نقد تئوری پردازیِ داریوش طلایی (VII)

داریوش طلایی
داریوش طلایی
در خاتمه چند اشاره به مشکلات این رساله در مقوله گفتمان:
واژه ترکیبی «رپرتوار موسیقی کلاسیک ایرانی» هم با وجود ظاهر علمیش نشان از عامیانه گویی دارد. در زیر نویس آمده است که «رپرتوار به معنی مجموعه است.» اگر واقعاً چنین باشد، چه لزومی دارد که در یک متن فارسی، به جای «مجموعه» از یک واژه فرنگی استفاده کنیم و بعد ترجمه فارسیش را در زیر نویس به اطلاع خواننده برسانیم؟ اما «رپرتوار» به معنی مجموعه نیست. داریوش آشوری در «فرهنگ علوم انسانی» به «انبان برنامه» و «کارستان» ترجمه کرده است. واژه ترکیبی«رپرتوار موسیقی کلاسیک غربی» هم بی معنی است.

چنین فهرستی در غرب موجود نیست. رپرتوار یک فهرست دقیق است از یک برنامه کاریِ یک نوازنده یا یک ارکستر یا یک اپرا… که شامل تعدادی دقیق و قابل شمارش از ساخته های موسیقایی است. جالب است که واژه های «رپرتوار» و «مجموعه» برای توضیح و تعریف «ردیف» آمده است که تعریف و توضیحش در ادامه بدون احتیاجی به این دو واژه غریب، جامع و کامل آمده است؛ و نشان از مقام استادی داریوش طلایی در ردیف شناسی دارد. استفاده های بی جا از واژه های فرنگی، با عث افزایش آشفتگی در گفتمان عامیانه است.

«موسیقی کلاسیک ایرانی» هم تعریف ندارد و در حیطه عامیانه گویی است ؛ همچنان که «موسیقی سنتی ایرانی»، «موسیقی اصیل ایرانی» یا «موسیقی ملی ایرانی» هیچیک تعریف درستی، و دلالت به مفهوم های تعریف شده و شناخته و تفکیک شده، ندارند. هر شنونده ای برداشتی دیگر و شخصی از چنین واژه هایی دارد.

واژه فرنگی «کلاسیک» در غرب مورد استفاده های مختلف علمی و عامیانه دارد.

«هنر کلاسیک» دلالت به هنر دوران یونان باستان دارد، به معنی هنری کامل و سرمشق برای دوران های بعد، که بیشتر در حیطه هنر های تجسمی، معماری و مجسمه سازی، مورد استفاده است.

«موسیقی کلاسیک» در وجه علمی دلالت به سبک و دوره خاصِ تاریخی موسیقی (حدود ۱۷۸۰ تا ۱۸۲۷- دوران یوزف هایدن، موتسارت تا بتهوون ) دارد. موسیقی یوهان سباستیان باخ قبل از این دوره و با سبک باروک، و موسیقی بعد از این دوره، شوبرت، برامس،… تا گوستاو ماهلر، با سبک «موسیقی رمانتیک» شناسایی می شود.

در حالیکه «موسیقی کلاسیک» در وجه عامیانه، که در روزنامه ها و اخبار رادیو هم مورد استفاده است، دلالت به نوع خاص هنری و جدی موسیقی دارد، و سبک های مختلف از پیش از باروک تا بعد از رمانتیک و مدرن، را هم شامل می شود ؛ و همین عدم دقّت، نشان بارز عامیانگی است. تنها مفهومی که از «موسیقی کلاسیک ایرانی» قابل قبول است، همین مفهوم عامیانه غربی، یعنی «موسیقی هنری و جدی ایرانی» می تواند باشد. منتها باید قبول کرد که یک مفهوم عامیانه غربی، به عنوان مفهومی علمی در رساله های دانشگاهی ما پدیدار شده است.

رساله داریوش طلایی، با وجود چنین کم و کاستی ها، قدم مهم، لازم و آنچنان که او در مقدمه اش آورده «مقدمه (مهمی) است، در جهت دست یابی به تئوری جامع موسیقی ایرانی».

منابع
ارموی صفی الدین / الادوار فی الموسیقی / مترجم ناشناخته / اهتمام آریو رستمی / میراث مکتوب / تهران ۱۳۸۰
آشوری داریوش / فرهنگ علوم انسانی / نشر مرکز / تهران ۱۳۷۴
جعفرزاده خسرو «موسیقی ایرانی» شناسی ناشر هنر موسیقی ۱۳۹۲ تهران
شهنازی علی اکبر / اجرا ردیف دوره عالی/ انجمن موسیقی ایران/ ۴ نوار
طلایی داریوش / ردیف میرزاعبدالله / نت نویسی آموزشی تحلیلی و اجرا با سه تار / مؤسسه ماهور/ ۶ نوار ۱۳۷۴
طلایی داریوش / نگرشی نو به تئوری موسیقی ایران/ مؤسسه فرهنگی هنری ماهور ۱۳۷۲
علیزاده حسین / دستور تار و سه تار دوره متوسطه نوشته و اجرا با سه تار / مؤسسه ماهور ۱۳۸۲
فارابی ابونصر / کتاب موسیقی کبیر/ ترجمه دکتر آذرتاش آذرنوش پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی تهران ۱۳۷۵
فرهت هرمز / دستگاه در موسیقی ایرانی/ ۱۹۹۰/ ترجمه مهدی پورمحمد ۱۳۸۰/ تهران انتشارات پارت
کریمی محمود / ردیف آوازی موسیقی سنتی ایران / نت نوشته محمد تقی مسعودیه / ۱۳۶۴
مراغی عبدالقادر / جامع الالحان / اهتمام تقی بینش / مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی / تهران ۱۳۶۶

4 دیدگاه

  • ابوالفضل
    ارسال شده در مهر ۲۷, ۱۳۹۴ در ۱۱:۲۰ ق.ظ

    باسلام خدمت مدیرسایت .علت اختلاف میان استادان برومند وصفوت چه بود؟اگرممکن است دراین زمینه مقاله ایی ارئه دهید

  • ارسال شده در مهر ۳۰, ۱۳۹۴ در ۸:۲۴ ب.ظ

    دوست عزیز اگر از بنده می پرسید، تا آنجا که من میدانم دو دلیل مهم داشته یکی تمایل دکتر صفوت به اجرایی شدن پروژه های هنرآموزان مرکز و حضور در رادیو تلویزیون و دیگری مشکل آقای برومند در استفاده از استادانی که با سازهای غربی موسیقی ایرانی می نوازند.

  • 350
    ارسال شده در آبان ۲, ۱۳۹۴ در ۱۱:۴۳ ب.ظ

    آقای پورقناد،
    در مرکز جز یوسف فروتن که قبل از دوره مرکز پیانو میزد استادی که سازهای غربی بزند نبود و بعدا هم دعوت نشد. فکر نمیکنم دعوت از او باعث کدورت برومند تا حد ترک مرکز شده باشد به خصوص که هرگز کسی هم به مخالفتش با فروتن اشاره نکرده است. اگر شما اطاعات دیگری دارید ممنون میشوم بنویسید.
    در مورد این اختلاف در مرکز حدس و گمان زیاد است و گاهی هم حدس هایی که خود افراد مرکز زده و بازگو کرده اند متناقض است. و چون یکی از دو طرف پیش از آنکه موضوع آن قدر در تاریخ موسیقی ایران اهمیت پیدا کند که محققان بخواهند مستقیما از او بپرسند، در گذشته، شاید هرگز نتوان کاملا به حقیقت ماجرا دست یافت.
    برای آگاهی بیشتر از این موضوع به شما و دیگر خوانندگان علاقه مند پیشنهاد می کنم اگر نخوانده اید کتاب تازه عین الله مسیب زاده (احیای سنت ها با رویکردی نو: تاریخچه مرکز حفظ و اشاعه موسیقی) را که منبعی برای تاریخچه شفاهی و مستند مرکز است، بخوانید. اطلاعات مفیدی در آن خواهید یافت.

  • ارسال شده در آبان ۳, ۱۳۹۴ در ۹:۲۰ ب.ظ

    البته آقای فروتن دیگر ساز غربی نمی زدند حتی آقای بهاری هم که گاهی ویولون می زدند (تا اواخر زندگیشان) در مرکز دست به ویولون نزدند ولی قرار بوده آقای تجویدی در مرکز ردیف درس بدهند که آقای برومند اعتراض کرده بودند ولی آقای صفوت می گفتند هیچ اشکالی ندارد و اختلاف پیش آمده.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

شهرام صارمی از مدیریت اجرایی جشنواره موسیقی فجر استعفا کرد

در پی استعفای اعتراض آمیز علی ترابی، شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر، یک روز پس انتصاب مدیر جدید دفتر موسیقی وزارت ارشاد با انتشار نامه‌ای سرگشاده از سمت خود استعفا کرد.

مروری بر آلبوم «سالنامه»

سالنامه در میان آثار فیاض، بیش از همه در مسیرِ «در گذر» است. علاوه بر مشابهت در فرایند آهنگسازی و نوعِ کنار هم نشاندنِ و برخورد با مواد و مصالح موسیقی، حضور صریحِ برخی نقش‌­مایه­‌های «در گذر»، مدگردی­‌های متنوع، استفاده از نوازندگانِ گروه در مقامِ خواننده و ساختار کلی مجموعه، این همانندی را پررنگ­‌تر می­‌کند.

از روزهای گذشته…

طاهری: هنرمند باید از جامعه جلوتر باشد

طاهری: هنرمند باید از جامعه جلوتر باشد

پژمان طاهری آهنگساز و نوازنده سنتور که این روزها نامش با تصنیف “ایران کهن” با صدای شهرام ناظری سر زبانها افتاده است، همراه با گروه خود مشغول اجرای کنسرتی است به نام “از مشروطه تا کدام آزادی”. عطا نویدی از خبرنگاران سایت با این هنرمند مصاحبه ای انجام داده که میخوانید.
عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (IV)

عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (IV)

حتی در پهنه ساختاری اثر نمی توان انعکاس آگاهی جمعی واقعی یافت، زیرا گرایش های بالقوه ی آگاهی جمعی را به بالاترین درجه انسجام می رساند و آن را در قالب جهانی تخیلی بیان می کند. تمامی آگاهی و ساختارهای ذهنی یک گروه اجتماعی در دایره جامعه، پرورش می یابد، اما هیچ آگاهی جمعی نمی تواند بیرون از آگاهی فردی وجود داشته باشد.
نکاتی در آموزش نوازندگی (I)

نکاتی در آموزش نوازندگی (I)

در رابطه با اصول آموزش نوازندگی و مسائل مرتبط با آن، همواره هنرجویان نوازندگی با سوالات و ابهاماتی روبرو هستند که می تواند باعث سردرگمی آنها گردد. هدف از ارائه این مقاله، که به شکل پرسش و پاسخ مطرح می گردد، بررسی و گشودن دریچه هایی بر روی مسائل آموزشی هنر نوازندگی است.
عمر فاروق، موسیقیدان ترک (II)

عمر فاروق، موسیقیدان ترک (II)

او در این مدت نواختن چندین ساز را آموخت و نهایتا توانست در نواختن نی، سرنا، باگلاما، عود و پرکاشن به مهارت خاصی دست یابد. اگر درخت شکیبایی فاروق در خانه شان در شهری کوچک ریشه زد، تنه این درخت، به گفته خودش، در شهر بزرگی مثل استانبول رشد کرد.
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XV)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XV)

البته هنوز خطرها در کمین اند: روح جرونتیوس صداهای خوفناک دیو ها را که همراه با خنده هایی هجوآمیز اند به وضوح می شنود. وقتی که دیو ها میگذرند، روح در می یابد که او تنها صدای آنها را شنیده و خود آنها را ندیده است. آیا او قادر به دیدن خدا خواهد بود؟ فرشته می گوید که روح می تواند خدا را ببیند اما اخطار می دهد که شعله های عشق ِ جاویدان او را برای همیشه خواهد سوزاند.
متنوع و پر شتاب (I)

متنوع و پر شتاب (I)

نوشته ای که پیش رو دارید نقدی است بر آلبوم «آخرین لبخند تو»به آهنگسازی بهداد بهرامی و نوازندگی رضا تاجبخش که به قلم بهرنگ قدرتی در اختیار ژرونال گفتگوی هارمونیک قرار گرفته است. این آلبوم به صورت اینترنتی منتشر شده است و از این لینک قابل دسترس است.
منتشری: لاله زار را به ابتذال کشاندند

منتشری: لاله زار را به ابتذال کشاندند

اینکه چرا لاله زار به این روز افتاد، داستان جالبی دارد که خود استاد مهرتاش آنرا برایم تعریف کرد و در این اواخر خودم عینا آن را مشاهده کردم. استاد مهرتاش تعریف کرد:
نقش و جایگاه استاندارد در نوازندگی

نقش و جایگاه استاندارد در نوازندگی

ایجاد و استفاده از استانداردهای معین در تعیین حالت و تغییر شکل اعضای بدن به هنگام نوازندگی از جهات گوناگون می تواند یاریگر نوازندگان باشد و این موضوع زمانی اهمیت بیشتری می یابد که به نقش فرسایشی تمرین و فرسودگی تدریجی بدن توجه شود.
در جست و جوی زنانِ خنیاگر

در جست و جوی زنانِ خنیاگر

نخستین زنانی که به تصنیف یا روایتی آهنگین پرداختند، نغمه ها را از زبانِ جاریِ طبیعت فراگرفتند و رفته رفته به تذهیب و آراستنِ آن نغمات، پرداختند و اینگونه مادران به درونی کردن گوهره ای از پیوندِ بشری که همانا نسبتِ آیینی میان روایت گر و مخاطب -که در اولین دیدار، مادر و فرزند اند- دست یازیدند و هنوز پس از گذشت قرن ها، با تمام دگرگونی های جوامع، این آوای رمز آلود، همچنان دوست داشتنی و گیراست و بوی بهار می دهد.
هنر و انقباض ایدوئولوژیک (II)

هنر و انقباض ایدوئولوژیک (II)

وجود این رابطه یا باز خورد امنیّت ــ مالیات نه تنها باعث جدایی این دو قدرت و حفظ حریم یکدیگر می شود، بلکه از طریق همین نیاز متقابل، زمینه برای ظهور دموکراسی فراهم می شود. با این حال باید توجه داشت که استثنائی وجود دارد که ممکن این تعامل دوسویه بین اقتصاد و سیاست را بر هم بریزد و آن وقتی ست که سیاست از طریق انحصارات فروش موادّ خام ( در کشور ما نفت ) به قدرت مورد نیاز خود دست پیدا کند.