درباره بازسازی تصنیف های امیرجاهد

در کتاب‌های مربوط به تاریخ موسیقی ایران، بارها و بارها نام محمدعلی امیرجاهد را در کنار شیدا و عارف، دو تصنیف سرای مشهور دوره قاجار و مشروطه خوانده‌ایم. در کارگان موسیقی دستگاهی ما، تصنیف‌های پرشماری از عارف و شیدا شنیده می‌شود که در طول صد سال گذشته، بارها و بارها اجراشده‌اند؛ اما کمتر دیده و شنیده‌ایم که هنرمندان تصنیف‌هایی از امیرجاهد را اجرا کنند، گویی شمار تصنیف‌های به‌جامانده از او، بسیار اندک‌تر از آثار شنیده‌شده از عارف و شیدا است؛ اما اگر تصنیف‌های امیرجاهد کم‌شمارند، چرا در تاریخ موسیقی ما نام وی در کنار این دو هنرمند پرکار قرارگرفته است؟

واقعیت این است که تعداد تصنیف‌های امیرجاهد به گواه دو دیوان شعری که از او وجود دارد انگشت‌شمار نیست اما به دلیل‌هایی که در پی خواهد آمد، تنها تصنیف‌هایی به شمار انگشتان دست، از او به شهرت رسیده:
۱- ضعف نت‌نویسی: دو دیوان شعر امیرجاهد، به همراه نت نگاری آن در سال‌های ۳۳ و ۴۹ منتشرشده، اما وقتی صدایی را که از امیرجاهد در حال خواندن این تصنیف‌ها باقی‌مانده با نت‌نویسی دیوان او برابر می‌کنیم، می‌بینیم در موردهای بسیاری در نت‌نویسی تصنیف‌های وی خطا رخ‌داده است. مشخص نیست راوی تا چه حد در این خطا دخیل بوده. نت‌نویسی اشتباه آثار امیرجاهد و عدم دسترسی اکثر موسیقیدانان به نوارهایی که از صدای او ضبط‌ شده است، (که البته آن هم کیفیت بسیار پایینی دارد و در بسیاری از مواقع، شنونده را دچار تردید می‌کند) باعث شده، بسیاری از آثار باارزش امیرجاهد مورد فراموشی قرار گیرد.

۲- ضعف ملودی و شعر: بعضی از تصنیف‌های امیرجاهد ازنظر ملودی سازی و گاه شعر، دچار ضعف‌هایی هستند (که البته در زمان تصنیف این آثار بعضی از این کاستی‌ها چندان موردتوجه نبوده است ولی باعث کم رونق شدن استفاده از آن‌ها می‌شده است.)

۳- ضعف در فرم: بعضی از تصنیف‌های امیرجاهد باوجود تم‌های دل‌انگیز و قدرتمند، ازنظر فرم دچار کاستی‌هایی هستند که این مشکل تنها به‌وسیله بسط و گسترش ملودیک در بازسازی‌های آهنگسازان قابل‌رفع است. در سنت موسیقی دستگاهی ایران، کمتر آهنگسازی (کمپوزیشن) وجود داشته است و این موضوع باعث فراموشی بعضی از آثار امیرجاهد شده است.

۴- پرتعداد بودن آثار ملی: در کارگان موسیقی دستگاهی ایران، کمتر آثاری با مضامین ملی مورداستفاده قرارگرفته؛ امیرجاهد تصنیف‌های ملی زیادی دارد که کمتر مورد استقبال اهالی موسیقی قرارگرفته است. عدم استقبال از اشعار ملی میهنی تا آنجا پیش می‌رود که شعر تصنیف «در ملک ایران» با شعر امیرجاهد و ملودی علی‌اکبر شهنازی، از سوی «فریدون مشیری» به «لبخنده گل» تبدیل شد و شعر ملی-میهنی امیرجاهد، کنار گذاشته شد.

۵- عدم همکاری نزدیک با خوانندگان: بیشتر تصنیف‌های مشهور امیرجاهد مربوط به زمان همکاری نزدیک او با قمرالملوک وزیری است. امیرجاهد را اولین استاد شناخته‌شده قمر می‌دانند و اولین ضبط‌های قمر (در سن ۱۶ سالگی) بر اساس تصنیف‌های امیرجاهد شکل‌گرفته است. امیرجاهد خود درباره همکاری‌اش با قمر می‌گوید: «در طول شش ماه هر هفته دو تصنیف برای قمر ساختم.»
***

به تازگی مجموعه‌ای توسط انتشارات ماهور منتشر شد؛ با نام «پیمان عشق» با صدای رامین بحیرایی که شش تصنیف از امیرجاهد را دربردارد. این مجموعه تصنیف‌ها به‌وسیله نگارنده بازسازی‌شده و با تکنیک‌های چندصدایی برای ارکستر سازهای ایرانی تنظیم‌شده است. در این مجموعه بعضی از آثار ناشنیده و یا کمتر شنیده‌شده این تصنیف‌سرا بازسازی‌شده است. به این منظور، نگارنده با کمک رامین بحیرایی و با استفاده از صداهایی که از آواز امیرجاهد به‌جا مانده و نت‌نوشته‌ای که در دیوان او به چاپ رسیده ملودی‌های موردنظر امیرجاهد را استنتاج نموده است.

به لطف تکنیک‌های آهنگسازی، تصانیفی که دارای فرم‌های غیرمعمول بوده‌اند، مورد تحلیل قرارگرفته و به‌شیوه‌ای که هیچ تغییری در بخش آواز ایجاد نشود، بازسازی‌شده‌اند.

«پیمان عشق» اولین آلبوم از مجموعه آلبوم‌هایی است که از سوی نگارنده بازسازی و با صدای رامین بحیرایی و همکاری گروه صهبای کهن، اجرا و ضبط‌ شده است. امید است، این مجموعه آلبوم‌ها باعث شود، آثار باارزش امیرجاهد، بهتر و بیشتر شناخته شود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر کنسرت «پنجگاه»

گذارِ «نقش» از آغاز، که خود را گروه موسیقی دستگاهی می‌نامید، تا امروز، که به «پنجگاه» رسیده، در نزدیک به ده سال فعالیتِ مداومش شاخصه‌هایی در ذهن شنوندگان پیگیر موسیقی کلاسیک ایرانی به جا گذاشته است: اولویت دادن به دغدغه‌های موسیقی‌شناختی در فرایند آهنگسازی، بهره‌گیری از پتانسیل‌های موسیقی قدیم ایران پیرو آموزه‌هایی که نخستین بار در آلبوم «سرخانه» به عمل درآمد و در عین حال بهره‌مندی از عناصر موسیقی قاجاری، دقت در گزینش کلام و الگوبرداری از قالب‌های شعری مانند مستزاد در تجربه‌های پیشین یا مخمس در «پنجگاه» و…

میراث منگوری (III)

وقتی «ریچارد ریکو استوور» در سن ۷۳ سالگی (۳ فوریه) بر اثر سرطان در ایالت واشنگتن (ایالت متحده آمریکا) درگذشت، گیتار کلاسیک جهان چهره مهم دیگری را از دست داد. ریکو، مشهورترین فردی است که تمام زندگی خود را وقف مطالعه و ترویج زندگی و آثار آهنگساز و گیتاریست پاراگوئه ایی، «آگوستین باریوس» کرده بود. او نه تنها زندگی نامه ی قطعی، «شش پرتوی نقره ای ماه»، (زندگی و بارهای آگوستین باریوس منگوره) را نوشت، همچنین بیش از هر شخص دیگری مسئولیت پخش گسترده موسیقی باریوس را برای گیتاریست ها به عهده داشت.

از روزهای گذشته…

تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (I)

تحلیلی بر کتاب‌شناسی‌های موسیقی در ایران (I)

ساختن یک کتاب‌شناسی فرایندی پردازشی است که پیش و بیش از هر چیز سرعت دسترسی به اطلاعات پراکنده و مشروح را افزایش داده و عمل جستجو را کوتاه می‌کند. پردازش مرتبه‌ی دوم اطلاعات که باعث آفرینش «اطلاعاتی درباره‌ی اطلاعات» می‌شود. در این گونه پردازش، اولین موضوع مهم دسته‌بندی است. یک کتاب‌شناسی یا مرجع‌شناسی حتا اگر هیچ داده‌ی توصیفی‌ای به همراه نداشته باشد با تقسیم اطلاعات اولیه به موضوعات مشخص، کاربرش را برای برگزیدن از میان اطلاعات درهم یاری می‌دهد…
موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (I)

موسیقی‌ فیلم در خدمت سینما یا نظام ستاره‌سازی؟ (I)

به باور اغلب کارشناسان، موسیقی مردم‌پسند (از نوع پاپ) بعد از انقلاب سیر نزولی را طی کرده است. اما، صنعت سینما و عناصر وابسته به فیلم (نظیر موسیقی فیلم) روندی صعودی داشته است. بصورتی که مسیر رو به رشد سینما در این چند دهه و کسب جوایز متعدد بین‌المللی در عوامل منسوب به سینما می‌تواند گواه این ادعا باشد. این نوشته به عنوان جستاری پیرامون موسیقی‌فیلم در سینمای بعد از انقلاب کارکرد این گونۀ هنری را تحلیل کرده و از پی آن پدیدۀ تیتراژخوانی ستاره‌های موسیقی در سینما را مورد واکاوی قرار خواهد داد.
گفتگو با ند رورم (III)

گفتگو با ند رورم (III)

به عقیده من ساخت اثری اپرایی بر پایه یک فیلم و یا یک اثر ادبی مشهور، کاری خطرناک است. نمی دانم اگر از من خواسته نشده بود اپرای “شهر ما” را بسازم، آیا آن را می ساختم یا خیر. همه می گفتند، ند رورم تا چه اندازه می تواند اصل این اثر را بهبود بخشد؟ من قصد نداشتم آنرا بیشتر از آنچه هست بهبود دهم که وردی اتلوی شکسپیر را تغییر داد!
بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (II)

بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (II)

ردیف میرزا عبدالله حداقل در ۴۰ سال گذشته و پس از مطرح شدن «جنبش احیا»(۱) به همت نورعلی برومند و دیگر استادان موسیقی ایرانی که در آن سال‌ها هنوز در قید حیات بودند، یکی از مهم‌ترین روایت‌ها از کارگان موسیقی دستگاهی ایران و نیز نزدیک‌ترین بخش موسیقی شهری ما به آنچه امروزه آن را هنر جدی(۲) می‌نامیم بوده، که هنوز در دسترس قرار دارد.
فخرالدینی: رهبری ایرانی اصول دیگری دارد

فخرالدینی: رهبری ایرانی اصول دیگری دارد

من آرزو کردم کاش قطعات با کلام یا بی‌کلام که آن دوران نوشته بودم را استاد صبا می‌دیدند؛ چون آنها از نظر خودم بسیار بهتر بود اما هیچوقت نتوانستم به استاد صبا بگویم که قطعاتی که قبلا نوشته‌ام را ببیند و نظرشان را بشنوم ولی بعدها پشیمان شدم که چرا این کار را نکردم… استاد صبا مرد بسیار مهربانی بود و بعضی‌ وقت‌ها بیشتر از نیم ساعت از خاطرات خود برای ما تعریف می‌کرد و همینطور فرصت مناسبی برای من بود که کارهایم را به ایشان نشان دهم ولی هیچ وقت چنین اجازه‌ای ندادم که از استادم چنین درخواستی داشته باشم، اگر امروز بود چنین کاری را می‌کردم.
هنر نیروی مهم جاذبه و وحدت اجتماعی (II)

هنر نیروی مهم جاذبه و وحدت اجتماعی (II)

نگاه کنید به انواع موسیقی که از ترکیبات مختلف تأثیر پذیری از سازها و سبک های میان شرق و غرب تأثیر پذیرفته اند. بی گمان می بینید که از قدرت جذب بیشتری بهره مند شده اند؛ بنابراین باید به موسیقی اتکا به نفس لازم برای ارتباطات و مبادلات هنری را ارائه کرد.
در آمدی بر تدوین فهرست جامع <br> آثار روح الله خالقی(I)

در آمدی بر تدوین فهرست جامع
آثار روح الله خالقی(I)

در گفتگویی رادیویی در سال ۱۳۴۰ در پاسخ به این پرسش که تا بحال چند آهنگ ساخته اید، مرحوم خالقی اظهار میدارد: “… در این مورد نمیتوانم مثل دیگران دقیق جواب بدهم…”
دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران (مگتان ۱۲- بهمن ماه ۹۶) برگزار می شود

دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران (مگتان ۱۲- بهمن ماه ۹۶) برگزار می شود

دوازدهمین دوره مسابقات گیتار تهران در روز ششم بهمن ماه ۱۳۹۶ به صورت اینترنتی برگزار خواهد شد. ای دومین دوره مسابقات مگتان است که به صورت اینترنتی به صورت ترکیب اجرای زنده و اینترنتی برگزار می شود و طبق معمول به برنده این مسابقه یک گیتار با ارزش اهدا خواهد شد.
ویلنسل (II)

ویلنسل (II)

بدنه: ویولنسل معمولا از چوب ساخته می شود، گرچه ممکن است مواد دیگری همچون فیبرکربن و آلومینیوم نیز برای ساخت آن بکار گرفته شود. صفحه رویی یک ویولنسل سنتی از چوب صنوبر و پشت، کناره ها و دسته ساز از چوب افرا ساخته می شود. گاهی از چوب درختان دیگری همچون سپیدار و بید برای پشت و کناره های ساز استفاده می شود.
گزارش جلسه هشتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

گزارش جلسه هشتم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (II)

«برخلاف سینما و تئاتر هنوز منتقد موسیقی در کشور ما جا نیفتاده است. در موسیقی صنف منتقدان موسیقی نداریم چون نشریه زیادی در این زمینه نداریم منتقد حرفه‌ای هم نداریم. کسانی که نقد موسیقی می‌نویسند اکثرا خودشان از اهالی موسیقی هستند و تعداد این افراد هم بسیار کم است و ما بیشتر از مدرسان موسیقی استفاده کردیم. » (گفت‌وگو با «حشمت‌الله کلهر»، تهیه‌کننده‌ی گام هفتم از معدود برنامه‌های رادیو تلویزیون که به نقد موسیقی می‌پرداخته است، همشهری آنلاین)