باغلاما در قرن بیستم، حالتی بین تکامل و استانداردسازی (IV)

حالتی بین تکامل و استانداردسازی
تغییرات بر باغلاما محدود به موارد بالا نیست و تکنیک های پیشرفته ی نوازندگی باعث پدید آمدن نسل دیگری از باغلاما شد. نواختن سنتی، که بر اساس تک صدائی بنا شده است، به نواختن ملدی همراه با صداهایی که از سیم های دیگر تولید می شد تبدیل شد که نوعی چند صدائی را پدید آورد. در دهه ی هشتاد چنین نواختنی با تلاش های کمال اَراُغلو به خاطر ساخت باغلامای دسته کوتاه برای عارف ساق باعث به روز شدن باغلاما شد. برای نواختن ملدی با همراهی در سال ۱۹۹۱ م. باعث پدید آمدن نسل اول « اُغور ساز» شد که دارای تعداد سیم بیشتری است.

در۱۹۹۶ م. این راه توسط باغلامای چهار سیمه (هشت سیم جفت) دنبال شد. نواختن بر روی دسته به شکل حرکت روی سه سیم و در عرض دسته ی ساز به جای حرکت در طول دستهْ شیوه ی نواختن باغلامای شهری شدهْ یک قدم اساسی شد. بر این اساس باغلاماهایی با دسته های کوتاه تر هم ساخته شد که کار نواختن، و انجام کوکه ای مختلف، را راحت تر کرد. باغلامای چهار سیمه (هشت سیم جفت) هم توسط مرتضی چاغیر برای اُکان مراد اوزتورک با افزودن یک جفت سیم پدیدار شد. اُکان مراد اوزتورک با این ساز نه فقط ملدیها را همراه با آکُرد مینواخت بلکه در هنگام نواختنْ سکوت ها را با آکُردهایی پُر می کرد.

کمال اَراُغلو بر اساس خواست اَرکان اُغور، «اُغور ساز» را ساخت، که هنوز هم در مراحل آزمون و خطا است. خواستِ اَرکان اُغور مبنی بر افزودن سیم های بیشتر پژوهش بر صداهای همزمان در موسیقی باغلاما است. پس از نسل اول «اُغور ساز» در سال ۱۹۹۱ م. مدلِ سیزده سیمه و شش سیمه ی کوچکتر هم ساخته شده است و «اُغور ساز» را میتوان تغییری اساسی در مفهوم باغلامانوازی سنتی دانست. در تصویر از چپ به راست باغلاماهای نسل جدید به ترتیب باغلامای دسته کوتاه باغلامای چهار سیمه [هشت سیم دوتائی]، نسل اول «اُغور ساز»، سیزده سیمه و ده سیمه ی «اُغور ساز» دیده می شود.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

نتیجه
پژوهش و گسترش نوازندگیِ چندصدائی و ایجاد نظریه ی هارُمنیِ موسیقی ترکی، که در این مسائل نقش باغلاما پُررنگ است، یک موضوع مهم در موسیقی مردمی ترکی خواهد بود. در این میان همچنان بهبود ساختمان باغلاما نباید فراموش شود. سازندگان ساز باید پاسخی برای انتظارات موسیقی دانان داشته باشند. این اصل باعث تکاملِ موسیقی و سازهای، که قرنها بی تغییر بودند، شده است. همانطور که دیده شد سازهای موسیقی همیشه آماده ی تغییر و تکامل اند. به نظر می رسد فنونِ پایه ی نوازندگی، تعداد و مکان پرده ها، کوک ها و جنس و اندازه ی سیم های باغلاما همچنان دستخوش تغییر شوند. در مورد «ساز» دسته بلند عاشیق ها تحقیقات کم و مقطعی انجام شده است. ترکیه باید یک موزه برای سازها ایجاد کند و تحقیقات دانشگاهی را حمایت و تشویق کند. داستان بلندِ «ساز» دسته بلند عاشیق ها [باغلامای قبل از تغییرات] همچنان منتظر نوشتن است.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

منابع
C., Acin. (2000), Baglama, Yapim ve sanatcilar, Emek Basimevi, Ltd. Sti: Istanbul.
Conway Morris R. (2001), Baglama, In: New Grove Dictionary of Music and Musicians, (Editions: Sadie S.), Volume 2:469. Macmillan Publishers Limited.
Gazimihal MR. (1975), Ulkelerde Kopuz ve Tezeneli Sazlarimiz, Kultur Bakanligi Milli Folklor Arastirma Dairesi Yayinlar: Ankara. Hassan SQ – Conway Morris R. – Baily J. (2001), “Tanbur”, In: New Grove Dictionary of Music and Musicians, (Editions: Sadie S.), Volume 25: 61 – ۶۲٫ Macmillan Publishers Limited.
Paffgen P. – Reinhard K. – Beyer N. (2000), “Lauten”, In: Die Musik in Geschichte und Gegenwart. Allgemeine Enzyklopadie der Musik, (Edition: Finscher L.), Barenreiter: Kassel, Basel, Paris, London, New York, Prag. Melzler: Stuttgart, Weimar. Sachteil 5: 942 – ۹۹۴٫
Picken L. (1975), Folk Musical Instruments of Turkey, Oxford University Press. RG., Campbell (1970), Zur Typologie der Schalenlanghalslaute. (Edition: P. H. Heitz), Verlag Heitz GMBH. Strasbourg , Baden – Baden.
Reinhard U, Jager RM. (1966), Turkei, In: Die Musik in Geschichte und Gegenwart, Allgemeine Enzyklopadie der Musik, (Editions: Finscher L.), Barenreiter: Kassel, Basel, Paris, London, New York, Prag. Melzler: Stuttgart, Weimar. Sachteil 9: 1049 – ۱۰۷۹٫ S. Y., Ataman (1968), Anadolu Halk Sazlari, Burhaneddin Matbassi: Istanbul.
Spector J, At’Ajan R, Rithman C, Conway Morris R. (2001), “Saz”, In: New Grove Dictionary of Music and Musicians, (Editions: Sadie S.), Volume 22:361 – ۳۶۲٫ Macmillan Publishers Limited.
Stokes MH. (1993), The Arabesk debate, Music and Musicians in Modern Turkey, Claredon Press: Oxford.
Wachsmann K, Mckinnon JW, Anderson R, Harwood J, Poulton D, Van Edward D, Sayce L, Crawford T. (2001), “Lute”. In: New Grove Dictionary of Music and Musicians, (Editions: Sadie S.), Volume 15:329 – ۳۶۳٫ Macmillan Publishers Limited.
Zeeuw J de. De Turkse Luit: van Soz tot Balgalam. Een geschiedenis van het instrument en zijn muziek. Uitgeverij Bulaaq, In press: Amsterdam

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر موسیقیِ متنِ فیلم «آندرانیک»

آنچه در موسیقیِ اغلب فیلم‌های گروه «هنر و تجربه» می‌توان شناسایی کرد این است که به نظر می‌رسد چنین باوری شکل گرفته‌ که فیلم‌های غیربازاری، کم‌کنش و درون‌گرایانه باید موسیقی‌ای کم‌کنش و دور از تلاطم داشته باشند. موسیقیِ «آندرانیک» گویی از چنین باوری حاصل شده‌است. درحالیکه لزوماً اینگونه نیست. به اقتضای هر فیلم این موضوع جنبه‌های متفاوتی می‌یابد و موسیقی گاه می‌تواند به جای تصویر، یک آشوب درونی را بازنمایاند.

گزارشی است از مراسم رونمایی از آلبوم به‌یاد بهاری (I)

مطلبی که پیش رو دارید، گزارشی است از مراسم رونمایی از آلبوم به‌یاد بهاری: تک‌نوازی کمانچه در فرهنگسرای سرو به تاریخ سوم بهمن ۱۳۹۸ که توسط شهاب مِنا تهیه شده است:

از روزهای گذشته…

کدام تغییر؟ کدام نظام؟ (II)

کدام تغییر؟ کدام نظام؟ (II)

از سوی دیگر، ممکن است با توجه به مشی و سخنان بهمن رجبی، منظور ایشان از بیان این واژه ها نوعی نگاه اخلاقی باشد؛ بدین معنا که باید گفتار و کردار تنبک نوازان تغییر نماید. در این صورت نیز، علاوه بر این که انتخاب این واژه ها به هیچ عنوان رسا نیستند، می توان به جای «نظام تنبک نوازی» هر عبارت دیگری را جایگزین نمود؛ هر چند که در این مورد (یعنی مشی اخلاقی و غیرهنری اساتید و نوازندگان) نیز غیر از نکات و تکه پرانی های پراکنده، نکته ی دیگری دستگیر مخاطب نمی شد.
«خُرده‌روایت‌های صوتی» (IV)

«خُرده‌روایت‌های صوتی» (IV)

عدم اتکای یک اثر موسیقی پست‌مدرن به یک روایت کلان موسیقایی، سبب می‌شود تا این نوع از آثار، هم در تمامیت خود قائم به ذات باشند و هم اجزایشان استقلال بیشتری داشته باشند. می‌توان هر جزئی از چنین موسیقی‌هایی را حذف و به جای آن هر چیز دیگری جایگزین کرد. همین وی‍ژگی، خاستگاه انواع بی پایانی از فُرم‌هاست که می‌تواند وجود داشته‌ باشد و به همین دلیل است که فرم در پست‌مدرنیسم همواره خود، بخشی از محتوا و در مواردی تمام محتوا بوده است و «چیزی خارج از متن وجود ندارد»(۳). در یک اثر کلاسیک، فراروایت به عنوان اصل ساختاری حاکم، نقش اجزا را تعیین می‌کند و آنها را در قالب کلیّتی وحدت‌یافته با یکدیگر پیوند می‌دهد؛ اما در یک اثر اوانگارد، اجزا از استقلال چشمگیری در برابر کل، برخوردارند (بورگر، ۱۳۸۶: ۱۵۳).
نامه سرگشاده سیما بینا

نامه سرگشاده سیما بینا

مدتی پیش آلبومی با صدای علیرضا افتخاری به بازار آمد که بر روی جلد این اثر نام جمشید عندلیبی، به عنوان آهنگساز مشاهده می شد. اما محتویات این آلبوم در واقع بازنوازی آثار قدیمی موسیقی بود؛ در این مورد خانم سیما بینا، نامه ای سرگشاده در سایت شخصی خود قرار داده است که در ادامه متن نامه را می خوانید.
معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (V)

معرفی یک هنرمند: سرپاس مختاری‌ (V)

«سرپاس مختاری» با تمام قوا در برابر نیروهایی که مقابل شاه ایستاده بودند، قرار گرفته و حاضر به کوچکترین انعطافی نبود و همین موضوع دستان هنرمند او را آلودهء خون کسانی کرد که بسیاری از آنها برای پیشرفت ایران مبارزه می‌کردند.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br>روح الله خالقی (قسمت اول)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت اول)

در مصاحبه رادیویی به مناسبت دهمین سالگرد درگذشت خالقی در بیست و یکم آبانماه ۱۳۵۴ استاد علی تجویدی از “آتشین لاله” بعنوان زیباترین و دلنشین ترین اثر خالقی نام بردند و خود آهنگساز و خواننده اصلی آن استاد بنان نیز در برنامه قصه شمع در سال ۱۳۴۰علاقه خاص خود را به این آهنگ و ترانه ابراز می دارند. زیبایی این اثر از چشم شنوندگان عادی نیز پوشیده نمانده و از آن باید بعنوان یکی از معروفترین کارهای زنده یاد خالقی نام برد.
گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (VI)

گزارش مراسم رونمایی کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» (VI)

جاهایی رویکرد انقلابی لازم است؛ برخی از عناصر باید تغییر کنند و در مجموع، کارهای آنالیتیک و عقلانی می‌تواند بسیار کمک کند حتی به فرایند هنری. من فکر می‌کنم در ایران سوء‌تفاهمی وجود دارد. هرجا اسم از عقل و آنالیز می‌آید، یک برچسب غرب و غرب‌زده به‌اش زده می‌شود و خود من‌هم که بیست‌ویک سال پیش شروع به تدریس کردم گاهی این برچسب به کارم زده می‌شد و می‌گفتند کار عقلانی در سنّت نیست و کار غربی است ولی چنین چیزی صحت ندارد برای اینکه اجداد ما ابن‌سینا و فارابی هستند و برخورد عقلانی کاملاً دقیقی هم کرده‌اند و به‌مرور زمان ایران به وضعیت خاصی دچار شد که شاید کارهای عقلانی و تحلیلی کمرنگ‌تر شده و نتیجه‌اش هم در سطح کلان‌تر، در حیات فرهنگی و اجتماعی ایران، کاملاً دیده می‌شود.
همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (III)

همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (III)

نکته‌ی کلیدی گفتارهای این متن در یک اشاره‌ی کوتاه در پیش‌گفتار گفتار سوم آمده: «اصل موضوع در این گفتار، اصالت عرفان است.» (ص ۳۷) این مطلب که در اینجا به روشنی بیان شده در قسمت‌های دیگر نیز بدون شرح رعایت شده. اما در این گفته اولین تناقض مهم با ادعای کتاب پیدا می‌شود؛ فرض سخن عرفانی بر خردورزی به مفهوم فلسفی آن نیست بلکه بی‌شمار عارفان به مذمت این‌گونه تفکر پرداخته و در رد آن کوشیده‌اند.
ال سیستما، مدلی موسیقی و اجتماعی متولد ونزوئلا (VI)

ال سیستما، مدلی موسیقی و اجتماعی متولد ونزوئلا (VI)

در پی تظاهرات های ضد دولتی ماه های اخیر که به کشته شدن یکی از نوازندگان اِل سیستما به نام آرماندو کانیزالس (Armando Cañizales) نیز منجر شد، گوستاوو “خشونت و سرکوب” را شدیدا محکوم کرد و از رییس جمهور، نیکلاس مادورو درخواست کرد که “به صدای مردم گوش فرادهد”.
«سخنی نیست» علی قمصری فردا رونمایی می شود

«سخنی نیست» علی قمصری فردا رونمایی می شود

«سخنی نیست»، جدیدترین اثر علی قمصری، فردا در تالار وحدت رونمایی می شود؛ این اثر با همکاری بنیاد رودکی تهیه شده است. «سخنی نیست» اثری با کلام است که با اشعار سایه و احمد شاملو تهیه شده است که در آن چهار بانو همخوانی می کنند.
رپ، موسیقی یا پدیده اجتماعی

رپ، موسیقی یا پدیده اجتماعی

«رپ (Rap) سبکی از موسیقی با کلام امروزی است که در آن خواننده عبارات و کلمات – موزون – را بصورت ریتمیک به همراه موسیقی ساده ای بیان می کند. یک خواننده رپ ممکن است آنچنان مهارتی در خواندن ریتمیک داشته باشد که حتی بدون نیاز به موسیقی زمینه بتوان احساس اجرای موسیقی را به شنونده منتقل کند.»