‌ انجماد ردیف: پرسشی از سنت موسیقایی،‌ فصلنامه ی ماهور شماره ی ۳۴. تهران ۱۳۸۵

پایور، فرامرز
ردیف آوازی و تصنیف های قدیمی به روایت عبدلله دوامی. تهران:‌ ماهور. ۱۳۷۵

پایور،‌ فرامرز
سی قطعه چهارمضراب برای سنتور. تهران:‌ ماهور. ۱۳۷۵

صبا،‌ ابولحسن
دوره های سنتور ردیف ابولحسن صبا به کوشش و ویرایش فرامرز پایور. تهران: ماهور. ۱۳۸۳

صفوت،‌ داریوش
استادان موسیقی ایران و الحان موسیقی ایران،‌ تهران: ۱۳۵۰

طلایی،‌ داریوش
نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی (ردیف و سیستم مدال). تهران: ماهور. ۱۳۷۲

کامکار،‌ پشنگ
ردیف میرزا عبدلله برای سنتور. تهران: نشر هستان. ۱۳۸۳

محافظ، آرش
مقام دلکش، نگاهی تطبیقی به مفهوم و خصوصیات مقام در موسیقی دستگاهی ایران، فصلنامه ی ماهور شماره ی ۵۳- تهران: ۱۳۹۰

مسعودیه،‌ محمد تقی
ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران. گردآورنده محمود کریمی. انتشارات وزارت فرهنگ و هنر،‌ تهران: ۲۵۳۶

مشکاتیان،‌ پرویز
گل آوا،‌ قطعاتی برای سنتور. تنظیم و نگارش نت از علیرضا جواهری. علیرضا جواهری،‌ تهران: ۱۳۷۷

معروفی،‌ موسی
ردیف موسیقی ایران. تهران: اداره ی هنرهای زیبا. ۱۳۴۲
نتل،‌ برونو
ردیف موسیقی ایرانی: بررسی ساختاری و فرهنگی. شامپاین: ۱۹۸۷

Farhat، Hormoz. The Dastgah Concept in Persian Music. Cambridge: Cambridge University Press. 1990

Bruno Nettl، The Radif of Persian Music: Studies of Structures and Cultural Context، Champaign، Ill.، ۱۹۸۷٫

ب – تارنما

توکلی،‌ فرشاد
حسینقلی،‌ دایرت لمعارف بزرگ اسلامی،‌
دسترسی به تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۳۹۳

دورینگ،‌ ژان
گوشه،‌ دانشنامه ایرانیکا
دسترسی به تاریخ ۱۰ آبان ۱۳۹۲

پ – صوتی
راز و نیاز،‌ گروه شیدا و عارف،‌ آهنگساز:‌ حسین علیزاده. تهران،‌موسسه فرهنگی هنری ماهور. ۱۳۶۷

کیمیا،‌ ویولون پرویز یاحقی و تمبک محمد اسماعیلی،‌ تهران،‌‌موسسه فرهنگی هنری آوای باربد. ۱۳۸۳

ردیف موسیقی ایران،‌ حسن کسایی،‌ اصفهان،‌ آوای نوین اصفهان . ۱۳۸۴

ضرب اصول،‌ فرامرز پایور،‌ تهران،‌ چهارباغ. ۱۳۸۰

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره موسیقی رایانه ای و سمپل (I)

«موسیقی رایانه ای» موسیقی است که بالطبع ابزاری به نام رایانه و نرم افزارهای رایانه ای ساخته می شود. با مراجعه به تاریخچه شکل گیری این موسیقی متوجه می شویم که این ابزارها سالهاست به اجرایی شدن بسیاری از ایده های آهنگسازان کمک قابل توجهی کرده و توانسته اند در تولید اصوات مورد نظر آهنگساز و همچنین اجرای ایده ها و ترکیبات صوتی و همچنین فواصلی که در عمل قابل اجرا نیستند و در خلق آثاری زیبا و قابل دفاع سهیم شوند.

شناخت کالبد گوشه‌ها (IV)

این نگاه جزءنگر به درون گوشه‌ها پیش از طلایی هم وجود داشته است اما تا پیش از او جایی در متن‌های آموزشی نمود نمی‌یافت. نمود اصلی‌اش در عمل موسیقایی نوازندگان استاد، به صورت جمله‌بندی زیبا و پرانرژی بود یا در مقالات و کتاب‌های موسیقی شناسی. آوردن آنها در یک متن آموزشی رسمی چیزی را که احتمالا از کمی پیش از آن در میان مدرسان سایه‌هایش موجود بود، به سطح آورد (۱۲).

از روزهای گذشته…

بررسی مقایسه‌ای آثار آریستوگزنوس تارنتی و ابونصر فارابی (IV)

بررسی مقایسه‌ای آثار آریستوگزنوس تارنتی و ابونصر فارابی (IV)

آریستوگزنوس این کار را در رساله‌ی اصول با محدود کردن دقیق موضوع، تعریف اصطلاحات مخصوص و آشکار ساختن خطاهای پیشینیان، به انجام می‌رساند. هر چند که نمی‌توان در چنین مقاله‌ای کلیه‌ی اصول و اصطلاحاتی را که آریستوگزنوس تاسیس و تعریف کرده گنجاند (۱۰)، اما فهرست مختصری از ساختار کلی آنها در اینجا آمده است:
مرروی کوتاه بر تاریخ نگاری موسیقی ایرانی از ۱۳۰۰ تاکنون (IV)

مرروی کوتاه بر تاریخ نگاری موسیقی ایرانی از ۱۳۰۰ تاکنون (IV)

این اثر که به نظر من، نظام مندترین پژوهش در تاریخ موسیقی ایران تاکنون است و البته نه پایان پژوهش‏ها، با همکاری چندین پژوهشگر ایرانی و غیر ایرانی و با استفاده از منابع بسیار به نگارش در آمده است. جلد هجدهم که مطالب موسیقی را شامل می‏ شود شامل بخش‏های کلی زیر است: نگاه ی کلی به تاریخ موسیقی در ایران، در جستجوی موسیقی عصر سلجوقی، موسیقی دوران تیموریان، موسیقی دوره‏ ی صفوی، موسیقی دوران زندیه، تاریخ موسیقی قاجار و نهایتاً با بحثی در نفوذ موسیقی غربی به پایان می‏ رسد.
طبقه‌بندی سازها (II)

طبقه‌بندی سازها (II)

استفاده‌ی دیگر ساز‌ها به‌کارگیری‌ آن در رقص بود. پارتیتورهای سازی به علت عدم نیاز به ندرت وجود داشت؛ چرا که موسیقی‌دانان با تکیه بر رپرتوار محدودی از ملودی‌ها بداهه‌نوازی می‌کردند. حتا نواختن ساز‌های زهی، تقلید کورکورانه‌ای از صدای انسان بود، که تا پیش از دوره‌ی باروک، نسبت به هر نوع ساز دیگر جایگاه بالاتری داشت. در طی دوره‌ی رنسانس سازها، نوازندگان و سازندگان‌شان، از منزلت خاصی برخوردار شدند. به‌تدریج اما بدون شبهه، موسیقی‌دانان که در جایگاه کم‌ اهمیت‌تری نسبت به خوانندگان قرار داشتند، با رسیدن به خود باوری همچون نقاشان، مجسمه‌سازان و شاعران دوره‌ی رنسانس جایگاه خاص خود را یافتند. اقتصاد پویای آن دوران نیز در هنر سازسازی بی‌تاثیر نبود.
وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (VIII)

وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (VIII)

ابو حسن علی بن نافی که به خاطر چهره ی سیاه و کلام حکیمانه اش به زریاب معروف بود. او از مشهورترین موسیقیدانان زمان خود و اندلس شمرده می شود. زریاب از شاگردان برجسته ی اسحاق موصلی بود. از ابتکارات او می توان به افزودن سیم پنجم به عود اشاره کرد که نام آن را حاد نهاد. ناگفته نماند نام چهار سیم دیگر عبارت بود از بم، مثلث، مثنی، زیر. زریاب پس از عزیمت به اسپانیا دردربار سلطان حکم اول و بعد از آن عبدالرحمان دوم عزیز و محترم شمرده شد. او هنر موسیقی ایرانی را در اسپانیا ترویج داد ودر اندلس مدرسه ی موسیقی تاسیس کرد. از آن پس اندلس به مرکز مهم موسیقی در اروپای غربی تبدیل شد.
چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (I)

چه مقدار تمرین، چه مقدار پیشرفت (I)

نگاه این نوشته به تمرین، یک دید کلى و ارائه ى شیوه ى خاصى تمرین براى افرادى است که تصمیم آنها براى نوازنده شدن (یا حرفه اى شدن) قطعى نیست. نه اینکه با این شیوه ى تمرینى که ذکر مى شود نمى توان گامهاى حرفه اى برداشت، بلکه زمان رسیدنِ به هدف، طولانى تر خواهد بود.
موسیقی ایرانی در ارکستر سمفونیک نروژ؛ دیدگاههای رهبر ارکستر

موسیقی ایرانی در ارکستر سمفونیک نروژ؛ دیدگاههای رهبر ارکستر

ارکستر سمفونیک رادیو و تلویزیون نروژ به تازگی شماری از ساخته های جاوید افسری راد آهنگساز و سنتور نواز ایرانی را اجرا کرد؛ سالارعقیلی خواننده سرشناس موسیقی سنتی ایران نیز خواندن قطعات با کلام این کنسرت را برعهده داشت.
ربنا با صدای شجریان

ربنا با صدای شجریان

برای بسیاری از ایرانیان، افطار بدون ربنا رنگ و بویی ندارد. سالهاست صدای چابک و زیبای شجریان در این ساعات مردم را مجذوب خود می کند.
حرکتهای کروماتیک در ملودی

حرکتهای کروماتیک در ملودی

در جواب یکی از دوستان بسیار خوب سایت می خواهیم بطور مختصر راجع به حرکت های کروماتیک در ملودی صحبت کنیم، اینکه آیا این حرکتها می توانند باعث شوند تا از محوریت تونالیته موسیقی کاسته شود یا خیر و … برای شروع بحث به میزان اول از این شکل توجه کنید که یک ملودی ساده را نمایش می دهد، ساده ترین آکوردی را که می توان برای آن انتخاب کرد CMaj7 می باشد.
حال دیگر چه باید کرد ؟

حال دیگر چه باید کرد ؟

ترانه “What Shall We Do Now” از آلبوم The Wall پینک فلوید نمونه بسیار بارز از شیوه ترانه سرایی مختصر و مفید راجر واترز به شمار می آید.
جایگاه خوانندگان نسبت به نوازندگان

جایگاه خوانندگان نسبت به نوازندگان

اگر تا به حال شاهد پرداخت دستمزد به نوازندگان سازهای مختلف در استودیو ها بوده باشید، دیده اید که نوازندگان، با وجود نواختن در یک زمان خاص، دستمزد های متفاوتی از صاحب اثر دریافت میکنند. دلیل این اتفاق بسیار ساده است، موسیقیدانها، حدی تقریبی را برای سختی سازهای مختلف در نظر گرفته و نسبت به آن، به نوازندگان دستمزدهای گوناگون می پردازند.