جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (V)

دسته بندی گوشه ها در دستگاه ها و آوازها
باید توجه داشت که جمع بندی گوشه ها در دستگاه ها را تئوریسین های موسیقی دان انجام نداده اند بلکه سلیقه ی نوازنده گان استادی بوده که از علم نظری موسیقی اطلاعی نداشته اند. مهدی قلی خان هدایت گفته است (به نقل از مقاله ی “تصلب سنت،‌ انجماد ردیف …) “هر یک از دستگاه های هفت گانه را که متاخرین ترتیب داده اند یک نوبت مرتب […] تصور باید کرد [… که] بیشتر سلیقه اساتید ماهر در آن ماخذ بوده است نه مدارک علمیه […] (هدایت،‌ نسخه خطی:‌ ۸۵). […] دستگاه تقلیدی از نوبت مرتب قدماست و هر دستگاه را ممکن بود چند نوبت قرار دهند […].” (اسعدی،‌ ۱۳۸۵،‌ ۲۱۳)

گوناگونی نام ها و گوناگونی بسیارِ ساختاریِ گوشه ها می تواند از این دسته بندی سلیقه ای،‌ بدون در نظر گرفتن مبانی تئوری موسیقی باشد همانگونه که در تقسیم بندی دستگاه ها نیز چنین مساله ای دیده می شود مانند جدا نبودن بیات کرد به عنوان یک آواز و زیر مجموعه بودن اصفهان به همایون به جای مستقل بودن که از نظر برخی موسیقی دانان اصولی نیست (فرهت ۱۹۹۰: ۷۶) و زیر مجموعه بودن بیات ترک به شور به جای ماهور که احتمالن به خاطر فرود نهایی بیات ترک به شور است. در دو نت نویسی از ردیف میرزا حسین قلی یکی از رضا وهدانی و دیگری از داریوش پیرنیاکان تقسیم بندی های دستگاه ها/آوازها تفاوتهای عمده ای دارند مثلن در تقسیم بندی وهدانی،‌ قرائی یک آواز مستقل است اما در روایت پیرنیاکان قرائی یک گوشه ی افشاری است (توکلی،‌ ۱۳۹۳)

مراجع
الف – کتاب
اطرایی، ارفع
دوازده مقام موسیقی ملی ایران. اصفهان:‌ انتشارات واحد سرود و موسیقی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی اصفهان. ۱۳۶۹

اسعدی،‌ هومان
بنیاد های نظری موسیقی کلاسیک ایران،‌ فصلنامه ی ماهور شماره ی ۲۲- تهران: ۱۳۸۲
تصلب سنت،‌ انجماد ردیف: پرسشی از سنت موسیقایی،‌ فصلنامه ی ماهور شماره ی ۳۴. تهران ۱۳۸۵

پایور، فرامرز
ردیف آوازی و تصنیف های قدیمی به روایت عبدلله دوامی. تهران:‌ ماهور. ۱۳۷۵

پایور،‌ فرامرز
سی قطعه چهارمضراب برای سنتور. تهران:‌ ماهور. ۱۳۷۵

صبا،‌ ابولحسن
دوره های سنتور ردیف ابولحسن صبا به کوشش و ویرایش فرامرز پایور. تهران: ماهور. ۱۳۸۳

صفوت،‌ داریوش
استادان موسیقی ایران و الحان موسیقی ایران،‌ تهران: ۱۳۵۰

طلایی،‌ داریوش
نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی (ردیف و سیستم مدال). تهران: ماهور. ۱۳۷۲

کامکار،‌ پشنگ
ردیف میرزا عبدلله برای سنتور. تهران: نشر هستان. ۱۳۸۳

محافظ، آرش
مقام دلکش، نگاهی تطبیقی به مفهوم و خصوصیات مقام در موسیقی دستگاهی ایران، فصلنامه ی ماهور شماره ی ۵۳- تهران: ۱۳۹۰

مسعودیه،‌ محمد تقی
ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران. گردآورنده محمود کریمی. انتشارات وزارت فرهنگ و هنر،‌ تهران: ۲۵۳۶

مشکاتیان،‌ پرویز
گل آوا،‌ قطعاتی برای سنتور. تنظیم و نگارش نت از علیرضا جواهری. علیرضا جواهری،‌ تهران: ۱۳۷۷

معروفی،‌ موسی
ردیف موسیقی ایران. تهران: اداره ی هنرهای زیبا. ۱۳۴۲
نتل،‌ برونو
ردیف موسیقی ایرانی: بررسی ساختاری و فرهنگی. شامپاین: ۱۹۸۷

Farhat، Hormoz. The Dastgah Concept in Persian Music. Cambridge: Cambridge University Press. 1990

Bruno Nettl، The Radif of Persian Music: Studies of Structures and Cultural Context، Champaign، Ill.، ۱۹۸۷٫

ب – تارنما

توکلی،‌ فرشاد
حسینقلی،‌ دایرت لمعارف بزرگ اسلامی،‌
دسترسی به تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۳۹۳

دورینگ،‌ ژان
گوشه،‌ دانشنامه ایرانیکا
دسترسی به تاریخ ۱۰ آبان ۱۳۹۲

پ – صوتی
راز و نیاز،‌ گروه شیدا و عارف،‌ آهنگساز:‌ حسین علیزاده. تهران،‌موسسه فرهنگی هنری ماهور. ۱۳۶۷

کیمیا،‌ ویولون پرویز یاحقی و تمبک محمد اسماعیلی،‌ تهران،‌‌موسسه فرهنگی هنری آوای باربد. ۱۳۸۳

ردیف موسیقی ایران،‌ حسن کسایی،‌ اصفهان،‌ آوای نوین اصفهان . ۱۳۸۴

ضرب اصول،‌ فرامرز پایور،‌ تهران،‌ چهارباغ. ۱۳۸۰

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

اولین دکتر موسیقی (I)

حســین ناصحی در سال ۱۳۰۴ در خانواده ای هنردوست به دنیا آمد. مادرش از شاگردان استاد درویش خان بود و تار می نواخت. به همین جهت ذوق موسیقی او از اوان کودکی پرورش یافت. وی از ســن ۱۴ سالگی با ورود به هنرستان عالی موسیقی و انتخاب ساز ترومبون زیر نظر اســتاد چک «ژوزف اسالدک» مشغول تحصیل گردیــد و پس از مــدت کوتاهی به همکاری با ارکســتر رادیو به سرپرستی پرویز محمود پرداخت. او جزو شاگردان ممتازی بود که به دعوت دولت ترکیه و با بورســیه هنرستان برای ادامه تحصیل روانــه آنکارا گردید و در آنجا زیر نظر اســتاد «کاظم آکســس» از شاگردان برجســته «بلا بارتوک» آهنگساز شهیر مجارستان به همراه دوست دیرینه اش ثمین باغچه بان به فراگیری آهنگسازی پرداخــت.

دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران (مگتان ۱۲- بهمن ماه ۹۶) برگزار می شود

دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران در روز ششم بهمن ماه ۱۳۹۶ به صورت اینترنتی برگزار خواهد شد. ای دومین دوره مسابقات مگتان است که به صورت اینترنتی به صورت ترکیب اجرای زنده و اینترنتی برگزار می شود و طبق معمول به برنده این مسابقه یک گیتار با ارزش اهدا خواهد شد.

از روزهای گذشته…

موسیقی در فلسفه شوپنهاوئر (II)

موسیقی در فلسفه شوپنهاوئر (II)

در ژرف اندیشی هنری انسان به مشاهده گری بی تعلق بدل می شود. اما مقصود این نیست که ژرف اندیشی هنری چیزی دل انگیز نیست. برای مثال، اگر من به یک شیء همچون شیئی هوس خیز یا هوس انگیز بنگرم، دیدگاه من، دیدگاه ژرف اندیشی هنری نیست؛ در این صورت من نگرنده ای دلبسته ام و در واقع بنده یا ابزار خواستم. اما من می توانم به شیء زیبا ، نه همچون چیزی هوس خیز یا هوس انگیز، که تنها و تنها به ارزش هنریش بنگرم.
پیشرفت همچون یک اصل بنیادین (IV)

پیشرفت همچون یک اصل بنیادین (IV)

بسیار طبیعی است که پندار مشابهی از پیشرفت نیز در درس‌گفتارها و کردار هنری آنها دیده شود؛ به ویژه آنتون وبرن که آشکارا به آن اشاره نیز کرده است: «[…] ما [اکنون] نمی‌توانیم آثاری با روش‌های زمانی دور بیافرینیم برای آن که فرگشت هارمونی را دیده‌ایم.» (۱۰) باز هم همان پندار خطی از تاریخ دگرگونی‌های موسیقی و ارتباط گذشته و آینده با یک نقطه‌ی با اهمیت در محور زمان (اکنون؛ که ما در آن هستیم) به چشم می‌خورد. درست است که شونبرگ آغازگر راه بود و خیال پیشرفت یا فرگشت در موسیقی را با ایده‌های موسیقایی پیود زد اما این پندار از طریق شاگردش وبرن به آینده‌ی موسیقی قرن بیستم پیوست.
انتخاب ساز- قسمت اول

انتخاب ساز- قسمت اول

فراگرفتن هنر نوازندگی با انتخاب نوع ساز آغاز می گردد و اگر این انتخاب در دوران کودکی اتفاق افتد، ساز از اولین خاطرات نوازنده می گردد و در پایان نیز، یاد گار بجای مانده از نوازنده، ساز و اجراهای های اوست.
نگاهی به «اینک از امید» (III)

نگاهی به «اینک از امید» (III)

به طور کلی تصنیف «مجلس انس» با وجود وام گرفتن مستقیم ریتم از شعر و پیوند و نامناسب شعر و موسیقی در بعضی از قسمتها و تنظیم های اتفاقی و گاه نادرست، تنها می تواند در جایگاه یک کار و عمل تقریبا خوب شنیدنی باشد، نه یک تصنیف قوی و پخته.
گفتگو با آرش محافظ (V)

گفتگو با آرش محافظ (V)

فقط با این ایده که یک ریتم بگیرم و فرمی داشته باشم، ردیف را به زور می‌خواهید در آن قالب ببرید و چیز جالبی نمی‌شود و نمونه‌هایی هم داریم. اول باید در آن سبک رفت و زد. همه‌ی آهنگسازان بزرگ دنیا آهنگسازی‌های پیش از خود را بلد بودند و درونی‌اش کرده بودند و حالا باید ساختارشکنی می‌کردند و در ارکستراسیون ابتکار می‌کردند. باید کار قبل از خود را بشناسید. باید ردیف را خوب شناخت و در گوشه‌ای از ذهن قرار داد و اینها را هم شناخت و بعد از مدتی که احساس کردید به‌خوبی مسلط شدید، مقاله‌ها را هم حتما بخوانید و شروع کنید. خوشبختانه با تمام نقاط ضعفی که در جامعه هست، به نسبت موسیقی آذربایجان و تاجیکستان، موسیقی ایرانی درحال یک رنسانس است. یکسری فهمیده‌اند و درحال تلاش هستند. هنوز در باکو و آذربایجان این نیست و مثل دهه ۶۰ ایران است. هر کنسرتی در باکو بروید که مقام ماهور باشد می‌دانید چه تصنیفی می‌خواهند بخوانند و بزنند.
اصول نوازندگی ویولن (V)

اصول نوازندگی ویولن (V)

در حالت قرارگیری انگشت اول در کنار شیطانک نبایستی امتداد بند اول این انگشت در پشت دست، از امتداد پشت ساعد و دست چپ خارج گشته و از امتداد آنها عقب تر رود و این انگشت به شکل شکسته در ناکل در آید. در غیر اینصورت کششی نامتعارف در ناحیه ناکل انگشت اول بوجود آمده و همچنین از آزادی عمل سایر انگشتان( به خصوص انگشت چهارم ) در انگشت گذاری کاسته می گردد.
بیژن کامکار: هرگز برای پول کار نکرده‌ام

بیژن کامکار: هرگز برای پول کار نکرده‌ام

… اما خرسندی‌هایی هم هست. گروه های جوانی هم هستند که انصافن خوب کار می‌کنند اگر بی‌پولی و بی‌حمایتی کارشان را خراب نکند. بیشتر گروه هایی که تشکیل می‌شوند به دلیل مشکلات و مسائل مالی و اینکه کارشان بازدهی اقتصادی منطقی ندارد از هم می‌پاشند. خیال‌تان را راحت کنم وضعیت اقتصادی موسیقی ما فاجعه است. چرا باید هنرمند از هنرمند پول بگیرد؟ من چرا باید دستمزدم را از پشنگ بگیرم؟ چرا گروه باید با مرحوم مشکاتیان طرف می‌شد و چرا او باید دستمزد می‌داد؟ بگذارید مثالی بزنم. فقط شش گروهان، از استادیوم آزادی حراست می‌کنند. صد تا مسئول گیشه دارد. یک اکیپ کار نور می‌کند. یک لشکر برای اصلاح چمن وجود دارد.
نطفه معصوم موسیقی در لجنزار کین و جنگ (II)

نطفه معصوم موسیقی در لجنزار کین و جنگ (II)

آن زمان‌ها بر روی پیشخوان صفحه فروشی‌ها دو سه تایی گرام می‌گذاشتند آن هم با گوشی بزرگ که خریداران بتوانند صفحه خود را شنیده و انتخاب کنند. پس من صفحه را از جلدش بیرون آوردن و بر روی گرام گذاشته آن را روشن کرده و گوشی را به گوشم گذاشتم . حالتی داشتم که گویا کسی به زور می‌خواهد مرا وادار به کاری کند و من هم علی‌رغم میل خود به آن تن داده‌ام.
نوازندگی نی (II)

نوازندگی نی (II)

در نی اگر ازصدای اول شروع کنیم، با کمی تغییر درحالت زبان و زاویه دمیدن به صدای دوم نی می رسیم که صدای سوم(غیث) نی با دمیدن بیشتردر صدای دوم تولید میشود. صدای بم نرم نیز با کم کردن شدت دمیدن در حالت صدای دوم ایجاد می شود. البته نوع دیگری از صدای بم نرم در نی وجود دارد که از صدای اول ساخته می شود.
درباره علیرضا میرعلینقی

درباره علیرضا میرعلینقی

۸ اردیبهشت ماه علیرضا میرعلینقی به مرز ۴۰ سالی میرسد. سید علیرضا میرعلینقی همان کسی است که اکثر هنرجویان نسل جوان به واسطه او، با نام و سوابق و تصاویر هنرمندان قدیمی آشنا هستند. هرچند به دلیل وسیع بودن دایره فعالیت میرعلی نقی، صحبت در مورد ای شخص عملی دشوار است ولی اینجا به گوشه هایی از فعالیتها و خدمات او می پردازم.