درباره بازسازی تصنیف های امیرجاهد

در کتاب‌های مربوط به تاریخ موسیقی ایران، بارها و بارها نام محمدعلی امیرجاهد را در کنار شیدا و عارف، دو تصنیف سرای مشهور دوره قاجار و مشروطه خوانده‌ایم. در کارگان موسیقی دستگاهی ما، تصنیف‌های پرشماری از عارف و شیدا شنیده می‌شود که در طول صد سال گذشته، بارها و بارها اجراشده‌اند؛ اما کمتر دیده و شنیده‌ایم که هنرمندان تصنیف‌هایی از امیرجاهد را اجرا کنند، گویی شمار تصنیف‌های به‌جامانده از او، بسیار اندک‌تر از آثار شنیده‌شده از عارف و شیدا است؛ اما اگر تصنیف‌های امیرجاهد کم‌شمارند، چرا در تاریخ موسیقی ما نام وی در کنار این دو هنرمند پرکار قرارگرفته است؟

واقعیت این است که تعداد تصنیف‌های امیرجاهد به گواه دو دیوان شعری که از او وجود دارد انگشت‌شمار نیست اما به دلیل‌هایی که در پی خواهد آمد، تنها تصنیف‌هایی به شمار انگشتان دست، از او به شهرت رسیده:
۱- ضعف نت‌نویسی: دو دیوان شعر امیرجاهد، به همراه نت نگاری آن در سال‌های ۳۳ و ۴۹ منتشرشده، اما وقتی صدایی را که از امیرجاهد در حال خواندن این تصنیف‌ها باقی‌مانده با نت‌نویسی دیوان او برابر می‌کنیم، می‌بینیم در موردهای بسیاری در نت‌نویسی تصنیف‌های وی خطا رخ‌داده است. مشخص نیست راوی تا چه حد در این خطا دخیل بوده. نت‌نویسی اشتباه آثار امیرجاهد و عدم دسترسی اکثر موسیقیدانان به نوارهایی که از صدای او ضبط‌ شده است، (که البته آن هم کیفیت بسیار پایینی دارد و در بسیاری از مواقع، شنونده را دچار تردید می‌کند) باعث شده، بسیاری از آثار باارزش امیرجاهد مورد فراموشی قرار گیرد.

۲- ضعف ملودی و شعر: بعضی از تصنیف‌های امیرجاهد ازنظر ملودی سازی و گاه شعر، دچار ضعف‌هایی هستند (که البته در زمان تصنیف این آثار بعضی از این کاستی‌ها چندان موردتوجه نبوده است ولی باعث کم رونق شدن استفاده از آن‌ها می‌شده است.)

۳- ضعف در فرم: بعضی از تصنیف‌های امیرجاهد باوجود تم‌های دل‌انگیز و قدرتمند، ازنظر فرم دچار کاستی‌هایی هستند که این مشکل تنها به‌وسیله بسط و گسترش ملودیک در بازسازی‌های آهنگسازان قابل‌رفع است. در سنت موسیقی دستگاهی ایران، کمتر آهنگسازی (کمپوزیشن) وجود داشته است و این موضوع باعث فراموشی بعضی از آثار امیرجاهد شده است.

۴- پرتعداد بودن آثار ملی: در کارگان موسیقی دستگاهی ایران، کمتر آثاری با مضامین ملی مورداستفاده قرارگرفته؛ امیرجاهد تصنیف‌های ملی زیادی دارد که کمتر مورد استقبال اهالی موسیقی قرارگرفته است. عدم استقبال از اشعار ملی میهنی تا آنجا پیش می‌رود که شعر تصنیف «در ملک ایران» با شعر امیرجاهد و ملودی علی‌اکبر شهنازی، از سوی «فریدون مشیری» به «لبخنده گل» تبدیل شد و شعر ملی-میهنی امیرجاهد، کنار گذاشته شد.

۵- عدم همکاری نزدیک با خوانندگان: بیشتر تصنیف‌های مشهور امیرجاهد مربوط به زمان همکاری نزدیک او با قمرالملوک وزیری است. امیرجاهد را اولین استاد شناخته‌شده قمر می‌دانند و اولین ضبط‌های قمر (در سن ۱۶ سالگی) بر اساس تصنیف‌های امیرجاهد شکل‌گرفته است. امیرجاهد خود درباره همکاری‌اش با قمر می‌گوید: «در طول شش ماه هر هفته دو تصنیف برای قمر ساختم.»
***

به تازگی مجموعه‌ای توسط انتشارات ماهور منتشر شد؛ با نام «پیمان عشق» با صدای رامین بحیرایی که شش تصنیف از امیرجاهد را دربردارد. این مجموعه تصنیف‌ها به‌وسیله نگارنده بازسازی‌شده و با تکنیک‌های چندصدایی برای ارکستر سازهای ایرانی تنظیم‌شده است. در این مجموعه بعضی از آثار ناشنیده و یا کمتر شنیده‌شده این تصنیف‌سرا بازسازی‌شده است. به این منظور، نگارنده با کمک رامین بحیرایی و با استفاده از صداهایی که از آواز امیرجاهد به‌جا مانده و نت‌نوشته‌ای که در دیوان او به چاپ رسیده ملودی‌های موردنظر امیرجاهد را استنتاج نموده است.

به لطف تکنیک‌های آهنگسازی، تصانیفی که دارای فرم‌های غیرمعمول بوده‌اند، مورد تحلیل قرارگرفته و به‌شیوه‌ای که هیچ تغییری در بخش آواز ایجاد نشود، بازسازی‌شده‌اند.

«پیمان عشق» اولین آلبوم از مجموعه آلبوم‌هایی است که از سوی نگارنده بازسازی و با صدای رامین بحیرایی و همکاری گروه صهبای کهن، اجرا و ضبط‌ شده است. امید است، این مجموعه آلبوم‌ها باعث شود، آثار باارزش امیرجاهد، بهتر و بیشتر شناخته شود.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شروع یک گفتگو «نغمه» یا «صدا»

از دیدگاه علم فیزیک، فرق اصوات موسیقایی با اصوات غیر موسیقایی، در طول موج آنهاست. هنگامی که ارتعاش صوت منظم باشد، دامنۀ موج و بسامد آن ثابت و منظم است و به گوش خوش می آید، اصوات موسیقایی غالباً از این نوعند، این امواج در زبان انگلیسی تن (tone) نامیده می شوند؛ ولی هنگامی که ارتعاش صوت نامنظم باشد و دامنه و بسامد موج دایماً بدون نظم و قاعدۀ خاصی تغییر کند، به گوش ناخوشایند است و اصوات غیرموسیقایی از این نوع هستند، این امواج در زبان انگلیسی نویز (Noise) نامیده می شوند.* فرهنگستان زبان و ادب فارسی در مقابل واژه پیچ (Pitch) و تن (Tone) اصطلاح فارسی نغمه را استفاده کرده که در سال های اخیر تا حد زیادی جای خود را در ادبیات موسیقی شناسی باز کرده است و در کتاب های موسیقی نیز بسیار دیده می شود که به جای صوت موسیقایی از واژه «نغمه» استفاده شده است. نوشته ای که پیش رو دارید، به نقد این واژه مصوب شده توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی می پردازد.

نوائی: ما به دنبال رقابت سالم هستیم

با خانم موحد در این خصوص مشورت کردیم و حتی من پیشنهاد کردم که این کر فلوت از دامان انجمن فلوت بیرون بیاید چون اکثر اعضا مشترک هستند اما خانم دکتر موافقت نکردند گفتند که بهتر است که هرکدام از سازمان ها به طور جداگانه کار کنند ولی بچه ها هم خیلی از این ایده استقبال کردند و همانجا سازهایمان را باز کردیم و دو سه تا قطعه ای که من با خودم داشتم اتفاقی، تمرین کردیم و آن اولین جلسه ای بود که کر فلوت در منزل خانم دکتر موحد تمرین کرد و در آنجا حدود پانزده شانزده نفر بودیم، وقتی که باهم تمرین کردیم من به آنها گفتم که معمولا یک چنین کاری را نمی توان بدون رهبر انجام داد.

از روزهای گذشته…

تار مرد (I)

تار مرد (I)

نوشته ای که پیش رو دارید شش ماه پس از تاسیس روزنامه اطلاعات در تاریخ دوم آذر ماه سال ۱۳۰۵ منتشر شده است. این نوشته درگذشت استاد بزرگ موسیقی ایرانی، غلامحسین درویش را خبر می دهد و در کنار آن به شرحی از ناملایمات زمانه در عصری که درویش خان می زیسته اشاره دارد.*
آب زنید راه را…

آب زنید راه را…

در سی سالگی تصنیف این اثر ارکسترال، چه برای کسانی که پخش آن از تلویزیون دوشبکه ای صدا و سیمای دهه شصت را خوب به یاد دارند و شنیدن مجدد آن بیشتر جنبه های نوستالژیک برایشان دارد، و چه برای آنها که شاید حتی یک بار هم آن را نشنیده باشند! شنیدن آن خالی از لطف نخواهد بود. همچون بسیاری از دیگر آثار، یافتن نسخه ای با کیفیت از اجرای این اثر توسط ارکستر سمفونیک تهران (البته اگر وجود داشته باشد) بسیار دشوار است. با این حال همین نسخه ای که موجود است نیز با تمام بی کیفیتی اش تا حدود زیادی عظمت اثر را باز می نمایاند.
مقصد خودِ راه می تواند باشد (I)

مقصد خودِ راه می تواند باشد (I)

بعد از توقفی یکساله بالاخره ارکستر ملی با تشکیلاتی جدید فعالیت خود را آغاز کرد. درباره دلایل توقف ارکستر ملی سال گذشته، شایعات بسیاری مطرح شد ولی هیچکدام به طور رسمی از طرف دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد و همچنین رهبر و در واقع پدر معنوی ارکستر ملی، فرهاد فخرالدینی تایید نشد؛ فخرالدینی در مدت این یکسال ترجیح داد سکوت کند.
محمد معتمدی و افق پیش رو

محمد معتمدی و افق پیش رو

اولین بار که صدای محمد معتمدی را شنیدم از تلویزیون بود که ساز و آوازی با صدای او پخش میشد، طبق معمول روی تصاویری از طبیعت! این صدا و مخصوصا تکنیک مطلوب او توجهم را جلب کرد، چون در آن زمان کمتر صدای خواننده جوانی را میشنیدیم که از نظر استیل و تکنیک های آوازی در وضعیت خوبی قرار داشته باشد. از همان روز نامش در خاطرم ماند تا اینکه برای اولین بار کنسرت او را به همراه گروه خورشید به سرپرستی مجید درخشانی در تالار وحدت دیدم.
کنترباس (II)

کنترباس (II)

اگر بخواهیم یکی از بزرگترین نوازندگان دوبل باس کلاسیک را نام ببریم بدون شک باید از جیووانی بوتسینی نوازنده مشهور ایتالیایی (۱۸۲۱-۱۸۸۹) نام برد. او که نزد بسیاری از منتقدین موسیقی به پاگانینی کنترباس مشهور است قطعات بسیار زیبایی را از جمله چندین کنسرتو برای این ساز نوشته است. زیبایی کارهای او به قدری است که به هیچوجه نمی توان آنها را با سایر کارهای سولو برای این ساز مقایسه کرد.
حراج یک جلد صفحه با امضای گروه بیتلز

حراج یک جلد صفحه با امضای گروه بیتلز

یک جلد صفحه ۳۳ دور که توسط هر چهار عضو گروه بیتلز Beatles امضا شده و به عنوان هدیه به خواهر جورج هریسون George Harrison اهدا شده بود، در یک حراج به قیمت بیش از ۱۱۵٫۰۰۰ دلار فروخته شد. مارک زاکارین Mark Zakarin رئیس حراجی آنلاین ItsOnlyRockNRoll.com در این باره گفته است که این فروش به خریداری که نامش فاش نشده است، رکوردی در قیمت فروش آلبوم امضا شده بیتلز در یک حراج عمومی بر جا گذاشته است. قیمت دقیق این روش ۱۵٫۲۲۸٫۸۲٫ دلار بوده است.
انتشار اولین کتابشناسی توصیفی موسیقی ایران (II)

انتشار اولین کتابشناسی توصیفی موسیقی ایران (II)

خلاصه نویسی مقالات موسیقی غیر از مشقت زیادی که به نویسنده وارد میکند، عملی بسیار فنی و دشوار است که لغزش در آن میتواند اعتبار نویسنده را به کلی زیر سئوال برد ولی در این زمینه میرعلینقی با همراه داشتن تجربه سالها نشست و برخواست با اهالی موسیقی و شنیدن نکاتی از آنها که در هیچ کنسرواتوار و دانشگاهی هم ممکن است تدریس نشود، این توانایی را کسب کرده تا نقاط کلیدی مقالات را شناسایی و جان مطلب را خلاصه نویسی کند.
روش سوزوکی (قسمت چهل و هفتم)

روش سوزوکی (قسمت چهل و هفتم)

موتسارت را همیشه تحسین خواهم کرد. لطافت و عشقی را که فقط روح و جانی متعالی می‌تواند درک کند و این عشق می‌تواند عمق درد انسان را دریابد، می‌تواند تولد، مرگ، ناپایداری، فنا، تنهایی و انزوای زندگی را و عشق را با تمام عظمتش نه تنها در آثار مینورش بلکه در آثار ماژورش با غمی نافذ بیان کند.
دختر بچه ای با آوای یک ستاره کهنه کار

دختر بچه ای با آوای یک ستاره کهنه کار

در مطلب قبل به تاریخچه آموزش موسیقی به کودک در دنیا پرداختیم که در این قسمت توجه شما را به ادامه این مطلب جلب می کنیم.
میخائیل پلتنف، سمبل ملی موسیقی روسیه

میخائیل پلتنف، سمبل ملی موسیقی روسیه

میخائیل پلتنف (Mikhail Pletnev) را بدون هیچ مبالغه ای و اغراقی باید نوازنده پیانویی با تکنیک بسیار بالا و نبوغ ذاتی در امر نوازندگی دانست. وی همچنین در عرصه های دیگری چون رهبری و آهنگسازی این خصوصیات را بهمراه دارد. پلتنف در Archangel روسیه بدنیا آمد و در همان دوران کودکی استعدادهای خود را بروز داد. در سن ۱۳ سالگی وارد مدرسه موسیقی شد و در سال ۱۹۷۴ وارد کنسرواتوار چایکوفسکی شد و زیر نظر اساتیدی چونJakob Flier و Lev Vlasenko تحت آموزش علوم مختلف موسیقی قرار گرفت.