چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه ششم

در این شماره، جلسه ششم کلاسهای مبانی اتنوموزیکولوژی را می خوانید؛ پیاده سازی و ویرایش این نوشته را نسیم احمدیان نوازنده و اتنوموزیکولوگ انجام داده است.
موسیقی و زندگی اجتماعی (Music and/as Social Life/Meaning)
مبحث «موسیقی و زندگی اجتماعی» از سه منظر قابل مطالعه است. هریک از این سه منظر نیز جنبه‌های بسیاری از نسبت موسیقی و جامعه را مورد توجه قرار می‌دهد. این سه منظر اصلی عبارت‌اند از:
• موسیقی در زندگی اجتماعی (Music in social life)
• موسیقی و ارتباطات اجتماعی (Music and social communication)
• موسیقی به‌ عنوان نمودِ زندگی اجتماعی (Music as social life)

موضوع موسیقی و زندگی اجتماعی یکی از مباحثی است که هم در حوزۀ مطالعات جامعه‌شناسیِ موسیقی و هم در حوزۀ اتنوموزیکولوژی به آن پرداخته می‌شود. در واقع ترسیم کردن دقیق خطی که مباحث مربوط به این موضوع را در حوزه‌های مطالعات اجتماعی موسیقی و اتنوموزیکولوژی از هم جدا کند کاری بسیار مشکل و در برخی موارد ناممکن است. چراکه هر دو حوزه، انسان را در پس‌زمینۀ اقلیمی، تاریخی، اجتماعی و قومی مورد مطالعه قرار می‌دهند.

۱- موسیقی در زندگی اجتماعی
مطالعاتی که تمرکز خود را بر موضوع موسیقی در زندگی اجتماعی قرار می‌دهند، به دنبال آن هستند که تصویری قابل‌ ادراک از موسیقی در حالی‌ که پس‌زمینۀ اجتماعیِ آن برای مخاطب کاملاً شفاف دیده می‌شود ارائه دهند. مطالعاتِ با این رویکرد، بیش از آن‌که به دنبال توصیفِ صرفِ ساختمان موسیقاییِ آثار با ویژگی‌های فرمال آن‌ها باشد، به تحلیل جایگاه و کارکرد موسیقی در زندگی اجتماعی مردم می‌پردازد.

آیین گذار (Passage rite/Rite of passage)
یکی از مهم‌ترین مباحث مربوط به کارکرد موسیقی در زندگی اجتماعی، استفاده از موسیقی در آیین‌های گذار (مناسک گذار) است. اصطلاح «گذر» یا «گذار» در واقع گذشتن و در آمدن از یک مرحله به مرحله‌ای دیگر از حیات زیستی و فرهنگی است که با آیین‌ها و مراسم ویژه‌ای همراه می‌شود.

پایه‌گذار نظریۀ آیین گذار، وَن‌گِنِپ (Arnold van Gennep) دانشمند اتنوگراف فرانسوی بوده است. این مناسکِ همراه با آداب و رسوم ویژه، به تغییر و تحول موقعیت اجتماعی و یا جنسی یک فرد ارتباط پیدا می‌کنند و در لحظه‌های حساس و حائز اهمیت زندگی انسان، به منظور ثبت و رسمی کردن گذر از یک موقعیت به موقعیت دیگر اجرا می‌شوند و از فرهنگی به فرهنگ دیگر نیز متفاوت‌اند (van Gennep: 1909).

آرنولد وَن‌گِنِپ (۱۸۷۳ – ۱۹۵۷)

در فرایند آیین گذار که خاستگاه آن، نیازِ روانی انسان برای گم نشدن در سیرِ زمان خطی است، زمانِ لایتناهیِ خطی (از منهای بی‌نهایت تا به‌اضافۀ بی‌نهایت) علامت‌گذاری شده و تبدیل به یک پدیدۀ نشانه‌گذاری‌شده و قابل تمایز برای انسان می‌گردد. تغییر موقعیت‌ها در قلمرو مسائلی نظیر تولد، بلوغ، ازدواج ، پدر شدن، پیشرفت‌های تحصیلی، تخصصی شدنِ شغل، مرگ و… چنان در زندگی انسان‌ها مهم بوده‌اند که معمولاً با تجمع، دعوت کردن، غذا دادن و جشن و یا آزمون‌های گوناگون و دشوار همراه شده‌اند و موسیقی جزءِ جدانشدنی این مراسم بوده است. بسیاری از موسیقی‌های اقوام نیز به طور مستقیم یا غیرمستقیم زاییدۀ آیین گذار هستند.

۲- موسیقی و ارتباطات اجتماعی
افراد قادرند با دیگر اعضای جامعۀ خود و یا جوامع دیگر ارتباطات کلامی یا غیرکلامی ایجاد کنند. موسیقی یکی از واسطه‌های ایجاد ارتباط غیرکلامی محسوب می‌شود. به عنوان مثال دو خانواده که بین آنان به واسطۀ ازدواج جوانان‌شان باهم ارتباطی برقرار می‌گردد، در بسیاری اوقات پیش از آن‌که به صورت کلامی با یکدیگر آشنا شوند از مظاهر فرهنگی یکدیگر اطلاع می‌یابند. مظاهر فرهنگی از پوشاک گرفته تا نوع گویش و آداب نشست‌وبرخاست، قادر است فرایند این ارتباط را تسریع نماید. اما به لحاظ آن‌که این‌گونه مظاهر در بسیاری موارد می‌تواند غیرواقعی یا تصنعی بروز نماید، ارتباطات غیرکلامیِ تجریدی و انتزاعی مانند موسیقی قادر است واقعیات را بی‌پیرایه و بدون امکان دست‌کاری شدن بیان کند و منجر به برقراری ارتباط اجتماعی واقع‌گرایانه شود.

۳- موسیقی به عنوان نمود زندگی اجتماعی
تمدن‌ها دارای شاخصه‌های معینی مانند سطح عمومی سواد در جامعه، بهداشت، ضریب تولد نوزاد زنده به کل متولدین، متوسط طول عمر زنان و مردان و… هستند. علاوه بر این شاخص‌های قراردادی، برخی مظاهر فرهنگی مانند آثار هنری نیز تصویرساز تمدن‌ها هستند. تکثر انواع متنوع موسیقی در دنیا نیز تحت تأثیر مستقیمِ گونه‌گونیِ جوامع است. ارتقای موسیقی ارکستری در غرب و جایگاه رفیع تک‌نوازی در ایران که برخی آن را با دیگر مظاهر کارِ گروهی در مقابل کار انفرادی (مانند فوتبال در مقابل کُشتی) مقایسه می‌کنند، نمودی از زندگی اجتماعی غرب در مقابل ایران محسوب می‌شود.

منتل هود سه جنبۀ مهم را در مطالعات اتنوموزیکولوژی به عنوان مسائل اصلی این رشته بر می‌شمارد:
۱- نقش و کارکرد موسیقی به عنوان یکی از رفتارهای انسان در جامعه (علاوه‌ بر آثار فردی، موسیقی به عنوان یکی از واسطه‌های غیرکلامی قادر است در حوزه‌های مختلفِ رفتار انسانی از جمله روابط افراد تعریف شود).
۲- شاخصه‌های سبک‌های موسیقی و نسبت آن با جامعۀ مورد مطالعه (دیدگاه افراد جامعه به گونه‌های (۱) مختلف موسیقی فرهنگ خود، از مهم‌ترین ارکان مطالعات موسیقی جوامع است. از سوی دیگر ما می‌توانیم صحبت از «موسیقی هنری» و «موسیقی فولکلور» در یک جامعۀ آفریقایی بکنیم. شاید موسیقی هنری در چنین جامعه‌ای قابل‌مقایسه با موسیقی فولکلور در یک جامعه پیشرفتۀ صنعتی باشد).
۳- ارزش ذاتی هر قطعۀ موسیقی در گسترۀ عالَمِ موسیقی (این‌که برای انسان از هر قوم و نژاد، موسیقی غربی یا غیرغربی می‌تواند لذت‌بخش باشد اشاره به ارزش ذاتی آثار دارد).
پی نوشت ۱- Music genres

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

بیابانگرد: تقلید باعث بوجود آمدن آسیب های جسمی و هنری می شود

چون متدهای مدونی برای آموزش تکنیک آوازی نداشته ایم و فقط از طریق گوش هست که جوانان به شنیدن صدایی که استایل نادرست و تکنیک ناقص هستند عادت می کنند و آنها را الگو خودشان می کنند و این جریان باعث می شود، تکنیک و استایل افت کند و متاسفانه تقلید تا آنجاست که علاوه بر تقلید جنس صدا، از فیگور ظاهری هم و نوع آرایش مو خوانندگان دیگر هم تقلید می کنند!

گزارش از نقد آلبوم عطاریه (II)

پورقناد در پایان گفت: به نظر من آلبوم عطاریه به جز در قطعه «سرچشمه» به صورت خودخواسته سعی کرده پا را فراتر از فرم های شناخته شده نگذارد. در این اثر قطعات «سرچشمه» و دو تصنیف در آواز بیات ترک که از قدرت ملودیک قابل قبولی برخوردار است، بهترین آثار این آلبوم محسوب می شوند. وی همچنین با انتقاد از اجرای بعضی از بخش های متر آزاد این اثر به صورت بداهه گفت: بخشی از آواز های این آلبوم خوشبختانه به صورت طراحی شده ارائه شده بود که کیفیت قابل قبولی داشت ولی ظاهرا در بخش هایی از آلبوم بداهه نوازی انجام شده که بهتر است امروز از این کار اجتناب شود چراکه به خاطر تکرار مکررات، دچار کلیشه و اشباع شده ایم.

از روزهای گذشته…

کارت صلاحیت تدریس موسیقی و معضلات و مشکلات آن

کارت صلاحیت تدریس موسیقی و معضلات و مشکلات آن

در فرودین سال جاری آزمونی برگزار شد تحت عنوان “آزمون متقاضیان اخذ کارت صلاحیت تدریس و تاسیس آموزشگاه هنری” که با شکایت و عدم رضایت بسیاری از شرکت کنندگان روبرو بود. پیش از پرداختن به شرایط و ویژگی های این آزمون، نگاهی به روند صدور کارت صلاحیت تدریس در سالهای گذشته میندازیم. برای فعالیت در آموزشگاه های رسمی موسیقی افرادی که سوابق آکادمیک موسیقی نداشته اند، میبایست از طریق آموزشگاه برای شرکت در آزمون عملی به دفتر آموزش و توسعه فعالیتهای هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی طی یک نامه کتبی معرفی میشدند.
رموز ویولن (V)

رموز ویولن (V)

در نهایت چوبها بعد از انتخاب که در حوزه کارشناسی انجام می شود و تحت نظارت مجموعه های مربوطه کنترل و بهره برداری می گردد، برش خورده و قطع میگردند و بعد به قطعات کوچکتری به جهت مصرف در نوع خود، خشک شدن سریع تر و خروج آب و املاح در سطح وسیعتر صورت می گیرد.
لقمان علی، درامر مسلمان (III)

لقمان علی، درامر مسلمان (III)

لقمان دوباره در سال ۱۹۶۱/۱۹۶۰ نقل مکان کرد و این بار در شیکاگو مستقر شد. جورج هادسون که از دوستان دوره دبستان لقمان بود نیز از حدود یک سال پیش در شیکاگو زندگی می کرد و در یک مدرسه موسیقی به کار مشغول بود. جورج هم چنین همان اواخر همکاری با سان را و ارکسترش (The Arkestra) را آغاز کرده بود. بدین ترتیب بود که ادوارد اسکنیر (لقمان علی) برای نخستین بار با سان را آشنا شد.
فواصل زمانی (II)

فواصل زمانی (II)

از فواصل تبدیلی می توان به عنوان ابزاری درتغییرات متریک موسیقی ٬ مثلا تبدیل اوزان ساده و ترکیبی به یکدیگر استفاده نمود:
نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (III)

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (III)

در واقع هنرمندان این سبک، تلاش کردند تمام اجزای آن را برای اعتراض به وضع حاکم و شکستن هاله قدسی و سنگین پیرامون آن بکار گیرند و بجای آن، همه را به جدی ‌گرفتن مشکلات واقعی مردم، فارغ از تبلیغات پوشالی رسانه ‌ها و ژست ‌های رسمی دعوت کنند. ضرب‌آهنگ تند، نشان ‌دهنده درد دل های فراوان و عصبانیت از معضلات اجتماعی است؛ بی ‌اعتنایی به ساختارهای آهنگ سازی و قافیه ‌پردازی نیز ناشی از نارضایتی فرد از وضعیت موجود و مخالفت با مشکلاتی است که ساختارهای رسمی مدرنیسم بر جامعه تحمیل کرده است. به بیان دیگر خواننده با همه توان و بکارگیری همه ابزارهایی که در اختیار دارد، هواداران خود را به شکستن تصورات نادرست از پیشرفت جامعه و توجه به واقعیت ‌های تلخ و ناشنیده از زندگی محرومان مجبور می کند.
سخنرانی لئوناردو برنشتاین در مورد موسیقی آوانگارد (II)

سخنرانی لئوناردو برنشتاین در مورد موسیقی آوانگارد (II)

خب اینها جملات منفی و ناراحت کننده ای بود. چیزی که آنرا برایم جذاب میکند واقعیات آن نیست، بلکه چیزهایی در آن است که دیگر واقعیت ندارد. در مدت کوتاهی بعد از آن همه چیز تغییر کرد:
پنجمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی در فرهنگسرای ارسباران اجرا می شود

پنجمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی در فرهنگسرای ارسباران اجرا می شود

پنجشنبه، ۲۳ اردیبهشت ماه سال جاری ساعت ۱۸، با حمایت موسسه فرهنگی هنری رادنواندیش و فرهنگسرای ارسباران، پنجمین جشنواره سایت ها و وبلاگ های موسیقی در فرهنگسرای ارسباران اجرا می شود. در این دوره از جشنواره ۴ رشته در بخش اصلی و جنبی به رقابت می پردازند و نیز سایت و وبلاگ موسیقی برگزیده سال نیز به انتخاب داوران معرفی می شوند. در شب اجرای جشنواره، ۴ گروه موسیقی به اجرا خواهند پرداخت.
گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

گزارش جلسه هفتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VI)

«پس از شنیدن قطعه‌ها [اول و دوم]، می‌بایست تغییراتی را که در موسیقی سنتی ایران با تاثیرپذیری یا تقلید از موسیقی اروپایی پدید آمده و شیوه‌های جدید را عرضه کرده، مورد بررسی قرار داد: اولین عنصر یا محوری که در این تغییر یا بهتر گفته شود «تحریف» به نظر می‌رسد، قلب ماهیت صدا یا سونوریتۀ «ساز» ایرانی است.[…] دومین وجه مشخصه دیگر از این تغییرات اساسی، تغییرات در نسبت‌های فواصل است. […] آشناترین مظاهر زیانبار این تحریفات عبارتند از: وفور نغمه‌های سردرگم، تکراری و کاملا بی‌هویتی که تا آخرین حد از رخوتی سنگین، غمهای تصنعی و افسردگی‌هایی، اشباع شده هستند.» (صص ۳۲-۲۸)
از مجله موسیقی تا ماهنامه رودکی (II)

از مجله موسیقی تا ماهنامه رودکی (II)

با شدت گرفتن جنگ دوّم جهانی و اشغال ایران از سوی نیروهای متفقین (۱۳۲۰)، همهء فعالیت‌های فرهنگی و هنری متوقف شد و مجلهء موسیقی نیز به پایان دورهء نخست زندگی خود رسید. دورهء دوّم آن نیز دولت مستعجل بود. در چند شماره‌ای که در این دوره انتشار یافت-و متأسفانه به هنگام این بررسی فشرده در دسترس نبود-موسیقی‌ سهم درخور خود را در آن پیدا کرد و نیز مقالاتی در آن آمد در بررسی ارزش‌های‌ جوهری موسیقی ملی. همین‌هاست که دورهء دوم را از دورهء نخست متمایز می‌سازد.
دیلان‌ به‌ روایت‌ هندریکس‌ – ۱

دیلان‌ به‌ روایت‌ هندریکس‌ – ۱

نگاهی به آهنگ All Along The Watchtower
در سال‌ ۱۹۶۸ جیمی‌ هندریکس‌ آهنگی‌ را از باب‌ دیلان‌ بازنوازی‌ (cover) کرد که‌ به‌ یکی‌ ازمحبوبترین‌ ترانه‌ های‌ تاریخ‌ موسیقی راک‌ تبدیل‌ شد. با این‌ که‌ آهنگ‌ دیلان‌ را هنرمندان‌ دیگری‌ مانند Dave Mason, Jeff Healy, Buddy Miles, U2 و … نیز کاور کرده‌اند، اما این‌ ترانه‌ ازمعدود آثار دیلان‌ است‌ که‌ کمتر به‌ نام‌ خود او شناخته‌ می‌شود.