بررسیِ مقاله‏ «مُدلی جدید برای اتنوموزیکولوژی» (I)

‏ تیموتی رایس
‏ تیموتی رایس
بررسیِ مقاله‏ «مُدلی جدید برای اتنوموزیکولوژی» نوشته‏ تیموتی رایس

مقدمه

موضوع مقاله‏ ای که مورد بررسی قرار گرفته ‏است، ارائه‏ مدلی دیگر برای رشته‏ اتنوموزیکولوژی است و مؤلف در آن با ارجاع به آثار این رشته در مورد لزوم مدل‏ها، ویژگی‏ها و مزایای آن‏ها بحث کرده ‏است. تیموتی رایس، پیش از تشریحِ مدل تازه، به بررسی اندیشه و عملِ اتنوموزیکولوژیِ معاصر خود پرداخته و مؤثرترین و پرنفوذ ترین مدل موجود (مدل مریام) را از لحاظ اجزا و نوع ارتباط میان آن‏ها در پژوهش و تحلیل واکاوی کرده‏ است. او، به قصد برطرف کردن مشکلات در تحقیقات این رشته، مدلی تازه ارائه می‏دهد و به توضیح بخش‏های آن، رابطه‏ بخش‏ها با مقولات این رشته و سطوح تحلیلی مدل پرداخته ‏است و کارآیی آن را در یک نمونه تحقیق انجام شده شرح می‏ دهد.

در نهایت، مؤلف هدف اصلی خود را وحدت رشته‏ های مرتبط با مطالعه موسیقی عنوان می ‏کند. مؤلف این مقاله تیموتی رایس دارای دکترای موسیقی از دانشگاه واشنگتن و متخصص موسیقی سنتی بالکان است. او در بازه های زمانی ‏ای سردبیر مجله‏ اتنوموزیکولوژی و رییس انجمن اتنوموزیکولوژی (SEM) بوده ‏است.

از آثار دیگر او با موضوعی نزدیک به این اثر می توان به مقاله‏ «نظریه‏ اتنوموزیکولوژی» اشاره کرد. مقاله‌ی مورد بررسی در دهه‏ ۸۰ میلادی منتشر شده است؛ زمانی که سال‏ها از ظهور انسان‏ شناسی موسیقی می‏ گذرد و رویکردهای تفسیری در انسان‏شناسی در جریان هستند. بنابراین شرایط برای ارائه‏ نظریه‏ های تحول‏جویانه مهیا است.

بحث پیرامون مدل و مدل‏ دهی
پیش از بحث در مورد لزومِ ارائه‏ ی مدل جدید برای رشته ‏ی اتنوموزیکولوژی، ابتدا باید به سؤالی که احتمالاً به ذهنِ خواننده این اثر خطور می‏ کند پاسخ داد. با توجه به اینکه هر محقق بنابر بنیان ‏های مطالعاتی و سلیقه و ابتکار خویش و به تأثیر از موارد گوناگون، طرح و برنامه‏ ای کلی را پیش‏ بینی و سازمان‏دهی کرده و به موازات آن تحقیق خود را پیش می ‏برد، این سؤال مطرح می ‏شود که ضرورت مدل دادن به یک رشته چیست؟

در ارتباط با سؤال فوق می ‏توان مزیت‏ ها و رهاوردهای حاصل از بهره‏ گیری از مدل را به عنوان دلیلِ پیشنهاد آن‏ها به شمار آورد. رایس (۱۳۸۴: ۱۳۴) در این رابطه مزیت‏ هایی را ذکر می ‏کند: «[مدل‏ها] نوعی چارچوب اندیشمندانه فراهم می‏ سازند که به ما در نهادینه‏ کردن، تفسیر، طبقه بندی و ارزیابی کارمان یاری می‏ رساند و می‏ تواند معنایی از سمت و سو یا مقصود به همراه بیاورند». مضافاً او، با تمثیلی که از لوییس تامس نقل می‏ کند، مدل‏سازی را دست‏یابی به «تصوری هرچند مبهم» از «جهتِ کار و مقصود» معرفی کرده که مورچگان را به ساخت لانه‏ خود رهنمون می‏ کند (همان: ۱۳۴). در نتیجه، بنا به اظهارات رایس، عدم بکارگیریِ مدلْ نفیِ اعتبار و صحت تحقیق نیست، بلکه استفاده از آن سبب ارتقاءِ سطح کیفی تحقیق و «افزودن امکانات برقراری ارتباط بین خودمان» (همان: ۱۴۴) خواهد شد.

از سویی دیگر، آنتونی سیگر (۱۳۸۵: ۱۶۱-۱۶۳) با شرحِ دلایل خود مشتمل بر پیامد های ناسازوارِ مدل، وجود یا ایجاد مدل را مطلوب نمی‏ داند. او منتقد پیامدهای حاصل از ایجاد یک مدلِ واحد برای اتنوموزیکولوژی است. این پیامدها بنا به گفته‏ وی شاملِ ایجاد وضعیتی ایستا در حوزه‏ تفکر این رشته، هدایت کردن همگان به یک راه و فراهم کردن یک نقطه‏ واحد عزیمت، تمرکز بر پاسخ‏های خاص و ترویجِ سبک پاسخ‏گویی و برتری دادن برخی انواع پرسش‏ها به برخی انواع دیگر است. سیگر در مقابل ایجاد مدل، اختلاف نظر و پویایی، سفر در مسیرهای مختلف و تمرکز بر پرسشگری را پیشنهاد می‏ کند (همان). رایس (۱۳۸۵: ۱۸۹) در اینباره اعتقاد دارد که مدل‏ها و پرسش‏ها نفی کننده‏ یکدیگر نیستند، بلکه مدل‏ها در فهرست‏ بندی پرسش‏ها و کشف رابطه‏ میان آن‏ها به ما کمک می‏ کنند. همچنین وی پذیرشِ اختلاف نظر و سفر در مسیرهای مختلف را مشروط به وجودِ «نوعی استواری مقصود»، «ایده‏ای کلی» و «پرسشی عمومی» می‏ داند که به زعم خودش «در سفرنامه‏ های معمولاً نااستوارمان نشانی از آن» ندیده ‏است (همان: ۱۸۸-۱۸۹).

2 دیدگاه

  • محمدرضا آزاده فر
    ارسال شده در شهریور ۷, ۱۳۹۴ در ۱۰:۲۹ ق.ظ

    تلاش مسعود خمسه پور برای برگردان دیدگاه تیموتی رایس در زمینه ارائه مدلی مطالعاتی برای اتنوموزیکولوژی شایسته تقدیر است.

  • مسعود خمسه پور
    ارسال شده در شهریور ۸, ۱۳۹۴ در ۸:۲۰ ق.ظ

    از بزرگواری و مرحمت و لطف بی دریغ جناب آقای دکتر آزاده فر صمیمانه تشکر می کنم.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

روش سوزوکی (قسمت پنجاه و هشتم)

وقتی که ما به این مرحله می‌رسیم، کودک تازه شروع می‌کند به تدریس شدن. مادر سوالی می‌کند: مایل هستی که تو هم ویولن بنوازی؟ کودک جواب می‌دهد. بله! و تو خوب تمرین خواهی کرد؟ بله، حالا پس خوب ما از معلم خواهش می‌کنیم که دفعه بعد تو را هم شرکت بدهد این کار همیشه ما را به موفقیتی که می‌خواهیم به آن می‌رساند و این ساعت چه ساعت هیجان انگیزی است! کودک با یک فخری می‌گوید. من هم ویولن نواختم، از الان می‌توانم با بچه‌ های دیگر نوازندگی کنم.

نقش زنان در موسیقی ایرانی (I)

قدیمی ترین اسطوره ای که از یک زن موسیقیدان نام می برد ضلال دختر کمیک بوده که مخترع سازهای زهی است. سیوطی در کتاب اوایل المحاضرات از نخستین زنی که دف زد کلثوم خواهر موسی (ع) را نام می برد. حکیم فردوسی در شاهنامه از بانویی رامشگر به نام سوسن نام می برد که در توران زمین بود و با رامشگری و مکر و حیله پهلوانان ایرانی را به بند می کشید و در جایی دیگر از سپنوی خنیاگر نام می برد که آوازش پلنگ را رام می کرد.

از روزهای گذشته…

بلبل سرگشته (III)

بلبل سرگشته (III)

آثار ضبط شده ۶۰ روی صفحه که ۳۰ عدد صفحه است. نکته آنکه در این زمان استودیو های صفحه پر کنی مجهز به برق شده اند و روی صفحات گرامافون نوشته شده که با برق پر شده وضعیت صدابرداری تغییر کرده و سطح کار بالارفته است در این سری ضبط مرتضی خان نی داود است که می نوازد و برادرش موسی خان ویلن می نوازد و آثار مشترکی را با صدای قمر به ضبط می رسانند در میان آثار ضبط شده ۴ روی صفحه ۲ عدد صفحه از فلوت یعقوب خان رشتی و صدای قمر می باشد که در نوع خود جالب است به شماره کاتولگ ۳۰۰۵ – بیات زند – قطار و غم انگیز ۱ و ۲ به شماره کاتولگ ۳۰۰۵۲ می باشد هم چنین دو اثر که در چهارگاه – زابل و مخالف و منصوری با ویلن تنهای موسی خان نی داود و آواز قمر به شماره کاتولگ ۲۹ و ۳۰۰۲۸ به ضبط می رسد.
نطفه معصوم موسیقی در لجنزار کین و جنگ (II)

نطفه معصوم موسیقی در لجنزار کین و جنگ (II)

آن زمان‌ها بر روی پیشخوان صفحه فروشی‌ها دو سه تایی گرام می‌گذاشتند آن هم با گوشی بزرگ که خریداران بتوانند صفحه خود را شنیده و انتخاب کنند. پس من صفحه را از جلدش بیرون آوردن و بر روی گرام گذاشته آن را روشن کرده و گوشی را به گوشم گذاشتم . حالتی داشتم که گویا کسی به زور می‌خواهد مرا وادار به کاری کند و من هم علی‌رغم میل خود به آن تن داده‌ام.
سریر: آثار نوری چند ژانر را در بر دارد

سریر: آثار نوری چند ژانر را در بر دارد

جایگاهی که نوری داشته، ثمره شصت سال زندگی هنری او بوده و حتی بهترین شاگردانش هم ادعا نمیکنند که میتوانند امروز پا جای او بگذارند. اگر فرض کنیم این افراد حتی اجرایی کاریکاتور مانند هم از اثر من اجرا کنند، باز نفس کار و ذات آن موسیقی بالاخره جای خود را باز میکند و تاثیرش را میگذارد.
استوکوفسکی رهبر بدون باگت

استوکوفسکی رهبر بدون باگت

لپولد استوکوفسکی (Leopold Stokowski) یکی از مشهورترین رهبران ارکستر جهان است که شیوه رهبری خاص وی که رهبری ارکستر بدون چوب رهبری – باگت – میباشد نیز شخصیت متمایزی نسبت به همتایانش ایجاد نموده است. رهبری برخی از برترین ارکسترهای جهان و اجرا در صحنه های مختلف بین المللی از جمله هنرنمایی های او میباشد.
کارلا بلی

کارلا بلی

کارلا بلی نی بورگ (Carla Bley, née Borg)، متولد یازدهم ماه می سال ۱۹۳۸ آمریکا، آهنگساز جز، پیانیست، نوازنده ارگ و یکی از رهبران بزرگ ارکسترهای جز است.
محمد رضا درویشی و کلیدر (IV)

محمد رضا درویشی و کلیدر (IV)

یکی از مشکلات بزرگی که هنوز گریبانگیر موسیقی در ایران است، مشکل عدم وجود منتقد و تحلیل گر جدی و تخصصی در موسیقی است و سالها است که ما در موسیقی شاهد منتقدین و تحلیلگران متخصص در موسیقی نیستیم. به همین خاطر هر از چند گاهی شاهد هستیم چند خبرنگار و روزنامه نگار برای خالی نبودن عریضه دست به قلم می شوند و نقد هایی نه چندان جدی و تخصصی در زمینۀ موسیقی می نویسند.
نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (VII)

نگاهی به «شوشتری برای ویولون و ارکستر» (VII)

شاید بتوان «شوشتری برای ویولون و ارکستر» را یک روندو برای ویولون و ارکستر دانست، چراکه بعضی از مهمترین خصوصیت های یک روندو را دارا می باشد. اساس این اثر بر مبنای یک تم شکل گرفته است که به صورت ترجیع بند (Refrain) در طول قطعه تکرار می شود. (تصویر شماره ۲)
یادداشتی بر موسیقی فیلم آرایش غلیظ (II)

یادداشتی بر موسیقی فیلم آرایش غلیظ (II)

تلقی دنیا به عنوان دهکده ی جهانی مرزهای سرزمینهای مختلف را از بین برده تا رویدادهای تاریخی، فرهنگی، هنری و حتی سیاسی یک جامعه در کمتر از چشم به هم زدنی به سایر مناطق جغرافیایی انتقال پیدا کند چنان که در گذشته این نقل و انتقال به این سرعت امکان پذیر نبود. وقتی پای را از سنت فراتر می گذاریم به نوآوری می رسیم که همان بدعت است و موافقان و مخالفان خود را دارد. به نظر من که بدون شک نظر جامعی هم نیست به طور کل بدعت در سنت در دو زمان اتفاق می افتد: ۱- وقتی که سنت یک جامعه بر اثر گذشت زمان دچار رکود می شود و ظرفیت های بالقوه ی سنت شکوفا نمی شود و جامعه عامل اصلی ارضا نشدن ذائقه اش را سنت می داند ۲- وقتی تمام ظرفیت های بالقوه ی سنت شکوفا و شناخته شده و رویدادی به نام بدعت اتفاق می افتد که در آگاهی کامل است.
گذر از کوچه گلستان

گذر از کوچه گلستان

زندگی در عصر ارتباطات هرچند جهان بی انتهای پدران ما را به دهکده ای کوچک، آشفته و به دور از فضیلتهای اخلاقی تبدیل نموده ولی حداقل این حسن را نیز داشته است که در گوشه ای از بازار مکاره این دهکده میتوان اندک شماری را یافت که به دور از هرگونه خودباختگی و وابستگی به زرق و برق دنیا و بی توجه به اطراف و تنها برای دل خود به کاری مشغولند.
فخرالدینی: در زمان استاد خالقی، نوازندگان روزمزد بودند

فخرالدینی: در زمان استاد خالقی، نوازندگان روزمزد بودند

داستان این بود که می‌خواستند ببینند آیا می‌توانند رهبری ارکستر را به من بسپارند یا خیر؟ که کار موفقیت آمیز بود تا اینکه هر سه ارکستر ادغام شدند و ارکستر بزرگ با حدود ۳۱ نفر تشکیل شد. این ارکستر خیلی هم بزرگ نبود ولی نسبت به ارکستر‌های دیگر که ۱۵ نفره بود این ارکستر بزرگتر بود.