چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هفتم

در این شماره، جلسه هفتم کلاسهای مبانی اتنوموزیکولوژی را می خوانید؛ پیاده سازی و ویرایش این نوشته را نسیم احمدیان نوازنده و اتنوموزیکولوگ انجام داده است.

موسیقی و هویت
(۱)
هویت که در مقابل اصطلاح انگلیسی “Identity” قرار می گیرد، یکی از مباحث اصلی در حوزه‌‌های روان‌شناسی (۲)، جامعه‌شناسی (۲) و مردم‌شناسی (۳) است. در مطالعات روان‌شناسی، نفس یا خودِ انسان مورد بررسی قرار می‌گیرد. در جامعه‌شناسی به بررسی انسان در جامعه پرداخته می‌شود و مردم‌شناسی، فرد را در حوزۀ فرهنگی مورد مطالعه قرار می‌دهد.

مظاهر فرهنگی، عاملی بنیادین در برانگیختن احساس تعلق به سرزمین، قوم، قبیله و طایفه است. برخی از آوازها حتی ایجاد حس تعلق به یک خانواده در جایگاه کوچک‌ترین نهاد اجتماعی را به همراه دارد.

تجربۀ احساس هویت با فاصله گرفتن از فرهنگ خودی
فاصله گرفتن از فرهنگ خودی، نقش مهمی در تشخیص و احساس هویت دارد. مادامی که شخص، پای خود را از شهر و دیار خود بیرون نگذاشته چندان هویت اجتماعی‌اش را احساس نمی‌کند،؛ اما به محض فاصله‌گرفتن از متعلقات اجتماعی، نیازهای هویتی ناشی از این حس در نزد افراد آشکار می‌شود. برای مثال، ما در زندگی روزمره در ایران ممکن است بارها از اطراف خود صدای سازهای ایرانی را بشنویم که در حال نواختن موسیقیِ دستگاهی است و به راحتی از کنار آن عبور کنیم، اما اگر در خیابان‌های توکیو قدم بزنیم و چنین صدایی را بشنویم، ناخودآگاه می‌ایستیم و به دنبال این می‌گردیم که این صدای آشنا که متعلق به هویت من است، از کجا می‌آید؟

پهنۀ نهادهای اجتماعی در شکل‌گیری هویت
ویژگی‌های هویتی مربوط به موسیقی از کوچک‌ترین نهاد اجتماعی شروع می‌شود و تا حدّ جهانی پیش می‌رود. برای مثال، از بین شهرهای بی‌شمار مناطق کُردنشین، هریک هویت روستایی و شهری خود را در نواختن و شنیدن موسیقی طلب می‌کند؛ اما زمانی که قوم کُرد در مقابل قوم دیگری مثلاً بلوچ قرار گیرد، هویت فرد از هریک از روستاهای کردنشین ایران، ترکیه، عراق یا سوریه که باشد، هویتی یک‌پارچه تلقی می‌شود. هم‌چنان است وقتی که موسیقی ایرانی در مقابل موسیقی امریکای لاتین قرار گیرد، آن‌گاه فرد چه بلوچ باشد چه کُرد، خود را متعلق به هویتی یکپارچه به عنوان ایران می‌داند.

هویت فردی (۵)، هویت اجتماعی (۶)، هویت ملی (۷)
همان‌طور که گفته شد، هویت‌های فردی بیشتر در گسترۀ مطالعات روان‌شناسی قرار می‌گیرد و هویت‌های اجتماعی بیشتر در حوزۀ مطالعات اجتماعی و مردم‌شناختی. پدیدۀ هویت فردی در مقابل هویت اجتماعی قرار دارد و مرتبط با تعلقات فردیِ شخص به انواع خاصی از موسیقی است. این هویت می‌تواند در سنین مختلف و با ورود فرد به مراحل مختلف بلوغ دستخوش تغییرات گردد. هویت‌ در نزد افراد با سوال سادۀ «من کیستم؟» (۸) شروع می‌شود که از نیاز طبیعیِ شناخته شدن آن‌چه که از آن به «خود (۹)» تعبیر می‌کنیم، نتیجه می‌شود. در وهلۀ اول مهم است که «خود» برای خودمان و سپس برای دیگران شناخته شود. ابتدایی‌ترین شاخصه‌هایی که هویت فردی ما را تعیین می‌کند، ویژگی‌های فیزیکی و زیستی ماست. برخی از این ویژگی‌ها عبارتند از: جنسیت و سن.

حس تعلق‌، بنیادی‌ ذاتی‌ در وجود انسان‌ دارد. برآورده شدن‌ این‌ نیاز، «خودآگاهی‌ فردی‌» (۱۰) را در انسان‌ سبب‌ می‌شود و ارضای‌ حس‌ تعلق‌ میان‌ یک‌ گروه‌ انسانی‌، «خودآگاهی‌ جمعی‌» (۱۱) و مشترک‌ یا هویت‌ بومی‌ یا ملی‌ آن‌ گروه‌ انسانی‌ را تعیین‌ می‌کند. به این ترتیب، هویت در قالب‌های فردی، گروهی و ملی قابل تعریف است.

هویت فردی شامل ویژگیهای شخصیتی یک فرد است که این ویژگی ها موجب تمایز او از دیگری می شود. در حقیقت ابعاد مختلف شخصیت یک فرد، هویت آن فرد را مشخص می کند. هویت ملی عبارتست از بازتولید و تغییر دائمی الگوی ارزش‌ها، نمادها، خاطرات، اسطوره‌ها و سنت‌هایی که میراث متمایز ملت‌ها را تشکیل می دهند. در عین حال، هویت ملی مفهومی است که سعی می‌کند تعارضات موجود در هویت‌های گروهی (۱۲) (جمعی) را به نوعی کاهش داده و آن‌ها را در ذیل یک هویتِ بالاتر یعنی هویت ملی، همگرا سازد. از این‌رو هویت ملی در نهایت، جنبۀ غالب و مسلط دارد و سایر خرده هویت‌ها در ذیل آن قرار می‌گیرند.

هویت در نهادهای اجتماعی کوچک
هویت در نهادهای اجتماعی کوچک می‌تواند حتی در یک اجتماع دو نفری مورد مطالعه قرار گیرد. نمونۀ آواز به‌کار رفته به عنوان تِم در فیلم داستانی «شیر اندوه» (۱۳) شکل گیری هویت را در یک اجتماع دو نفری مادر و دختر به نمایش می‌گذارد.

هویت در نهادهای اجتماعی به بزرگی بشریت
هویت می‌تواند حتی در نهادهای اجتماعیِ به بزرگی بشریت نیز مورد مطالعه قرار گیرد. سمفونی نهم بتهون (۱۴) یکی از آثاری است که توانسته در تمام نقاط جهان به عنوان یک اثر هویت‌بخش انسانی مورد پذیرش قرار گیرد. این اثر در سال ۲۰۰۱ توسط سازمان ملل به عنوان میراث بشری پذیرفته شد.

نمونه‌های مطالعاتی موسیقی و هویت
«سنت ما سنت بسیار مدرنی است: موسیقی مردم‌پسند و ساختار هویت پن‌ـ‌یوروبا» (۱۵) مطالعه‌ای است از کریستفر واترمن (۱۶) در موضوع موسیقی و هویت. در این مقاله که به بررسی نقش موسیقی مردم‌پسند روز در شکل‌گیری هویت در نزد مردم یوروبا در جنوب غربی نیجریه پرداخته، واترمن پایۀ بحث خود را بر این باور عمومی می‌گذارد که هویت به طور کلی در نزد انسان – صرف‌نطر از این‌که تا چه حد در نزد آن‌ها عمیق باشد – پدیده‌ای است از نظر تاریخی، «امتزاج یافته»، «نسبی» و «یکپارچه».

پی نوشت
۱- Music and Identity
۲- psychology
۳- sociology
۴- anthropology
۵- Personal Identity
۶- Social Identity
۷- National identity
۸- Who am I?
۹- selfhood
۱۰- personal cosciousness
۱۱- collective consciousness
۱۲- collective Identity
۱۳- The Milk of Sorrow (2009)
۱۴- Ludwig van Beethoven’s 9th symphony
۱۵- “Our Tradition is a Very Modern Tradition”: Popular Music and the Construction of Pan-Yoruba Identity
۱۶- Christopher A. Waterman

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

طرّاحی دیتیل برای نی و تنبک (IV)

در مورد من امّا، تجربیاتی که در معماری داشته‌ام، در موسیقی بیشتر به کمکم آمده است. موسیقی خیلی انتزاعی است و دست‌و‌بالِ آدم برای خلّاقیّت خیلی باز است؛ یعنی محدودیت‌هایی که در معماری هست، از جمله اقتصاد، مسائل سیاسی و اجتماعی و مصالح، نظریات کارفرما و «من می‌خواهم»‌هایش، دست تو را خیلی می‌بندند، امّا در موسیقی تو خود می‌گویی «من می‌خواهم». من تغییراتی روی سازها داده‌ام، مثلاً دامنۀ صوتی نی را گسترش داده‌ام و به شش اکتاو رسانده‌ام.

سعیدی: همیشه با ساز همسرم می نوازم

همیشه یادشان می‌کنم، همیشه… در حقیقت می‌توانم بگویم که یکی از اساتیدی بودند که در زندگی هنری من خیلی مؤثر بودند هم ایشان هم استاد دکتر صفوت و البته استاد مفتاح هم که جای خودشان را دارند چون سبک مضراب زدن را در حقیقت ایشان به من یاد دادند و اگر ایشان نبودند، خب من نمی‌توانستم به اینجا برسم. هرچند تکنیک‌های ایشان با چیزی که امروز من اجرا می کنم فرق دارد چون من دیدم کارم یک جور دیگر است، تکنیک را عوض کردم و فرم کار را عوض کردم. حالا ان‌شاءالله این سی دی هزار گیسو که به بازار بیاید تمام این تغییرها و تمام این تفاوت‌ها را شما می‌توانید حس بکنید.

از روزهای گذشته…

تولد یک نابغه

تولد یک نابغه

۲۴۹ سال پیش روز ۲۷ ژانویه بود که نابغه بی همتای موسیقی، ولفگانگ آمادئوس موتزارت در سالتزبورگ بدنیا آمد. نابغه ای که در مدت ۳۵ سال زندگی با تصنیف بیش از ۶۰۰ قطعه پایه های موسیقی کلاسیک را آنچنان استوار بنا نهاد که پس از او دیگران با آرامش خاطر با تکیه بر ستونهای استوار آن به خلق آثار هنری پرداختند.
دکا (IV)

دکا (IV)

جان کالشاو (John Culshaw) که در سال ۱۹۴۶ به دکا پیوست به تدریج به مقام مدیر تولید آثار کلاسیک دست یافت. وی در شیوه ضبط به ویژه ضبط کلاسیک، تغییری اساسی ایجاد کرد. تا آن زمان، شیوه ضبط بدین طریق بود که میکروفون را جلوی اجرا کنندگان می گذاشتند و به سادگی ضبط می کردند.
ری تا روم (II)

ری تا روم (II)

تاکید ویژه مجموعه «ری تا روم» بر عنصر آواز و مختصات آن در موسیقی های ایرانی، عربی، ترکی و اندلسی است. قطعه تهران، امروزی ترین قطعه در این آلبوم است و از آنجا که قرار بوده تا نماینده موسیقی کلاسیک ایران در این اثر باشد، با توجه به ساختار مدرن آن، در کتابچه اثر با صفت آوانگارد از آن یاد شده است:
” Let It Be” اثر مک کارتنی (II)

” Let It Be” اثر مک کارتنی (II)

در ۲۶ ماه مارس سال ۱۹۷۰، فیل اسپکتور (Phil Spector) – تهیه کننده و آهنگساز – ترانه مذکور را برای آلبوم ” Let It Be” مجددا تنظیم نموده و در آن تغییراتی نسبت به نسخه تک آهنگ اعمال نمود. از جمله اینکه دو اجرای مختلف تک نوازی گیتار به طور همزمان در آن گنجانده شد و در انتهای ترانه جمله ” There will be an answer” به جای یک بار دو بار تکرار می گردید. اجرای قدیمی این ترانه در آلبوم Anthology 3 که در ۲۸ اکتبر سال ۱۹۹۶ روانه بازار شد، مجددا به گوش رسید.
آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XIII)

آسیب شناسیِ کاربرد نت در موسیقی کلاسیک ایرانی (XIII)

مثلاً اگر سرعت و زمان بندی یک مقام یا گوشه کمتر یا بیشتر شود، امکان تجلی محتوای واقعی آن موسیقی مشکل می شود. یا مثلاً اگر زمان بندی طرح ها و نقش های داخلی یا بیرونی یک گنبد تغییر کند و ابعاد آن چند برابر بزرگتر یا کوچکتر شود، تأثیر بصری و حسی متفاوتی را نسبت به اصل خود در بیننده ایجاد می کند. بنابراین: موسیقی های سنتی ما زمان-بندی و سرعت ویژه خود را داشته اند. این زمان بندی و سرعت با آنچه امروزه از سرعت استنباط می شود متفاوت است.
روش سوزوکی (قسمت چهل و دوم)

روش سوزوکی (قسمت چهل و دوم)

قطعاتی را که کلینگر به من می‌داد می‌نواختم و او مرا تصحیح می‌کرد. زمان کلاس طبق معمول دو ساعت طول می‌کشید. او به این مسئله توجه داشت که به من قطعاتی از دوران‌های مختلف را برای نواختن بدهد. احتمالا با این روش می‌خواست که اشتباهات مرا پیدا و تصحیح کند. هرگز به زمانی که صرف آموختن به من می کرد، توجهی نداشت، اما در مقابل برای من که می توان گفت آدمی تنبل بودم و می بایست تمام این قطعات را یکسره اجرا می کردم، این زمان رنج و عذابی مضاعف محسوب می شد. من از ابتدا می‌دانستم که فکر سلیست شدن را باید از ذهنم دور کنم، البته در آن موقع نمی‌دانستم که این مسئله ارتباطی به استعداد ندارد و تنها به میزان تکرار و تمرین مربوط می شود.
کارول وینسنس، نوازنده برتر فلوت

کارول وینسنس، نوازنده برتر فلوت

United Press International او را اینچنین توصیف میکند: “برترین نوازنده فلوت در جهان!” نوازنده ای که با فعالیتهای بسیارش توانسته است، موقعیت برجسته ای را در میان سایر همتایان خود در عرصه موسیقی بدست آورد. کارول وینسنس یکی از فعالترین نوازندگان زن در دنیا میباشد که علاوه بر اجرا و همکاری با ارکستر های متعدد در سراسر جهان و ضبط آثار آهنگسازان دوره های مختلف به عنوان مدرس توانسته است نوازندگان جوانی را در عرصه موسیقی کشف نماید و آنها را به دنیای حرفه ای موسیقی معرفی نماید.
موسیقی ایرانی در ارکستر سمفونیک نروژ؛ دیدگاههای رهبر ارکستر

موسیقی ایرانی در ارکستر سمفونیک نروژ؛ دیدگاههای رهبر ارکستر

ارکستر سمفونیک رادیو و تلویزیون نروژ به تازگی شماری از ساخته های جاوید افسری راد آهنگساز و سنتور نواز ایرانی را اجرا کرد؛ سالارعقیلی خواننده سرشناس موسیقی سنتی ایران نیز خواندن قطعات با کلام این کنسرت را برعهده داشت.
گزارشی از نشست پایگاه های مجازی موسیقی کلاسیک ایران (III)

گزارشی از نشست پایگاه های مجازی موسیقی کلاسیک ایران (III)

دکتر محمد سریر: اخیرا بیستمین سال راه اندازی اینترنت را جشن گرفته اند، این یک قدم بزرگ بود؛ من فکر می کنم، یک کانال بسیار عمومی در سراسر دنیا باز شد که شاید مهمترین پدیده این قرن بتواند باشد. به هر حال امتیازات بسیار دارد البته به قول فرهنگی ها تکنولوژی یک ضررهای جنبی هم دارد ولی در مجموع امتیازات خیلی بیشتری دارد. زمانی فکر می کردند پیشرفتهایی وسیعی کرده اند و از ماهواره ها استفاده می شود ولی پدیده اینترنت واقعا انفجار بود که می تواند همه را در هر جا در هر لحظه به هم متصل کند و من فکر می کنم در حوزه موسیقی می تواند خدمات زیادی داشته باشد.
سرک کشیدن به کمی دوردست تر (I)

سرک کشیدن به کمی دوردست تر (I)

یک گام بلندتر برای سرک کشیدن به کمی دوردست‌تر. کیهان کلهر را با گام‌های دوستانه‌اش به سوی همسایگان جغرافیایی می‌شناسیم. او می‌گوید: «فاصله‌ی ما با شبه قاره‌ی هند و فلات آناتولی تنها یک گام به راست و یک گام به چپ است.» (نقل به مضمون) و در نتیجه به دنبال همنشینی و تجربه‌ی موسیقایی با آن‌ها می‌رود. او با این جملات در حقیقت بخشی از ایده‌ی موسیقی تلفیقی امروز دنیا را بازگو می‌کند و نیز برخی بی‌توجهی‌های پیشین به فرهنگ‌هایی که شاید همسایگی‌شان با ما بیش از آن باشد که می‌پنداریم.