گفتگوی هارمونیک | Harmony Talk

سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (X)

در دوران ساسانیان موسیقی نظامی به دلایل ایجاد خوف و هراس در دل دشمن و تقویت روحیه و نشان دادن دلیری و بی‌باکی سربازان که تقریباً بدون سلاح به جنگ و مبارزه می‌پرداختند از اهمیت خاصی برخوردار بوده است. فرماندهان سپاه فرمان‌های خود را توسط اصوات موسیقی رزم به سربازان می‌رساندند، به‌طوری‌که نوای هر ساز مفهوم خاصی داشت، مثلاً شیپور معنای حمله و یا طبل بیانگر تعقیب بود.

آلات موسیقی و کارکرد نظامی
در دوران ساسانیان موسیقی نظامی به دلایل ایجاد خوف و هراس در دل دشمن و تقویت روحیه و نشان دادن دلیری و بی‌باکی سربازان که تقریباً بدون سلاح به جنگ و مبارزه می‌پرداختند از اهمیت خاصی برخوردار بوده است. فرماندهان سپاه فرمان‌های خود را توسط اصوات موسیقی رزم به سربازان می‌رساندند، به‌طوری‌که نوای هر ساز مفهوم خاصی داشت، مثلاً شیپور معنای حمله و یا طبل بیانگر تعقیب بود.

در کتاب «ایران در زمان ساسانیان» کریستنسن می‌نویسد: ”به صدای شیپور لشگریان به جنگ می‌شتافتند” در جای دیگر می‌نویسد: ”در بالای دیوار مقدم برج، شیپور زنان، بر گرد آتشدان یا بنای دیگر فراهم آمده‌اند، به‌ وسیله بوق و شیپور محصورین را از حمله دشمن آگاه می‌کردند.

در یک بشقاب نقره‌ای قدیمی که در موزه باستان‌شناسی سن پترزبورگ محفوظ است و به دوره ساسانی تعلق دارد، نقش شش شیپورچی دیده می‌شود که از بالای حصار شهر، نزدیک شدن دشمن مهاجم را اعلام می‌کنند.
نتیجه‌گیری:
همان‌طور که به تفضیل در این مقاله اشاره شد موسیقی یکی از عوامل مهم تمدن ایران در عصر ساسانیان بود. با این‌ حال هیچ نت و نوشته‌ای از موسیقی، فواصل، مدها و تکنیک‌های اجرایی این دوره باقی نمانده است تا بتوان بر اساس آن مباحث نظری آن دوره را بررسی کرد، هرچند برخی اسامی الحان و نغمات آن دوره امروزه نیز در موسیقی ایرانی وجود دارد ولی نمی‌توان رابطه موسیقی امروز و عصر ساسانی را به‌ روشنی دریافت.

بر اساس نقل ‌قول‌ها و منابع موجود احتمال می‌رود موسیقی ایرانی کنونی تا حدی از الحان باربد تأثیر و بهره گرفته است.

در هر حال به ‌طور قطع می‌توان گفت موسیقی‌دانان دوره ساسانی در تکامل و ساختن سازهایی چون چنگ نقش به سزایی داشته‌اند.

کتاب‌شناسی:
– برکشلی، مهدی، ۱۳۲۶، موسیقی دوره ساسانی، چاپخانه دانشگاه، تهران
– بویس، مری / جورج فارمر، هنری، ۱۳۶۸، دو گفتار درباره خنیاگری و موسیقی ایران، ترجمه بهزاد باشی، نشر آگاه، تهران
– مشحون، حسن، ۱۳۷۳، تاریخ موسیقی ایران، نشر فاخته، تهران
– بدیعی، نادره، ۱۳۷۳، ماهنامه فرهنگی هنری کلک خیال، شماره، ۴۰، بی‌جا
– راهگانی، روح‌انگیز، ۱۳۷۷، تاریخ موسیقی ایران، پیشرو، تهران
– مصطفوی، محمدتقی، ۱۳۸۰، “صحنه‌هایی از رامشگران عهد ساسانی بر ظروف نقره دوره ایران باستان”، فصلنامه ماهور، شماره ۱۳، تهران
– فراهانی، مهشید، ۱۳۸۶، “پژوهشی در سازهای دوره ساسانی به روایت نقش برجسته طاق‌بستان”، کتاب سال شیدا، تهران
– علوی، هدایت الله، ۱۳۸۹، زن در ایران باستان، هیرمند، تهران
– دادور، ابوالقاسم / نشاط، روشنک، ۱۳۸۹، نقش زن در آثار هنری دوره ساسانیان، سمنان، آبرخ
– خالقی، روح‌الله، ۱۳۹۱، موسیقی ایران، تهران، ماهور
– پور بهرام، آذر، ۱۳۹۳، “خنیاگران منادیان زندگی”، فصلنامه خانه موسیقی، شماره ۱۴، تهران
– سپنتا، ساسان، بی‌تا، “تکمیل الحان منسوب به باربد”، نشریه آینده، تهران
– ملاح، حسینعلی، بی‌تا، “رساله‌ای از ابن خردادبه درزمینهٔ موسیقی دوره ساسانی”، مجموعه مقالات، پژوهشگاه علوم انسانی

مریم غفاری

۱ نظر

بیشتر بحث شده است