بررسیِ مقاله‏ «مُدلی جدید برای اتنوموزیکولوژی» (I)

‏ تیموتی رایس
‏ تیموتی رایس
بررسیِ مقاله‏ «مُدلی جدید برای اتنوموزیکولوژی» نوشته‏ تیموتی رایس

مقدمه

موضوع مقاله‏ ای که مورد بررسی قرار گرفته ‏است، ارائه‏ مدلی دیگر برای رشته‏ اتنوموزیکولوژی است و مؤلف در آن با ارجاع به آثار این رشته در مورد لزوم مدل‏ها، ویژگی‏ها و مزایای آن‏ها بحث کرده ‏است. تیموتی رایس، پیش از تشریحِ مدل تازه، به بررسی اندیشه و عملِ اتنوموزیکولوژیِ معاصر خود پرداخته و مؤثرترین و پرنفوذ ترین مدل موجود (مدل مریام) را از لحاظ اجزا و نوع ارتباط میان آن‏ها در پژوهش و تحلیل واکاوی کرده‏ است. او، به قصد برطرف کردن مشکلات در تحقیقات این رشته، مدلی تازه ارائه می‏دهد و به توضیح بخش‏های آن، رابطه‏ بخش‏ها با مقولات این رشته و سطوح تحلیلی مدل پرداخته ‏است و کارآیی آن را در یک نمونه تحقیق انجام شده شرح می‏ دهد.

در نهایت، مؤلف هدف اصلی خود را وحدت رشته‏ های مرتبط با مطالعه موسیقی عنوان می ‏کند. مؤلف این مقاله تیموتی رایس دارای دکترای موسیقی از دانشگاه واشنگتن و متخصص موسیقی سنتی بالکان است. او در بازه های زمانی ‏ای سردبیر مجله‏ اتنوموزیکولوژی و رییس انجمن اتنوموزیکولوژی (SEM) بوده ‏است.

از آثار دیگر او با موضوعی نزدیک به این اثر می توان به مقاله‏ «نظریه‏ اتنوموزیکولوژی» اشاره کرد. مقاله‌ی مورد بررسی در دهه‏ ۸۰ میلادی منتشر شده است؛ زمانی که سال‏ها از ظهور انسان‏ شناسی موسیقی می‏ گذرد و رویکردهای تفسیری در انسان‏شناسی در جریان هستند. بنابراین شرایط برای ارائه‏ نظریه‏ های تحول‏جویانه مهیا است.

بحث پیرامون مدل و مدل‏ دهی
پیش از بحث در مورد لزومِ ارائه‏ ی مدل جدید برای رشته ‏ی اتنوموزیکولوژی، ابتدا باید به سؤالی که احتمالاً به ذهنِ خواننده این اثر خطور می‏ کند پاسخ داد. با توجه به اینکه هر محقق بنابر بنیان ‏های مطالعاتی و سلیقه و ابتکار خویش و به تأثیر از موارد گوناگون، طرح و برنامه‏ ای کلی را پیش‏ بینی و سازمان‏دهی کرده و به موازات آن تحقیق خود را پیش می ‏برد، این سؤال مطرح می ‏شود که ضرورت مدل دادن به یک رشته چیست؟

در ارتباط با سؤال فوق می ‏توان مزیت‏ ها و رهاوردهای حاصل از بهره‏ گیری از مدل را به عنوان دلیلِ پیشنهاد آن‏ها به شمار آورد. رایس (۱۳۸۴: ۱۳۴) در این رابطه مزیت‏ هایی را ذکر می ‏کند: «[مدل‏ها] نوعی چارچوب اندیشمندانه فراهم می‏ سازند که به ما در نهادینه‏ کردن، تفسیر، طبقه بندی و ارزیابی کارمان یاری می‏ رساند و می‏ تواند معنایی از سمت و سو یا مقصود به همراه بیاورند». مضافاً او، با تمثیلی که از لوییس تامس نقل می‏ کند، مدل‏سازی را دست‏یابی به «تصوری هرچند مبهم» از «جهتِ کار و مقصود» معرفی کرده که مورچگان را به ساخت لانه‏ خود رهنمون می‏ کند (همان: ۱۳۴). در نتیجه، بنا به اظهارات رایس، عدم بکارگیریِ مدلْ نفیِ اعتبار و صحت تحقیق نیست، بلکه استفاده از آن سبب ارتقاءِ سطح کیفی تحقیق و «افزودن امکانات برقراری ارتباط بین خودمان» (همان: ۱۴۴) خواهد شد.

از سویی دیگر، آنتونی سیگر (۱۳۸۵: ۱۶۱-۱۶۳) با شرحِ دلایل خود مشتمل بر پیامد های ناسازوارِ مدل، وجود یا ایجاد مدل را مطلوب نمی‏ داند. او منتقد پیامدهای حاصل از ایجاد یک مدلِ واحد برای اتنوموزیکولوژی است. این پیامدها بنا به گفته‏ وی شاملِ ایجاد وضعیتی ایستا در حوزه‏ تفکر این رشته، هدایت کردن همگان به یک راه و فراهم کردن یک نقطه‏ واحد عزیمت، تمرکز بر پاسخ‏های خاص و ترویجِ سبک پاسخ‏گویی و برتری دادن برخی انواع پرسش‏ها به برخی انواع دیگر است. سیگر در مقابل ایجاد مدل، اختلاف نظر و پویایی، سفر در مسیرهای مختلف و تمرکز بر پرسشگری را پیشنهاد می‏ کند (همان). رایس (۱۳۸۵: ۱۸۹) در اینباره اعتقاد دارد که مدل‏ها و پرسش‏ها نفی کننده‏ یکدیگر نیستند، بلکه مدل‏ها در فهرست‏ بندی پرسش‏ها و کشف رابطه‏ میان آن‏ها به ما کمک می‏ کنند. همچنین وی پذیرشِ اختلاف نظر و سفر در مسیرهای مختلف را مشروط به وجودِ «نوعی استواری مقصود»، «ایده‏ای کلی» و «پرسشی عمومی» می‏ داند که به زعم خودش «در سفرنامه‏ های معمولاً نااستوارمان نشانی از آن» ندیده ‏است (همان: ۱۸۸-۱۸۹).

2 دیدگاه

  • محمدرضا آزاده فر
    ارسال شده در شهریور ۷, ۱۳۹۴ در ۱۰:۲۹ ق.ظ

    تلاش مسعود خمسه پور برای برگردان دیدگاه تیموتی رایس در زمینه ارائه مدلی مطالعاتی برای اتنوموزیکولوژی شایسته تقدیر است.

  • مسعود خمسه پور
    ارسال شده در شهریور ۸, ۱۳۹۴ در ۸:۲۰ ق.ظ

    از بزرگواری و مرحمت و لطف بی دریغ جناب آقای دکتر آزاده فر صمیمانه تشکر می کنم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

طرّاحی دیتیل برای نی و تنبک (IV)

در مورد من امّا، تجربیاتی که در معماری داشته‌ام، در موسیقی بیشتر به کمکم آمده است. موسیقی خیلی انتزاعی است و دست‌و‌بالِ آدم برای خلّاقیّت خیلی باز است؛ یعنی محدودیت‌هایی که در معماری هست، از جمله اقتصاد، مسائل سیاسی و اجتماعی و مصالح، نظریات کارفرما و «من می‌خواهم»‌هایش، دست تو را خیلی می‌بندند، امّا در موسیقی تو خود می‌گویی «من می‌خواهم». من تغییراتی روی سازها داده‌ام، مثلاً دامنۀ صوتی نی را گسترش داده‌ام و به شش اکتاو رسانده‌ام.

سعیدی: همیشه با ساز همسرم می نوازم

همیشه یادشان می‌کنم، همیشه… در حقیقت می‌توانم بگویم که یکی از اساتیدی بودند که در زندگی هنری من خیلی مؤثر بودند هم ایشان هم استاد دکتر صفوت و البته استاد مفتاح هم که جای خودشان را دارند چون سبک مضراب زدن را در حقیقت ایشان به من یاد دادند و اگر ایشان نبودند، خب من نمی‌توانستم به اینجا برسم. هرچند تکنیک‌های ایشان با چیزی که امروز من اجرا می کنم فرق دارد چون من دیدم کارم یک جور دیگر است، تکنیک را عوض کردم و فرم کار را عوض کردم. حالا ان‌شاءالله این سی دی هزار گیسو که به بازار بیاید تمام این تغییرها و تمام این تفاوت‌ها را شما می‌توانید حس بکنید.

از روزهای گذشته…

ارکستر فیلارمونیک برلین (I)

ارکستر فیلارمونیک برلین (I)

ارکستر فیلارمونیک برلین برای سالیان متمادی به عنوان یکی از پیشگامان اجرای موسیقی سمفونیک در جهان مطرح بود، نام آن با واژگانی چون تکنیک فوق العاده، اجرای گستره وسیعی از سبکهای موسیقی کلاسیک، سونوریته درخشان مترادف است. برلین، به عنوان شهری که برای مدتی نزدیک به ۱۰۰ سال یکی از مراکز بزرگ فرهنگ و هنر در سرتاسر جهان بوده است، همیشه در جذب علاقمندان موسیقی با اجراهای فوق العاده قوی ارکستر فیلارمونیک خود، موفق بوده است.
آلریو دیاز و گنجینه موسیقی آمریکای لاتین (I)

آلریو دیاز و گنجینه موسیقی آمریکای لاتین (I)

قرن بیستم برای گیتار کلاسیک در سراسر دنیا عصری طلایی به شمار می آید. جهشی که از اروپا به رهبری آندرس سگوویا آغاز شد و در قاره های آمریکا و آسیا ادامه پیدا کرد، باعث شد تا عده ی فراوانی جذب این ساز شوند و رپرتوار نوشتاری این ساز دگرگونی بزرگی را تجربه کند. موسیقی کلاسیک اروپایی که تا پیش از این قرن تنها منبع اصلی این سبک گیتار نوازی بود، یک رقیب و همراه جدی در کنار خود پیدا کرد و آن موسیقی بدیع و گوش نواز آمریکای لاتین بود.
نوازندگی نی (II)

نوازندگی نی (II)

در نی اگر ازصدای اول شروع کنیم، با کمی تغییر درحالت زبان و زاویه دمیدن به صدای دوم نی می رسیم که صدای سوم(غیث) نی با دمیدن بیشتردر صدای دوم تولید میشود. صدای بم نرم نیز با کم کردن شدت دمیدن در حالت صدای دوم ایجاد می شود. البته نوع دیگری از صدای بم نرم در نی وجود دارد که از صدای اول ساخته می شود.
نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (IV)

نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (IV)

استناد داریوش طلایی در مورد اهمیت ویژه فاصله چهارم به ساختمان و کوک ساز های تار و عود است که سیم هایشان با فاصله چهارم کوک می شوند:
حفظ کنیم یا نه؟ (I)

حفظ کنیم یا نه؟ (I)

سال گذشته در روزنامه ای خواندم که به یک نوازنده جوان به دلیل توانایی هایش در اجرای یکی از آثار سخت معاصر از حفظ ، جایزه داده اند. از آن زمان تا به حال روی مساله تاثیر حفظ کردن بر اجرای خوب فکر می کنم. آیا بدون نت نواختن توانایی های اجرایی نوازنده را ثابت می کند؟ برای دریافت جواب با بسیاری از همکارانم صحبت کردم.
کوک و کاربرد آن در سنتور لاکوک (II)

کوک و کاربرد آن در سنتور لاکوک (II)

سوال متداولى که همیشه از طرف هنرجویان مطرح است این است که آیا اختلاف یک پرده در کوک ساز براى هماهنگى با خواننده اینقدر حائز اهمیت است که نوازنده مجبور به استفاده از مثلاً سنتور لا کوک بشود؟ در جواب این سوال شما باید اطلاعاتى راجع به خوانندگى و صدا سازى داشته باشید تا موضوع کاملاً برایتان روشن شود؛ اما اجالتاً اگر بخوایم به صورت مختصر توضیح دهیم اینگونه می توان موضوع را تشریح کرده که:
کنسرت غفار ذابح در فرهنگسرای نیاوران

کنسرت غفار ذابح در فرهنگسرای نیاوران

یکشنبه سوم مرداد ۱۳۹۵، فرهنگ‌سرای نیاوران شاهد اولین اجرای گروه «مرغ سحر» به خوانندگی «غفار ذابح» (زادبه) خواهد بود. تنظیم قطعات را در این اجرا، «پویا سرایی» به‌عهده داشته و گرچه نوع این تنظیم به آنسامبل بیشتر نزدیک است، اما رنگ صدایی این ارکستر با بهره‌گیری از سازهای تار، پیانو، ویولن، ویولا، ‌ویولن‌سل و تنبک، اندکی متفاوت خواهد بود.
اندر تعریف موسیقی کلاسیک (II)

اندر تعریف موسیقی کلاسیک (II)

در این جا است که ویژگی دیگر موسیقی غنی و دارای دامنه زمانی گسترده تر آشکار میشود و آن تداخل مداوم قلمرو حسی و آرزومندی هنرمند با پدیده های جهان بیرون است. همین تداخلات بود که هم به غنی شدن بیشتر درونی اثر و هم به تنوع اثر انجامید. بی دلیل نیست که تنوع موسیقی از بعد از ظهور آهنگساز پدید آمد. به این تداخل، در موسیقی معاصر زمینه ها و میراث های فولکلور نیز اضافه شده، ویژگی که آهنگسازان مدرن از آن بسیار بهره بردند.
چشمه ای جوشیده از اعماق (VI)

چشمه ای جوشیده از اعماق (VI)

فاصله زیرترین و بم ترین نوت این قطعه بیش از پنج اکتاو است؛ اندکی کمتر از گستره صوتی یک پیانو. دست کم این قطعه، نشانه های صریحی از تجربه کودکی پارت در مواجهه با آن پیانوی غول پیکر قدیمی دارد. این مورد در برخی آثار دیگر پارت از جمله Spiegle im Spiegle نیز مشهود است.
تأملی بر آموزش گیتار کلاسیک در ایران (I)

تأملی بر آموزش گیتار کلاسیک در ایران (I)

آنچه به‌عنوان شیوه‌های آموزش و پداگوژی (علم آموزش و پرورش) در موسیقی مطرح است، بیشتر ریشه در تفکر و فرهنگ اروپایی دارد. تفکر امروز فارغ از سرچشمه‌های غربی‌اش در جای‌جای جهان همگام با ویژگی‌های بومی مسبب رشد و تکامل شده است. در حوزه‌ی هنر و آموزشِ موسیقی شرایط به‌گونه‌ای است که دسترسی به اطلاعات در سطوح مختلف برای علاقه‌مندان امکان‌پذیر است و اگر موانع اقتصادی و ایدئولوژیک را در نظر نگیریم بعید به‌نظر می‌رسد که در یادگیری موسیقی حد و مرزی برای افراد از کشورهای غیر‌غربی و در حال توسعه وجود داشته باشد. تفکر در کنار متد (روش) و نقد می‌تواند در هرسیستم آموزشی نتایج مطلوبی به‌بار بیاورد. دانشگاه‌ها، کنسرواتوارها و آموزشگاه‌های موسیقی با گرایش‌های مختلف، نظیر نوازندگی، آموزش موسیقی، رهبری ارکستر، موسیقی‌شناسی و غیره در جهان امروز به مراکزی مهم، هم از نظر دولت‌ها و هم خانواده‌ها، تبدیل شده‌اند. مانند دیگر آموزش‌ها، رویکردها و اهداف مختلفی پیشِ روی آموزش موسیقی قرار دارد که با توجه به جغرافیا و خصایص فرهنگی هراقلیم این رو‌ش‌ها انتخاب می‌شوند.