موسیقی ایرانی و سرنوشت ارکستر سمفونیک تهران در سالی که گذشت

لوريس چكناواريان در اجراي
لوريس چكناواريان در اجراي "رسول عشق و اميد"
سالی که گذشت سال پرکاری برای موسیقی ایران بود و البته نه پربار! برنامه های استادان موسیقی ای که از شهرت بالایی در میان مردم برخوردار بودند، با استقبال بسیار زیادی روبرو شد ولی آنطور که از نقد های نوشته شده بر این کنسرت ها میشود احساس کرد، چنان که باید از نظر محتوایی باری نداشت.

از اتفاقات جالب توجه امسال، کنسرتهای این استادان در شب های پیاپی در تالار بزرگ وزارت کشور بود. در این مقاله به برنامه های مهمی که با همکاری نهاد هایی مانند وزارت ارشاد و خانه موسیقی برگزار شد می پردازیم.

ارکستر سمفونیک تهران نیز یکی از پرکارترین سالهای حیات خود را (از اول انقلاب) پشت سر گذاشت. هرچند در تمام کنسرت های سال گذشته (به جز کنسرت” رسول عشق و امید” به رهبری لوریس چکناوریان)، سکان ارکستر را افرادی در دست داشتند که صلاحیت لازم را در رهبری ارکستر نداشتند.

برنامه های ارکستر سمفونیک تهران در سال گذشته همگی با مناسب های توصیه شده از طرف دولت در شبهای پیاپی به اجرا گذاشته شدند.

سلسله کنسرتهایی با نام “رسول عشق و امید” که برگرفته از ساخته های لوریس چکناوریان بود، آغاز گر برنامه های سال گذشته ارکستر سمفونیک تهران بود. در این برنامه ها که به دلیل محبوبیت رهبر ارکستر و آهنگساز این برنامه، با استقبال بسیار بالایی روبرو شد، ارکستر سمفونیک تهران با گروه رقصنده ای همراه شد؛ این برنامه کیفیت بالایی از نظر کوک و هماهنگی ارکستر داشت که لوریس چکناوریان نشان داد، ارکستر سمفونیک تهران در صورت داشتن رهبری حرفه ای توانایی های بالایی دارد؛ البته ناگفته نماند که نوازندگان بادی برنجی ارکستر به دعوت چکناوریان از خارج از کشور دعوت شده بودند.

پس از این سلسله کنسرتها، ارکستر سمفونیک تهران در دست یکی از نوازندگان سابق ارکستر سمفونیک تهران مجید انتظامی قرار گرفت که رپرتواری از ساخته های انتظامی به اجرا گذاشته شد؛ این برنامه “به یاد هشت سال دفاع مقدس” در تالار وحدت به اجرا گذاشته شد که این برنامه نیز مورد استقبال مردم قرار گرفت.

برنامه بعدی ارکستر سمفونیک در این سال، در جشنواره فجر به اجرا گذاشته شد که رهبری ارکستر را باز نوازنده فعلی ارکستر سمفونیک تهران که سالهاست در مقام مایستر فعالیت میکند، ارسلان کامکار به عهده گرفت. ارسلان کامکار در این برنامه قسمتی را به اجرای ساخته های خود “سوئیت سمفونیک سرزمین پدری” اختصاص داد و قسمت بعدی برنامه، “منظومه سمفونیک مولانا” ساخته برادرش هوشنگ کامکار بود.

در این برنامه ارکستر سمفونیک تهران نسبت به اجرای سال پیش خود در این جشنواره در جایگاه بهتری از نظر هماهنگی و کوک قرار داشت ولی باز از نظر کار گروهی هماهنگی کاملا ایده آلی نداشت. تا اجرای این برنامه ارکستر سمفونیک تهران هنوز با تیتر رهبری دائم نادر مشایخی به فعالیت می پرداخت ولی در واقع از این تاریخ (با توجه به گفته معاول هنری وزیر ارشاد) دیگر کنار گذاشته شده بود. آخرین برنامه ارکستر سمفونیک تهران در این سال، کنسرتی به نام “هلال کارون” با موضوع “هشت سال دفاع مقدس” بود که اینبار ارکستر در کمال تعجب به دست سعید ذهنی، آهنگساز این اثر سپرده شد، که البته در این برنامه ترکیب ارکستر دقیقا” مطابق با ارکستر سمفونیک تهران نبود و نوازندگان میهمان دیگری حضور داشتند، حتی مایستر این برنامه ارسلان کامکار نبود.

تنها نقطه امیدی که در سال گذشته درباره ارکستر سمفونیک تهران، آن هم در پایان سال به خبرگزاری ها مخابره شد، دعوت از منوچهر صهبایی به رهبری ارکستر سمفونیک تهران بود. در این مورد وزارت ارشاد به صورت دقیق مطرح نکرد که آیا صهبایی رهبر دائم ارکستر سمفونیک تهران است یا هنوز نادر مشایخی این سمت را به عهده دارد؛ حتی در جلسه مطبوعاتی وزارت ارشاد با همراهی منوچهر صهبایی، صحبتی از رهبر قبلی یعنی نادر مشایخی نشد!

برخورد سال گذشته وزارت فرهنگ و ارشاد در زمینه موسیقی و بخصوص فعالیت ارکستر سمفونیک و برخورد با رهبری این ارکستر، میتواند جایگاه رهبری را مورد لطمه جدی قرار دهد.

5 دیدگاه

  • فرزاد
    ارسال شده در فروردین ۲, ۱۳۸۷ در ۲:۲۸ ب.ظ

    به نظر من تمامی رهبران
    ارکسترسمفونیک تهران به جز” سعید ذهنی”
    صلاحیت رهبری ارکستر را دارند.

  • ناشناس
    ارسال شده در فروردین ۴, ۱۳۸۷ در ۱۲:۲۸ ق.ظ

    salam…
    man ba nazare shoma kamelan movafegham albatte hame ham salahiyat nadashtan…albatte agar bekhaim dar iran begim,,,bale amma vaghean bejoz ostad cheknavarian,,,vaghean ki dige oon bala be onvane RABAR saleh bood?!?!?!?!
    rasti parsal yek ejraye 3 shabe ham az symphony 3 beethoven dashtim ke az ghalam oftade bood ke agar ejraye oon 3 soliste mohtaram nabood khoob mishod!!!

  • ارسال شده در فروردین ۱۶, ۱۳۸۷ در ۳:۰۷ ب.ظ

    من هم با نظر جناب اقای فرزاد کاملا موافقم البته استاد ذهنی انسان وارسته و بزرگی هستند ولی ارکستر سمفونیک تهران کار هر کسی رهبریش نیست کار جدا مشکلی جایی که استاد صحبایی استاد چکناوریان و دیگر بزرگان هستند اقای ذهنی حرفی برای گفتن نداره جسارت نشه ولی گویا هلال کاروان امسال زیاد حال نداده به دوستان .بازم به ایشان خسته نباشی میگم دست ایشان را به رسم دوستی میفشارم.ایشان انسان ضعیفی تو این زمینه نیست بقیه زیادی قوی هستند یا حق

  • erfan_pater
    ارسال شده در فروردین ۱۷, ۱۳۸۷ در ۹:۱۳ ق.ظ

    ba salam omidvaram rahbare choir ham tagirr konad.ozae choir va orchestra ro be zaval ast

  • امین
    ارسال شده در فروردین ۲۶, ۱۳۸۷ در ۱:۳۳ ب.ظ

    سلام دوستان.یادتون نره مجید انتظامی به هیچ وجه صلاحیت رهبری ارکستر سمفونیک تهران رو ندارن.به هیچ وجه…

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

حنانه: هارمونی زوج بر اساس موسیقی ۱۲ نیم پرده طراحی شده است

اگر کسانی مدعی هستند توانایی آنالیز قطعات پدرم را دارند، می توانم میزگردی برگزار کنیم و در این مورد بحث کنیم شاید بر اساس نوشته های من روی سایت شما به نتایجی رسیده باشند و یا از زوایای دیگری مسایل را مورد بحث قرار می دهند. برای رسیدن به چیزی شبیه به هارمونی زوج حتی اگر موزیسینی دارای هوش و استعداد کافی و گوش قوی باشد و چیزی بی آفریند که شبیه آن صدا بدهد، گواه بر دانستن منطق این زبان ویژه که با زبانهای دیگر بسیار متفاوت است نیست و اینکه ادعا کند، هارمونی زوج را آنالیز کرده است. ادعاییست که باید دید و شنید.

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (IV)

شکل و هیئت معماری مدرن، بیادآوردنده هیچ فرمی از گذشته و تاریخ یا خاطره ای قومی یا ملی نیست، بلکه نشان دهنده دیدگاه و تفکر «مدرن» ی است که با واقعیت گرایی در پی شناخت حقیقتِ فرم و مصالح است. جمله معروف «کمتر، بیشتر است» معرف برنامه معماری مدرن شد.

از روزهای گذشته…

در خانه عنایت الله شیبانی با استاد سه تار، احمد عبادی (I)

در خانه عنایت الله شیبانی با استاد سه تار، احمد عبادی (I)

نوشته ای که پیش رو دارید، از کتاب “خاطرات هنرمندان” نوشته پرویز خطیبی انتخاب شده و سعی شده قسمتی از آن حذف نگردد تا کاملا فضای زمان وقوع ماجرا و همچنین نوع نگارش این نویسنده حذف شود: سال ۱۳۲۷، جمشید شیبانی در آمریکا به سر میبرد، همان سال اولین صفحات سی و سه دور او در لس آنجلس ضبط شد که حاصل همکاری من و کریم فکور و خود او بود. پیش از آن من و حسین استوار و پرویز محمود قراردادی بسته بودیم تا در انگلستان اقدام به ضبط صفحه کنیم ولی متاسفانه بنابر دلایلی این کار انجام نگرفت.
تنها نامى برجا مانده است

تنها نامى برجا مانده است

در روزهایى که PERSIA (نام باستانى ایران در زبان هاى غربى) بر سردر موزه بریتانیا خودنمایى مى کند و ده ها هزار نفر از سراسر جهان را براى بازدید از ارزش هاى تاریخى و فرهنگى ایران به لندن کشانده، کمپانى موسیقى کلوسئوم (Colosseum) در آلمان نیز با همین عنوان، دوستداران موسیقى کلاسیک را به شنیدن ساخته هاى آهنگسازان ایران امروز با حال و هوایى که طبعاً ریشه در همان تاریخ کهن دارد دعوت مى کند.
رنگین چون هزار دستان (I)

رنگین چون هزار دستان (I)

مرتضا حنانه از اولین آهنگسازان نسلی است که در هنرستان موسیقی و در ایران تربیت شدند و احتمالا از موفق‌ترین آنها. هر چند که وی بعدا برای مطالعه‌ی آهنگسازی سفری طولانی به ایتالیا کرد. اما پیش از آن نیز همزمان با استادش «پرویز محمود» و دستیار او «روبیک گریگوریانس» به رهبری ارکستر سمفونیک رسیده بود.
جعفر صالحی: نت نویس کم داریم

جعفر صالحی: نت نویس کم داریم

نرم افزارهای نت نگاری امروز جزئی جداناشدنی از کار موسیقیدانان هستند. یکی از پرطرفدار ترین و البته قدیمی ترین این برنامه ها فیناله است (که البته با نام فاینال هم در ایران شناخته می شود). جعفر صالحی نوازنده تار و سه تار به تازگی مجموعه ای آموزشی مربوط به نرم افزار فیناله را منتشر کرده است که درباره این اقدامش با او گفتگویی داشته ایم که بخش اول آنرا می خوانید:
فیه ما فیه

فیه ما فیه

ارکستر سمفونیک تهران قرار است به مدت ۹شب در تالار وحدت به اجرای برنامه بپردازد. نگارنده ۶ آذر موفق به دیدن اجرای این کنسرت شدم. کنسرت ۶ آذر ارکستر سمفونیک همزمان از رادیو پخش شد و از طرف رادیو در بین برنامه هم با عوامل برنامه گفتگویی صورت گرفت.
عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (I)

عصر حماسی کوبیسم و فردیت در حنجره بزرگان (I)

احساسی آمیخته به ترس در من شنونده برانگیخته می شود زمانی که تصور نبودن بزرگانی چون پاواراتی و شجریان به ذهن من راه می یابد. بی تردید این حالت پاسخ لذتی ست که پیوسته از اجراهای موفق این دو استاد برده ام.اما بر آن نیستم که خود را به این دلیل که از اجراهایشان لذت می برم محبوس کنم.آنچه مرا وا می دارد تا بر آثار ایشان تعمق کنم تقابلی ست میان دو فرهنگ موسیقایی (آوازی) شرق و غرب (که از ممتازترین نمونه های آواز کلاسیک غربی نیز هست) و شجریان را به عنوان برجسته ترین نماینده ی موسیقی آوازی ایران ( که می توان گفت از معدود آوازخوانانی ست که با آواز ایران گره خورده است.) انتخاب کرده ام.
نوربخش: آموزش را امری انعطاف پذیر میدانم

نوربخش: آموزش را امری انعطاف پذیر میدانم

به نظر من برای رسیدن به موفقیت در زمینه آموزش نوازندگی ویولون و یا هر ساز دیگری ما نیازمند به یک نوع نگاه انسانی به این مسئله هستیم؛ هر فرد مجموعه ای است از یک سری قابلیتها و استعدادها و توانایی ها و در عین حال کاستی ها و ضعفها و مشکلات. طبیعی است، وقتی که فردی در سیستم آموزشی خاصی مشغول میشود، استادش باید در همان ابتدا با دقت مسائل آن فرد را مورد بررسی قرار داده و توانایی ها و ضعفهای آن فرد را از همان مراحل ابتدایی آموزش شروع به شناختن کند تا بفهمد این فرد چه نوع توانایی ها و چه نوع مشکلاتی دارد. هر فردی توانایی ها و مشکلاتش با افراد دیگر متفاوت است و هر فرد یک نمونه خاص است و در زمینه آموزش نمیشود ما بیاییم و همه افراد را مثل هم ببینیم.
چارلی ورنون، نوازنده ترومبون باس

چارلی ورنون، نوازنده ترومبون باس

چارلز “چارلی” ورنون (Charles “Charlie” Vernon) نوازنده بزرگ آمریکایی ترومبون باس در ارکستر سمفونی شیکاگو است. ترومبون‌های رایج عملاً ترومبون‌های تنور و باس هستند. ترومبون از دوره رنسانس در موسیقی مذهبی کلیساها بکار می‌رفته ولی در آثار ارکستری چندان رایج نبود. بتهوون با استفاده از این ساز در موومان آخر سمفونی پنجم خود آن را رایج کرد و تحت تاثیر وی بود که بسیاری از آهنگسازان بعد از او، به ترومبون نقشی در آثار خود دادند.
رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (VII)

رونمایی از آلبوم «ماندالای درون» (VII)

جا دارد از آقایان هومان اسعدی، بهنام ابوالقاسم، مانی جعفرزاده، حمیدرضا دیبازر، فردین خلعتبری و کارن کیهانی بابت صحبتهای پر مهرشان تشکر کنم و همچنین از استاد نادر مشایخی، علی صمدپور، مرتضی شیرکوهی، شهرام توکلی، مهیار علیزاده، هومن اتابکی و سایر عزیزانم که با وجود ترافیک کاری زیاد امروز حضور پیدا کردند.
جلیل شهناز و چهارمضراب (II)

جلیل شهناز و چهارمضراب (II)

بیشتر متخصصان چهارمضراب را قطعه‌ای ضربی (دارای دوره‌های متریک معین) می‌دانند که یک جمله‌ی بازگشت به نام پایه دارد (زونیس ۱۳۷۷: ۱۴۱)(Azadefar 2006: 226) (بهارلو ۱۳۳۹: ۴) (فرهت ۱۳۸۰: ۱۸۹)، همچنین برخی معتقدند که الگوی مضرابی و ماده‌ی اولیه برای بسط و گسترش را نیز همین جمله‌ی کوتاه در اختیار می‌گذارد (دورینگ ۱۳۸۳: ۸۳) که البته بیشتر به نظر می‌رسد اشاره‌ی آن‌ها به گونه‌ای خاص و قدیمی‌تر چهارمضراب است.