گفتگوی هارمونیک | Harmony Talk

موسیقی در رساله علم النبض (III)

ابوعلی سینا (۳۵۹- ۴۱۵)

واضح است که متون آن زمان، برای امروز دیگر کاربرد عملی ندارد. زیرا در حال و هوا و فضای زندگی همان دوران طرح‌ریزی و استفاده می‌شده است و هیچ‌کدام از مفاهیم آن روز ـ حتی کمیت‌گراترین و اصطلاحاً فیزیکی‌ترین آنها ـ در دنیای امروز مصداق عملی و معینی ندارد.

واضح است که متون آن زمان، برای امروز دیگر کاربرد عملی ندارد. زیرا در حال و هوا و فضای زندگی همان دوران طرح‌ریزی و استفاده می‌شده است و هیچ‌کدام از مفاهیم آن روز ـ حتی کمیت‌گراترین و اصطلاحاً فیزیکی‌ترین آنها ـ در دنیای امروز مصداق عملی و معینی ندارد.

فی‌المثل در بسیاری از کتب، سفارش شده که در موقع فلان مرض، مقام (مثلاً:) چهارگاه را هنگام صبح بخوانند و فلان دارو را با ترکیب خاص به بیمار بخورانند و… صرف‌نظر از اینکه از مطالب فوق، چه‌مقدار‌شان واقعاً واجد صلاحیت بوده و چه مقدارشان برخاسته از تصورات ذهنی نویسندگان آن، باید به مجموع شرایطی که قوانین دستاوردهای علمی را «کاربردی» می‌کند نیز توجه داشت. همه می‌دانیم که پزشکی، علی‌رغم الزام تحصیل علمی و عملی طولانی‌مدت آن، نهایتاً مبتنی بر تقطیر ماحصل تجربه و دانش، به‌اضافه حس و شهود و شم درونی ویژه طبیب است و حاصل امتزاج صحیح تربیت علمی و استعدادهای ذاتی فردی که به این راه قدم گذاشته است.
پزشکان درس‌خوانده ولی ناموفق کم نیستند و از همه واضح‌تر اینکه نه در آن زمان و نه در این زمان، هیچ‌کس تنها با خواندن کتب پزشکی، طبابت را نیاموخته است. بلکه راز و رمزهای عملی آن تنها و تنها در کار مستقیم زیر نظر استاد آموخته می‌شود و تجربه در این میان نقش اساسی دارد.
از طرف دیگر، مدرنیزاسیون در زندگی انسان امروز ـ اعم از جهان اول تا جهان سوم ـ تمام قواعد و قوانین و الزامات حاکم بر زندگی انسانها را طوری تغییر داده که حتی با پنجاه سال قبل هم قابل مقایسه نیست، چه رسد به زمانهایی بسیار دورتر‌ ـ و اصولاً درک فضا و روابط و معنویت دنیای قدیم برای امروزیها به هیچ‌عنوان مقدور و میسر نمی‌تواند باشد.
از این رو مکتوبات باقی‌مانده از آن دوران (از دواوین شعرای متقدم تا رسالات طبی) بیشتر برای ما ارزش های مربوط به «تاریخ‌نگاری علمی» را داراست:
یکی از نفایس این رسالات، «رگ‌شناسی» است که در سال ۱۳۱۷ به کوشش دانشمند فقید سید محمد مشکوه چاپ شده است. در مقدمه آن (که بسیار مفصل و در واقع شرح متن است) می‌خوانیم:
«… رساله حاضر برای درج شدن در مجموعه رسائل دانشکده معقول [و منقول] به تصحیح این ضعیف آماده چاپ شده بود… این نامه کم‌حجم به منزله مترجم یا فرهنگ لغتی که ما را به اوضاع و احوال رگ ‌جنبان یعنی نبض راهنمایی می‌کند و شرح می‌دهد که وابستگی احوال نبض با تندرستی و بیماری های گوناگون به‌ویژه بیماریهای دل صنوبری چگونه است… تا جایی که اطلاع حاصل است، بعد از کتاب «الابنیه» که به امر منصور‌بن نوح سامانی (۳۸۷ ـ ۳۸۹ق) تصنیف شده و در اروپا به طبع رسیده، رساله حاضر قدیمی‌ترین کتاب طب است که در زبان پارسی به دست آمده… نام دیگر آن، «رساله فی‌النبض بالفارسیه» است…».

علیرضا میرعلی نقی

علیرضا میرعلینقی متولد ۱۳۴۵ در تهران
روزنامه‌نگار، پژوهشگر موسیقی و منتقد هنری

۱ نظر

بیشتر بحث شده است