هنر خیابانی، موسیقی (III)

گاهی این نوازنده‌ها می‌خواهند از فضای عمومی شهری برای نشان دادن توانایی و استعدادشان استفاده کنند. گاهی موسیقی آنها، موسیقیِ اعتراض است؛ اعتراض در مقابل مضیقه‌های اقتصادی، فرهنگی، فردی، اجتماعی و… . گاهی نوازندگی در خیابان برای بعضی از آنها، جنبه‌ی مالی دارد. گاهی این خیابان‌های شهر هستند که جای خالیِ اجراهای رسمی را برای نوازندگان و خوانندگان پر می‌کنند. گاهی دغدغه‎‌ی شادی بخشی به جامعه، مدنظر است و البته گاهی هم نه نیاز مالی وجود دارد و نه مشکلی برای اجرا. اما بدون شک ارتباط مستقیم و نزدیک با مخاطب، یکی از اهداف مشترک تمام مجریانِ موسیقیِ خیابانی‌ست و حس و حال چنین اجراهایی به هیچ وجه قابل مقایسه با هیچ کنسرتی هم نیست. خیابان‌، فضای فرهنگ غالب جامعه است و هنرمندانی که به خلق در چنین فضایی دست می‌زنند و به نشر کارشان اصرار دارند، در حقیقت به دنبال دیدن بازتاب فعالیت‌شان بین عموم مردم هستند.

اگر مجوز فعالیت و انتشار آثار آنها توسط دولت داده نمی‌شود، خیابان‌ها و معابر پر تردد شهرها، اینان را به مخاطبینِ جدی و غیرجدی موسیقی پیوند می‌زند.

اگر تامین معیشت، یکی از خواسته‌های‌شان از جامعه است، آن را در فضای باز و با استفاده از تخصص‌شان جستجو می‌کنند. اگر حتا امکان ارائه‌ی کار به صورت رسمی و با مجوزهای لازم را هم داشته باشند، پایبندی و دلبستگی به فلسفه‌ی هنر خیابانی‌ست که به سطح جامعه می‌کشاندشان. چون از اصول اجراهایی این چنین، رهایی از چارچوب‌های هنری غالب جامعه است و بیشتر این مجریان موسیقی، علاوه بر تلاش برای شکستن محدودیت‌های فردی و اجتماعی، خواهان تغییر نگرش شنوایی مخاطبان عام در اجتماع هستند؛ زیرا باور دارند که جامعه ناگزیر از نوکردن‌هاست.

در تحقیقی میدانی که عمومن خود خالقین این نوع موسیقی در آن شرکت داشته‌اند برخورد مخاطبان چنین مورد بررسی قرار گرفته: بخش عظیمی از جامعه هنوز تصور می‌کنند سنگین بودن و غمگین جلوه کردن‌شان، نوعی پرستیژ است و موسیقی خیابانی سعی در عوض کردن این نوع نگاه دارد. عده‌ای خجالت می‌کشند شنونده‌ی این موسیقی باشند. عده‌ای فکر می‌کنند پول دادن به چنین مجریان موسیقی، توهین به آنها محسوب می‌شود و عده‌ای چنین کاری را دون‌شان می‌دانند و از کلمات سخیفی برای بیانش استفاده می‌کنند.

جامعه‌شناسان بدون تردید، فرد را سازنده‌ی تاریخ خویش می‌دانند و اعتقاد دارند انسان فاعل است و نه منفعل. گرچه در علم جامعه‌شناسی، نگرش‌های متفاوتی برای بررسی فراز و فرودهای تاریخی و فرهنگی جوامع شده و هریک، عواملی چند را به عنوان عامل عقب‌ماندگی فرهنگی برشمرده‌اند، اما در نهایت همگی بر این امر متفق‌ هستند که وضعیت جامعه در طول تاریخ در حال تغییر و حرکتی مداوم است و این جریانِ در تغییر توسط افرادی ساخته می‌شود که آنها نیز خودشان محصول همان فضا هستند؛ تک تک افراد جامعه!

تاثیرگذاری و تاثیرپذیری موسیقی در عرصه‌ی اجتماع هم به‌دلیل نقشی است که در فرهنگ بازی می‌کند. آدورنو عنوانِ “سیمان اجتماعی” را به موسیقی عامه داده بود و اعتقاد داشت این نوع موسیقی، در جامعه حکم نوعی ماده‌ای تخدیری دارد که افراد را وادار به رضایت از وضع موجود می‌کند.

تقریبن تمام فلاسفه و جامعه‌شناسان معتقدند که هنر در مقایسه با دیگر عرصه‌ها، همواره در تحولات اجتماعی پیشگام بوده است؛ چنان‌که رنسانس از ابتدا در عرصه‌ی هنر به‌وجود آمد و سپس دیگر عرصه‌های اجتماعی را فراگرفت. اما مگر نه این است که خالقین و آفرینندگان هنر، زاده‌ی اجتماع هستند و فرآیند اجتماعی شدن آنها و نیز عاداتی که کسب کرده‌اند به جایگاه‌شان در جامعه بستگی دارد؟

آثار هنری ضمن این‌که بر بستر جامعه شکل می‌گیرند و از آن اثر می‌پذیرند، به‌نوبه‌ی خود بر آن اثر نیز می‌گذارند. هنر، نه فقط ابزار سلطه‌ی پنهان است و نه تنها ابزار تشخص. هنر، وجوه نمایشی و بیان احساس و ادراک‌مان از خود و پیوند با جهان هستی‌ست. هنر بازنمایی حقیقت است و هنرِ بازنمایانه و نمادین، در قالب گزاره‌ و فرمول نمی‌گنجد.

هنر، خودِ جامعه است و هنر خیابانی، هنر جسور و طغیان‌گری‌ست با حرف‌های زیادی برای گفتن.

منابع
۱- تبار شناسی دلقک در نمایش سنتی ایران/ نغمه ثمینی، بهروز محمودی بختیاری، محمد باقر قهرمانی، شیوا مسعودی/ نشریه‌ی هنرهای زیبا/ دوره‌ی ۹، شماره۱، بهار و تابستان ۱۳۹۳
۲- تحلیل جامعه شناختی از موسیقی ایران/ مرتضا اسدی
۳- جامعه شناسی هنر/ نیلوفر مسجدی‌زاده
۴- چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت؟/ دکتر کاظم علمداری
۵- رونق موسیقی خیابانی در تهران/ فرارو
۶- سهم هنر در نابرابری‌های اجتماعی و جایگاه هنر در ایران از منظر جامعه شناسی هنر “پی‌یر بوردیو”/ سارا شریعتی/ جلسه‌ی گروه علمی تخصصی جامعه شناسی هنر
۷- موسیقی خیابانی فاخر، تکدی‌گری نیست./ ایرنا
۸- نوای موسیقی خیابانی، رگه‌ی عصیان جوانان/ مجله‌ی هفته
۹- هنر و زن در جامعه‌ی ایران از نظر جامعه شناسی/ گفتگو با سارا شریعتی/ سایت باشگاه اندیشه

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پیرگلو: نسبت به گذشته افت داشتیم

در آن زمان من هم ماندم و به هر حال یک سری مسائل خانوادگی هم بود، برادرم فوت شده بود و دختراشان را باید نگه می داشتم، مادرم هم که سرطان گرفته بودند و فوت کردند، این شد که فعلا دیگر ماندگار شدم.

ویژگی‌های رابطه‌ی موسیقی و برآمدن دولت-ملت مدرن در ایران (VI)

این گواه کوتاه نشان می‌دهد پیش از تولد دولت-ملت مدرن هم تصوری از یک فرهنگ موسیقایی که بتوان آن را «موسیقی ایرانی» خواند در مراکز اصلی شهری، یعنی تجمع‌گاه‌های قدرت و ثروت، وجود داشت. با یک جستجوی سردستی نیز دست‌کم تا میانه‌ی دوره‌ی قاجار می‌توان پیشینه‌ی چنین مفهومی را عقب برد. برخلاف نمونه‌های اروپایی در ایران این زبان موسیقایی نه تنها ممنوع (۲۵) یا گمشده نبود بلکه حمایت‌شده و رسمی هم بود. موسیقی دستگاهی افزون بر تمایز بسیار روشن از موسیقی اروپایی، به قدر کافی از همتایانش، یعنی حوزه‌های موسیقایی عربی و ترکی نیز فاصله گرفته بود.

از روزهای گذشته…

سیر تحول صدا (بخش اول)

سیر تحول صدا (بخش اول)

ایتالیا سر منشاء هنر و علم خوانندگی اپرا است زیرا هنگامی که کلودیو مونته وردی Claudio Monteverdi و اعضای کامراتا فیورنتینا Camerata Fiorentina (گروهی انقلابی از پژوهشگران، هنرمندان و فیلسوفان که ابداع کننده موسیقی نوین قرن ۱۷ ایتالیا بودند)، مفهوم کلی اپرا را ابداع کردند، انقلابی در موسیقی غرب به وجود آوردند. اعتقاد اعضای کامراتا به این مساله که صدای آوازی باید بازتاب احساسات و اصالت تئاتر کلاسیک باشد، بنیان گذار مفهومی شد که امروز آنرا به نام بل کانتو bel canto (زیبا خواندن) میشناسیم.نسلهای بعدی آهنگسازان، روش از بر خوانی (در مقابل روخوانی اشعار) را دگرگون کردند و آن را به سبکی بسیار پیچیده تر و نیازمند به مهارتهای صوتی ملودیک مبدل کردند.
نوربخش: رسالت استاد، پرورش هنرمند در نوازندگی است

نوربخش: رسالت استاد، پرورش هنرمند در نوازندگی است

من معتقدم هنر در جریان آموزش نوازندگی باید به تدریج در فرد پرورش یابد؛ در صورتی نوازندگی دارای ویژگی ها و شاخصه های هنری می گردد که در طی دوران و سالیان آموزش ساز، در این زمینه برای شخص تلاش شده باشد و در واقع این امر را یک روند تدریجی می دانم و در این راستا فکر می کنم کلاس نوازندگی، صرفا نباید به کلاس تدریس “تکنیک نوازندگی” ساز تبدیل شود.
سارا وائوگن (I)

سارا وائوگن (I)

سارا لوئیز وائوگن (Sarah Lois Vaughn) اگرچه به عنوان یک خواننده جاز شناخته شده، اما خود با آن موافق نبود، فعالیت او در زمینه جاز همانند عرصه فعالیتش در پاپ است، اما در موسیقی راک به ندرت اثری از این خواننده با استعداد شنیده می شود. او خود گفته است: “من نمی دانم چرا مرا خواننده جاز می شناسند شاید تنها برای آنکه با این موسیقی بزرگ شده ام، من جاز را هیچ گاه رها نخواهم کرد اما یک خواننده جاز هم نیستم. برای مثال بتی کارتر (Betty Carter) خواننده جاز است زیرا این تنها سبک موسیقی است که او می خواند و دنبال می کند. من در دوره ای به عنوان خواننده بلوز نامیده شدم، اما خودم را مختص به هیچ سبکی نمی دانم.”
ال سیستما، مدلی موسیقی و اجتماعی متولد ونزوئلا (II)

ال سیستما، مدلی موسیقی و اجتماعی متولد ونزوئلا (II)

از زمان تاسیس، اِل سیستما متکی به بودجه عمومی است، از هزینه تامین مکان، رفت و آمد و غذای کودکان گرفته تا هزینه گزاف کرایه و تهیه آلت ها و ابزار موسیقی. پس از موفقیت درخشان ارکستر آبرئو در یک مسابقه بین المللی در سال ۱۹۷۷ که در شهر آبِردین (Aberdeen) در کشوراسکاتلند برگزار شد، دولت ونزوئلا هزینه های کامل ارکستر آبرئو را بر عهده گرفت. از همان ابتدا، ال سیستما تحت نظر وزارت خدمات اجتماعی قرار گرفت و نه وزارت فرهنگ، و این امر به صورت اساسی در بقای آن سهیم بود.
مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (V)

مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (V)

هنرجویان علاقه‌مند به یادگیری ساز عود، همچنین باید از استعداد بسیار خوبی در شنیدن موسیقی برخوردار باشند؛ زیرا عود سازی ملودیک ا‌ست و هنرجو باید صبور و سخت‌کوش باشد و از استادی آموزش ببیند که پیش‌تر در مدرسه‌ی موسیقی سنتی تعلیم دیده باشد. این موارد، جزء مؤلفه‌های مطلوب آموزش عود هستند و بدون رعایت آن‌ها، ممکن است پیروی از یک روش، بی‌فایده باشد.
جیمز اینز، ستاره ویولون نوازی کانادا

جیمز اینز، ستاره ویولون نوازی کانادا

جیمز اینز (James Ehnes) در سال ۱۹۷۶ در براندون، کانادا، به دنیا آمد. جیمز اینز خیلی زود نام خود را در میان نوازندگان جوان ویلن تثبیت کرد. اینز در بسیاری از ارکسترهای بزرگ دنیا نواخته است، از جمله: بوستن، شیکاگو، فیلادلفیا، لس انجلس، پیترزبورگ، نیویورک، سمفونیک لندن، فیلارمونیا، فیلارمونیک بی بی سی، جمهوری چک، برلین DSO و ارکستر سمفونیک ارکستر NHK. او با رهبران بیشماری کار کرده است که از جمله آنها، آشکنازی (Ashkenazy)، آلسوپ (Alsop)، سر اندرو داویس (Sir Andrew Davis)، دوتویت (Dutoit)، ایوان فیشر (Ivan Fischer)، پاوو خاروی (Paavo Järvi)، مازل (Maazel)، ماکراس (Mackerras)، نوسدا (Noseda)، رابرتسون (Robertson)، سارسته (Saraste) و ثیلمان (Thielemann) هستند.
بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XII)

بررسی برخی ویژگی های ساختاری آثار پرویز مشکاتیان (XII)

حال از زاویۀ دیگری به بررسی آثار ساخته شدۀ پرویز مشکاتیان می پردازیم. همانطور که ذکر شد، یکی از ویژگی های قطعات پرویز مشکاتیان، تاثیرپذیری از ردیف موسیقی ملی ایران به خصوص ردیف میرزا عبدالله است به نحوی که برخی از آثار وی برخی از این قطعات را می توان برداشتی متفاوت و خلاقانه از گوشه های مورد نظر دانست. برای مثال به بخشی از گوشۀ یقولون در آواز ابوعطا از ردیف میرزا عبدالله توجه کنید.
ریچی، آخرین استاد زنده ویولن

ریچی، آخرین استاد زنده ویولن

روجیرو ریچی (Ruggiero Ricci) متولد ۲۴ جولای ۱۹۱۸ در سان برونو کالیفرنیا میباشد. نوازنده ای ایتالیایی – آمریکایی که عمده شهرتش در تکنیک و مهارتش در نوازندگی ویولون و همچنین کنسرتها و ضبط آثار آهنگساز و نوازنده جاودانی ویولون، پاگانینی است.
نماد‌شناسی عود (IX)

نماد‌شناسی عود (IX)

مادامی که ابعاد واقعی ساز عود مورد بحث و کنکاش است، رسیدن به پاسخی قطعی در این خصوص بسیار دشوار خواهد بود چرا که درباره‌ی تناسب و ابعاد اجزای ساز عود، مقادیر متفاوت فراوانی را می‌توان یافت. هرچند به عنوان یک اصل کلی عرض کاسه را در عودهای رایج، حدود ۱۵ اینچ (برابر با۳۸ سانتی‌متر) و طول آن را حدود ۲۰ اینچ (برابر با ۵۰ سانتی‌متر) تعیین می‌کنیم. عودی تقریباً با این ابعاد در یک مینیاتور اسپانیایی یا مراکشی(۴۱) متعلق به سده‌ی سیزدهم میلادی ترسیم شده است. این مینیاتور عودنوازیِ «بیاض» برای معشوقه‌اش را نشان می‌دهد. اگر عرض دست نوازنده، ۴ اینچ (برابر با حدود ۱۰ سانتی‌متر) باشد، ابعاد سازی که در دست دارد کمابیش مطابق با ابعاد ذکر شده است. اگرچه در این تحقیق ما به شواهد موجود در نگاره محدود نخواهیم شد با این حال کنز‌التحف در تثبیت همین اعداد، چنان که اشاره شد، عرض کاسه را برابر با عدد مذکور و عمق آن را برابر با نصف عرض عنوان کرده است.(۴۲)
ایران در کشاکش موسیقی (III)

ایران در کشاکش موسیقی (III)

نوازندگان و خوانندگان آنهم مرد در تعزیه و مرثیه خوانی شرکت می کردند، اگر ناصرالدین شاهی خواست اپرایی به سبک اپرای سلطنتی انگلستان در میدان بهارستان بسازد، ساخت اما با اعتراض معممین متعصب مذهبی قرار گرفت و بالاجبار اپراخانه به تعزیه خوانه تبدیل شد. بعد از گذشت زمانی هم پارکینگ مجلس سنا و… دیگر نمیدانم به چه فاجعه ای دچار شد!