نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VI)

در اجراهای دیگر مانند ردیف آوازی محمود کریمی به شور بم هم اشاره می شود که «درآمد خارا » نام دارد. اما اگر اینجا هم «تجزیه» کنیم، می بینیم که ارزش صدا هادر شور بم، کمتر از صدا های اصلی در فاصله فا تا دو است.

محمد تقی مسعودیه در نت نگاری ردیف آوازی، در خاتمه در جدول هایی «توالی اصوات گوشه ها» را که مترادف با „Les modes“ آورده است. در هیچ یک از این «مُد» ها، ساختارِ «دو دانگی» دیده نمی شود.

در ردیف دوره عالی شهنازی (در شور لا) هم به شور بم اشاره می شود و هم به صدای «می» که اشاره به پرده های سلمک یا دشتی است.

اختلاف بین تئوری و تابلوها ، با عمل ، در مقام سه گاه برجسته تر است. بین سیستم «دودانگیِ شور + ط + شور» ، و مقام سه گاه هیچ ارتباطی دیده نمی شود:
(در تابلو ها فاصله ها دقیق دیده نمی شوند و مشکلات تا حدودی پرده پوشی شده اند.) در اینجا هم مانند مقام شور باید دانگ ها متصل باشند .علاوه براین در تابلو برای «درآمد سه گاه» دو عدد «دودانگی شور» در کنار هم با یک پرده جابه جا نشان داده شده است.

بنا براین مشکل تئوری پردازیِ داریوش طلایی از فرضیه ای شروع می شود که مستدَل نیست و فقط یک پیش فرض است و نمی تواند از راه «تجزیه و تحلیل» به دست آمده باشد. «چهارچوب های مدال» (که تعریف نشده اند و احتمالاً «دو دانگی» ها هستند) در عمل موجود نیستند و در تئوری هم دست و پا گیر و محدود کننده اند.

مقامات موسیقی ایرانی، یک شکل و یک اندازه نیستند، از دو «دانگ» هم ساخته نشده اند و در هیچ «چهارچوب» ی نمی گنجند. (نک به «موسیقی ایرانی» شناسی،ص ۵۸ «تعریف مقام به عنوان سیستم صداهای مورد استفاده»)

علاقه خاصِ تئوری پردازان معاصر به واژه عامیانه «دانگ» و فاصله چهارم درست، قابل درک نیست. نشان دیگری از بی اعتبار بودن تئوری «دودانگی» این است که، دودانگی های اساتید مختلف، متفاوت هستند. برای مقایسه دو دانگی شور نوشته حسین علیزاده در دستور تار- دوره متوسطه (ص۱۹) شور سل: ر – می کرن – فا – سل (ش)- لا کرن – سی بمل – دو. ( همچنین نک به «موسیقی ایرانی» شناسی، ص ۷۴ انواع متفاوت از (دودانگی های) مقام سه گاه)

با روش تجزیه و تحلیل پی میبریم که یکی از ویژگی های پدیده «مقام» این مهم است که گستره صداها، بیشتر از فاصله اکتاو است اما فاصله خاصی از صداها که از یک اکتاو کمتر است، صداهای اصلی و محمل اصلی ملودی های مقام هستند. تعداد صداهای اصلی در مقام ها متفاوت هستند و در «چهارچوب یک، یا دو، دانگ هم قرار ندارند. گستره صداهای فرعی، تعداد صداهای اصلی و محل شاهد و ایست در بینشان، روند ملودی های مقام را شکل می دهند؛ که درمقام شناسی داریوش طلایی هم به عنوان «عنصر فرعی: جهت و نحوه حرکت و گردش خط موسیقی» شناسایی شده است.

در این مورد هرمز فرهت هم به همین نتیجه رسیده است که:
«اغلب مقامهای ایرانی در شکل بنیادی خود در یک تتراکورد یا پنتاکورد، می توانند بِیان شوند. در بعضی موارد به هفت تُن یا بیشتر احتیاج است تا مقام به طور مناسب ارائه شود. هنگام (فاصله اکتاو) اصلا مهم به شمار نمی آید و در مقام های معینی، به گستره ی اصواتی ورای محدوده ی یک هنگام نیاز است. برای مثال در هنگام بالاتر، بعضی از تن ها با آنچه که در هنگام پایین تر هستند فرق می کند.» (دستگاه در موسیقی ایرانی ص۳۸)

نتیجه اینکه، مقام هایی که در تابلو های دستگاه ها آمده اند، دقیق و کامل نیستند و یک تجدید نظر اساسی در این زمینه لازم است.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی شناسی فمنیستی (XI)

بسیار روشن است که با چنین فرضی که نبوغ لازمه عقلانیت و عقلانیت ریشه دار در مذکر بودن باشد، زنان پیشاپیش از دایره پدیدآورندگان آثار هنری بیرونند؛ بدین معنا که کارهای زنان می تواند از سنخ کارهای ماهرانه باشد، اما فاقد نبوغ است.

نگاهی گذرا به جریان بندی های موسیقی ایران؛ به بهانه سالروز درگذشت پرویز مشکاتیان (IV)

مشکاتیان در دهه ۷۰ آثار دیگری را به جامعه هنردوستان ایران تقدیم می کند که خوانندگان آن عموما قوت محمدضا شجریان را ندارند و بعضا مجری های خوبی برای آثار او نیستند ولی بی‌شک هنر آهنگسازی او به نهایت گوش نواز است؛ از جمله «مقام صبر» با صدای علیرضا افتخاری، «افق مهر» با صدای زنده یاد ایرج بسطامی، «کنسرت عارف» سال ۱۳۸۶ با صدای شهرام ناظری و…

از روزهای گذشته…

صبا؛ نسیم دگرگونی‌ها (IV)

صبا؛ نسیم دگرگونی‌ها (IV)

آفرینش گوشه‌های جدید البته کمتر از آفرینش یک دستگاه جدید خارج از حوزه‌ی آفرینش هنری قرار دارد و شواهدی اندک از چنین فعالیتی در تاریخ موسیقی ما باقی مانده است. برای مثال گوشه‌ای هست که به نام «محمد صادق‌ خان» (سرورالملک) ثبت شده است؛ یا در مورد افزوده شدن «گرایلی شستی» توسط آقاحسینقلی روایت‌هایی نقل می‌شود.
آرشه کشی در سازهای زهی

آرشه کشی در سازهای زهی

خوب، همان گونه که ما به محض آنکه برای اولین بار، آرشه را روی سیم باز گذاشتیم فهمیدیم، این کار آن قدرها هم ساده نیست. سپس، اکثر ما هنگامی که برای به دست آوردن صدای خوب تلاش می‌کنیم، دست راستمان را سفت می‌کنیم؛ از فشارهای غلط در جهت نادرست استفاده می‌کنیم و صداهایی تولید می‌کنیم که به یاد ما می‌اندازد، سیمها از زه ساخته شده‌اند.
منصوری: تا امروز اسپانسری نداشتیم

منصوری: تا امروز اسپانسری نداشتیم

قطعا ولی فعلا ما یک سری مشکلات داریم. می دانید که ما اگر بخواهیم یک اپرای کامل را با تمام ابعادش روی صحنه ببریم به خاطر مشکلات دکور، مشکلات لباس، جای تمرین و این قبیل مشکلات که داریم چه پروژه سنگینی است. اگر یک سری مساعدتها بشود، امیدوار هستیم اپراهای زیادی را روی صحنه ببریم. در حقیقت ما به سازمانی نیاز داریم که همه چیز را به صورت مستقل مدیریت کند و ما، درگیری هایی به غیر از درگیری موسیقی نداشته باشیم. مثلا آرا کاراپتیان وقتی بخواهد کار خوانندگی را انجام دهد، فقط درگیری خوانندگی را داشته باشد یا من که کار ارکستر و رهبری اپرا را انجام می دهم، دیگر درگیری خارج از برنامه نداشته باشم که مثلا من امروز جای تمرینم کجاست یا مثلا فردا چه جور تمرین کنیم یا مثلا این هزینه لباس و دکور را چکار کنیم.

تروایس، گروه موسیقی موفق انگلیسی

تروایس، گروه موسیقی موفق انگلیسی

تراویس “Travis” یک گروه راک اهل گلاسکو، اسکاتلند متشکل از فران هیلی Fran Healy ، دوگی پین Dougie Payne، اندی دانلوپ Andy Dunlop و نیل پریمروز Neil Primrose است. این گروه از محبوب ترین گروههای موسیقی انگلستان است که در ادامه راه گروههای موفقی چون Coldplay و Keane تا کنون دو بار موفق به دریافت جایزه بهترین آلبوم سال Brit awards شده است.
سر کالین دیویس، نامدارترین رهبر انگلیس درگذشت

سر کالین دیویس، نامدارترین رهبر انگلیس درگذشت

سر کالین دیویس (Sir Colin Davis) رهبر انگلیسی در هشتاد و پنج سالگی درگذشت. دیویس رپرتوار گسترده ای داشت اما از بین آهنگسازانی که ارتباط به خصوصی با آثارشان داشت می توان به موتسارت، برلیوز، الگار، سیبلیوس، استراوینسکی و تیپت اشاره کرد.
فریتز رینر، رهبر مجار

فریتز رینر، رهبر مجار

فردریک مارتین رینر (Frederick Martin “Fritz” Reiner) رهبر نامی اپرا و موسیقی سمفونیک قرن بیستم بود. وی در خانواده ای یهودی در بوداپست مجارستان به دنیا آمد. پس از تحصیلات اولیه بنا به خواست پدر در رشته حقوق، رینر آن رشته را به منظور تحصیل پیانو و آهنگسازی در آکادمی فرانتس لیست، رها نمود. در دو سال آخر تحصیل، معلم پیانوی او بلا بارتوک (Béla Bartók) بزرگ بود.
مقام هنرمند در آثار شلینگ (III)

مقام هنرمند در آثار شلینگ (III)

هنرمند در آفرینش به آخرین چیزی که می اندیشد، جستجوی بعدی در پی زیبایی است، اما چون اثر آفریده شد و کار به پایان رسید، تازه کار فیلسوف و هنرشناس آغاز می شود. البته فیلسوفان – معمولا – با شهود سروکاری ندارند و ادراک آنان نمی تواند تا حد ادراک و شهود هنرمند کامل باشد.
چند ساز از دوران رنسانس

چند ساز از دوران رنسانس

تعداد محدودی از سازهای دوران رنسانس همچنان بدون تغییر مورد استفاده قرار میگیرند اما نکته مهم آن است که بیشتر سازهای امروز شکل تکامل یافته آلات موسیقی گذشته می باشند.
موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت ششم)

موسیقی سمفونیک ایرانی (قسمت ششم)

در هر حال وزیری قطعات بسیاری از جمله سمفونی نفت، بندباز، تصنیف هایی برای آواز و پیانو و … را به شیوه ی دوصدایی (diaphonic) و چندصدایی ساخته بود که در بسیاری از آن ها تأکید بسیاری بر تعدیل و تامپره کردن موسیقی ایرانی رفته بود. وزیری در موسیقی خود گامی با بیست و چهار ربع پرده به وجود آورد و با خارج کردن فواصل از حالت طبیعی خود، آن ربع پرده ها را مساوی فرض می نمود. با وجود این که بر اساس اصول و متدولوژی علمی موسیقی شناسی، انطباق فواصل تیِرس در هارمونی غربی با موسیقی ایرانی به همان صورتی که با اصول آکوستیکی حاکم بر موسیقی غربی سازگار بود، به دلیل نسبت ها، فواصل خاص و فونکسیون های اصوات تشکیل دهنده ی موسیقی ایرانی، منتفی می گردد.
موسیقی دیسکو

موسیقی دیسکو

دیسکو نوعی از موسیقی رقص با ضرباهنگ سریع و سرخوش می باشد که در اوایل دهه ۷۰ شکل گرفت، در واقع این موسیقی از ریشه funk و soul شکل گرفته است.