متبسم: با الهام از اقدام پایور ونوشه را نوشتم

حميد متبسم
حميد متبسم
روز ۲۷ تیر ماه قرار است ارکستر سازهای ملی ایران با تکنوازی حمید متبسم و رهبری اسماعیل تهرانی و همراهی محمد معتمدی و وحید تاج به عنوان خواننده، در تالار وحدت به روی صحنه برود. اجرای دوباره قطعه ونوشه اثر مهم و مشهور حمید متبسم باعث شد امروز گفتگویی با این هنرمند داشته باشیم.

آیا ونوشه از اول برای ارکستر سازهای ملی نوشته شده بود؟
خیر، ابتدا من بخش هایی از این قطعه را که بر اساس چند تم محلی ساخته شده است بوسیله سه تار در کنسرت هایی به صورت تکنوازی ارائه دادم و بعد از مدتی این اثر تنظیم شد.

پیش از انقلاب در تهران همیشه کنسرتهای گروه سازهای ملی به سرپرستی استاد پایور را در تالار وحدت فعلی (تالار رودکی آن روز) می دیدم. یکی از کنسرت هایی که در این تالار اجرا شد، «قطعه ای در ماهور» نام داشت که استاد پایور آنرا بر اساس قطعه ای از استاد عبادی برای ارکستر سازهای ایرانی و تکنوازی سه تار تنظیم کرده بودند. همیشه این دغدغه را در ذهنم داشتم که خودم هم چنین کاری برای سازهایی که می نوازم بکنم. بعد از تنظیم کردن ونوشه برای سه تار تکنواز، با الهام از حرکت استاد پایور، این جسارت را به خودم دادم که با شکلی امروزی تر و تنظیمی مفصل تر، این قطعه را برای ارکستر سازهای ایرانی و سولوی سه تار تنظیم کنم.

تنظیم یک اثر ایرانی برای ارکستر و تکنواز، در موسیقی قدیم ایران وجود نداشته و چنین حرکتی وام گرفته از موسیقی غربی است؛ همین موضوع مهمترین چالش را برای آهنگساز بوجود می آورد که چطور اثر را آهنگسازی کند که هویت ایرانی آن حفظ شود.

در چه سالی این اثر به پایان رسید؟
همزمان با کنسرت هایی که با گروه عارف داشتیم برای اثری به نام مژده بهار، ونوشه تمام شد و من آنرا به پرویز مشکاتیان و محمدعلی کیانی نژاد نشان دادم. هر دو از اجرای آن استقبال کردند و همان سال به ایران آمدم و این افتخار نصیبم شد که با همکاری گروه عارف این اثر را ضبط کنیم.

آن زمان ما وابسته به کاست های ۶۰ دقیقه ای ژاپنی بودیم به همین دلیل لازم بود در کنار این اثر، کاری دیگر نیز داشته باشم تا کاست ۶۰ دقیقه اش تکمیل شود؛ پس اثری به نام بامداد را در کنار ونوشه در آلبوم گذاشتم. سال بعد با همکاری و همفکری محمد علی کیانی نژاد گروه دستان را تاسیس کردیم که یک گروه پنج نفره بود و جالب اینجاست که هنوز هم پنج نفره است!

در اجرای جدید “ونوشه” چقدر تغییرات اعمال شده است؟
در واقع تغییرات جدید بیشتر فنی بوده تا سلیقه ای! مثلا اول قطعه را به صورت دو چهارم نوشته بودم بعدا به صورت چهار هشتم نوشتم، ضرب هایی که مثلا در ضرب اول تمام نمی شد را اصلاح کردم و سکوت ها را حساب شده تر پاک نویس کردم.

دوره ای که ونوشه در آن نوشته شده از نظر زمانی، فاصله زیادی با امروز ندارد ولی تغییرات زیادی در موسیقی ایرانی از آن زمان دیده می شود و باید بگوییم که وارد دوره ای جدید شده ایم؛ مثلا در آن زمان که این قطعه را می نوشتم از قیچک باس فقط نامی بود، نه کسی می نواخت نه مطرح بود ولی امروزه این ساز نقش زیادی در ارکستر های بزرگ سازهای ایرانی دارد و نوازندگان آن قابلیت های بالایی دارند. به همین دلیل در بازنویسی ونوشه که در ادامه پروژه سیمرغ بود، قیچک باس را هم در کار نوشتم.

تمام نت ها از روی کاغذ به کامپیوتری تبدیل شد و با تجربه های امروزی ام ۵ تا ۱۰ درصد تغییر کرد.

اجرا با اسماعیل تهرانی را چطور می بینید؟
زمانی که من هنرجو بودم اسماعیل تهرانی یک موزیسین جوان و پیشرو بود. ایشان کارهای آوانگاردی انجام می دادند که برای ما الهام بخش بود. خوشحالم که اکنون می توانم با ایشان همکاری داشته باشم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

دژآهنگ: از تدریس اشمل بسیار بهره بردم

از طرفی سونوریته ای که در صداسازی‌های هارمونیکا انجام می شود به شدت قابلیت شخصی‌سازی دارد. مثلا شما می‌توانید از تغییر پوزیشن فک پائین و زبان، جنس صداهای مختلفی را ایجاد کنید که چنین چیزی با آکاردئون قابل انجام نیست.

مروری بر کتاب «بنیان های آموزش موسیقی» اثر ادگار ویلمز (IV)

ارتباط ملودیکی بین دو صدا هر چه قدر هم آرام نواخته شود همزمانی با یکدیگر پیدا می کنند و می توانند هارمونی به وجود آورند. هنگامی که سه صدا مانند دو-می-سل به صورت پیوسته و به دنیال هم خوانده شوند تصور یک آکورد را در ذهن به وجود می آورند و تمرین خوبی برای درک آکورد می باشد. فواصل هارمونیک (چهارم و پنجم) نیز در حین خواندن آکورد آن ها، شناسایی و توجه می شود. فواصل سوم و ششم را نیز در خواندن آکوردهایشان می توان درک کرد. فواصل دوم و هفتم دارای ماهیت پیوندی هستند که توسط فواصل هارمونیک قدرت و شدت می گیرند.

از روزهای گذشته…

بررسی نقش جنسیت در انتخاب ساز (II)

بررسی نقش جنسیت در انتخاب ساز (II)

نظرات پیرامون نقش تفکر جنس گرا در موسیقی معاصر متفاوت است. به عنوان مثال، “Robert Adams” از اعضای “MENC” با توجه به حضور مردان در بین نوازندگان فلوت و زنان در بین نوازندگان ساز های برنجی و کوبه ای، اعتقادی به این تفکر ندارد. اما “George Rowe” از شهر “Windsor Locks” در ایالت کانکتیکات آمریکا، معتقد است که مسئله ی انتخاب ساز موسیقی به جنبه های اساسی شخصیتی فرد باز می گردد.
چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه پنجم (III)

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه پنجم (III)

هر مقالۀ علمی با یک مقدمه شروع می‏ شود که به طور مختصر به بیان کلیات تحقیق و بررسی مختصری از پیشینۀ آن می‏ پردازد. در مقدمۀ مقاله مسئله تحقیق و ضرورت انجام آن و اهداف آن از نظر بنیادی و کاربردی به صورت مختصر بیان می‏ گردد و سپس به بررسی سوابق پژوهشی که به طور مستقیم به موضوع تحقیق مرتبط است، پرداخته می ‏شود. مقدمه باید یک سیر منطقی اساسی را در تحقیق بیان کند و به خواننده نشان دهد که چرا این تحقیق ادامۀ منطقی گزارش‏های پیشین است. در این بخش پس از نتیجه ‏گیری از پژوهش‏های بررسی شده، محقق باید پرسش‏های پژوهش خود را به صورت استفهامی بیان کرده و به تعریف متغیرهای تحقیق به صورت عملیاتی بپردازد.
پری ثمر (I)

پری ثمر (I)

مطلبی که پیش رو دارید، در سال ۱۳۴۸ درباره پری ثمر خواننده نامدار ایرانی اپرا نوشته شده است و در آن به شرح حال و فعالیت های او در آن برهه از زمان میپردازد. خواندن این مطلب استثنایی در مورد این خواننده اپرا که توسط نویسنده ای ناشناس در مجله کاوه مونیخ نوشته است، خالی از لطف نیست.
نگاهی به اپرای مولوی (X)

نگاهی به اپرای مولوی (X)

در ادامه این پرده، همانطور که نظاره گر خلسه و سماع مولانا هستیم، ناگهان با تصویری عجیب روبرو می شویم، مولانا در همان حالت سماع ولی در میان کوچه آن هم در میان خنده و تمسخر مردمان! آری، کارگردان و نویسنده این اثر، باز با زیرکی به ما می گوید که تمام این تصاویر دل انگیز در ذهن مولوی روی داده و در این لحظه او را از منظری خارج از ذهن او می نگریم… کودکان با تمسخر او در کنار او می دوند و مریدان سابقش به نصیحت او می پردازند… در این صحنه بهروز غریب پور حتی صحنه را هم تغییر نمی دهد و فقط نورپردازی تغییر می کند!
نوآوری و تفکر انتزاعی در موسیقی ایران (I)

نوآوری و تفکر انتزاعی در موسیقی ایران (I)

«درهم شکستن زاده رویا نیست.» اساس تفکر مدرنیسم در این جمله نهفته است. ما وارد عصری شده ایم که بر گسستن و بی حرکتی استوار شده و از زمان صفر آغاز کرده است، عصری که انسان را میان وجدان اجتماعی و طغیان های زیبایی شناسانه شقه کرده و بین او و خودش شکافی عمیق و طبقاتی آفریده است. در همین عصر است که تمامی ابهام های صوتی غیرقابل انتقال و غیرقابل توصیف به «صوت» مبدل می شود.
بزرگداشت حسن ناهید در ارسباران برگزار می شود

بزرگداشت حسن ناهید در ارسباران برگزار می شود

مراسم بزرگداشت، استاد حسن ناهید، نوازنده و مدرس پیشکسوت ساز نی، با همکاری موسسه فرهنگی – هنری «راد نواندیش» پنجشنبه ۲۶ دی ماه، در ساعت ۱۷:۳۰ در فرهنگسرای ارسباران برگزار می شود.
تاریخچه ای خلاصه از استرادیواری و گوارنری (III)

تاریخچه ای خلاصه از استرادیواری و گوارنری (III)

از حدود ۱۷۳۱ گوارنری دل جزو کارگاه خود را راه اندازی کرد و ویولون هایش را با نام خودش برچسب زد. در این زمان بود که گوارنری دل جزو مدل زیبا و قابل تشخیص خودش که آلتر ناتیوی اصیل و قابل مقایسه با مدل های آنتونیو استرادیواری است را تکمیل کرد. ویولون های ساخته شده در این بازه بسیار زیبا هستند.
روش‌های آوانگاری فُنمیک و فُنتیک (III)

روش‌های آوانگاری فُنمیک و فُنتیک (III)

در ارتباط با مطلب اخیر، لازم است به موضوعی که تا حدودی دارای اشتراک با آن است پرداخته‌شود. انتخاب روشِ آوانگاری فنمیک و فنتیک به این‌که آوانگارْ خودیِ آن فرهنگ باشد یا نباشد وابستگی قطعی ندارد، بلکه به مقصود و نوع ارتباطِ آوانگار با آن موسیقی مرتبط است. آوانگاری‌های فنتیکِ بلابارتوک، نمونه‌ی تلاشِ یک فردِ خودیِ فرهنگی در جهت رسیدن به توصیفی کامل از موسیقی‌اش به منظور حفظِ هرآنچه از آن موسیقی می‌شنید بود (نتل ۱۳۹۲: ۱۵۴)، یا به عنوان مثال دیگر، از آوانگاری‌های محمد‌تقی مسعودیه از گونه‌های موسیقی کلاسیک ایرانی در کتابش با عنوانِ مبانی اتنوموزیکولوژی می توان نام برد. از طرف دیگر، نتل(۱۳۶۵: ۸۷) آوانگاری‌های جرج هرتسگ را یکی از بهترین آوانگاری‌های فنمیک معرفی می‌کند.
مارسین دیلا؛ آقای برنده (I)

مارسین دیلا؛ آقای برنده (I)

در سال های اخیر بیش از هر زمان، شاهد برگزاری مسابقات و همایش های موسیقی در زمینه نوازندگی بوده ایم. این مسابقات هنوز نتوانسته اند موافقت همه هنرمندان و دست اندرکاران موسیقی را با خود همراه کنند؛ انتقاداتی از این دست که: “نمی توان همه را با یک سنگ، محک زد”؛ “سلیقه داوران تاثیری انکار نشدنی در انتخاب برندگان دارد” و “کسانی که شایستگی کسب رتبه دارند اما حائز رتبه نمی شوند” بر این مسابقات وارد شده است. با این همه، کسب رتبه در مسابقات معتبر، تاییدی است بر کیفیت کار نوازندگان.
نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (XI)

نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (XI)

تکنیک فوق الذکر اینگونه است که نوازنده در حین نواختن قطعه ضربی، با حفظ پایه (اکثراً) بر روی سیم های آزاد، تک نغمه هایی اجرا می کند که برای شنونده حالی از دو نوازی را با یک ساز ایجاد می کنند و بیشتر حالت یک تردستی متبحرانه را دارد؛ در اینجا دهلوی برای مشخص تر شدن این نتها و همچنین پر زنگ شدن و درخشندگی بیشتر آن، نغمه های مشخص شده را با سنتور دوبله می کند و همچنین با ایجاد یک پدال در رجیستر باس برای ویولونسل و کنترباس، صحنه تردستی ویولون را با پد سازهای بم، برجسته تر می کند: