متبسم: با الهام از اقدام پایور ونوشه را نوشتم

حميد متبسم
حميد متبسم
روز ۲۷ تیر ماه قرار است ارکستر سازهای ملی ایران با تکنوازی حمید متبسم و رهبری اسماعیل تهرانی و همراهی محمد معتمدی و وحید تاج به عنوان خواننده، در تالار وحدت به روی صحنه برود. اجرای دوباره قطعه ونوشه اثر مهم و مشهور حمید متبسم باعث شد امروز گفتگویی با این هنرمند داشته باشیم.

آیا ونوشه از اول برای ارکستر سازهای ملی نوشته شده بود؟
خیر، ابتدا من بخش هایی از این قطعه را که بر اساس چند تم محلی ساخته شده است بوسیله سه تار در کنسرت هایی به صورت تکنوازی ارائه دادم و بعد از مدتی این اثر تنظیم شد.

پیش از انقلاب در تهران همیشه کنسرتهای گروه سازهای ملی به سرپرستی استاد پایور را در تالار وحدت فعلی (تالار رودکی آن روز) می دیدم. یکی از کنسرت هایی که در این تالار اجرا شد، «قطعه ای در ماهور» نام داشت که استاد پایور آنرا بر اساس قطعه ای از استاد عبادی برای ارکستر سازهای ایرانی و تکنوازی سه تار تنظیم کرده بودند. همیشه این دغدغه را در ذهنم داشتم که خودم هم چنین کاری برای سازهایی که می نوازم بکنم. بعد از تنظیم کردن ونوشه برای سه تار تکنواز، با الهام از حرکت استاد پایور، این جسارت را به خودم دادم که با شکلی امروزی تر و تنظیمی مفصل تر، این قطعه را برای ارکستر سازهای ایرانی و سولوی سه تار تنظیم کنم.

تنظیم یک اثر ایرانی برای ارکستر و تکنواز، در موسیقی قدیم ایران وجود نداشته و چنین حرکتی وام گرفته از موسیقی غربی است؛ همین موضوع مهمترین چالش را برای آهنگساز بوجود می آورد که چطور اثر را آهنگسازی کند که هویت ایرانی آن حفظ شود.

در چه سالی این اثر به پایان رسید؟
همزمان با کنسرت هایی که با گروه عارف داشتیم برای اثری به نام مژده بهار، ونوشه تمام شد و من آنرا به پرویز مشکاتیان و محمدعلی کیانی نژاد نشان دادم. هر دو از اجرای آن استقبال کردند و همان سال به ایران آمدم و این افتخار نصیبم شد که با همکاری گروه عارف این اثر را ضبط کنیم.

آن زمان ما وابسته به کاست های ۶۰ دقیقه ای ژاپنی بودیم به همین دلیل لازم بود در کنار این اثر، کاری دیگر نیز داشته باشم تا کاست ۶۰ دقیقه اش تکمیل شود؛ پس اثری به نام بامداد را در کنار ونوشه در آلبوم گذاشتم. سال بعد با همکاری و همفکری محمد علی کیانی نژاد گروه دستان را تاسیس کردیم که یک گروه پنج نفره بود و جالب اینجاست که هنوز هم پنج نفره است!

در اجرای جدید “ونوشه” چقدر تغییرات اعمال شده است؟
در واقع تغییرات جدید بیشتر فنی بوده تا سلیقه ای! مثلا اول قطعه را به صورت دو چهارم نوشته بودم بعدا به صورت چهار هشتم نوشتم، ضرب هایی که مثلا در ضرب اول تمام نمی شد را اصلاح کردم و سکوت ها را حساب شده تر پاک نویس کردم.

دوره ای که ونوشه در آن نوشته شده از نظر زمانی، فاصله زیادی با امروز ندارد ولی تغییرات زیادی در موسیقی ایرانی از آن زمان دیده می شود و باید بگوییم که وارد دوره ای جدید شده ایم؛ مثلا در آن زمان که این قطعه را می نوشتم از قیچک باس فقط نامی بود، نه کسی می نواخت نه مطرح بود ولی امروزه این ساز نقش زیادی در ارکستر های بزرگ سازهای ایرانی دارد و نوازندگان آن قابلیت های بالایی دارند. به همین دلیل در بازنویسی ونوشه که در ادامه پروژه سیمرغ بود، قیچک باس را هم در کار نوشتم.

تمام نت ها از روی کاغذ به کامپیوتری تبدیل شد و با تجربه های امروزی ام ۵ تا ۱۰ درصد تغییر کرد.

اجرا با اسماعیل تهرانی را چطور می بینید؟
زمانی که من هنرجو بودم اسماعیل تهرانی یک موزیسین جوان و پیشرو بود. ایشان کارهای آوانگاردی انجام می دادند که برای ما الهام بخش بود. خوشحالم که اکنون می توانم با ایشان همکاری داشته باشم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (VI)

برخی از نویسندگان از دگره ای استفاده می کنند که در آن اعداد مختلفی، بسته به برخی از ویژگی های ساز یا رویداد، ممکن است در فواصل زمانی ظاهر شوند: حجم صدای آن، نوع زخمه زنی، یا دیرش آن. برای مثال، برآون دامنه ی رویداد های نت را به وسیله ی دیرش زمانی سنجش می کند (Brown 1993)، که ممکن است هنگام تلاش برای کشف خودکار وزن مفید باشد. در این طرح، ریتم ایو عبارتست از:

موسیقی شناسی فمنیستی (I)

در دوران معاصر بحث حقوق زنان در جوامع و پرداختن به ارزشهای زنان از جایگاه ویژه ای در می ان صاحب نظران و انسان شناسان برخوردار است. در طول تاریخ در راستای برابر سازی حقوق زنان و مردان تلاشهای بسیاری شده است. این تلاشها صرفا در زمینه حقوق اجتماعی و شغل و پوشش و… نبوده بلکه یکی از این شاخه ها برابری در زمینه هنر است. چیزی که امروزه در غرب همچنان با آن مواجه هستیم و آن استفاده ابزاری از زن برای جذب مخاطب در آثار هنریست، از نقاشی و مجسمه سازی تا سینما و موسیقی. بر خلاف تبلیغ سیستم های غربی در زمینه برابری جنسیتی زن و مرد در عمل مشاهده می کنیم که هیچ برابری حتی در صحبت های برخی فیلسوفان تاریخ غرب برای زن و مرد در نظر گرفته نشده و گاها حتی زن را عاری از نبوغ و شعور آفرینش اثر هنری می دانستند. بحث بسیار گسترده و طولانیست اما در این مقاله با استفاده از چند نوشتار مشهور در زمینه موسیقی شناسی سعی کردیم تا حدودی به این موضوع مهم در زمینه هنر و مخصوصا موسیقی بپردازیم.

از روزهای گذشته…

یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی  <br>در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (V)

یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی
در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (V)

در این باره باید عرض شود که این شیوه ها به ویژه در موسیقی سنتی ایران کاملاً شخصی است و هر استادی شیوه خاص خود را دارد. به عنوان مثال در میان نوازندگان برنامه های «گلها» که در پژوهش آقای کیانی همه تحت عنوان صاحبان شیوه «شیرین نوازی» معرفی شده اند، می توان شیوه های کاملاً متفاوت و مختلفی را شناسایی کرد. در شیوه های تار جلیل شهناز و فرهنگ شریف تقریبا هیچ وجه مشترکی نمی توان یافت، همینطور در شیوه های نوازندگی استادان موسیقی علی اکبر خان شهنازی و نورعلی خان برومند اختلاف و تفاوت روشنی مشهود است. اگر بخواهیم شیوه های نوازندگی را در «دهه اخیر» بررسی کنیم، باید شیوه های استادانی مانند فرامرزپایور و پرویز مشکاتیان را که هر دو متفاوت و مختلفند بررسی و مقایسه کنیم. اما آقای کیانی به جای پژوهش در شیوه های نوازندگی، در حقیقت محاکمه ای به نمایش گذاشته اند که خودشان هم متهم (تحریف نواز و شیرین نواز)، هم شاکی (سنت نواز) و هم قاضی (پژوهشگر) هستند و رأی به محکومیت متهم داده اند.
زوبین مهتا، رهبر هندی ایرانی تبار

زوبین مهتا، رهبر هندی ایرانی تبار

زوبین مهتا (Zubin Mehta) در خانواده ای ایرانی الاصل در بمبئی در ۲۹ آوریل ۱۹۳۶ به دنیا آمد. پدر وی مهدی مهتا، ویلونیست است، او موسس و رهبر ارکستر سمفونیک بمئی است و خودش اولین استاد زوبین بوده. در سن ۱۸ سالگی، بعد از تحصیلی کوتاه در رشته پزشکی در بمبئی، زوبین برای یادگیری موسیقی در سال ۱۹۵۴ به وین رفت و در آنجا به آکادمی موسیقی فور راه یافت.
پیانو – نحوه انتخاب، قسمت دوم

پیانو – نحوه انتخاب، قسمت دوم

همانند پیانوهای دیورای پیانوهای بزرگ (رویال) در اندازه های مختلف ساخته می شوند که تفاوت اصلی آنها با یکدیگر در طول پیانو است. طول یک پیانو بزرگ (رویال) از قسمت جلوی کیبورد تا انتهای پشتی آن اندازه گیری می شود. امروزه با توجه به ساخت صنعتی این پیانوها قیمت آنها نیز کاهش چشمگیر پیدا کرده بگونه ای که می توان با بودجه نه خیلی زیاد اندازهای کوچک آنرا تهیه کرد.
کمپانی آر سی ای (III)

کمپانی آر سی ای (III)

در سپتامبر ۱۹۶۵ RCA و Lear Jet Corpبه منظور انتشار نوارها کارتریج ( پیکاپ گرامافون) Track 8 که در ابتدا در سال ۱۹۶۶ در اتومبیل فورد استفاده شد و در ده های ۶۰ و ۷۰ بکلی مشهور شد، تشکیل یک گروه را دادند.
جلیل شهناز و چهارمضراب (V)

جلیل شهناز و چهارمضراب (V)

در این چهارمضراب نیز مانند قطعه‌ی قبل بخش اول جملات ملودیک کاملا بر اساس الگوی پایه شکل گرفته است. به بیان دیگر این جملات کارکرد دوگانه‌ی پایه/ملودی دارد،هر چند به زودی موتیف کوتاه دیگری ظاهر می‌شود که آن‌هم برای لحظاتی به نظر می‌رسد پایه‌ی دوم این چهارمضراب است. اما با توجه به آن که این طرح یک میزانی هم دیگر تا پایان قطعه تکرار نمی‌شود، نمی‌توان این فکر را پذیرفت.
همه همصدا با سمفونی نهم بتهوون (II)

همه همصدا با سمفونی نهم بتهوون (II)

این تجربه‌ای است که به ندرت می‌شود به آن رسید، و به‌نظر من همین گروه کر شهر تهران چه اعضای دائمی و چه اعضایی که به آن اضافه شده‌اند، این تجربه را همراه خودشان در زمان‌های طولانی خواهند داشت و همین باعث خواهد شد که مطمئناً بیشتر علاقه‌مند بشوند و فعال‌تر بشوند و در کارشان ثابت‌قدم‌تر شوند.
موسیقی در دوران هخامنشی

موسیقی در دوران هخامنشی

بر اساس نوشته های هرودوت مورخ یونانی، مغان هخامنشی بدون همراهی ساز با نای سرودهای مذهبی می خواندند و از این نظر، نه مثل سرود خوانان بابلی و آشوری بودند و نه تحت تاثیر اقوام سامی. موسیقی این سرودها صرفآ موسیقی آوازی بود و نه موسیقی سازی.
حضور موسیقی سمفونیک در انقلاب ۱۹۷۹ (قسمت دوم)

حضور موسیقی سمفونیک در انقلاب ۱۹۷۹ (قسمت دوم)

غالب انقلابیون بدین نکته باور داشتند که هنر، خود غایت نیست، وسیله ای است برای تبلیغ و تهییج. گاه «برای حفظ جبهه خودی ها از گزند طعنه های بدخواهانی که جوانان انقلابی را فاقد هر گونه هنری می دانند.» با این همه، آثار انگشت شماری نیز در آن اتمسفر ضد ساختار گرا (anti-structuralism) پدیدار شدند که سوای پرسوناژ انقلابی، ارزش هنری و تکنیکی خود را نیز از کف ندادند.
روایاتی از زندگی بتهوون

روایاتی از زندگی بتهوون

به روایتی بتهوون ۱۸ ساله بود که پدر خود را از دست می دهد و مسئولیت اداره زندگی دو برادر کوچکترش را عهده دار می شود و مجبور می شود که به منظور گذران زندگی در ارکستری در شهر بن به نوازندگی ویولا بپردازد.
فخرالدینی: حنانه دوست داشت آثارش را رهبری کنم

فخرالدینی: حنانه دوست داشت آثارش را رهبری کنم

دو ارکستر را می خواستند تشکیل دهند یکی ارکستر بزرگ رادیو و تلویزیون و دیگری ارکستر ساز‌های ملی، ولی وقتی دیدند که ویولون ساز ملی نیست، اسم آن را ارکستر مفتاح گذاشتند و آن نوازنده‌هایی که شیوه ساز زدنشان ایرانی‌تر بودند و زیاد در تکنیک کلاسیک قوی نبودند ولی در تکنیک ایرانی خوب بودند، در ارکستر مفتاح کار می‌کردند.