هنر خیابانی، موسیقی (III)

گاهی این نوازنده‌ها می‌خواهند از فضای عمومی شهری برای نشان دادن توانایی و استعدادشان استفاده کنند. گاهی موسیقی آنها، موسیقیِ اعتراض است؛ اعتراض در مقابل مضیقه‌های اقتصادی، فرهنگی، فردی، اجتماعی و… . گاهی نوازندگی در خیابان برای بعضی از آنها، جنبه‌ی مالی دارد. گاهی این خیابان‌های شهر هستند که جای خالیِ اجراهای رسمی را برای نوازندگان و خوانندگان پر می‌کنند. گاهی دغدغه‎‌ی شادی بخشی به جامعه، مدنظر است و البته گاهی هم نه نیاز مالی وجود دارد و نه مشکلی برای اجرا. اما بدون شک ارتباط مستقیم و نزدیک با مخاطب، یکی از اهداف مشترک تمام مجریانِ موسیقیِ خیابانی‌ست و حس و حال چنین اجراهایی به هیچ وجه قابل مقایسه با هیچ کنسرتی هم نیست. خیابان‌، فضای فرهنگ غالب جامعه است و هنرمندانی که به خلق در چنین فضایی دست می‌زنند و به نشر کارشان اصرار دارند، در حقیقت به دنبال دیدن بازتاب فعالیت‌شان بین عموم مردم هستند.

اگر مجوز فعالیت و انتشار آثار آنها توسط دولت داده نمی‌شود، خیابان‌ها و معابر پر تردد شهرها، اینان را به مخاطبینِ جدی و غیرجدی موسیقی پیوند می‌زند.

اگر تامین معیشت، یکی از خواسته‌های‌شان از جامعه است، آن را در فضای باز و با استفاده از تخصص‌شان جستجو می‌کنند. اگر حتا امکان ارائه‌ی کار به صورت رسمی و با مجوزهای لازم را هم داشته باشند، پایبندی و دلبستگی به فلسفه‌ی هنر خیابانی‌ست که به سطح جامعه می‌کشاندشان. چون از اصول اجراهایی این چنین، رهایی از چارچوب‌های هنری غالب جامعه است و بیشتر این مجریان موسیقی، علاوه بر تلاش برای شکستن محدودیت‌های فردی و اجتماعی، خواهان تغییر نگرش شنوایی مخاطبان عام در اجتماع هستند؛ زیرا باور دارند که جامعه ناگزیر از نوکردن‌هاست.

در تحقیقی میدانی که عمومن خود خالقین این نوع موسیقی در آن شرکت داشته‌اند برخورد مخاطبان چنین مورد بررسی قرار گرفته: بخش عظیمی از جامعه هنوز تصور می‌کنند سنگین بودن و غمگین جلوه کردن‌شان، نوعی پرستیژ است و موسیقی خیابانی سعی در عوض کردن این نوع نگاه دارد. عده‌ای خجالت می‌کشند شنونده‌ی این موسیقی باشند. عده‌ای فکر می‌کنند پول دادن به چنین مجریان موسیقی، توهین به آنها محسوب می‌شود و عده‌ای چنین کاری را دون‌شان می‌دانند و از کلمات سخیفی برای بیانش استفاده می‌کنند.

جامعه‌شناسان بدون تردید، فرد را سازنده‌ی تاریخ خویش می‌دانند و اعتقاد دارند انسان فاعل است و نه منفعل. گرچه در علم جامعه‌شناسی، نگرش‌های متفاوتی برای بررسی فراز و فرودهای تاریخی و فرهنگی جوامع شده و هریک، عواملی چند را به عنوان عامل عقب‌ماندگی فرهنگی برشمرده‌اند، اما در نهایت همگی بر این امر متفق‌ هستند که وضعیت جامعه در طول تاریخ در حال تغییر و حرکتی مداوم است و این جریانِ در تغییر توسط افرادی ساخته می‌شود که آنها نیز خودشان محصول همان فضا هستند؛ تک تک افراد جامعه!

تاثیرگذاری و تاثیرپذیری موسیقی در عرصه‌ی اجتماع هم به‌دلیل نقشی است که در فرهنگ بازی می‌کند. آدورنو عنوانِ “سیمان اجتماعی” را به موسیقی عامه داده بود و اعتقاد داشت این نوع موسیقی، در جامعه حکم نوعی ماده‌ای تخدیری دارد که افراد را وادار به رضایت از وضع موجود می‌کند.

تقریبن تمام فلاسفه و جامعه‌شناسان معتقدند که هنر در مقایسه با دیگر عرصه‌ها، همواره در تحولات اجتماعی پیشگام بوده است؛ چنان‌که رنسانس از ابتدا در عرصه‌ی هنر به‌وجود آمد و سپس دیگر عرصه‌های اجتماعی را فراگرفت. اما مگر نه این است که خالقین و آفرینندگان هنر، زاده‌ی اجتماع هستند و فرآیند اجتماعی شدن آنها و نیز عاداتی که کسب کرده‌اند به جایگاه‌شان در جامعه بستگی دارد؟

آثار هنری ضمن این‌که بر بستر جامعه شکل می‌گیرند و از آن اثر می‌پذیرند، به‌نوبه‌ی خود بر آن اثر نیز می‌گذارند. هنر، نه فقط ابزار سلطه‌ی پنهان است و نه تنها ابزار تشخص. هنر، وجوه نمایشی و بیان احساس و ادراک‌مان از خود و پیوند با جهان هستی‌ست. هنر بازنمایی حقیقت است و هنرِ بازنمایانه و نمادین، در قالب گزاره‌ و فرمول نمی‌گنجد.

هنر، خودِ جامعه است و هنر خیابانی، هنر جسور و طغیان‌گری‌ست با حرف‌های زیادی برای گفتن.

منابع
۱- تبار شناسی دلقک در نمایش سنتی ایران/ نغمه ثمینی، بهروز محمودی بختیاری، محمد باقر قهرمانی، شیوا مسعودی/ نشریه‌ی هنرهای زیبا/ دوره‌ی ۹، شماره۱، بهار و تابستان ۱۳۹۳
۲- تحلیل جامعه شناختی از موسیقی ایران/ مرتضا اسدی
۳- جامعه شناسی هنر/ نیلوفر مسجدی‌زاده
۴- چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت؟/ دکتر کاظم علمداری
۵- رونق موسیقی خیابانی در تهران/ فرارو
۶- سهم هنر در نابرابری‌های اجتماعی و جایگاه هنر در ایران از منظر جامعه شناسی هنر “پی‌یر بوردیو”/ سارا شریعتی/ جلسه‌ی گروه علمی تخصصی جامعه شناسی هنر
۷- موسیقی خیابانی فاخر، تکدی‌گری نیست./ ایرنا
۸- نوای موسیقی خیابانی، رگه‌ی عصیان جوانان/ مجله‌ی هفته
۹- هنر و زن در جامعه‌ی ایران از نظر جامعه شناسی/ گفتگو با سارا شریعتی/ سایت باشگاه اندیشه

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگاهی به غلبه موسیقی پاپ بر موسیقی کلاسیک در کنسرت «ارکستر سازهای ملیِ» جدید

به یاد می آورم پس از اولین کنسرت ارکستر سمفونیک تهران با عنوان جدید «ارکستر سمفونیک ملی ایران»، غوغایی در جامعه موسیقی به پا شده بود و طرفداران طرح علی رهبری (که تعطیلی ارکستر ملی و ادغام آن با ارکستر سمفونیک تهران و تغییر نام این ارکستر بود) و فرهاد فخرالدینی (که خواستار تشکیل ارکستری مجزا از ارکستر سمفونیک تهران به مانند سالهای گذشته با عنوان ارکستر ملی بود) در مقابل هم صف کشی کرده بودند؛ در نهایت برنده این بحث رهبر سابق ارکستر ملی فرهاد فخرالدینی بود و به سرعت طی برگزاری جلسه ای، ارکستر ملی تقریبا با همان ترتیب سابق شکل گرفت البته با این تفاوت که قرار شد با دعوت از رهبران میهمان، وضعیت تک بعدی ارکستر ملی که به شدت تحت تاثیر موسیقی سبک ارکسترال ایرانی بود تعدیل یابد. *

پویان آزاده: قصد ضبط «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» را دارم

در اولین روز برگزاری جشنواره موسیقی فجر، ارکستر ملی به رهبری فریدون شهبازیان، اثری از حسین دهلوی را به روی صحنه برد که بر اساس قطعه ای از جواد معروفی ساخته شده بود. این قطعه که برای یک پیانو و ارکستر با نام «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» تنظیم شده بود، با تکنوازی پیانوی پویان آزاده به اجرا رسید. به همین بهانه امروز با پویان آزاده گفتگویی کرده ایم که می خوانید:

از روزهای گذشته…

جشن موسیقی‌نویسی در فضای مجازی

جشن موسیقی‌نویسی در فضای مجازی

اینترنت و فضای مجازی چنان در زندگی انسان امروزی رسوخ کرده که شاید به سختی بتوان حتا در تخیل به جهانی بدون این بستر ارتباطی اندیشید. موسیقی و نوشتن درباره‌ی آن هم از چنین بستر ارتباطی نوینی بی‌بهره نمانده است. اکنون حضور موسیقی‌دوستان و موسیقی‌نویسان چنان در فضای اینترنتی گسترده و پر شمار است که به خوبی می‌توان حجم بزرگی از مطالب تولید یا نقل شده در باره‌ی موسیقی را در این حوزه جستجو کرد.
آموزش گیتار به کودکان (I)

آموزش گیتار به کودکان (I)

شیوه‌ها و متد‌های آموزشی در هر زمینه‌ و سطحی، با توجه به سن و سال هنرجو نیاز به بازنگری دارد. مسلما شیوه‌ی آموزش و برخورد با هنرجوی کودک تفاوت عمده‌ای با شیوه‌ی آموزش با بزرگسال دارد. مساله‌ای که متاسفانه بسیاری از اساتید به آن نگرشی کلی دارند و این ظرافت در تفاوت‌های آموزشی را امری جدی قلمداد نمی‌کنند. اگر علاقه‌مند به فراگیری گیتار برای فرزندان خود هستید، مواردی که ارائه می‌شوند شامل نکاتی‌ست در جهت ارتقای فراگیری و شکوفایی فرزندان که به عنوان شیوه‌های آزموده شده‌ی موثر آموزشی می‌توانند به کار گرفته شوند. چه در منصب استاد باشید یا در مقام والدین، برای کمک به رشد و آموزش فرزند یا هنرجوی خود می‌توانید از آنها بهره ببرید.

دو خبر

کنسرتهای بزرگ Live 8 که قرار است در دوم جولای در ۵ شهر برگزار شود از گروه Radiohead هم برای شرکت دعوت کرده است که ظاهرا” با جواب منفی سخنگوی این گروه پر طرفدار انگلیسی مواجه شده است.
محمودی: دوست دارم اتفاقی فرهنگی بیافتند

محمودی: دوست دارم اتفاقی فرهنگی بیافتند

متاسفانه در ایران خیلی وقتها ناتوان ترین افراد در موسیقی می آیند و کار رهبری انجام میدهند و نوازنده ها هم از آنها تبعیت میکنند فقط به این دلیل که آنها روانشناسهای خوبی هستند و با ارتباطهای خوبی که در سیستم دارند یا پولی که خرج میکنند می آیند و رهبری میکنند. اصولا این افراد فقط روبروی ارکستر دست تکان میدهند و فرق دو چهارمشان را با چهار چهارمشان را نمیفهمید!
تعزیه خوانی (III)

تعزیه خوانی (III)

این که چگونه و از چه راهی مجریان تعزیه در شهر و یا روستای خود توانسته اند، الحان دیگر نواحی را به حافظه ی خود بسپارند، دلایل و زمینه های مختلف را به همراه دارد. بی تردید نقش تعزیه خوانان دوره گرد و همچنین گروه های تعزیه ای که از یک منطقه به منطقه ی دیگر دعوت می شده اند، عامل نعیین کننده ای در این جابجایی بوده است.
“گفتگو” اثری از پایور

“گفتگو” اثری از پایور

اصلاح سنتور نوازی معاصر چند سال پیش با اجرای دو اثر از اردوان کامکار به نامهای “دریا” و پس از آن “برفراز باد” دوباره سرزبانها افتاد. این دو اثر اردوان کامکار به همراه کنسرتو سنتور او که بهمراه برادرش هوشنگ کامکار، ساخته شده بود، در جامعه موسیقی مورد استقبال قرار گرفت و جایگاهی هم تراز با آثار برجسته قبلی در این سبک بدست آورد. اینجا نگاهی می اندازیم به اولین آثاری که در این زمینه تصنیف شد. اولین آثاری که(با تکنیک سنتور نوازی) در این زمینه تصنیف شد ساخته هنرمند بلند پایه موسیقی ایرانی و پدر سنتور نوازی کلاسیک ایران، فرامرز پایور بود .
جایی میان آفرینش و تفسیر (II)

جایی میان آفرینش و تفسیر (II)

در روی‌کرد‌های سخت‌گیرانه و بسیار بنیادگرایانه دایره‌ی آنچه که موجب روا شدن انگ «تحریف» می‌شود، چنان تنگ است که عملا کار اجرای مجدد به نسخه‌برداری می‌کشد و احتمالا بازسازی شایسته‌ترین عنوان برای آن می‌شود. در چنین دیدگاهی تاریخ زیست یک اثر پس از خلق همیشه رو به پس دارد همیشه بهترین‌ها در گذشته رخ داده‌اند و امیدی هم برای بهبود به چشم نمی‌خورد. خلاقیت فردی نوازنده کم‌تر دیگرگونه دیدن و تفسیر در اجرای مجدد کارآیی دارد.
بحیرایی: خواننده و نوازنده از جایگاهی یکسان برخوردارند

بحیرایی: خواننده و نوازنده از جایگاهی یکسان برخوردارند

به جرات میتوانم بگویم که خواننده یا نوازنده ای که به تئوری موسیقی و سلفژ تسلط دارد، درکش از موسیقی به مراتب بالاتر از کسانی است که با این مفاهیم آشنایی ندارند. مسئله عدم آشنایی با تئوری موسیقی و نت خوانی در مورد نوازندگان به دلیل اصلاح متدهای آموزشی که در گذشته ای نه چندان دور اتفاق افتاد، کمتر به چشم میخورد و الان اکثر نوازندگان سازهای ایرانی با تئوری موسیقی و نت خوانی آشنایی دارند.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (IX)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (IX)

آخرین دانشمندان و عارفان تاریخ فرهنگ ما که در این دوره زیسته اند بهاءالدین محمد عاملی معروف به شیخ بهایی و صدرالدین شیرازی معروف به ملا صدرا که در همه علوم و فنون زمان خودشان رساله نوشته اند (بر خلاف رویه فارابی و ابن سینا) در باره موسیقی رساله ای ننوشته اند و این نشانه بارزی است از جایگاه تنزل یافته موسیقی در جامعه ایران. به همین علت، برخلاف ادبیات و به ویژه شعر، موسیقی در فرهنگ و جامعه ایران جایگاهی محکم، معلوم و مطمئن نداشت.
ii-V-I

ii-V-I

یکی از توالی آکوردهای (Progressions) مهم که در سبکهای مختلف موسیقی کاربرد بسیاری دارد به ii-V-I معروف است.