بررسی مقایسه‌ای آثار آریستوگزنوس تارنتی و ابونصر فارابی (V)

ابونصر فارابی
ابونصر فارابی
آریستوگزنوس همچنین قاعده‌ی «تحدید موضوع» (۱۱) را به کار می‌برد تا موضوع دانشی را که در حال شکل دادن به آن است تعریف کند و نشان دهد که چه چیزی موضوع مورد بررسی آن است و چه چیزی نیست. و درست از همین نقطه است که او از معلم‌اش ارسطویی‌تر می‌شود (Anderson 1980: 81) (12)، چرا که ارسطو تقریبا نظر فیثاغورثیان را پذیرفته و نغمه‌شناسی را بخشی از ریاضیات فرض کرده بود. اما آریستوگزنوس با استفاده از قواعدی که نام‌شان بردیم موفق می‌شود دانش نغمه‌شناسی را کاملا خودمختار نگهدارد و ضوابط و معیارهای آن را تا آنجا که ممکن است به حوزه‌ی همین دانش محدود کند (۱۳).

از همین رو بخش بزرگی از نقدها و ردیه‌های او علیه کسانی است که روش‌شناختی بیرونی را برای نغمه‌شناسی به کار بسته‌اند. البته همان‌طور که می‌دانیم بیشترین نقد وی بر کسانی است که پدیده‌ها‌ی موسیقایی (۱۴) را به رابطه‌ی عددی فروکاسته باشند.

بنابر آنچه تا اینجا گفته شد آریستوگزنوس بیش از دیگر کسانی که به موسیقی پرداخته‌اند روش تجربی را در بنیاد کار خودش تنیده است و از همین رو نیز می‌توان رهیافت جزء به کل را در آثارش دید؛ او برای یافتن و تعریف همان مبادی اولیه و اصول موضوع معتقد است که باید از زاویه‌ی درک موسیقی عمل کرد و قضاوت در این مورد را به گوش انسان واگذاشت (Litchfield 1988: 51). درست به همین دلایل است که کار او را برای دوران خودش تا این حد انقلابی ارزیابی می‌کنند؛ او به جای اینکه توصیفی ریاضی و در عین حال مرتبط با حقیقت فلسفی متعالی‌تری، برای موسیقی بیابد و از این طریق از گرفتاری‌های مربوط به قضاوت درباره‌ی نغمات برهد، تنها سعی می‌کند صدای موسیقایی زمانه‌ی خود را در قالب دانش نغمه‌شناسی‌اش نظام‌مند کند. این همه، چنان که سرجمعِ اصول واصطلاحات نقل شده از وی نشان داد بیش از هر چیز بر توانایی درک موسیقی استوار است (Barker 1978: 10).

ویژگی‌های رویکرد فارابی به موسیقی
از بخت بلند و به دلیل فاصله‌ی نزدیک‌تر با ما، اثر سترگ فارابی (موسیقی کبیر) به شکلی تقریبا کامل به ما رسیده است. بر همین اساس می‌توان ویژگی‌های تفکر نظام‌مند او را از این کتاب به‌دست آورد. با این وجود متاسفانه «کتاب دومی» که فارابی در ابتدای کبیر به آن اشاره می‌کند و مشتمل بر آرای دیگر پژوهش‌گران پیش از او بوده مفقود شده است. این کتاب می‌توانست برای مقصود این مقاله بسیار حیاتی و مفید باشد اگر در دسترس قرار داشت.

با این وضع اطلاعات ما از اینکه فارابی احتمالا کدامیک از رسالات را می‌شناخته و کدام را نمی‌شناخته محدود خواهد بود به ردیابی پاره‌هایی از این آثار که در باقی‌مانده‌ی کتاب کبیر به چشم می‌خورد. بدیهی است، آنچه از نقطه نظر این مقاله اهمیت بیشتری دارد بررسی تطبیقی روش‌شناختی است که وی به کار برده است.

پی نوشت
۱۱- Subject Limitation به معنای محدود کردن مباحثه درباره‌ی موضوع تحت پوشش یک دانش به ضوابط همان دانش است.
۱۲- (Jaeger 1952) شباهت‌ کارهای وی را با «دیوکلس کاریستوسی» دیگر فیلسوف ارسطویی (مشایی) نشان داده است. برای نمایش ویژگی‌های بنیادی روش ارسطویی این نمونه‌ی موضوع جالبی است، چرا که یکی آن را در دانشی مرتبط با موسیقی به کار برده و دیگری در پزشکی.
۱۳- نگاهی کوتاه به فهرست کلی ساختار رساله‌ی او که پیش از این آمد، موضوع را به خوبی نشان می‌دهد؛ کمتر اصطلاحی را می‌یابیم که از خارج از دنیای موسیقی آمده باشد.
۱۴- Musical Phenomena

یک دیدگاه

  • الکساندر
    ارسال شده در مهر ۴, ۱۳۹۴ در ۹:۲۳ ب.ظ

    با سلام. موضوع بسیار قابل توجهی را مد نظر قرار دادید. بسیار عالی.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

یادی از نوازنده کلیمی، یحیی زرپنجه (III)

در هر حال کسی هرگز فکر نمی کرد که او با آن بنیه سالم و جوان به این زودی از دست برود و اگر در «جزوات یادی از هنرمندان» (چاپ شده در سال ۱۳۵۷) یادی از او نیامده بود، شاید همین مقدار اطلاعات هم از او در دسترس نبود. از بازماندگان زرپنجه کسی باقی نیست. یحیی زرپنجه مطربی عاشق از نسلی دیگر و دورانی فراموش شده است که همچون صفحات کهنه اش تنها عده ای معدود را آشناست.

نی و دندان (II)

صدای نی ایجاد شده در نی ارتباط مستقیمی با طول و عرض و عمق کام و ارتفاع دندانها، شدت دمش و قوت و اندازه و پهنای زبان و… دارد و می شود به این نتیجه هم رسید که کیفیت تولید صدای نی برای هر نوازنده نی ای، نقطه اوجی دارد که بهتر از آن نمی تواند کیفیت صدای تولید شده را ارتقا بخشد و از توانایی فیزیکی او خارج است؛ همان طور که گفته شد در تولید صدای نی هر نوازنده ای در صورت تداوم به نقطه اوج خود خواهد رسید ولی در صورت عدم رعایت این ظرایف ممکن است سیر نزولی هم داشته باشد، اگر نوازنده ای صدای مطلوبی تولید می کند شک نیست که شرایط مناسب فیزیکی را هم داراست.

از روزهای گذشته…

نگاهی به زندگی هنری گرشوین (II)

نگاهی به زندگی هنری گرشوین (II)

در سال ۱۹۱۵ شروع به مطالعه هارمونی، کنترپوآن و ارکستراسیون نمود. مطالعات او تا سال ۱۹۲۱ ادامه داشت و اولین قطعه کلاسیک او، Lullaby (لالایی) برای یک کوارتت زهی بود که در سال ۱۹۱۹ نوشته شد این قطعه در واقع جزو تمرین های هارمونی او بود. پس از آن او اپرای کوتاهی بنام Blue Monday را به رشته تحریر درآورد، او این اپرا را برای برادوی تهیه کرد اما پس از اولین اجرا دیگر هرگز اجرا نشد. سوانی (Swanee) در سال ۱۹۲۰ هنگامی که در Broadway بود نوشته شد. این ترانه زیبا توسط خواننده محبوب آن سالها یعنی ال جولسون (Al Jolson) خوانده شد و برای جورج مبلغی حدود ۱۰ هزار دلار! بعنوان آهنگساز درآمد به ارمغان آورد. پس از آن جورج برای تهیه موسیقی مراسم سالانه Broadway قراردادی به مدت ۵ سال با آنها به امضا رسانید. او همچنین برای سه برنامه بزرگ موسیقی در Broadway و دو برنامه در لندن قرارداد تهیه موسیقی به امضا کرد. به قسمتهای زیبایی از لالایی گرشوین گوش کنید:
ونجلیس  : هنر خود را از دیگران وام نگیر

ونجلیس : هنر خود را از دیگران وام نگیر

آلبوم Spiral در سال ۱۹۷۷ به بازار ارائه شد و از آن به بعد دنیا بدون کوچکترین شک و شبه ای ونجلیس را بعنوان موسیقیدانی با سبک jazz فضایی همراه با روح اساطیری شناخت.
مستر کلاس رهبری شهرداد روحانی برگزار می شود

مستر کلاس رهبری شهرداد روحانی برگزار می شود

مستر کلاس رهبری توسط استاد شهرداد روحانی در آکادمی موسیقی کوشا برگزار خواهد شد. این مستر کلاس از دوازدهم شهریور ماه آغاز خواهد شد و مهلت ثبت نام در این مسترکلاس تا نهم شهریور می‌باشد. در این کلاس مباحث تکنیک حرکات دست، پارتیتور خوانی و… مورد بحث و بررسی قرار خواهد گرفت و یک قطعه انتخابی هنرجویان شرکت کننده توسط پیانیست و نیز یک کوارتت زهی در دو جلسه جدا نواخته خواهد شد و هنرجویان ایشان را رهبری خواهند کرد. (یک جلسه اجرا با پیانو و یک جلسه اجرا با کوارتت زهی)
عصیان ِ کلیدر (IV)

عصیان ِ کلیدر (IV)

پژمان طاهری در اظهار نظری در مورد این قطعه میگوید:« به نظر من بیشتر این موسیقی ، موسیقی فیلم بود ،موسیقی تصویر بود یعنی موزیکی نیست که مردم بتوانند به در قالب یک کنسرت بدون تصویر بیاییند گوش کنند این موزیک فیلم است. البته در همان قطعه ی کلیدر خیلی از تم های کارهای قبلی آقای درویشی تکرار میشد البته این قطعه زیبا بود و من بسیار لذت بردم.»
فرامرز پایور در قیاس با هم عصرانش

فرامرز پایور در قیاس با هم عصرانش

مطلبی که در پیش رو دارید سه سال پیش به مناسبت تولد فرامرز پایور در سایت موسیقی هنری ایران قرار گرفت. در این نوشته مقایسه ای بین فرامرز پایور با هنرمندان دیگر موسیقی، صورت گرفته است؛ مسلما” مقایسه دو هنرمند در دو رشته مختلف کاری دشوار است ولی می توان بصورت کلی از زاویه های مختلف، مقایسه ای به عمل آورد (همانطور که امروز بزرگانی مثل ابن سینا و داوینچی را از نظر خلاقیت و نوآوری با هم مقایسه میکنند) و در آخر معدلی از فعالیتهای موسیقی او به دست آورد.
درک تصویر صوتی

درک تصویر صوتی

دریافت ایده از تصویر صوتی (Soundscape) یک قطعه موسیقی کاملا” به توانایی های شما در دیدن و تشخیص دادن بهتر شکلها و Object ها در یک قطعه موسیقی دارد. در اینجا لازم است قبل از ادامه بحث به ارائه چند تعریف بپردازیم.
صداهای مشهور I – Star Wars

صداهای مشهور I – Star Wars

بن بارت در مصاحبه با مجله Film Sound Today گفته است : در اولین مذاکره با جرج لوکاس، او اعتقاد داشت – ومن هم موافق بودم – که از صداهای ارگانیک (organic بنیانی، زنده) استفاده کنیم و او این لفظ را در برابر صداهای الکترونیک و مصنوعی به کار میبرد.
فرجپوری: کاربرد کمانچه سی سال پیش پایین تر از امروز بود

فرجپوری: کاربرد کمانچه سی سال پیش پایین تر از امروز بود

این هنرجو از قبل چنان باید تمرین کرده باشد و به رموز ساز خود آشنا شده باشد که بتواند نظرات آهنگ ساز را روی ساز خود به اجرا در آورد. این مسئله خیلی مهم است که بتواند از پس این کار بر بیاید و اگر خوب اجرا کند، برای آثار دیگر آهنگسازان هم دعوت به کار می شود و در عرصه نوازندگی خود به خود جایی برای خود باز می کند و مطرح می شود.
معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (II)

معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (II)

«دکتر داریوش صفوت» در ارتباط با کیفیت نوازندگی مختاری، در کتاب‌ «پژوهش دربارهء استادان موسیقی ایران و الحان موسیقی ایرانی» می‌نویسد: «وی در اجرای ردیف روی ویولن بی‌نظیر بود و تمام مضراب‌های تار و سه تار را با آرشه ویولن اجرا می‌کرد.»
جلسه تفسیر سمفونی عاشقانه فنتاستیک

جلسه تفسیر سمفونی عاشقانه فنتاستیک

در روز جمعه مورخ ۱۴ تیرماه ۱۳۹۲، انجمن فیلهارمونیک (فیلارمونیک) اصفهان، در تالار سوره-حوزه هنری اصفهان واقع در ابتدای خیابان آمادگاه، از ساعت ۱۶ تا ۱۸:۳۰، به تفسیر سمفونی عاشقانه “فنتاستیک” اثر آهنگساز شهیر فرانسوی، “هکتور برلیوز” خواهد پرداخت.