تأملی بر عملکرد ارکستر «هنگام» و کنسرت اخیرش (I)

ارکستر هنگام
ارکستر هنگام
نوشته ای که پیش رو دارید، نقدی است بر اجرای ارکستر هنگام شیراز به رهبری روزبه تابنده (نوازنده سنتور، ویولون کلاسیک، رهبر) که توسط آرش اسماعیلی (مدرس پیانو، تئوری و مبانی موسیقی) نوشته شده است.

“درخت کج اشاره به زمین نامرغوب دارد
اما عابر به آن دشنام می دهد
و حق دارد.”
برتولد برشت

تالار حافظ شیراز طی روزهای یازدهم تا سیزدهم مردادماه هشتاد و شش، طبق روال چهار سال گذشته – البته با دو ماه تأخیر، میزبان ارکستر هنگام بود: ارکستری با ساختار ارکستر ملی که در رپرتوار اجرائی هر ساله آن چند اثر کلاسیک هم گنجانده می شود.

بهره گیری از برخی مدرسان خوش نام موسیقی شیراز و تعدادی هنرجویان ممتاز سازهای مختلف در کسوت نوازندگان، رهبری جوانی مستعد، کوشا وآشنا با مبانی موسیقی غربی به نام «روزبه تابنده»، با حمایت کادر اجرائی کارا و منسجم این ارکستر، اجراهائی در خور اعتنا و احترام حاصل کرده است.

سیر پیشرفت ارکستر طی سالیان گذشته، نوید بوجود آمدن ارکستری پایا و پویا می داد. اما آنچه انگیزه ی من در نگارش این نوشتار شد، توقفی است که در روند بالندگی ارکستر به لحاظ فنی، در اجرای اخیر احساس می شد.

بی گمان کار حرفه ای کردن در عرصه ای که هنوز تکلیف روا یا ناروا بودن آن مشخص نیست و از آن هیچگونه حمایتی به عمل نمی آید، متضمن تحمل مصائب و ناملایماتی است که بر بعد فنی کار تأثیرات منفی اجتناب ناپذیری می گذارد. اما از آنجا که آثار هنری ای که مورد مطالعه عمومی قرار می گیرند، شکل دهنده ی ذوق زیبائی شناسی و سلیقه ی هنری مخاطبانشان هستند و نیز عرضه ی اثر به منزله ی احساس رضایت خالق اثر از آن است، مشکلات حاشیه ای را نباید توجیهی بر ایرادهای فنی آثار هنری قلمداد کرد.

از این رو برای رعایت جانب انصاف و ادای احترام به تلاش های مجدانه ی اعضاء ارکستر هنگام و نیز پرداخت فنی و حرفه ای به آثار ایشان، در دو فصل مجزا به این کنسرت می پردازم.

بعد مدیریتی، اجرائی و تشکیلاتی ارکستر هنگام، بی التفات به کیفیت فنی موسیقی ارائه شده
خاصیت فعالیت های فرهنگی این است که در تعامل، تأثیر و تأثر متقابل با اجتماع پیرامون خود هستند. از این رو بررسی هیچ فعالیت فرهنگی بدون در نظر داشتن مختصات وقوع آن، نتایج درخوری به دست نمی دهد. اما آسیب شناسی فرهنگی-جامعه شناختی موسیقی ایران، بحثی است مفصل که در حیطه ی تخصص من و نیز مجال این نوشتار نمی گنجد.

از این رو ضمن بررسی اجمالی شرایط حاکم بر جامعه ی موسیقی پایتخت بی رونق فرهنگی ایران، عملکرد ارکستر هنگام را بر این بستر می سنجم. همین نگاه گذرا نشان می دهد که در شرایط موجود، صرف وجود یک ارکستر منسجم و با برنامه تا چه اندازه مهم و ارزشمند است.

– هیچ کجای دنیا ارکسترهای بزرگ به صورت خصوصی اداره نمی شوند. متولیان این امر یا مؤسسات دولتی هستند، یا شهرداری ها، یا دانشگاه ها، یا بنیادهای فرهنگی تحت حمایت دولت. اما ارکستر هنگام با هزینه ی شخصی رهبر/سرپرستش و حمایت یک آموزشگاه آزاد موسیقی اداره می شود؛ که مطمئناً هزینه های گزاف اداره ی یک ارکستر از یک سو فشار مالی سنگینی به روزبه تابنده و«آموزشگاه زند» وارد می آورد و از سوی دیگر توان مالی محدود ایشان نارسائی هایی را به پیکره ی ارکستر تحمیل می کند. در این میان همکاری بی چشمداشت و بی دریغ اعضاء ارکستر جای تقدیر و تشکر دارد.

– مدت مدیدی است که کنسرت های بزرگ در شیراز محدود به اجرای ارکسترهای غیر منسجم و کم توانی است که فاصله زمانی زیاد اجراهای آنها و برنامه ریزی غیر حرفه ایشان از آنها تنها خاطره ای دور در اذهان عمومی ساخته است.

طی چند سال گذشته تالارهای کنسرت شیراز تنها زمانی جولانگاه خیل کثیر نوازندگان شده اند که قشون دف نوازان و سه تارنوازان پا بر سن گذاشته اند اما ارکستر هنگام در مقایسه با دیگر ارکسترهای فعال شیراز عملکردی حرفه ای تر دارد: پنج سال است که با فاصله زمانی منظم و در زمان موعود به اجرای برنامه می پردازد.(گرچه اجرای امسال دو ماه تأخیر داشت.) تمرین های آن یک ماه پس از اجرای هر ساله آغاز شده و تا اجرای سال بعد، بی وقفه ادامه پیدا می کند.

در برنامه ی هر ساله ی آن قطعاتی تازه گنجانده می شود که حس پویائی و تلاشی مضاعف را به ارکستر القاء می کند.اعضاء آن به شرط قبولی در آزمون و احراز شرائطی خاص به عضویت ارکستر پذیرفته می شوند وهمگام با ارکستر می آموزند و رشد می کنند.

– از آنجائی که اصولاً نظارتی بر نحوه ی برگزاری کنسرت ها صورت نمی گیرد، اکثر کنسرت های سالیان گذشته نه تنها در ارتقاء سطح فرهنگی جامعه مؤثر نبوده اند، بلکه ضمن بی احترامی به شأن شنونده/بینندگانشان، تأثیر منفی بسیار مخربی بر سلیقه ی هنری ایشان گذاشته اند.

تهیه ی پوسترهائی که طراحی و چاپ آنها برازنده ی یک کنسرت موسیقی باشد، بروشوری که اطلاعات جامع و دقیقی در اختیار مخاطب قرار دهد، استخدام یک گروه حرفه ای و تدارک تجهیزات تخصصی فیلمبرداری به گونه ای که حضور محسوس و مزاحمتی برای مخاطب نداشته باشد، طراحی واجرای دکور مناسب و درخور موسیقی، ایجاد نظم و اتمسفر مناسب کنسرت در محل اجرا و بسیاری ظرایف دیگر که مجموع آنها به شنونده/بیننده حس محترم شمرده شدن و به فضای حاکم در تالار، وقار و شأن یک کنسرت موسیقی را می دهد، متضمن صرف هزینه ها و برنامه ریزی های مدون ومبسوطی است که مدیریت اجرائی ارکستر هنگام به خوبی از عهده ی آن بر آمده است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

همه حق اظهارنظر دارند

با این جمله لابد بارها برخورد کرده‌ایم. وقتی از آن استفاده می‌کنیم که کسی به نظر کس دیگری اعتراض کرده باشد. مثلاً وقتی‌که کسی بگوید «این چه مطلب بیراهی است که فلانی نوشته». جمله‌ی لیبرال‌منشانه‌ای است که این روزها طرفدارهایش از گذشته هم خیلی خیلی بیشتر شده و به‌سختی ممکن است بتوانیم با آن مخالفت کنیم.

مروری بر آلبوم «سایه وار»

مسعود شعاری از آن دسته نوازندگان برجسته‌ای است که بخشی از همِّ حرفه‌ای خود را معطوف سبک‌شناسی و اجرای مجدد آثار دیگر استادان بزرگ موسیقی ایرانی برای سه‌تار کرده است. نتیجه‌ی این کندوکاوِ او را پیش‌تر از یک سو در قالب سمینارها و اجراهای زنده‌ی آشنایی با شیوه‌ی نوازندگان قدیم (این که تا چه اندازه موفقیت‌آمیز بوده جایگاهی دیگر می‌خواهد) و از سوی دیگر دست‌کم یک آلبوم با عنوان «کاروان صبا» با تمرکز بر انتقال به سه‌تار و اجرای آثار صبا دیده‌ایم. آلبوم تازه‌ی «سایه‌وار» تداوم همین راه است و از آن رو که اجرای تفسیرمند و هنرمندانه‌ی آثار کارگان کلاسیک موسیقی ایرانی در برهه‌ی حاضر اهمیت فراوان دارد، شایسته‌ی توجه.

از روزهای گذشته…

بررسی جنبش احیای موسیقی دستگاهی در نیمه سده‌ حاضر (V)

بررسی جنبش احیای موسیقی دستگاهی در نیمه سده‌ حاضر (V)

اما در مورد آوانگاری تقریبا بیشترشان معتقدند که روش مناسبی نیست (بخصوص برای آموزش) و فقط گاهی برای مقاصد پژوهشی و تحلیلی و گاهی نیز برای جلوگیری از فراموشی توصیه شده‌ است (البته با پیشرفت امکانات ضبط صدا، این مورد به غیر از مصارف پژوهشی کمتر مورد استفاده است). بنابراین نظام عقیدتی و نحوه‌ی عمل جنبش احیا در ایران تطابق نسبتا خوبی با یکدیگر دارند.
مشکل آهنگسازان فیلم در دهه ۷۰

مشکل آهنگسازان فیلم در دهه ۷۰

بین سالهای ۱۹۷۱ تا ۱۹۷۲ تقریبا” می توان گفت که هیچ موسیقی ای برای فیلم یا تصاویر متحرک ساخته نشد. دلیل آن اعتصاب اتحادیه آهنگسازان و آواز نویسان آمریکا بود.
تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (III)

تأثیر موسیقی ایران در موسیقی عهد اسلامی (III)

صفوان جمحی از پدر خود نقل می‌کند: که چون معاویه ابن ابی سفیان کاخ خود را برپا کرد، بناها و هنرمندان ایرانی را به کار وادار کرد. آنها نیز قصر او را با گچ و آجر ساختند و هنگام کار نغمه پارسی و ایرانی ترنم می‌کردند. سعید ابن مسجح همه روزه برای آموختن نغمات ایرانی نزد ابن بنایان و کارگران رفته و لحن تازه‌ای‌می‌آموخت و هر آوازی را که می‌پسندید به عربی نقل کرده موافق آن شعر می‌سرود.
داوودیان: دو سال است در رکود هستم

داوودیان: دو سال است در رکود هستم

اصلا روش آهنگسازی همین است! در واقع آموختن مبانی آهنگسازی به این درد میخورد که آنها را یادبگیریم و بتوانیم آثار گذشتگان را درک کنیم و آنالیز کنیم، نه اینکه مثل آنها بسازیم! من هم همین اعتقاد را دارم. از آثار آهنگسازان ایرانی کدام را میپسندید و تحت تاثیر چه کسانی بودید؟
گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (X)

گزارش مراسم رونمایی «ردیف میرزاعبدالله به روایت مهدی صلحی» (X)

نویسنده این را برای امروز ما که ننوشته است؛ در زمان خودش نوشته است، کمااینکه در رسالات قدیم هم این مشکل را داریم. افرادی که در قرن پنجم چیزی نوشته‌اند برای هم‌عصران خودشان نوشته‌اند؛ فکر نمی‌کرده‌اند که هزار سال بعد یکی می‌خواهد بیاید ببیند چه نوشته‌اند. به همین‌خاطر، تفسیر نت‌نوشته‌های هدایت قدری پیچیده ‌است. ولی اینکه گفتم منحصربه‌فرد است وجه دیگری هم دارد: ما همیشه در سنّت موسیقایی‌مان موسیقی داشته‌ایم که بعداً آوانویسی شده است. این تنها منبع در تاریخ موسیقی جدید ایران است که صدایش را نداریم و نتش را داریم و وضعیتی بسیار مشابه موسیقی کلاسیک غربی دارد.
مینی مالیسم، فیلیپ گلاس و کامه راتا (II)

مینی مالیسم، فیلیپ گلاس و کامه راتا (II)

موسیقی مینی مالیستی بر مبنای مفهوم فرو کاستن و به کارگیری حداقل مضامینی که یک آهنگ ساز در یک اثر مورد استفاده قرار می دهد، استوار می شود. در ساخته های مینی مالیستی دهه ی ۱۹۶۰ ، تقریباً تمامی عناصر موسیقایی (هارمونی، ریتم، دینامیک، انتخاب سازها) غالباً در طول اثر ثابت می مانند یا بسیار آزاد دچار تغییرات می شوند. در حالی که در موسیقی کلاسیک غربی، در بیشتر ژانرها، به خصوص آثار پیش اکسپرسیونیستی، تکرار در متن یک فرم دراماتیک انجام می شود.
قاسمی: کنسرت ها در فضای باز است

قاسمی: کنسرت ها در فضای باز است

نمی دانم، به هر حال چون زمان کافی نیست و قرار است صبح تمرین شود و عصر اجرا شود، بایستی احتمال انجام اش وجود داشته باشد و قبلا راجع به آن توسط جشنواره فکر شده است که چگونه اجرا شود. این روز دوم است و اسم آن را هم شب هزار صدا (Night of Thousand Voices) گذاشته اند.
آنسامبل «آکو» راهی مسابقات جهانی هارمونیکا

آنسامبل «آکو» راهی مسابقات جهانی هارمونیکا

آنسامبل هارمونیکا آکو (ACHO) به سرپرستی الیاس دژآهنگ در مسابقات جهانی هارمونیکا ۲۰۱۷ شرکت می کند. این اتفاق اولین حضور یک گروه هارمونیکای ایرانی در این مسابقات و در این سطح می باشد. اعضای گروه را الیاس دژآهنگ سرپرست و نوازنده ی کروماتیک، مژگان عبدیان نوازنده ی کروماتیک، محسن دهقانی نوازنده ی کروماتیک، شاهین حسین زاده نوازنده ی کورد (chord) و مسعود داراب نوازنده ی باس تشکیل می دهند.
طلایه‌دار تلفیق (I)

طلایه‌دار تلفیق (I)

از زمانی که تمام راه‌های نوآوری در موسیقی ایرانی به موسیقی تلفیقی ختم شده، بیش از یک دهه می‌گذرد. در این مدت تقریباً همه کسانی که به خلاقیت در موسیقی ایرانی شهرت یافته‌اند، بارها راه تلفیق را در پیش گرفته‌اند. موسیقی تلفیقی را در سطوح و لایه‌های مختلفی می‌توان تعریف کرد که بخشی از آنها برخاسته از جلوه‌های بیرونی و ابزاری تلفیق است و بخشی دیگر حاصل آمیختگی‌های ساختاری و درونی. همنشین کردن سازهایی از فرهنگ‌های گوناگون را می‌توان نمونه نوع اول و گنجاندن فواصل و پرده‌های یک موسیقی در موسیقی دیگر را نمونه نوع دوم دانست.
موسیقی دیسکو

موسیقی دیسکو

دیسکو نوعی از موسیقی رقص با ضرباهنگ سریع و سرخوش می باشد که در اوایل دهه ۷۰ شکل گرفت، در واقع این موسیقی از ریشه funk و soul شکل گرفته است.