جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (V)

دسته بندی گوشه ها در دستگاه ها و آوازها
باید توجه داشت که جمع بندی گوشه ها در دستگاه ها را تئوریسین های موسیقی دان انجام نداده اند بلکه سلیقه ی نوازنده گان استادی بوده که از علم نظری موسیقی اطلاعی نداشته اند. مهدی قلی خان هدایت گفته است (به نقل از مقاله ی “تصلب سنت،‌ انجماد ردیف …) “هر یک از دستگاه های هفت گانه را که متاخرین ترتیب داده اند یک نوبت مرتب […] تصور باید کرد [… که] بیشتر سلیقه اساتید ماهر در آن ماخذ بوده است نه مدارک علمیه […] (هدایت،‌ نسخه خطی:‌ ۸۵). […] دستگاه تقلیدی از نوبت مرتب قدماست و هر دستگاه را ممکن بود چند نوبت قرار دهند […].” (اسعدی،‌ ۱۳۸۵،‌ ۲۱۳)

گوناگونی نام ها و گوناگونی بسیارِ ساختاریِ گوشه ها می تواند از این دسته بندی سلیقه ای،‌ بدون در نظر گرفتن مبانی تئوری موسیقی باشد همانگونه که در تقسیم بندی دستگاه ها نیز چنین مساله ای دیده می شود مانند جدا نبودن بیات کرد به عنوان یک آواز و زیر مجموعه بودن اصفهان به همایون به جای مستقل بودن که از نظر برخی موسیقی دانان اصولی نیست (فرهت ۱۹۹۰: ۷۶) و زیر مجموعه بودن بیات ترک به شور به جای ماهور که احتمالن به خاطر فرود نهایی بیات ترک به شور است. در دو نت نویسی از ردیف میرزا حسین قلی یکی از رضا وهدانی و دیگری از داریوش پیرنیاکان تقسیم بندی های دستگاه ها/آوازها تفاوتهای عمده ای دارند مثلن در تقسیم بندی وهدانی،‌ قرائی یک آواز مستقل است اما در روایت پیرنیاکان قرائی یک گوشه ی افشاری است (توکلی،‌ ۱۳۹۳)

مراجع
الف – کتاب
اطرایی، ارفع
دوازده مقام موسیقی ملی ایران. اصفهان:‌ انتشارات واحد سرود و موسیقی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی اصفهان. ۱۳۶۹

اسعدی،‌ هومان
بنیاد های نظری موسیقی کلاسیک ایران،‌ فصلنامه ی ماهور شماره ی ۲۲- تهران: ۱۳۸۲
تصلب سنت،‌ انجماد ردیف: پرسشی از سنت موسیقایی،‌ فصلنامه ی ماهور شماره ی ۳۴. تهران ۱۳۸۵

پایور، فرامرز
ردیف آوازی و تصنیف های قدیمی به روایت عبدلله دوامی. تهران:‌ ماهور. ۱۳۷۵

پایور،‌ فرامرز
سی قطعه چهارمضراب برای سنتور. تهران:‌ ماهور. ۱۳۷۵

صبا،‌ ابولحسن
دوره های سنتور ردیف ابولحسن صبا به کوشش و ویرایش فرامرز پایور. تهران: ماهور. ۱۳۸۳

صفوت،‌ داریوش
استادان موسیقی ایران و الحان موسیقی ایران،‌ تهران: ۱۳۵۰

طلایی،‌ داریوش
نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی (ردیف و سیستم مدال). تهران: ماهور. ۱۳۷۲

کامکار،‌ پشنگ
ردیف میرزا عبدلله برای سنتور. تهران: نشر هستان. ۱۳۸۳

محافظ، آرش
مقام دلکش، نگاهی تطبیقی به مفهوم و خصوصیات مقام در موسیقی دستگاهی ایران، فصلنامه ی ماهور شماره ی ۵۳- تهران: ۱۳۹۰

مسعودیه،‌ محمد تقی
ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران. گردآورنده محمود کریمی. انتشارات وزارت فرهنگ و هنر،‌ تهران: ۲۵۳۶

مشکاتیان،‌ پرویز
گل آوا،‌ قطعاتی برای سنتور. تنظیم و نگارش نت از علیرضا جواهری. علیرضا جواهری،‌ تهران: ۱۳۷۷

معروفی،‌ موسی
ردیف موسیقی ایران. تهران: اداره ی هنرهای زیبا. ۱۳۴۲
نتل،‌ برونو
ردیف موسیقی ایرانی: بررسی ساختاری و فرهنگی. شامپاین: ۱۹۸۷

Farhat، Hormoz. The Dastgah Concept in Persian Music. Cambridge: Cambridge University Press. 1990

Bruno Nettl، The Radif of Persian Music: Studies of Structures and Cultural Context، Champaign، Ill.، ۱۹۸۷٫

ب – تارنما

توکلی،‌ فرشاد
حسینقلی،‌ دایرت لمعارف بزرگ اسلامی،‌
دسترسی به تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۳۹۳

دورینگ،‌ ژان
گوشه،‌ دانشنامه ایرانیکا
دسترسی به تاریخ ۱۰ آبان ۱۳۹۲

پ – صوتی
راز و نیاز،‌ گروه شیدا و عارف،‌ آهنگساز:‌ حسین علیزاده. تهران،‌موسسه فرهنگی هنری ماهور. ۱۳۶۷

کیمیا،‌ ویولون پرویز یاحقی و تمبک محمد اسماعیلی،‌ تهران،‌‌موسسه فرهنگی هنری آوای باربد. ۱۳۸۳

ردیف موسیقی ایران،‌ حسن کسایی،‌ اصفهان،‌ آوای نوین اصفهان . ۱۳۸۴

ضرب اصول،‌ فرامرز پایور،‌ تهران،‌ چهارباغ. ۱۳۸۰

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پیشنهادی در مورد فواصل زمانی نقطه دار

فواصل زمانی ترکیبی (که فواصل زمانی نقطه دار نوعی از آنها هستند) به واسطه تجمیع چند فاصله زمانی حاصل می شوند. همانند فواصل موسیقایی، فواصل زمانی نیز با هم جمع شده و در این میان، فواصل زمانی نقطه دار به دلیل تاثیر تغییر دهنده “Modifire” «نقطه» شکل می گیرند. به طور کلی تاثیر نقطه را می توان طبق فرمول زیر بیان کرد:

زیستن با هنر سلوکی عاشقانه (III)

انتشار آلبوم بیداد با تکنوازی تار استاد غلامحسین بیگجه خانی و پس از آن درگذشت استاد در فروردین ماه سال هزار و سیصد و شصت و شش باعث شد که توجه بسیاری از نوازندگان دوباره به شیوه ایشان جلب شود. من به شیوه نوازندگی ایشان علاقمند بودم و به همین دلیل، وقتی جناب داوود آزاد از تبریز به تهران آمدند حدود یک سال البته به طور پراکنده درخدمت ایشان، بعضی از بخش های ردیف موسیقی و تعدادی از آثار استاد بیگجه خانی را نواختم که البته فراگیری آثار خیلی برایم مهم نبود؛ بلکه لحن و شیوه نوازندگی ایشان برایم اهمیت بیشتری داشت. پس از آن نیز به تدریج به آوانگاری تعدادی از آثار استاد بیگجه خانی پرداختم.

از روزهای گذشته…

پیکر طلیعه کامران به خانه ابدی رسید

پیکر طلیعه کامران به خانه ابدی رسید

تشییع پیکر زنده یاد طلیعه کامران، بانوی نوازنده، شاعر و نقاشِ پیشکسوتِ کشورمان، صبح چهارشنبه ۲۴ اسفند ماه، با حضور تعداد کم شماری از هنرمندان در محوطه موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد. در این مراسم چهره های هنری ای چون میلاد کیایی، عباس مشهدی زاده، حمیدرضا عاطفی، مهدی حسینی، علیرضا میرعلینقی، کوروش متین، کیومرث پیرَگلو، امیرآهنگ هاشمی، شهاب مِنا، محمدرضا شرایلی و نوید گوهری حضور داشتند.
مقدمه ای بر تاریخ نی

مقدمه ای بر تاریخ نی

نی به عنوان قدیمیترین وسیله موسیقی ساخت دست بشر شناخته شده است. نتیجه کاوشهای بعمل آمده در این زمینه، تاریخ استفاده از گیاه نی را برای ساختن سازهای بادی در ارتفاعات امریکای جنوبی (در کشور پرو) به ده هزار سال قبل باز می گرداند.
از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (VI)

از بداهه نوازی تا آهنگ سازی (VI)

اگر بخواهیم تمایزات اصلی و مهم تحولات در آثار هنری و به ویژه موسیقی را در دو تمدن آب و خاک بررسی کنیم می توانیم اینگونه دو تمدن را بررسی کنیم.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br>روح الله خالقی (قسمت سیزدهم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت سیزدهم)

نوائی که تنهایی و دوری از همهِ فریب افزارهای حیات، یعنی خلوص و وارستگی رندِ عافیت سوز را هنرمندانه مجسّم می سازد و راز و نیازش را با عالم بالا در مراوده اش با ارکستر شاهدیم. گفتگویی پر رمز و راز و عجیب آرام و ملایم که نوعی عبادتِ خاموش بودائیان را در ذهن متصوّر می سازد. گفتگوی ویولون تنها با ارکستر مملوّ از حالاتی است که در شعر وصف می شوند.
تئودوراکیس، موسیقیدان سیاسی

تئودوراکیس، موسیقیدان سیاسی

تئودوراکیس را همه با موسیقی فیلم زوربایی یونایی میشناسند. آهنگسازی محبوب در میان مردم کشورش که جدا از حرفه اش در زمینه آهنگسازی فعالیت های سیاسی اش نیز مورد توجه بود و در برهه ای از زمان به دلیل این فعالیت های سیاسی، موسیقی و فعالیت وی در کشورش ممنوع بود! موسیقی و سیاست عناصری ناگسستنی در آثار تئودوراکیس میباشند.
ریچارد کلایدرمن

ریچارد کلایدرمن

ریچارد کلایدرمن بعنوان یک نوازنده حرفه ای پیانو توانست به مقام و شهرتی دست پیدا کند که کمتر هنرمند موسیقی فرانسوی تا کنون به این درجه رسیده است. او طی سالها نوازندگی پیانو، تهیه آلبوم های زیبا و اجرای کنسرت از خود یک چهره بین المللی بر جای گذاشته است. وی در طول فعالیت حرفه ای خود بیش از ۸۰۰ آلبوم موسیقی تهیه کرده است که در این میان ۶۳ عدد از آنها بعنوان آلبوم پلاتینیوم و ۲۶۳ عدد بعنوان آلبوم طلایی شناخته شده است، آمار فروش آلبوم های او نزدیک به نود میلیون نسخه ثبت شده تخمین زده می شود.
مردان حرفه ای آواز (V)

مردان حرفه ای آواز (V)

در جوامعی که سازگاری میان هنرمند و جامعه، وجود نداشته باشد، کوشش هنرمند به عنوان همدردی با جامعه اش، انجام نخواهد بود و آن چه تولید یا خلق می شود، متکی بر نظریه ی هنر برای هنر است. مانند شاعران پارناسی که به خصوص در اوایل کارشان به دوام استقلال مطلق هنر می اندیشند. منظور از بیان این نظریه در راستای رسیدن به نحوه ی نگرش به آزادی هنر و یا آزادی اندیشه، در پذیرش هنر است. آیا شنونده ی موسیقی آوازی ایران، به این سطح از انتخاب و تاثیر متقابل هنر رسیده که بتواند در برابر فایده گرا بودن یا نبودن هنر، عصیان کند؟
به یاد استاد سعید هرمزی

به یاد استاد سعید هرمزی

دی ماه ۱۳۵۵ استاد بزرگ موسیقی و نوازنده نامی تار و سه تار، استاد سعید هرمزی در تهران دیده از جهان فروبست. نوشته زیر توسط یکی از پیگیران جدی آثار مرحوم هرمزی نگاشته شده که در پی می آید.
تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (VI)

تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (VI)

روش‌های حفظ و نگهداری و استفادۀ صحیح از وسایل صوتی» [۳] «مجموعه حاضر گزارشی است درباره شیوه‌ها و تمهیدات و ضبط و پخش صدا که در آن سیر تکاملی ضبط موسیقی در ایران به تدریج از زمان ساخت فوندگراف آغاز می‌شود، سپس با اولین ضبط آثار تاریخ موسیقی ایران، سیر تحول صفحه گرامافون و صداگذاری فیلم ناطق ادامه می‌یابد. مباحث دیگر کتاب درباره ضبط موسیقی، مربوط به اختراع رادیو و تلویزیون، صفحه ریز شیار، ضبط استریو، نوار کاست و سرانجام آخرین ابتکار در کار ضبط صدا و ساخته شدن دیسک فشرده (CD) است. در این اثر همچنین شرح حال بعضی از چهره‌های برجسته موسیقی ایران و نحوه حفظ نگهداری از وسایل صوتی به تفصیل بیان شده است.» از مقایسه‌ی این دو نوشته کاملا مشخص است که [۳] بیانی عمومی‌تر، نزدیک‌تر به روایت و کم دقت (به واژه‌ی فوندگراف که به جای فونوگراف آمده توجه کنید) دارد و [۵] بیشتر برای استفاده‌ی اهل پژوهش فراهم شده است.
بداهه نواز خوب باشیم (I)

بداهه نواز خوب باشیم (I)

بداهه نوازی از طبیعی ترین روشهای ساخت موسیقی است که سالها پیش از آنکه روشهای چاپ و انتشار نت موسیقی – بصورت دستی یا ماشینی – گسترش پیدا کند، توسط نوازندگان سازهای مختلف موسیقی بکار برده می شد. اینگونه از نوازندگان – یا موسیقیدانان – در جوامع خود عمومآ افرادی خلاق و با استعداد تلقی می شدند.