دو مضراب چپ (قسمت پنجم)

دومضراب چپ در آثار حبیب سماعی
دیدیم که در چهارمضراب ابوعطا ساخته حبیب سماعی، چگونه مضراب چپ به اجرای زینت ها و ریزه کاری ها می پردازد. شکل تعمیم یافته همین نوع مضراب بعدها با فرمی مدون در سایر آثار حبیب سماعی مشاهده می شود که آن ها هم مانند پایه چهارمضراب شور که قبلاً ذکر شد، الهام بخش بسیاری از بزرگان از جمله ابوالحسن صبا می شود.

یکی از قطعات معروف حبیب سماعی که اجراهای متعدد و متفاوتی از آن موجود است، قطعۀ دومضراب شهناز است که نت آن، هم توسط حسین صبا منتشر شد و هم ابوالحسن صبا آن را در ردیف سنتورنوازی خود گنجاند.

این قطعه در این کتاب ها با توجه به اینکه برای مراحل مقدماتی سنتور نوازی نگاشته شده بود، به صورت ساده و با حالت دومضراب معمولی نوشته شده ولی اجراهای متعدد این قطه با حالت دو مضراب چپ هم موجود است که در اینجا به هر دو حالت اجرایی این قطعه اشاره می شود.

audio file حالت اول اجرای قطعۀ دومضراب شهناز حبیب سماعی با دومضراب ساده.




audio file حالت دوم اجرای قطعۀ دومضراب شهناز حبیب سماعی با دومضراب چپ.


یکی دیگر از قطعات معروف حبیب سماعی که الهام بخش آثار بسیاری از بزرگان بوده قطعۀ سه مضراب زابل سه گاه است. این قطعه هم توسط هنرمندان بسیاری اجرا شده است.

لازم به ذکر است که پایه و ساختار این قطعه که بسیار هم مورد علاقۀ ابوالحسن صبا بود، الهام بخش پایۀ چهارمضراب معروف وی در اصفهان یعنی «به زندان» گردید. همچنین ابوالحسن صبا این اثر را در ردیف شمارۀ یک سنتور در دستگاه سه گاه با عنوان سه مضراب زابل منتشر کرد.

audio file به نت و اجرای سه مضراب زابل اثر حبیب سماعی توجه کنید.


حالا به چند نمونه از تنظیم ها و اجراهای متعدد از به زندان اثر ابوالحسن صبا توجه کنید. تمامی این تنظیم ها به همراه دومضراب چپ هستند.

الف – تنظیم به زندان ابوالحسن صبا برای سنتور توسط دکتر احد بهجت


ب – تنظیم به زندان ابوالحسن صبا برای سنتور توسط مینا افتاده


ج- audio file اجرای به زندان ابوالحسن صبا برای سنتور (پشنگ کامکار)

د- تنظیم به زندان ابوالحسن صبا برای تار، سنتور و تنبک (مهرداد دلنوازی)


ه – audio file بشنوید قسمتی از قطعۀ بزندان با تنظیم مهرداد دلنوازی برای سازهای تار، سنتور و تنبک تار : مهرداد دلنوازی، سنتور : سعید ثابت، تنبک : سیامک بنایی

از قطعاتی که تحت تاثیر همین پایه ساخته شده می توان به قطعه جستجو ساختۀ پرویز مشکاتیان اشاره کرد که پایۀ آن تلفیقی است از سه مضراب و دومضراب چپ.

به قسمتی از نت و audio file اجرای قطعۀ جستجو ساخته پرویز مشکاتیان توجه کنید.



از دیگر قطعاتی که از این نوع پایه در آنها استفاده شده، می توان به قسمت دوم از قطعۀ «زرد ملیجه» اثر ابوالحسن صبا اشاره کرد که در تنظیم سنتور آن از این گونه مضراب استفاده می شود.

audio file به قسمتی از نت و اجرای این قطعه توجه کنید.


در انتها به قطعه ای از فرامرز پایور با عنوان سه مضراب ابوعطا که از همین ساختار پیروی می کند، توجه کنید. البته در این قطعه مضراب چپ به صورت ساده در نظر گرفته شده ولی با توجه به نوع ساختار، این قطعه با دو مضراب چپ هم به مانند سه مضراب زابل سه گاه حبیب سماعی قابل اجراست.

audio file به قسمتی از نت و اجرای سه مضراب ابوعطا ساخته فرامرز پایور توجه کنید

( در اجرای این قطعه سعی شده از تکنیک دومضراب چپ استفاده شود)

10 دیدگاه

  • عليرضا فارسي
    ارسال شده در دی ۱, ۱۳۸۶ در ۶:۱۷ ق.ظ

    واقعا دست وپنجه ات درد نکند.جواهری عزیز تنها همین رابگویم که اگرشما اقدام به چاپ این کتابها نمیکردید من سنتور راکنارمیگذاشتم شخصا معتقدم باچاپ این کتابها سطح تکنیک اجرایی نوازندگان سنتور بیشتر میشود.درحقیقت بعدازاینکه با این کتبها آشناشدم وشروع به اجرا وتمرین کردم باصدای متفاوتی ازسنتور مواجه شدم که مرا بیش ازپیش شیفته کرد.با تمام احترامی که برای اساتید گذشته قایلم معتقدم مضرابهای گذشته ارضا کننده امروز نیست و قطعا باید تحولی بوجود آید.مشتاقانه وباتمام وجود شما را رصد میکنم.
    زین همرهان سست عناصر دلم گرفت
    شیر خدا و رستم دستانم آرزوست

  • Rasooli
    ارسال شده در بهمن ۹, ۱۳۸۶ در ۶:۴۹ ب.ظ

    salam ostad in karha shoma khodetan behtar midanid ke che tasire be sezai mizare ru nasle jadid be khusus honarjuyan musighi.

  • Asadian
    ارسال شده در بهمن ۹, ۱۳۸۶ در ۱۱:۳۹ ب.ظ

    Mamnoon aaghaaye Javahery e aziz.Aali bood.

  • ارسال شده در اسفند ۲, ۱۳۸۶ در ۱۰:۴۸ ق.ظ

    سلام
    مضراب های قدیمی خیلی زیباست .

  • علی انصاری
    ارسال شده در بهمن ۲۷, ۱۳۸۷ در ۳:۲۳ ب.ظ

    از این همه دقت نظر شما کمال تشکر را دارم و امیدوارم که بازهم چنین مقالات جالب و خوبی رو بازهم از شما ببینم. در صورت امکان نت آثاری رو که در مقالاتتون مثال می زنید، کامل بنویسید تا ما با اجرای کامل اونا هم تکنینک رو به خوبی متوجه بشیم و هم از قطعه لذت ببریم.
    در ضمن می خوام بپرسم که اجرای کامل قطعه ی سرانداز اون طور که در کتاب ۲۰ قطعه نت نویسی شده، کجا می تونم پیدا کنم. چرا این قطعه بطور کامل اجرا نمیشود؟

  • ارسال شده در فروردین ۲۲, ۱۳۸۸ در ۴:۱۲ ب.ظ

    با سلام خدمت دوست گرامی آقای علی انصاری
    نت های موجود در این مقالات برای مثال بوده بنابراین شما می توانید اصل آنها را که به صورت کتاب های متعدد منتشر شده تهیه نمایید
    ضمنا اجرای کامل قطعه سرانداز توسط آقای محمد رضا رستمیان در نوار ۲۰ قطعه برای سنتور موجود است

  • ارسال شده در بهمن ۱۸, ۱۳۸۸ در ۳:۳۷ ب.ظ

    چقدر خوب توضیح دادید من تار میزنم و وقتی که مضراب می زنم چنان استوار و محکم میزنم و صدایی حاصل میشه که استادم میگه انگار هم سازت هم خودت عاشقی

  • علی
    ارسال شده در شهریور ۸, ۱۳۸۹ در ۱۱:۳۸ ب.ظ

    وب سایت جالبی است

  • ارسال شده در اسفند ۲۲, ۱۳۸۹ در ۲:۴۴ ب.ظ

    عالی است

  • مانی
    ارسال شده در دی ۱۸, ۱۳۹۱ در ۸:۴۰ ب.ظ

    خسته نبااااااااااااشین.فوق العادست.کاش لینکی بذارین که بشه دانلود کرد .

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پیرگلو: نسبت به گذشته افت داشتیم

در آن زمان من هم ماندم و به هر حال یک سری مسائل خانوادگی هم بود، برادرم فوت شده بود و دختراشان را باید نگه می داشتم، مادرم هم که سرطان گرفته بودند و فوت کردند، این شد که فعلا دیگر ماندگار شدم.

ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (VI)

این گواه کوتاه نشان می‌دهد پیش از تولد دولت-ملت مدرن هم تصوری از یک فرهنگ موسیقایی که بتوان آن را «موسیقی ایرانی» خواند در مراکز اصلی شهری، یعنی تجمع‌گاه‌های قدرت و ثروت، وجود داشت. با یک جستجوی سردستی نیز دست‌کم تا میانه‌ی دوره‌ی قاجار می‌توان پیشینه‌ی چنین مفهومی را عقب برد. برخلاف نمونه‌های اروپایی در ایران این زبان موسیقایی نه تنها ممنوع (۲۵) یا گمشده نبود بلکه حمایت‌شده و رسمی هم بود. موسیقی دستگاهی افزون بر تمایز بسیار روشن از موسیقی اروپایی، به قدر کافی از همتایانش، یعنی حوزه‌های موسیقایی عربی و ترکی نیز فاصله گرفته بود.

از روزهای گذشته…

در جستجوی موسیقی سنتی (IV)

در جستجوی موسیقی سنتی (IV)

«سنتی» در زمان حال و در مقوله های فرهنگی ـ هنری، پدیده ای است “شبه شرقی یا شبه ایرانی“ که نشانی و شباهتی ظاهری با یک فرم قدیمی ـ تاریخی دارد. (در موسیقی نوع سازها و لباس های به ظاهر وطنی و تزئینات صحنه با قالی و کلیم و مخده و در معماری استفاده از قوس و قوس شکسته و کاشیکاری)، پدیده ای است که یک توریست غربی غریب و ناوارد آن را به عنوان یک پدیده شرقی یا ایرانی شناسایی می کند. پدیده ای است که با انتظارات و تصورات غربی ها از فرهنگ و هنر شرقی مطابقت دارد. (توریست غربی از چایخانه و سفره خانه سنتی عکسبردای می کند و در وطنش برای دوستانش کنفرانس می دهد که بعله! ایرانی ها از قدیم الایام عصر ها در این نوع چایخانه ها جمع شده و در ضمن صرف چای و قلیان گفتگو می کنند) که مطلقاً صحت ندارد.
روش سوزوکی (قسمت سی سوم)

روش سوزوکی (قسمت سی سوم)

در دوران مدرسه به اندازه ‌ای به تکالیفم می‌رسیدم که در امتحان‌ هایم مردود نشوم اما در عوض در صدد انجام کارهایی بودم که به وسیله آنها در جستجوی اهداف زندگیم موفق شوم و کتاب‌ هایی درباره بوجود آمدن فلسفه غرب مطالعه کنم. شاید همه این ها با آشنایی با تولستوی در من شروع شد. من خودم را بطور کامل و با کوشش و تلاش فراوان به او و همچنین به گفته ‌های اخلاقی و پند و اندرزهای کشیش دوگن (Dogen) با عنوان شوشوگی (Shushogi) که به شرح زیر شروع می شدند، اختصاص داده بودم:
جوزف تال (I)

جوزف تال (I)

جوزف تال آهنگساز اسرائیلی را به عنوان پدر موسیقی اسرائیل می شناسند و به عنوان آهنگساز از سالهای ۱۹۶۰ جایگاهی بین المللی یافته است. آثار پر بار جوزف تال شامل؛ سه اپرا به زبان عبری، چهار اپرا به زبان آلمانی، شش سمفونی، سیزده کنسرتو (concerti)، موسیقی مجلسی، سه کوارتت زهی، قطعه هایی برای سازها به طور تک یا به همراه و آثاری برای سازهای الکترونیک است. جوزف تال در شهر پنوی نزدیک امپراطوری آلمان (هم اکنون متعلق به کشور لهستان) به دنیا آمد. پس از تولد وی؛ خانواده اش به برلین نقل مکان کردند، پدرش زبان شناس بود و در دبیرستان مخصوص یهودیان به تدریس می پرداخت.
نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (V)

نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (V)

اگر به این مطالب از دیدگاه موسیقی شناسی و با دقت بنگریم، دقیقا نتیجه ای بر خلاف هدف نویسنده خواهیم گرفت و آن این است که موسیقی ایرانی و عربی در روزگار اسلامی قابل تفکیک نیستند. به عبارت دیگر موسیقی رایج در این منطقه و در این دوران یک نوع بیشتر نیست و آنچه تفکیک پذیر است شعر و کلام است نه موسیقی چرا که با تغییر شعر از فارسی به عربی همان موسیقی (همان ملودی واحد) برای یک عرب زبان قابل استفاده می شود، همچنان که با شعر فارسی برای یک فارسی زبان مورد استفاده بوده است.
چکناوریان از عروج تا افول (I)

چکناوریان از عروج تا افول (I)

پس از یک سال از نوشته شدن مقاله قبلی که در مورد لوریس چکناوریان و ارکستر سمفونیک تهران نوشته شد، امروز می خواهیم نگاهی بیاندازیم به کارنامه هنری این موسیقیدان بین المللی و با هم سیر صعود ها و فرود های این هنرمند را ببینیم.
سایه روشن تاریخ موسیقی ما (XIII)

سایه روشن تاریخ موسیقی ما (XIII)

از همه‌ی اینها مبهم‌تر و ناگشوده‌تر مطالعات تاریخی مربوط به گونه‌های مختلف موسیقی مردم‌پسند یا عامیانه‌ در ایران است، به‌ویژه نمونه‌های ترکیبی با موسیقی غربی که اصطلاحا «پاپ» نامیده می‌شود. چند دلیل می‌توان برای این موضوع ذکر کرد که به گمان ما مهم‌ترینشان حساسیت شدید ایدئولوژیک حکومتی نسبت به این گونه‌های موسیقایی است (دست‌کم تا اواسط دهه‌ی ۱۳۷۰) که باعث می‌شود در مراکز رسمی کمتر کار پژوهشی‌ای بتوان در مورد آن انجام داد. دیگری موضوع دخالت زیباشناسی در نوشتن تاریخ هنر و تقابل هنر نخبگان و توده است.
لیر یا چنگ ارجان؟ (V)

لیر یا چنگ ارجان؟ (V)

در لیر کاسه ای و جعبه ای مشاهده میکنیم که سطح فرضی که سیم مرتعش بر روی آن قرار دارد با سطح محفظه تشدید موازی است. در حالی که در چنگ چنین نیست و این دو سطح بر هم عمودند:
یادی از استاد حسینعلی ملاح‌

یادی از استاد حسینعلی ملاح‌

در ژورنال گفتگوی هارمونیک، بارها مطالبی از زنده یاد حسینعلی ملاح خوانده اید. این مطالب به خاطر اهمیت شان از مجلات قدیمی به روی سایت قرار می گیرند. برای آشنایی شما با این نویسنده و موسیقیدان فقید، مطلبی از زنده یاد علی تجویدی که به مناسبت درگذشت ایشان در مجله «کلک» شماره ۲۹ و در تاریخ مرداد ۱۳۷۱ نوشته شده، میخوانید.
نگاهی به سمفونی فانتاستیک اثر جاودان هکتور برلیوز (II)

نگاهی به سمفونی فانتاستیک اثر جاودان هکتور برلیوز (II)

آهنگسازی جوان که حساسیتی بیش از اندازه و تخیلی سرشار دارد، در نهایت یاس از عشقی ناکام، خود را با تریاک مسموم می کند. ماده مخدر آنقدر قوی نیست که او را بکشد، ولی او را در خوابی سنگین غوطه ور می سازد که رویایی غریب همراه دارد.
گفتگو با هوشنگ ظریف (III)

گفتگو با هوشنگ ظریف (III)

من در دوره‌ی هنرستان، در کنار تار، دو سال هم پیش استاد حسین تهرانی تنبک یادگرفتم. بعد زمان آقای دهلوی ایشان گفتند تنبک متد ندارد برو و آقای تهرانی را بیاور و درس‌های ایشان را ثبت کن تا متدی تهیه کنیم. هفته‌ای یک روز آقای تهرانی را که منزل‌شان هفت‌حوض بود می‌رفتم و با ماشین برشان می‌داشتم می‌بردم هنرستان. ایشان از اول شروع کردند و با دید آموزشی، درس‌ها را زدند و من نوت کردم. آن سالها دستم روی تنبک هم خیلی روان بود. حتی دوستان و فامیل دور هم که جمع می‌شدند خیلی وقتها جای تار به من می‌گفتند تنبک بزنم. تنبک را هم مثل چپ دست‌ها می‌زنم. چون پا و دست چپم قوی‌تر هستند و از اول آنطور عادت کرده بودم. خیلی از گلهایی که در جام جهانی زده‌ام هم با پای چپم زده‌ام (خنده).