سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (X)

آلات موسیقی و کارکرد نظامی
در دوران ساسانیان موسیقی نظامی به دلایل ایجاد خوف و هراس در دل دشمن و تقویت روحیه و نشان دادن دلیری و بی‌باکی سربازان که تقریباً بدون سلاح به جنگ و مبارزه می‌پرداختند از اهمیت خاصی برخوردار بوده است. فرماندهان سپاه فرمان‌های خود را توسط اصوات موسیقی رزم به سربازان می‌رساندند، به‌طوری‌که نوای هر ساز مفهوم خاصی داشت، مثلاً شیپور معنای حمله و یا طبل بیانگر تعقیب بود.

در کتاب «ایران در زمان ساسانیان» کریستنسن می‌نویسد: ”به صدای شیپور لشگریان به جنگ می‌شتافتند” در جای دیگر می‌نویسد: ”در بالای دیوار مقدم برج، شیپور زنان، بر گرد آتشدان یا بنای دیگر فراهم آمده‌اند، به‌ وسیله بوق و شیپور محصورین را از حمله دشمن آگاه می‌کردند.

در یک بشقاب نقره‌ای قدیمی که در موزه باستان‌شناسی سن پترزبورگ محفوظ است و به دوره ساسانی تعلق دارد، نقش شش شیپورچی دیده می‌شود که از بالای حصار شهر، نزدیک شدن دشمن مهاجم را اعلام می‌کنند.
نتیجه‌گیری:
همان‌طور که به تفضیل در این مقاله اشاره شد موسیقی یکی از عوامل مهم تمدن ایران در عصر ساسانیان بود. با این‌ حال هیچ نت و نوشته‌ای از موسیقی، فواصل، مدها و تکنیک‌های اجرایی این دوره باقی نمانده است تا بتوان بر اساس آن مباحث نظری آن دوره را بررسی کرد، هرچند برخی اسامی الحان و نغمات آن دوره امروزه نیز در موسیقی ایرانی وجود دارد ولی نمی‌توان رابطه موسیقی امروز و عصر ساسانی را به‌ روشنی دریافت.

بر اساس نقل ‌قول‌ها و منابع موجود احتمال می‌رود موسیقی ایرانی کنونی تا حدی از الحان باربد تأثیر و بهره گرفته است.

در هر حال به ‌طور قطع می‌توان گفت موسیقی‌دانان دوره ساسانی در تکامل و ساختن سازهایی چون چنگ نقش به سزایی داشته‌اند.

کتاب‌شناسی:
– برکشلی، مهدی، ۱۳۲۶، موسیقی دوره ساسانی، چاپخانه دانشگاه، تهران
– بویس، مری / جورج فارمر، هنری، ۱۳۶۸، دو گفتار درباره خنیاگری و موسیقی ایران، ترجمه بهزاد باشی، نشر آگاه، تهران
– مشحون، حسن، ۱۳۷۳، تاریخ موسیقی ایران، نشر فاخته، تهران
– بدیعی، نادره، ۱۳۷۳، ماهنامه فرهنگی هنری کلک خیال، شماره، ۴۰، بی‌جا
– راهگانی، روح‌انگیز، ۱۳۷۷، تاریخ موسیقی ایران، پیشرو، تهران
– مصطفوی، محمدتقی، ۱۳۸۰، “صحنه‌هایی از رامشگران عهد ساسانی بر ظروف نقره دوره ایران باستان”، فصلنامه ماهور، شماره ۱۳، تهران
– فراهانی، مهشید، ۱۳۸۶، “پژوهشی در سازهای دوره ساسانی به روایت نقش برجسته طاق‌بستان”، کتاب سال شیدا، تهران
– علوی، هدایت الله، ۱۳۸۹، زن در ایران باستان، هیرمند، تهران
– دادور، ابوالقاسم / نشاط، روشنک، ۱۳۸۹، نقش زن در آثار هنری دوره ساسانیان، سمنان، آبرخ
– خالقی، روح‌الله، ۱۳۹۱، موسیقی ایران، تهران، ماهور
– پور بهرام، آذر، ۱۳۹۳، “خنیاگران منادیان زندگی”، فصلنامه خانه موسیقی، شماره ۱۴، تهران
– سپنتا، ساسان، بی‌تا، “تکمیل الحان منسوب به باربد”، نشریه آینده، تهران
– ملاح، حسینعلی، بی‌تا، “رساله‌ای از ابن خردادبه درزمینهٔ موسیقی دوره ساسانی”، مجموعه مقالات، پژوهشگاه علوم انسانی

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

جنبه‌هایی از فرم مقدمه‌ بیداد پرویز مشکاتیان (IX)

گردش الگوی مضرابی در این بخش نیز مانند بخش قبل عمل می‌کند و تا لا بمل اوج گرفته و به شاهد بیداد باز می‌گردد. در این بین اما، ظاهر شدن نقش‌مایه‌هایی مشابه با آنچه در بخش اول نقش اصلی را برعهده داشت خبر از آمادگی سیر موسیقی برای بازگشت می‌دهد. درست از همین بخش است (شاید با کمی چشم‌پوشی از مشابهت‌های کم‌رنگ‌تری که در قسمت اول بخش دوم دیدیم) که یادآوری از طریق اشاره‌ی ضمنی (برپایه‌ی مشابهت) یا تکرار عینی، نقش خود را علاوه بر افزایش طول قطعه، به مثابه حافظه‌ در ساختار بزرگ مقیاس هم به نمایش می‌گذارند.

نگاهی اجمالی به شیوه‌ی کار واروژان (III)

اما خدا نکند بخواهیم اطلاعاتی درباره‌ی مسائل و پدیده‌های مربوط به کشورمان و البته به زبان فارسی در اینترنت جست‌وجو کنیم. اول اینکه به تعداد قابل توجهی از سایت‌هایی برمی خوریم که همه‌چیزی در آن‌ها هست به‌جز آنچه جست‌وجو شده است. تبلیغ ساعت مچی، لوازم آرایشی، فیلم‌های کپی و غیرقانونی و جان مرغ تا شیر آدم در این سایت‌ها هست و فقط یک خط از تیتر مطلبی را که مورد نظر شما است زیر تمام این تبلیغات دفن کرده‌اند تا گوگل را گول بزنند و صفحه‌ی اینترنتی تبلیغی در جست‌وجوهای مختلف به‌جای نتیجه‌ی جست‌وجو برای مردم ظاهر شود.

از روزهای گذشته…

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هفتم

چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هفتم

هویت که در مقابل اصطلاح انگلیسی “Identity” قرار می گیرد، یکی از مباحث اصلی در حوزه‌‌های روان‌شناسی (۲)، جامعه‌شناسی (۲) و مردم‌شناسی (۳) است. در مطالعات روان‌شناسی، نفس یا خودِ انسان مورد بررسی قرار می‌گیرد. در جامعه‌شناسی به بررسی انسان در جامعه پرداخته می‌شود و مردم‌شناسی، فرد را در حوزۀ فرهنگی مورد مطالعه قرار می‌دهد.
گزارشی از نشست اپرا مولوی در دانشگاه بین المللی قزوین

گزارشی از نشست اپرا مولوی در دانشگاه بین المللی قزوین

شنبه ۱۸ اردیبهشت دانشگاه بین المللی قزوین میزبان چهار تن از دست اندرکاران اپرای مولوی بود. در این برنامه کارگردان اپرا بهروز غریب پور و سه تن از خوانندگان آن محمد معتمدی، حسین علیشاپور و سجاد پورقناد حضور داشتند. در هنگام برگزاری این نشست قرار بود بهزاد عبدی آهنگساز اپرا و همایون شجریان خواننده نقش شمس حضور داشته باشند که به دلیل سفر بهزاد عبدی از ایران و مشکل مجوز برای حضور همایون شجریان در دانشگاه، جلسه بدون حضور این دو هنرمند اجرا شد.
پورقناد: موسیقی داوودیان هویتی ایرانی و مردانه دارد

پورقناد: موسیقی داوودیان هویتی ایرانی و مردانه دارد

اینکه بگوییم با صفتهای مختلف این موسیقی زیبا است، یک گفته کلی است ولی اینکه بگوییم چرا این اثر زیباست و چرا با مخاطب ارتباط برقرار میکند و چرا ماندگار میشود، به دلیل وجود هویت است. بررسی مسائلی که به این اثر هویت میبخشد میتواند به این سئوال پاسخ دهد که چرا آثار کاظم داوودیان زیباست.
به یاد استاد سعید هرمزی

به یاد استاد سعید هرمزی

دی ماه ۱۳۵۵ استاد بزرگ موسیقی و نوازنده نامی تار و سه تار، استاد سعید هرمزی در تهران دیده از جهان فروبست. نوشته زیر توسط یکی از پیگیران جدی آثار مرحوم هرمزی نگاشته شده که در پی می آید.
ناهماهنگی رایحه عصیانگری

ناهماهنگی رایحه عصیانگری

به گفته خودش : “در فرهنگ لغت نوشته است که هماهنگی یا Consonance، ترکیب چند نوای مختلف و به وجود آوردن یک واحد هارمونیک است. ناهماهنگی یا Dissonance، نتیجه ایجاد اختلال در این هارمونی است که با وارد کردن آواهای نامربوط به این مجموعه ایجاد میشود. من باور دارم که این تعریف واضح نیست. از زمانی که این لغات در گنجینه لغوی ما وارد شده است، لغت “ناهماهنگی” حامل رایحه ای عصیانگرانه است.”
چهارمین کنسرت اینتر-ارکستر تهران در تالار وحدت برگزار می شود

چهارمین کنسرت اینتر-ارکستر تهران در تالار وحدت برگزار می شود

بیست و پنجم شهریور ماه، به رهبری نادر مشایخی، مجموعه قطعاتی از دوره باروک و معاصر در تالار وحدت به اجرا در می آید. اینتر-ارکستر تهران که از آبان ماه سال گذشته فعالیت رسمی خود را آغاز کرده، در آخرین کنسرت تابستانه خود قطعاتی از باخ، لولی، هندل، آروو پرت، و نادر مشایخی را اجرا خواهد کرد. در این اجرا گروه کر اینترـارکستر تهران نیز در قطعاتی ارکستر را همراهی خواهد کرد. از نکات مهم این برنامه برگزاری این کنسرت به نفع بیماران ام اس است.
منبری: نقد موسیقی بستر اجتماعی می خواهد

منبری: نقد موسیقی بستر اجتماعی می خواهد

۱۷ آبان ماه دومین جشنواره سایتها و وبلاگهای موسیقی در خانه هنرمندان برگزار می شود. در این رابطه با جمال الدین منبری آهنگساز و خواننده موسیقی ایرانی گفتگویی کرده ایم که می خوانید:
نوازندگی سازدهنی مُدرن را بیش تر بشناسیم

نوازندگی سازدهنی مُدرن را بیش تر بشناسیم

اگر به شیوه اجرای نوازندگان بزرگ امروزیِ هارمونیکا* دقت کنیم، متوجه خواهیم شد که نوازندگی آن ها تفاوت عمده ای با نوازندگان قدیمی این ساز دارد. شاید نخستین چیزی که در نگاه اول در شیوه اجرای نوازندگان قدیمی به چشم آید، این باشد که آن ها در حین نوازندگی مرتباً از دست های خود برای ایجاد برخی از افکت های خاص استفاده می کنند.
پیدایش سازهای زهی در یونان باستان

پیدایش سازهای زهی در یونان باستان

سازهای زهی قدمت بسیار زیادی دارند و به روایتی برای اولین بار ۲۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح در تمدن بین النهرین مشاهده شدند و به تدریج با شکل گیری تمدن یونان این سازها با سرعت بیشتری تکامل پیدا کردند.
ویلالوبوس، مردی با قلبی بزرگ

ویلالوبوس، مردی با قلبی بزرگ

اولین باری که با نام ویلا لوبوس برخورد کردم حوالی سالهایی بود که تازه وارد دنیای قطعات پیچیده گیتار شده بودم. اتود شماره ۱ او را شنیدم با اجرای جولیان بریم (!). درگیر شدم با آنهمه آرپژهای فرمولی که صدای نت می (نت آزاد سیم اول) بصورت متناوب و با زمان بندی مرتب شنیده می شد. بعد آکوردهای دیسونانس آن از پایین دسته گیتار شروع شد و بصورت انتقال کروماتیک به بالای دسته حرکت کرد. انگار روحت در تقلای یک پایداری و آرامش دست و پا می زند که کاملا ناگهانی در یک پرش بزرگ از سر دسته به انتهای آن حرکت های لگاتو بر سیم اول و دوم و الی آخر شروع می شود.