چکیدۀ درس‌گفتارهای مبانی اتنوموزیکولوژی، جلسه هفتم

در این شماره، جلسه هفتم کلاسهای مبانی اتنوموزیکولوژی را می خوانید؛ پیاده سازی و ویرایش این نوشته را نسیم احمدیان نوازنده و اتنوموزیکولوگ انجام داده است.

موسیقی و هویت
(۱)
هویت که در مقابل اصطلاح انگلیسی “Identity” قرار می گیرد، یکی از مباحث اصلی در حوزه‌‌های روان‌شناسی (۲)، جامعه‌شناسی (۲) و مردم‌شناسی (۳) است. در مطالعات روان‌شناسی، نفس یا خودِ انسان مورد بررسی قرار می‌گیرد. در جامعه‌شناسی به بررسی انسان در جامعه پرداخته می‌شود و مردم‌شناسی، فرد را در حوزۀ فرهنگی مورد مطالعه قرار می‌دهد.

مظاهر فرهنگی، عاملی بنیادین در برانگیختن احساس تعلق به سرزمین، قوم، قبیله و طایفه است. برخی از آوازها حتی ایجاد حس تعلق به یک خانواده در جایگاه کوچک‌ترین نهاد اجتماعی را به همراه دارد.

تجربۀ احساس هویت با فاصله گرفتن از فرهنگ خودی
فاصله گرفتن از فرهنگ خودی، نقش مهمی در تشخیص و احساس هویت دارد. مادامی که شخص، پای خود را از شهر و دیار خود بیرون نگذاشته چندان هویت اجتماعی‌اش را احساس نمی‌کند،؛ اما به محض فاصله‌گرفتن از متعلقات اجتماعی، نیازهای هویتی ناشی از این حس در نزد افراد آشکار می‌شود. برای مثال، ما در زندگی روزمره در ایران ممکن است بارها از اطراف خود صدای سازهای ایرانی را بشنویم که در حال نواختن موسیقیِ دستگاهی است و به راحتی از کنار آن عبور کنیم، اما اگر در خیابان‌های توکیو قدم بزنیم و چنین صدایی را بشنویم، ناخودآگاه می‌ایستیم و به دنبال این می‌گردیم که این صدای آشنا که متعلق به هویت من است، از کجا می‌آید؟

پهنۀ نهادهای اجتماعی در شکل‌گیری هویت
ویژگی‌های هویتی مربوط به موسیقی از کوچک‌ترین نهاد اجتماعی شروع می‌شود و تا حدّ جهانی پیش می‌رود. برای مثال، از بین شهرهای بی‌شمار مناطق کُردنشین، هریک هویت روستایی و شهری خود را در نواختن و شنیدن موسیقی طلب می‌کند؛ اما زمانی که قوم کُرد در مقابل قوم دیگری مثلاً بلوچ قرار گیرد، هویت فرد از هریک از روستاهای کردنشین ایران، ترکیه، عراق یا سوریه که باشد، هویتی یک‌پارچه تلقی می‌شود. هم‌چنان است وقتی که موسیقی ایرانی در مقابل موسیقی امریکای لاتین قرار گیرد، آن‌گاه فرد چه بلوچ باشد چه کُرد، خود را متعلق به هویتی یکپارچه به عنوان ایران می‌داند.

هویت فردی (۵)، هویت اجتماعی (۶)، هویت ملی (۷)
همان‌طور که گفته شد، هویت‌های فردی بیشتر در گسترۀ مطالعات روان‌شناسی قرار می‌گیرد و هویت‌های اجتماعی بیشتر در حوزۀ مطالعات اجتماعی و مردم‌شناختی. پدیدۀ هویت فردی در مقابل هویت اجتماعی قرار دارد و مرتبط با تعلقات فردیِ شخص به انواع خاصی از موسیقی است. این هویت می‌تواند در سنین مختلف و با ورود فرد به مراحل مختلف بلوغ دستخوش تغییرات گردد. هویت‌ در نزد افراد با سوال سادۀ «من کیستم؟» (۸) شروع می‌شود که از نیاز طبیعیِ شناخته شدن آن‌چه که از آن به «خود (۹)» تعبیر می‌کنیم، نتیجه می‌شود. در وهلۀ اول مهم است که «خود» برای خودمان و سپس برای دیگران شناخته شود. ابتدایی‌ترین شاخصه‌هایی که هویت فردی ما را تعیین می‌کند، ویژگی‌های فیزیکی و زیستی ماست. برخی از این ویژگی‌ها عبارتند از: جنسیت و سن.

حس تعلق‌، بنیادی‌ ذاتی‌ در وجود انسان‌ دارد. برآورده شدن‌ این‌ نیاز، «خودآگاهی‌ فردی‌» (۱۰) را در انسان‌ سبب‌ می‌شود و ارضای‌ حس‌ تعلق‌ میان‌ یک‌ گروه‌ انسانی‌، «خودآگاهی‌ جمعی‌» (۱۱) و مشترک‌ یا هویت‌ بومی‌ یا ملی‌ آن‌ گروه‌ انسانی‌ را تعیین‌ می‌کند. به این ترتیب، هویت در قالب‌های فردی، گروهی و ملی قابل تعریف است.

هویت فردی شامل ویژگیهای شخصیتی یک فرد است که این ویژگی ها موجب تمایز او از دیگری می شود. در حقیقت ابعاد مختلف شخصیت یک فرد، هویت آن فرد را مشخص می کند. هویت ملی عبارتست از بازتولید و تغییر دائمی الگوی ارزش‌ها، نمادها، خاطرات، اسطوره‌ها و سنت‌هایی که میراث متمایز ملت‌ها را تشکیل می دهند. در عین حال، هویت ملی مفهومی است که سعی می‌کند تعارضات موجود در هویت‌های گروهی (۱۲) (جمعی) را به نوعی کاهش داده و آن‌ها را در ذیل یک هویتِ بالاتر یعنی هویت ملی، همگرا سازد. از این‌رو هویت ملی در نهایت، جنبۀ غالب و مسلط دارد و سایر خرده هویت‌ها در ذیل آن قرار می‌گیرند.

هویت در نهادهای اجتماعی کوچک
هویت در نهادهای اجتماعی کوچک می‌تواند حتی در یک اجتماع دو نفری مورد مطالعه قرار گیرد. نمونۀ آواز به‌کار رفته به عنوان تِم در فیلم داستانی «شیر اندوه» (۱۳) شکل گیری هویت را در یک اجتماع دو نفری مادر و دختر به نمایش می‌گذارد.

هویت در نهادهای اجتماعی به بزرگی بشریت
هویت می‌تواند حتی در نهادهای اجتماعیِ به بزرگی بشریت نیز مورد مطالعه قرار گیرد. سمفونی نهم بتهون (۱۴) یکی از آثاری است که توانسته در تمام نقاط جهان به عنوان یک اثر هویت‌بخش انسانی مورد پذیرش قرار گیرد. این اثر در سال ۲۰۰۱ توسط سازمان ملل به عنوان میراث بشری پذیرفته شد.

نمونه‌های مطالعاتی موسیقی و هویت
«سنت ما سنت بسیار مدرنی است: موسیقی مردم‌پسند و ساختار هویت پن‌ـ‌یوروبا» (۱۵) مطالعه‌ای است از کریستفر واترمن (۱۶) در موضوع موسیقی و هویت. در این مقاله که به بررسی نقش موسیقی مردم‌پسند روز در شکل‌گیری هویت در نزد مردم یوروبا در جنوب غربی نیجریه پرداخته، واترمن پایۀ بحث خود را بر این باور عمومی می‌گذارد که هویت به طور کلی در نزد انسان – صرف‌نطر از این‌که تا چه حد در نزد آن‌ها عمیق باشد – پدیده‌ای است از نظر تاریخی، «امتزاج یافته»، «نسبی» و «یکپارچه».

پی نوشت
۱- Music and Identity
۲- psychology
۳- sociology
۴- anthropology
۵- Personal Identity
۶- Social Identity
۷- National identity
۸- Who am I?
۹- selfhood
۱۰- personal cosciousness
۱۱- collective consciousness
۱۲- collective Identity
۱۳- The Milk of Sorrow (2009)
۱۴- Ludwig van Beethoven’s 9th symphony
۱۵- “Our Tradition is a Very Modern Tradition”: Popular Music and the Construction of Pan-Yoruba Identity
۱۶- Christopher A. Waterman

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

بیابانگرد: تقلید باعث بوجود آمدن آسیب های جسمی و هنری می شود

چون متدهای مدونی برای آموزش تکنیک آوازی نداشته ایم و فقط از طریق گوش هست که جوانان به شنیدن صدایی که استایل نادرست و تکنیک ناقص هستند عادت می کنند و آنها را الگو خودشان می کنند و این جریان باعث می شود، تکنیک و استایل افت کند و متاسفانه تقلید تا آنجاست که علاوه بر تقلید جنس صدا، از فیگور ظاهری هم و نوع آرایش مو خوانندگان دیگر هم تقلید می کنند!

گزارش از نقد آلبوم عطاریه (II)

پورقناد در پایان گفت: به نظر من آلبوم عطاریه به جز در قطعه «سرچشمه» به صورت خودخواسته سعی کرده پا را فراتر از فرم های شناخته شده نگذارد. در این اثر قطعات «سرچشمه» و دو تصنیف در آواز بیات ترک که از قدرت ملودیک قابل قبولی برخوردار است، بهترین آثار این آلبوم محسوب می شوند. وی همچنین با انتقاد از اجرای بعضی از بخش های متر آزاد این اثر به صورت بداهه گفت: بخشی از آواز های این آلبوم خوشبختانه به صورت طراحی شده ارائه شده بود که کیفیت قابل قبولی داشت ولی ظاهرا در بخش هایی از آلبوم بداهه نوازی انجام شده که بهتر است امروز از این کار اجتناب شود چراکه به خاطر تکرار مکررات، دچار کلیشه و اشباع شده ایم.

از روزهای گذشته…

کنسرتو ویولن سیبلیوس (I)

کنسرتو ویولن سیبلیوس (I)

دریجه آغازین اثر با نواختن تکنواز در میان زمزمه ی خلصه آور ارکستر، گشوده می گردد و این همنوازی برای لحظاتی کوچک، با تنهایی موهوم فاگوت همراه می گردد. مقدمه ی کوتاه آغازین، چنان زیباست که کمتر اثری تصنیف گشته در این فرم، می تواند به تاثیر گذاری آن باشد. بزودی با نقوش منقطعی که تکنواز بر روی بم ترین سیم ویولن، به تصویر می کشد، گذر موسیقی از آرامش آغازین به عبور آشوبگرانه اش از میان ارکستر بدل می گردد و تکنواز با قدم گذاردن بر مسیری پر پیچ و خم، به بهترین شکل حال و هوای موسیقی را پریشان گونه می سازد.
نی و قابلیت های آن (XVI)

نی و قابلیت های آن (XVI)

در این قسمت به بررسی مثال هایی صوتی از قابلیت های نی در آثار گروهی و ارکستری موسیقی ایران می پردازیم. در قسمت قبل به بررسی کوتاه و اجمالی قطعه نی نوا اثر ماندگار استاد حسین علیزاده در دستگاه نوا پرداختیم. از آثار ارزشمند و مشهور دیگری که برای نی و ارکستر ساخته، تنظیم و طراحی شده، می توان به قطعۀ حکایت نی اثر هنرمند ارجمند مهرداد دلنوازی اشاره کرد که در مایۀ شوشتری سل برای نی، ارکستر زهی و چند ساز مضرابی ایرانی تنظیم شده است.
رضا ضیائی

رضا ضیائی

متولد ۱۳۵۴ Maestro liutaio (master violinmaker) Approved by professional master violinmaker in Italy-Cremona Making: violin-viola-cello-bass Classic & baroque instruments Copy of original instruments Repair and restoration of fine instruments Workshop for violinmaking (training) نماینده اختصاصی “Cremona books & violins” از ایتالیا نمایندگی فروش و عرضه کلیه محصولات اورجینال از کمپانی آلمان GEWA music (CERTIFICATE OF…
ادامهٔ مطلب »
در باب متافیزیک موسیقی (III)

در باب متافیزیک موسیقی (III)

موسیقی هرگز کاری با موضوع ندارد و حتی هنگامی که با مضحک ترین و نامعقول ترین حرکات مسخره اپرای کمیک همراه می شود، باز هم زیبایی و خلوص و والایی ذاتی خود را حفظ می کند و تلفیقش با آن وقایع نمی تواند آنرا از جایگاه والایش که در واقع هر امر مضحکی برایش بیگانه است پایین بکشد. بنابراین معنای ژرف و جدی هستی ما وجه مضحک و مصائب بی پایان حیات بشری را در بر می گیرد و یک لحظه هم آنرا رها نمی کند.
موسیقی بلوز (III)

موسیقی بلوز (III)

جدا از نحوه تکامل آوازهای بلوز باید به سازشناسی این سبک نیز اشاره ای گذرا داشته باشیم. ورود سیاهان به قاره سفید مواجهه با تمدنی جدید را به دنبال داشت و آشنایی با آلات مختلف موسیقی هم ارمغان این تمدن بود. این که چرا سیاهان به سازهای بادی روی خوش نشان دادند به آسانی قابل درک است. آنان با هدف حفظ ریشه های آوازی خود به طبع آزمایی دراین عرصه می پرداختند و در پی سازی بودند که بتوانند ملودی ها و شیوه های آوازی خود رابرروی آن پیاده کنند.
پرلود

پرلود

پرلود یکی از فرم های آهنگ سازی است که انگیزه اصلی ایجاد آن از سازهای کلاویه ای غیر از ارگ الهام گرفته شده است. شما با ارگ میتوانید یک آکورد را برای مدت دلخواه ثابت نگه دارید اما در سازهایی مثل هارپسی کورد یا پیانو این امکان کمتر است چرا که صدای تولید شده به تدریج کاهش پیدا می کند.
About گروهی برای بداهه نوازی (II)

About گروهی برای بداهه نوازی (II)

وقتی تیلور در سال ۲۰۰۸ با کاکسون آشنا شد آلبوم Made in the Dark از گروه Hot Chip تازه روانه بازار شده بود و تیلور شدیدا دنبال این بود که آلبوم سولویی را ضبط کند تا آهنگ هایی «که خیلی بی عیب نیستند» را تجربه کند (تیلور توضیح می دهد که البته این کار را به عنوان واکنشی به آلبوم موفق گروه Hot Chip انجام نداده است. او همچنین اضافه می کند که معروف ترین آهنگ شان یعنی Over and Over تنها توانست رتبه سی و دوم را از آن خود کند.)
مستر کلاس های محسن حجاریان برگزار می شود

مستر کلاس های محسن حجاریان برگزار می شود

محسن حجاریان پس از مدتها دوری از تدریس، قرار است در مستر کلاسی برای دانشجویان رشته موسیقی، به تدریس اتنوموزیکولوژی بپردازد. این دوره در موسسه فرهنگی و هنری دهلیز هفت هنر برگزار می شود. تاریخ برگزاری این جلسات از ۱۴ آذر الی ۱۷ بهمن ۱۳۹۲ پنجشنبه ها از ساعت ۱۴ الی ۱۶، در ده جلسه است.
گفتگو با فرهاد فخرالدینی (V)

گفتگو با فرهاد فخرالدینی (V)

تکنیک در جای خود بسیار خوب و مهم است ولی حرف اساسی در موسیقی ایرانی، درک درست از موسیقی ایرانی است که درست حس و بیان کنیم. اینها مسائل خیلی مهم و پیچیده ایست که سعی می‌کنم در کتابهایم به آنها توجه داشته باشم.
سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (IV)

سیری در تاریخ موسیقی و خنیاگری ساسانیان (IV)

به نقل از کریستنسن بر دیوارهای غار بزرگ طاق‌بستان دو مجلس از مجالس بزم خسروپرویز که در آن رامشگران دور پادشاه حلقه‌زده‌اند، نقش شده است. یکی از آن دو مجلس شکار آهو است. نوازندگان در بالای تصویر پشت سر ایستاده‌اند. دو تن از آنان کرنا و سومی نقاره‌ای در دست دارد، بر صفحه‌ای که پلکانی به آن تکیه کرده است، گروهی از زنان مشغول نواختن چنگ یا کف زدن هستند. در مجلس شکار زورقی پر از زنان آوازخوان و چنگ زن به چشم می‌خورد. زن زیبایی نیز در کنار شاه ایستاده و مشغول نواختن عود است.