نهال ارکستر سازهای ملی کاشته شد!

پنجشنبه ۴ تیر ماه ۱۳۹۴ به همت و تلاش بنیاد رودکی، طرح ارکستر سازهای ملی ایران با مدیریت هنری علی رهبری در تالار رودکی اجرایی شد. در این مراسم علی رهبری، طی سخنانی از بی مهری دولت های گذشته به سازهای ایرانی و ادامه دار نبودن طرح های آنها درباره تشکیل ارکستر سازهای ملی انتقاد کرد.

ارکستر سازهای ملی ایران، سابقه ای طولانی در تاریخ موسیقی ایران ندارد و اولین بار در سال ۱۳۴۵ توسط فرامرز پایور تشکیل شد که «گروه سازهای ملی وزارت فرهنگ و هنر» نام داشت. این ارکستر تحت حمایت مادی و معنوی وزارت فرهنگ و هنر سابق (وزارت فرهنگ و ارشاد فعلی) بود، دوازده سال پیش از انقلاب به فعالیت پرداخت و پس از آن نیز بدون حمایت دولت با عنوان ارکستر فرامرز پایور به فعالیت پرداخت.

پس از تشکیل این ارکستر و در کنار فعالیت آن، ارکستر های دیگری که تشکیل شده از سازهای ایرانی بودند توسط هنرمندان موسیقی ایرانی با گرایش های مختلف تاسیس شد. بعضی از این ارکسترها محصول گردهمایی شاگردان مرکز حفظ و اشاعه موسیقی بودند و بعضی نیز فارغ التحصیلان هنرستان ملی؛ گروه هایی که از مرکز حفظ و اشاعه سر برآورده بودند، به صورت یکصدایی و اونیسون به اجرای موسیقی های دوره قاجار می پرداختند و در کنار آن، گروه هایی با مدیریت و آهنگسازی فرامرز پایور، حسین دهلوی و شاگردان آنها مثل اسماعیل واثقی و اسماعیل تهرانی، به اجرای موسیقی چند صدایی با سازهای ایرانی می پرداختند.

پس از انقلاب، با خانه نشین شدن یا کوچ بعضی از استادان و شاگردان هنرستان ملی و سپس تعطیلی این هنرستان، روند فعالیت این نوع از موسیقی ایرانی دچار رکود شد، هرچند بعضی از شاگردان هنرستان مانند حسین علیزاده و مهرداد دلنوازی، کم و بیش با مضامینی که مربوط به گفتمان آن دوره بود، مشغول فعالیت بودند.

پس از گذشت حدود ۵ سال از وقوع انقلاب، کم کم موسیقی های چند صدایی با ارکستر ایرانی، توسط بعضی از شاگردان سابق مرکز حفظ و اشاعه موسیقی نیز رواج پیدا کرد که بعضی از آنها فارغ التحصیل دانشگاه هنرهای زیبا و تا حدی آشنا با قوانین چندصدایی موسیقی کلاسیک غربی بودند، ولی دانش اندک این افراد در زمینه تکنیک های چند صدایی موسیقی باعث شد، آثاری تولید شود که از نظر چندصدایی کیفیت نسل شاگردان هنرستان ملی را نداشته باشد.

این نوع (به اصطلاح) تنظیم موسیقی، تا کنون هم مورد استفاده بسیاری از هنرمندان نسل امروز موسیقی ایرانی قرار می گیرد؛ در این نوع چند صدایی، نمی توان به صورت منسجم، تکنیک های چندصدایی را شناسایی کرد و بافت های هارمونیک و کنترپوانتیک، به صورت اتفاقی و گذرا مورد استفاده قرار می گیرند.

در سالهای اخیر با حضور مجدد بعضی از هنرمندان و هنرآموختگان هنرستان موسیقی ملی در ایران، بارقه هایی از امیدواری برای تشکیل ارکستری با قدرت تکنیکی بالا و خلق آثاری با ساختار چندصدایی محکم و قدرتمند بوجود آمد ولی به دلیل نبود سازمان های حمایت کننده، همه آنها با شکست روبرو شدند.

پس از ورود علی رهبری به ایران و هدایت بخش هنری بنیاد رودکی، امید به تشکیل چنین ارکستری و حمایت مرکزی نیمه خصوصی از این گرایش قوت گرفت، چراکه رهبری نه تنها هنرآموخته این هنرستان بود، بلکه مدتی مدیریت هنرستان ملی را نیز به عهده داشته و قطعاتی نیز برای ارکستری از سازهای ایرانی که در آن زمان با همت استادش حسین دهلوی تشکیل شده بود، تصنیف کرده بود.

پنجشنبه ۴ تیر ماه ۱۳۹۴ امسال با گردهمایی گروهی از نوازندگان سازهای ایرانی و وعده رهبری هنرمند با سابقه و قدیمی مکتب وزیری، اسماعیل تهرانی، نهالی کاشته شد که در اولین قدم، امیدهای بسیاری را در دل اهالی موسیقی کلاسیک ایران (که پس از سالها هنوز تشنه آثار قدرتمند گروهی موسیقی ایرانی هستند)، زنده کرده است. امید است با همت و تلاش این ارکستر که میانگین سنی آن زیر ۳۰ سال است، خاطره روزهای طلایی موسیقی کلاسیک ایرانی دوباره جان بگیرد.

روزنامه فرهیختگان

4 دیدگاه

  • fafar
    ارسال شده در تیر ۱۰, ۱۳۹۴ در ۳:۱۸ ب.ظ

    مبارکمان

  • 350
    ارسال شده در تیر ۱۰, ۱۳۹۴ در ۱۱:۴۹ ب.ظ

    بسیار کار خوبیه امیدوارم ادامه پیدا کنه و آثار آهنگسازا اجرا بشه، چه جدید چه قدیمی

  • آرزو
    ارسال شده در تیر ۱۱, ۱۳۹۴ در ۳:۳۰ ب.ظ

    این خبر رو خوندم، بی شک جای خوشحالی داره..
    ولی من از قسمت آخرش خیلی غمگین و نا امید شدم..
    ” میانگین سنی”… با این اوصاف، من هیچوقت نمیتونم به آرزوم برسم..

  • 350
    ارسال شده در تیر ۱۱, ۱۳۹۴ در ۱۰:۰۵ ب.ظ

    آفرین خبر خیلی خوبیه. امیدوارم کارهای آهنگسازای قدیمی و جدید اجرا بشه و همه بشنون.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شناخت کالبد گوشه‌ها (IX)

حقیقت یافتن یکی از دو سوی این متناقض‌نما دیگر بستگی به مولف و کارش ندارد بلکه بیشتر مربوط به واکنش جامعه‌ی موسیقی است و آن کسانی که کتاب را می‌خوانند و به کار می‌بندند. احتمالا آگاه بودن بر این نکته که تحلیل ردیف به عنوان نوعی دستور زبان چه کاستی‌هایی دارد یا می‌تواند به بار آورد، همان کاستی‌ها را به نقطه‌ی قوتی در دگرگونی تلقی ما از دامنه‌ی خلاقیت در موسیقی دستگاهی تبدیل خواهد کرد، حتا اگر شده با مطرح کردن پرسش‌هایی درباره‌ی حدود تفسیر و … به بیان دیگر اگر دستاوردهای تحلیلی کتاب به عنوان یک حقیقت مسلم یا یک و تنها یک تفسیر قطعی درک شوند سوی اول روی می‌دهد و اگر به عنوان یک تفسیر خاص اما معتبر از میان بسیار تفسیرها، سوی دوم.

آثار مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان کرمانشاه عرضه می شود

برای اولین بار پارتیتورهایی از آثار آهنگساز بزرگ و صاحب سبکِ ایرانی استاد زنده یاد مرتضی حنانه به نفع زلزله زدگان غرب کشور عرضه می شود. امیرآهنگ آخرین شاگرد مرتضی حنانه اعلام کرد: به زودی ده پارتیتور از آثار استاد مرتضی حنانه توسط من و نظارت امیرعلی حنانه در اختیار علاقمندان آثار این آهنگساز برجسته و صاحب سبک قرار می گیرد.

از روزهای گذشته…

«خُرده‌روایت‌های صوتی» (III)

«خُرده‌روایت‌های صوتی» (III)

هنر نیز به عنوان «برجسته ترین فرانمود عصر» (گامبریج، ۱۳۸۰: ۶۰۱) در پی ظهور چنین گفتمانی چشم اندازهای دیگری جُست؛ به عقیده‌ی گامبریج مهمترین رخداد تاریخ هنر، تغییر و تحول سترگی بود که در نگرش‌های عمومی رخ داد، نه این یا آن جنبش خاص هنری (همان:۵۹۹). بنابراین نمودِ چنین نگرشی در روند تغییرات زبان موسیقایی نیز، هر چه که باشد، دیگر نمی‌تواند در ادامه‌ی ردیف شدن مجموعه‌های متمایز از هم در نظر گرفته‌شود و آن را باید یک گسست رادیکال دانست.
خلق آهنگ دریا

خلق آهنگ دریا

دبوسی، سیبلیوس و بریت همگی سعی کردند اقیانوس را وارد موسیقی خود کنند. زمان آن رسیده است که به سودمندی این قطعه ها که از آبریزگاه برآمده اند نگاه کنیم. منظره ای بین زمین مسطح ارکنی و صخره های هوی را در نظر بگیرید. ایستاده اید و به یکی از دراماتیک ترین مناظر دریایی انگلستان نگاه می کنید. در این سحرگاه گرگ و میش عجیب، زمانی که هنوز هوا نیمه تاریک و نیمه روشن بود در وسط باد و باران که جزر و مد پرخروش به سرعت در باد می تاخت و طغیان می کرد، مواجه شدن با طبیعت این جزیره حس عجیبی را القا می نمود.
بوطیقای ریتم (X)

بوطیقای ریتم (X)

از موسیقی با کلام و حضور مستقیم ساختارهای آوازی در موسیقی مشکاتیان که بگذریم چنین ساختارهایی به شکل پیدا و پنهان در موسیقی سازیاز پیش ساخته شده‌‌اش نیز نفوذ می‌کنند. در قطعات سازی مشکاتیان به‌ویژه آن‌ها که متری سنگین‌تر دارند ساختارهای آوازی حضور می‌یابند. از آن‌جا که چنین ساختارهایی به‌سختی به قالب یک چارچوبتناوبی به مفهوم متریک آن درمی‌آیند، شنونده جریان یافتن تاکیدهای آن‌ها را به شکل جابه‌جایی نسبت به چارچوب مرجع متریک می‌شنود و البته آهنگساز نیز مجبور است چنین پدیده‌ای را در نوشتن قطعه‌اش از طریق انتخاب متر پیچیده یا آزاد کردن تاکیدها در بافت متر ساده لحاظ کند.
درباره مشکل «شیش هشت» و «میزان های لَنگ» در وزن شناسیِ موسیقی ایرانی (VI)

درباره مشکل «شیش هشت» و «میزان های لَنگ» در وزن شناسیِ موسیقی ایرانی (VI)

اگر در میزان اول دوضربی به جای دو سیاه، ۸ دولا چنگ (میزان ۳) قرار داشته باشد، می توان گفت میزان سوم، ۸ ضربی ۴+۴ است با دو تاکید. اما چون اجزاء ترکیب کننده، زمان های یک اندازه (یک سیاه یا ۴/۱) دارند، این میزان ها همه با دو ضرب (با دوتا پا زدن یا دو ضربه مترونم) قابل اجرا هستند. یا دقیق تر واحد زمانی تعیین کننده در داخل میزان یک نت سیاه یا یک ۴/۱ است.
مرگ پاکو دلوچیا؛ فقدانی جبران ناپذیر در دنیای موسیقی

مرگ پاکو دلوچیا؛ فقدانی جبران ناپذیر در دنیای موسیقی

پاکو دلوچیا، نوازنده ویرتوز گیتار فلامنکو، روز چهارشنبه بیست و ششم فوریه ۲۰۱۴ در شصت و شش سالگی در مکزیک درگذشت. دلوچیا که در پلایا دل کارمن (Playa del Carmen) در جزائر کارائیب تعطیلاتش را می گذراند در این شهر دچار حمله قلبی شد و در بیمارستان درگذشت.
ارکستر سمفونیک تهران، چطور محو شد (I)

ارکستر سمفونیک تهران، چطور محو شد (I)

در اولین روزهای روی کار آمدن دولت جدید بود که خبر بازگشایی «خانه سینما» منتشر شد؛ مرکزی که قبل روی کار آمدن دولت جدید، قول بازگشایش داده شده بود. در میان وعده های دولت جدید، تنها خبری که وجود نداشت، قول سامان گرفتن ارکستر سمفونیک تهران بود، چراکه هنوز نام موسیقی به سختی به لبان دولت مردان می آید، چه برسد به نامی غریب که «ارکستر سمفونیک تهران» باشد!
شنگ

شنگ

شنگ (sheng) یکی از سازهای بادی قدیمی و سنتی چین است که درحال حاضر نیز مورد استفاده قرار میگیرد. قدمت آن به ۳۰۰۰ سال پیش میرسد و در میان مردم چین در دوره۱۴۰۱ – ۱۱۲۲ B.C. Yin Dynasty رایج بوده است. شنگ از ۱۷ تا ۳۷ لوله ی عمودی نی بامبو که با طول های مختلف در استوانه که بر سر آن یک قطعه دهانی ضمیمه شده کنار هم قرار گرفته اند درست شده است. با این خصوصیات ساختمانی، شنگ تنها ابزار موسیقی بادی چینی است که توانایی اجرای ملودی و آهنگ های گوناگون (حتی بصورت چند صدایی) را دارد.
هم‌صدایی لحظه‌ها (II)

هم‌صدایی لحظه‌ها (II)

علاوه بر اینها جان کیج دو جفت از دوگانی‌های معروف و جمع ناپذیر موسیقی را نیز با هم آشتی داد. صدای موسیقایی/ غیر موسیقایی یا صدای موسیقایی/سر و صدا اولین جفت از اینهاست. در تاریخ موسیقی تعریف صدای موسیقایی بییشتر به کمک جدا شدن از متضادش (صدای غیر موسیقایی) صورت گرفته و همیشه میان این دو مرزی جداکننده وجود داشته و تنها در مواردی بسیار استثنایی و اندک (مثلا اوورتور ۱۸۱۲ چایکوفسکی) از دومی به عنوان یک مهمان در متن موسیقی استفاده شده است.
نخستین موسیقیدان حرفه ای جامعه بانوان ایران

نخستین موسیقیدان حرفه ای جامعه بانوان ایران

متن زیر حاصل گفتگوی وبلاگ مضراب با خانم ارفع اطرایی نوازنده و مدرس با سابقه سنتور و نخستین موسیقیدان حرفه ای جامعه بانوان هنرمند ایران است که توسط آقای سعید کمالی دهقان به دست ما رسیده . در این مطلب با سوابق و فعالیتهای این هنرمند آشنا می شوید و در مطلب بعدی مصاحبه ای با ایشان را می خوانید.
ژرف‌اندیشی درباره‌ موسیقی مردم‌پسند (I)

ژرف‌اندیشی درباره‌ موسیقی مردم‌پسند (I)

حدود سه دهه ی پیش اولین نوشته‌ی جدی درباره‌ی موسیقی مردم‌پسند در ایران پدیدار شد و سپس همراه با ناپدید شدن این گونه موسیقی از حیات رسمی موسیقایی، آن بارقه‌ی زودگذر آغازین هم ناپدید گشت. این اولین تلاش در زبان فارسی، مقاله‌ی «مسعود یزدی» (۱)، طرحی جامعه‌شناسانه و وامدار «تئودور آدورنو» و عمیقا تحت تاثیر شرایط زمانه‌ی نگارش است. پس از آن سکوت با فاصله‌ی نزدیک به دو دهه دوباره نوشتارهای تحقیقی درباره‌ی موسیقی مردم‌پسند به صحنه بازگشتند (و اغلب در حوزه‌هایی جز موسیقی‌شناسی) (۲).