جایگاه «گوشه» در موسیقی کلاسیک ایرانی (V)

دسته بندی گوشه ها در دستگاه ها و آوازها
باید توجه داشت که جمع بندی گوشه ها در دستگاه ها را تئوریسین های موسیقی دان انجام نداده اند بلکه سلیقه ی نوازنده گان استادی بوده که از علم نظری موسیقی اطلاعی نداشته اند. مهدی قلی خان هدایت گفته است (به نقل از مقاله ی “تصلب سنت،‌ انجماد ردیف …) “هر یک از دستگاه های هفت گانه را که متاخرین ترتیب داده اند یک نوبت مرتب […] تصور باید کرد [… که] بیشتر سلیقه اساتید ماهر در آن ماخذ بوده است نه مدارک علمیه […] (هدایت،‌ نسخه خطی:‌ ۸۵). […] دستگاه تقلیدی از نوبت مرتب قدماست و هر دستگاه را ممکن بود چند نوبت قرار دهند […].” (اسعدی،‌ ۱۳۸۵،‌ ۲۱۳)

گوناگونی نام ها و گوناگونی بسیارِ ساختاریِ گوشه ها می تواند از این دسته بندی سلیقه ای،‌ بدون در نظر گرفتن مبانی تئوری موسیقی باشد همانگونه که در تقسیم بندی دستگاه ها نیز چنین مساله ای دیده می شود مانند جدا نبودن بیات کرد به عنوان یک آواز و زیر مجموعه بودن اصفهان به همایون به جای مستقل بودن که از نظر برخی موسیقی دانان اصولی نیست (فرهت ۱۹۹۰: ۷۶) و زیر مجموعه بودن بیات ترک به شور به جای ماهور که احتمالن به خاطر فرود نهایی بیات ترک به شور است. در دو نت نویسی از ردیف میرزا حسین قلی یکی از رضا وهدانی و دیگری از داریوش پیرنیاکان تقسیم بندی های دستگاه ها/آوازها تفاوتهای عمده ای دارند مثلن در تقسیم بندی وهدانی،‌ قرائی یک آواز مستقل است اما در روایت پیرنیاکان قرائی یک گوشه ی افشاری است (توکلی،‌ ۱۳۹۳)

مراجع
الف – کتاب
اطرایی، ارفع
دوازده مقام موسیقی ملی ایران. اصفهان:‌ انتشارات واحد سرود و موسیقی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی اصفهان. ۱۳۶۹

اسعدی،‌ هومان
بنیاد های نظری موسیقی کلاسیک ایران،‌ فصلنامه ی ماهور شماره ی ۲۲- تهران: ۱۳۸۲
تصلب سنت،‌ انجماد ردیف: پرسشی از سنت موسیقایی،‌ فصلنامه ی ماهور شماره ی ۳۴. تهران ۱۳۸۵

پایور، فرامرز
ردیف آوازی و تصنیف های قدیمی به روایت عبدلله دوامی. تهران:‌ ماهور. ۱۳۷۵

پایور،‌ فرامرز
سی قطعه چهارمضراب برای سنتور. تهران:‌ ماهور. ۱۳۷۵

صبا،‌ ابولحسن
دوره های سنتور ردیف ابولحسن صبا به کوشش و ویرایش فرامرز پایور. تهران: ماهور. ۱۳۸۳

صفوت،‌ داریوش
استادان موسیقی ایران و الحان موسیقی ایران،‌ تهران: ۱۳۵۰

طلایی،‌ داریوش
نگرشی نو به تئوری موسیقی ایرانی (ردیف و سیستم مدال). تهران: ماهور. ۱۳۷۲

کامکار،‌ پشنگ
ردیف میرزا عبدلله برای سنتور. تهران: نشر هستان. ۱۳۸۳

محافظ، آرش
مقام دلکش، نگاهی تطبیقی به مفهوم و خصوصیات مقام در موسیقی دستگاهی ایران، فصلنامه ی ماهور شماره ی ۵۳- تهران: ۱۳۹۰

مسعودیه،‌ محمد تقی
ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران. گردآورنده محمود کریمی. انتشارات وزارت فرهنگ و هنر،‌ تهران: ۲۵۳۶

مشکاتیان،‌ پرویز
گل آوا،‌ قطعاتی برای سنتور. تنظیم و نگارش نت از علیرضا جواهری. علیرضا جواهری،‌ تهران: ۱۳۷۷

معروفی،‌ موسی
ردیف موسیقی ایران. تهران: اداره ی هنرهای زیبا. ۱۳۴۲
نتل،‌ برونو
ردیف موسیقی ایرانی: بررسی ساختاری و فرهنگی. شامپاین: ۱۹۸۷

Farhat، Hormoz. The Dastgah Concept in Persian Music. Cambridge: Cambridge University Press. 1990

Bruno Nettl، The Radif of Persian Music: Studies of Structures and Cultural Context، Champaign، Ill.، ۱۹۸۷٫

ب – تارنما

توکلی،‌ فرشاد
حسینقلی،‌ دایرت لمعارف بزرگ اسلامی،‌
دسترسی به تاریخ ۸ اردیبهشت ۱۳۹۳

دورینگ،‌ ژان
گوشه،‌ دانشنامه ایرانیکا
دسترسی به تاریخ ۱۰ آبان ۱۳۹۲

پ – صوتی
راز و نیاز،‌ گروه شیدا و عارف،‌ آهنگساز:‌ حسین علیزاده. تهران،‌موسسه فرهنگی هنری ماهور. ۱۳۶۷

کیمیا،‌ ویولون پرویز یاحقی و تمبک محمد اسماعیلی،‌ تهران،‌‌موسسه فرهنگی هنری آوای باربد. ۱۳۸۳

ردیف موسیقی ایران،‌ حسن کسایی،‌ اصفهان،‌ آوای نوین اصفهان . ۱۳۸۴

ضرب اصول،‌ فرامرز پایور،‌ تهران،‌ چهارباغ. ۱۳۸۰

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (XVI)

طیف نگاره ها با تقسیم یک صدا به بخش های کوچکی از زمان به نامِ پنجره و سپس اِعمال FFT به هر پنجره ایجاد می شود. تمامی FFTها پهلو-به- پهلویِ هم قرار می گیرند؛ مقادیر بزرگ با رنگ تیره نشان داده می شود، مقادیر کوچک کم رنگ تر ند.

گفت و گو با جان کیج (II)

اینگونه بوده است اما من فکر می کنم که ما داریم آنرا تغییر می دهیم. با وجود پیش صحنه و جایگاه تماشاچیان که به گونه ای طراحی شده است که همه آنها به یک سو نگاه می کنند – هرچند گفته می شود که آن هایی که در انتهای سمت راست و چپ نشسته اند جایشان بد است و آنهایی که در وسط نشسته اند جایشان خوب است – فرض بر این است که همه تماشاچیان اگر به یک سو نگاه کنند صحنه را می بینند.

از روزهای گذشته…

فستیوال جز مونترو

فستیوال جز مونترو

یکی از برترین فستیوال های موسیقی جز که هر ساله خیل عظیمی از علاقمندان به این سبک از موسیقی را به سوی خود جذب مینماید، فستیوال جز Montreux میباشد که هر سال در ماه جولای و در کنار دریاچه Geneva و در کشور سوئیس برگزار میشود.
انتشار «سمفونی دماوند» از شاهین فرهت

انتشار «سمفونی دماوند» از شاهین فرهت

شاهین فرهت، آهنگساز ایرانی، همواره از «سمفونی دماوند» به عنوان بهترین اثر خود نام می بُرد و چند سالی می شد که سخت در پی فراهم آوردن امکان اجرای آن بود. به ارکستر سمفونیک تهران متوسل شد ولی راه به جایی نبرد. بارها در گفت و گو با رسانه ها از نبودن امکانات برای اجرای سمفونی اش سخن گفت تا در نهایت، اجرا و ضبط آن به وسیله ارکستر جشنواره ارمنستان به رهبری سورن خانگالدیان ممکن شد.
جواهری: در ایران مشکل پارت دزدی داریم

جواهری: در ایران مشکل پارت دزدی داریم

به نظر شما انتشار این پارتیتورها چه تاثیری داره در جامعه موسیقی کشور و گروه هایی که کار می کنند؟ و فکر نمی کنید با یک شاخه موسیقی که بداهه نوازی باشه مخالف هست؟
معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (VII)

معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (VII)

۷- دکتر تقی ارانی یکی از فرزندان مبارز و دانشمند ایران را به دستور سرهنگ‌ نیرومند رئیس زندان سیصد ضربه شلاق زدند و در اتاق مجرد شماره ۲۸ زندان که گنداب‌ تمام مستراح‌ها به آنجا ختم می‌شد زندانی کردند. وی روی سمنت نمناک و هوای‌ خفقان‌آور مدتی به سر برد. بالش او یک جفت کفش سرپایی و لباس او در ماه آبان و آذر پیراهن تور تابستانی و یک تنکه تور نازک بود.
خروسِ بی محل

خروسِ بی محل

این روزها اغلب اعمال ما از سازوکار هایی ناشی می شوند که رفته رفته در درون ما نهادینه شده اند و گه گداری هم به گونه های مختلف خود را نشان می دهند و ما در این تصور واهی که بانی و صادر کننده ی این افعال بوده ایم. در این میان آنان که آسیب کمتری دیده اند، بی گمان اعمالشان اصیل تر و بی شائبه تر خواهد بود و آنان که به موانع تکیه می دهند، یا آن را دور می زنند، راه طّراری را در پیش می گیرند و آنان که در رفع شبهات می کوشند، از مظان اتهام و معرض قضاوت به دور خواهند بود.
کینگ کول

کینگ کول

چهار ترانه دیگر گروه سه نفری کول نیز در سال ۱۹۴۴ در فهرست بهترینهای موسیقی سیاهان قرار گرفت و در پاییز آن سال کمپانی کپیتول نخستین آلبوم گروه را به نام خودشان The King Cole Trio منتشر کرد. این مجموعه شامل چهار صفحه ۷۸ دور و هشت ترانه بود که فقط سه تا از آنها با صدای نات کول بودند.
گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

پس از این، مدرس به مساله‌ی مرجعیت نقد/ منتقد اشاره کرد و گفت دو نمونه از گفته‌های متفکران درباره‌ی این مرجعیت را می‌خوانیم تا روشن شود که نگاه به این موضوع همیشه و نزد همه کس یکسان نبوده است:
قول و غزل یا قول و غزل (V)

قول و غزل یا قول و غزل (V)

به عبارت دیگر مدگردی ها در این بخش بر بستر نغمات صورت نگرفته اند بلکه تغییر ریتم به عنوان کاتالیزوری عمل کرده و در این راستا از ساز عود بهره گیری ریتمیک شده است. برای بازگشت به چهارگاه نیز دقیقاً همین ترفند مجدداً بکار رفته است.
چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه پنجم (III)

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه پنجم (III)

هر مقالۀ علمی با یک مقدمه شروع می‏ شود که به طور مختصر به بیان کلیات تحقیق و بررسی مختصری از پیشینۀ آن می‏ پردازد. در مقدمۀ مقاله مسئله تحقیق و ضرورت انجام آن و اهداف آن از نظر بنیادی و کاربردی به صورت مختصر بیان می‏ گردد و سپس به بررسی سوابق پژوهشی که به طور مستقیم به موضوع تحقیق مرتبط است، پرداخته می ‏شود. مقدمه باید یک سیر منطقی اساسی را در تحقیق بیان کند و به خواننده نشان دهد که چرا این تحقیق ادامۀ منطقی گزارش‏های پیشین است. در این بخش پس از نتیجه ‏گیری از پژوهش‏های بررسی شده، محقق باید پرسش‏های پژوهش خود را به صورت استفهامی بیان کرده و به تعریف متغیرهای تحقیق به صورت عملیاتی بپردازد.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (VI)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (VI)

هنوز هم در آخر قرن ۲۰ در ایران تصور دست اندر کاران هنر های معاصر از دنیای نوین هنر، با «هنر مدرن» تفاوت از زمین تا آسمان دارد چرا که در کتاب کمال الملک که در سال ۱۳۶۲ از طرف موزه هنر های معاصر در آمده است، در وصف هنر او و سفر پنج ساله اش به اروپا (بعد از مرگ ناصرالدین شاه)، چنین نوشته شده است: «این سفر که پنج سال بطول می انجامد کمال الملک را با دنیای نوینی از هنر آشنا نموده و در این مسافرت چشم انداز های وسیعی در برابرش گشوده می شود. موزه های اروپا با میراثهای بی بدیلی که در خود داشت دنیای توصیف ناپذیر را در برابر دیدگان مشتاق او بوجود آورد و دامنه امکانات هنرش را از هر سو وسعت بخشید.