چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هفتم

در این شماره، جلسه هفتم کلاسهای مبانی اتنوموزیکولوژی را می خوانید؛ پیاده سازی و ویرایش این نوشته را نسیم احمدیان نوازنده و اتنوموزیکولوگ انجام داده است.

موسیقی و هویت
(۱)
هویت که در مقابل اصطلاح انگلیسی “Identity” قرار می گیرد، یکی از مباحث اصلی در حوزه‌‌های روان‌شناسی (۲)، جامعه‌شناسی (۲) و مردم‌شناسی (۳) است. در مطالعات روان‌شناسی، نفس یا خودِ انسان مورد بررسی قرار می‌گیرد. در جامعه‌شناسی به بررسی انسان در جامعه پرداخته می‌شود و مردم‌شناسی، فرد را در حوزۀ فرهنگی مورد مطالعه قرار می‌دهد.

مظاهر فرهنگی، عاملی بنیادین در برانگیختن احساس تعلق به سرزمین، قوم، قبیله و طایفه است. برخی از آوازها حتی ایجاد حس تعلق به یک خانواده در جایگاه کوچک‌ترین نهاد اجتماعی را به همراه دارد.

تجربۀ احساس هویت با فاصله گرفتن از فرهنگ خودی
فاصله گرفتن از فرهنگ خودی، نقش مهمی در تشخیص و احساس هویت دارد. مادامی که شخص، پای خود را از شهر و دیار خود بیرون نگذاشته چندان هویت اجتماعی‌اش را احساس نمی‌کند،؛ اما به محض فاصله‌گرفتن از متعلقات اجتماعی، نیازهای هویتی ناشی از این حس در نزد افراد آشکار می‌شود. برای مثال، ما در زندگی روزمره در ایران ممکن است بارها از اطراف خود صدای سازهای ایرانی را بشنویم که در حال نواختن موسیقیِ دستگاهی است و به راحتی از کنار آن عبور کنیم، اما اگر در خیابان‌های توکیو قدم بزنیم و چنین صدایی را بشنویم، ناخودآگاه می‌ایستیم و به دنبال این می‌گردیم که این صدای آشنا که متعلق به هویت من است، از کجا می‌آید؟

پهنۀ نهادهای اجتماعی در شکل‌گیری هویت
ویژگی‌های هویتی مربوط به موسیقی از کوچک‌ترین نهاد اجتماعی شروع می‌شود و تا حدّ جهانی پیش می‌رود. برای مثال، از بین شهرهای بی‌شمار مناطق کُردنشین، هریک هویت روستایی و شهری خود را در نواختن و شنیدن موسیقی طلب می‌کند؛ اما زمانی که قوم کُرد در مقابل قوم دیگری مثلاً بلوچ قرار گیرد، هویت فرد از هریک از روستاهای کردنشین ایران، ترکیه، عراق یا سوریه که باشد، هویتی یک‌پارچه تلقی می‌شود. هم‌چنان است وقتی که موسیقی ایرانی در مقابل موسیقی امریکای لاتین قرار گیرد، آن‌گاه فرد چه بلوچ باشد چه کُرد، خود را متعلق به هویتی یکپارچه به عنوان ایران می‌داند.

هویت فردی (۵)، هویت اجتماعی (۶)، هویت ملی (۷)
همان‌طور که گفته شد، هویت‌های فردی بیشتر در گسترۀ مطالعات روان‌شناسی قرار می‌گیرد و هویت‌های اجتماعی بیشتر در حوزۀ مطالعات اجتماعی و مردم‌شناختی. پدیدۀ هویت فردی در مقابل هویت اجتماعی قرار دارد و مرتبط با تعلقات فردیِ شخص به انواع خاصی از موسیقی است. این هویت می‌تواند در سنین مختلف و با ورود فرد به مراحل مختلف بلوغ دستخوش تغییرات گردد. هویت‌ در نزد افراد با سوال سادۀ «من کیستم؟» (۸) شروع می‌شود که از نیاز طبیعیِ شناخته شدن آن‌چه که از آن به «خود (۹)» تعبیر می‌کنیم، نتیجه می‌شود. در وهلۀ اول مهم است که «خود» برای خودمان و سپس برای دیگران شناخته شود. ابتدایی‌ترین شاخصه‌هایی که هویت فردی ما را تعیین می‌کند، ویژگی‌های فیزیکی و زیستی ماست. برخی از این ویژگی‌ها عبارتند از: جنسیت و سن.

حس تعلق‌، بنیادی‌ ذاتی‌ در وجود انسان‌ دارد. برآورده شدن‌ این‌ نیاز، «خودآگاهی‌ فردی‌» (۱۰) را در انسان‌ سبب‌ می‌شود و ارضای‌ حس‌ تعلق‌ میان‌ یک‌ گروه‌ انسانی‌، «خودآگاهی‌ جمعی‌» (۱۱) و مشترک‌ یا هویت‌ بومی‌ یا ملی‌ آن‌ گروه‌ انسانی‌ را تعیین‌ می‌کند. به این ترتیب، هویت در قالب‌های فردی، گروهی و ملی قابل تعریف است.

هویت فردی شامل ویژگیهای شخصیتی یک فرد است که این ویژگی ها موجب تمایز او از دیگری می شود. در حقیقت ابعاد مختلف شخصیت یک فرد، هویت آن فرد را مشخص می کند. هویت ملی عبارتست از بازتولید و تغییر دائمی الگوی ارزش‌ها، نمادها، خاطرات، اسطوره‌ها و سنت‌هایی که میراث متمایز ملت‌ها را تشکیل می دهند. در عین حال، هویت ملی مفهومی است که سعی می‌کند تعارضات موجود در هویت‌های گروهی (۱۲) (جمعی) را به نوعی کاهش داده و آن‌ها را در ذیل یک هویتِ بالاتر یعنی هویت ملی، همگرا سازد. از این‌رو هویت ملی در نهایت، جنبۀ غالب و مسلط دارد و سایر خرده هویت‌ها در ذیل آن قرار می‌گیرند.

هویت در نهادهای اجتماعی کوچک
هویت در نهادهای اجتماعی کوچک می‌تواند حتی در یک اجتماع دو نفری مورد مطالعه قرار گیرد. نمونۀ آواز به‌کار رفته به عنوان تِم در فیلم داستانی «شیر اندوه» (۱۳) شکل گیری هویت را در یک اجتماع دو نفری مادر و دختر به نمایش می‌گذارد.

هویت در نهادهای اجتماعی به بزرگی بشریت
هویت می‌تواند حتی در نهادهای اجتماعیِ به بزرگی بشریت نیز مورد مطالعه قرار گیرد. سمفونی نهم بتهون (۱۴) یکی از آثاری است که توانسته در تمام نقاط جهان به عنوان یک اثر هویت‌بخش انسانی مورد پذیرش قرار گیرد. این اثر در سال ۲۰۰۱ توسط سازمان ملل به عنوان میراث بشری پذیرفته شد.

نمونه‌های مطالعاتی موسیقی و هویت
«سنت ما سنت بسیار مدرنی است: موسیقی مردم‌پسند و ساختار هویت پن‌ـ‌یوروبا» (۱۵) مطالعه‌ای است از کریستفر واترمن (۱۶) در موضوع موسیقی و هویت. در این مقاله که به بررسی نقش موسیقی مردم‌پسند روز در شکل‌گیری هویت در نزد مردم یوروبا در جنوب غربی نیجریه پرداخته، واترمن پایۀ بحث خود را بر این باور عمومی می‌گذارد که هویت به طور کلی در نزد انسان – صرف‌نطر از این‌که تا چه حد در نزد آن‌ها عمیق باشد – پدیده‌ای است از نظر تاریخی، «امتزاج یافته»، «نسبی» و «یکپارچه».

پی نوشت
۱- Music and Identity
۲- psychology
۳- sociology
۴- anthropology
۵- Personal Identity
۶- Social Identity
۷- National identity
۸- Who am I?
۹- selfhood
۱۰- personal cosciousness
۱۱- collective consciousness
۱۲- collective Identity
۱۳- The Milk of Sorrow (2009)
۱۴- Ludwig van Beethoven’s 9th symphony
۱۵- “Our Tradition is a Very Modern Tradition”: Popular Music and the Construction of Pan-Yoruba Identity
۱۶- Christopher A. Waterman

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پاسخ پیمان سلطانی به نامه سرگشاده سیاوش بیضایی

آقای پورقناد با من تماس گرفتند و از من خواستند تا در مورد ادعاهای (به زعم من کاذب و هیاهوی دوباره) آقای بیضایی درباره ی قطعه ی «ایران جوان» متنی را بنویسم. اینجانب اعلام‌ می کنم قطعه ی «ایران جوان» که قبلا خود من از آن به عنوان «نخستین سرود ملی ایران» نام برده ام ساخته ی اینجانب است. از آنجا که ملودی استفاده شده در بخش آوازی این اثر قدیمی است هر موزیسین علاقه مندی حق دارد و می تواند آن را برای هر آنسامبلی هارمونیزه، ارکستره و تنظیم کند کما اینکه چندین آهنگساز قبل و بعد از لومر نیز بر اساس این تم‌ قدیمی آثاری را ساخته اند لذا همین جا اعلام‌ می کنم که این ملودی متعلق به آقای لومر نیست و اسناد آن در اختیار اینجانب است.

نامه ای از سیاوش بیضایی درباره سرود «وطنم» یا «ایران جوان»

نوشته ای که پیش رو دارید، نامه ای از سیاوش بیضایی است که برای رعایت قانون مطبوعات در این ژورنال منتشر می شود. لازم به ذکر است که جلسه ای مطبوعاتی درباره موضوع این نامه در روز سه شنبه ۲۸ خرداد با حضور سیاوش بیضایی برگزار می گردد. بدینوسیله از پیمان سلطانی و کارشناسان قوه قضاییه دعوت می گردد که در این نشست که به منظور رونمایی از اسناد بیشتر درباره این پرونده برگزار می گردد حضور یابند. این نشست در ساعت ۱۰ بامداد در خبرگزاری ایلنا به آدرس پستی: تهران، خیابان انقلاب، خیابان دانشگاه نرسیده به روانمهر، پلاک ۱۳۲ برگزار می گردد.

از روزهای گذشته…

درباره موسیقی رایانه ای و سمپل (I)

درباره موسیقی رایانه ای و سمپل (I)

«موسیقی رایانه ای» موسیقی است که بالطبع ابزاری به نام رایانه و نرم افزارهای رایانه ای ساخته می شود. با مراجعه به تاریخچه شکل گیری این موسیقی متوجه می شویم که این ابزارها سالهاست به اجرایی شدن بسیاری از ایده های آهنگسازان کمک قابل توجهی کرده و توانسته اند در تولید اصوات مورد نظر آهنگساز و همچنین اجرای ایده ها و ترکیبات صوتی و همچنین فواصلی که در عمل قابل اجرا نیستند و در خلق آثاری زیبا و قابل دفاع سهیم شوند.
در بازار موسیقی

در بازار موسیقی

بعد از انقلاب در کشور ما همواره به دلیل نبود تریبونی برای معرفی موسیقی خوب، تنها مکان عرضه و معرفی این کالاهای فرهنگی، نوار فروشی ها بوده است! متاسفانه بیشتر نوار فروشی ها از کم و کیف آثاری که به فروش گذاشته می شود بی خبر بوده و حتی گاهی آنها را نسبت به رنگ جلد طبقه بندی می کنند!
کیونگ- وا چانگ (I)

کیونگ- وا چانگ (I)

خانم کیونگ- وا چانگ (Kyung-wha Chung) متولد ۲۶ مارچ ۱۹۴۸ سئول – کره جنوبی، ویولنیست و پیشرو موسیقی کلاسیک آسیا است. خانم چانگ در سن سه سالگی حرفه موسیقی را آغاز نمود. در سن هفده سالگی شهرتی در رده دیگر ویولنیستهایی همچون پینچاس زوکرمن (Pinchas Zukerman) و ایزاک پرلمن (Itzhak Perlman) به دست آورد. وی به عنوان نوازنده آثار رومانتیک و مدرن شهرت دارد. او همچنان در زمینه شرکت در کنسرتها بسیار فعال است و دامنه نوازندگیش را تا آثار باروک در سالهای اخیر گسترش داده.
موسیقی آفریقای جنوبی (IX)

موسیقی آفریقای جنوبی (IX)

در دهه نود قرن بیستم، سبک جدیدی از موسیقی محله های سیاهپوست نشین به نام کویتو خود را در ذهن و قلب جوانان سیاه پوست آفریقای جنوبی جای داد. همانطور که موسیقی بابلگام مناطق سیاهپوست نشین از دیسکوهای آمریکا نشأت گرفته بود، کویتو نیز تفسیری آفریقایی از موسیقی بین المللی رقص دهه نود بود، ژانری که برای آن عبارت نا دقیق موسیقی هاوس (house music) هم به کار برده می شود.
به وسعت دنیا (II)

به وسعت دنیا (II)

هائیتى املین میشل در هائیتى و فرانسه مدت ها است که به عنوان خواننده مطرح پاپ و آهنگساز معروف است. او صدایى نرم و انعطاف پذیر دارد و از لحاظ موقعیت اجتماعى بسیار بالا است. آلبوم هشتم او «Rasin Kreyol» نام دارد. در این مجموعه او راجع به نگرانى ها و آرزو هاى خود براى کشورش هائیتى آواز خوانده است. این اثر با یک ارکستر مجلل و باشکوه پاپ به اجرا درآمد. او در به کار گیرى ریتم ها از قوانین موجود در سراسر کشورش بهره جسته است. میشل فانک مدرن را با قدرت خارق العاده خود با موسیقى مهار نشدنى کارناوال و «رارا» ادغام کرده است. پیام اصلى او رسیدن به زندگى با آرامش است و در این راه وو دو دریم بیت (نوعى فلوت) و صداى درخشان آن به کمکش آمده و به زیبایى ایده آل هایش را نشان مى دهد.
حاشیه ای بر نشست مدیر جدید

حاشیه ای بر نشست مدیر جدید

نشست هم اندیشی با اهالی مطبوعات که اولین نشست مدیر جدید موسیقی حوزه هنری دکتر پیروز ارجمند (۱) بود، ۱۸ دی ماه در حوزه هنری برگزار شد. حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، یکی از توانمند ترین مراکز هنری ایران است، چنانکه پیروز ارجمند می گوید: «در حوزه هنری از نظر فعالیت‌های کاری بسیار گسترده‌تر از مرکز موسیقی ارشاد، مرکز موسیقی صدا و سیما و نیز مرکز موسیقی سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران هستیم». در بخش موسیقی این سازمان چند مدیر اهل موسیقی تا کنون سرپرستی این مرکز را به عهده گرفته اند: حسام الدین سراج، علی بکان و رضا مهدوی که مهدوی بیش از یک دهه در این سمت به فعالیت مشغول بود. آخرین مدیری که چندی پیش برای بخش موسیقی حوزه هنری از طرف این سازمان معرفی شده، دکتر پیروز ارجمند، اتنوموزیکولوگ و آهنگساز است.
بی احترامی به موسیقی (II)

بی احترامی به موسیقی (II)

تنها به آنهایی اهمیت می دادم که به خاطر کارم باید چندین بار گوش می کردم. حتی با گستاخی تمام از آلبوم هایی که فکر می کردم دشوارترند روی بر می گرداندم. تعداد آهنگ های پیشنهادی هم که سر به فلک کشیده بود و نهایتا به گوش دادن به ریدیوهد (Radiohead) ختم می شد. وقتی که از جشنواره موسیقی SXSW که در تگزاس برگزار شد بازگشتم احساس می کردم که دچار اُوردوزِ موسیقی پاپ شده ام.
ژرف‌اندیشی درباره‌ موسیقی مردم‌پسند (IV)

ژرف‌اندیشی درباره‌ موسیقی مردم‌پسند (IV)

در کتاب دو شکل از رابطه‌ی کلاسیک-مردم‌پسند واکاوی می‌شود؛ گونه‌ای مردم‌پسند که با موسیقی کلاسیک فرهنگ خودش هم نظام بوده و حاصل ساده‌سازی الگوهای آن است، یا برعکس، گونه‌ای که الگوهای کلاسیک حاصل پیچیده شدن آن باشند. حاصل این واکاوی نظریه‌ای شایان توجه است که امکان می‌دهد گونه‌شناسی موسیقی دقیق‌تری در دست داشته باشیم. بر اساس آن هر دو نوع رابطه می‌توانند در جریان شکل گیری گونه‌های مختلف شرکت کنند و در زمان‌های مختلف به یکدیگر بدل شوند. از همین راه است که فاطمی موفق شده هم خطوط ممیز گونه‌های مختلف موسیقی را در طرح کلی کتاب به روشنی تبیین کند و هم تحولشان را در دوره‌های تاریخی به نمایش بگذارد. ارزش کار آنجا بیشتر جلوه می‌کند که بدانیم به راستی دوره‌بندی تاریخی مبتنی بر سبک‌شناسی موسیقی و روابط موسیقایی در تاریخ موسیقی ما کمیاب است.
منبری: برخی آثارم را به دیگر خوانندگان دادم

منبری: برخی آثارم را به دیگر خوانندگان دادم

باید بگویم نقطه عطف دیگر کار من و از بزرگترین افتخاراتم همکاری با جناب فخرالدینی بود. حدود سه سال با ارکستر ملی همکاری کردم که اوایل دهه هشتاد بود. به پیشنهاد آقای فخرالدینی قطعات زیادی که برای این ارکستر نوشتم از من اجرا شد. خودم هم آواز ارکستر را می خواندم. قطعه ای هم برای صدای هنرمند شایسته آقای قربانی تنظیم کردم.
موسیقی و طنز (قسمت اول)

موسیقی و طنز (قسمت اول)

در تاریخ ۱۵ شهریور ۱۳۸۴ نشستی به دعوت دفتر پژوهشهای طنز در حوزه هنری، برگزار شد که سخنرانی این برنامه را سید علی رضا میر علینقی عهده دار بود. امروز متن کامل این سخنرانی را می خوانیم: