موسیقی ایرانی و سرنوشت ارکستر سمفونیک تهران در سالی که گذشت

لوريس چكناواريان در اجراي
لوريس چكناواريان در اجراي "رسول عشق و اميد"
سالی که گذشت سال پرکاری برای موسیقی ایران بود و البته نه پربار! برنامه های استادان موسیقی ای که از شهرت بالایی در میان مردم برخوردار بودند، با استقبال بسیار زیادی روبرو شد ولی آنطور که از نقد های نوشته شده بر این کنسرت ها میشود احساس کرد، چنان که باید از نظر محتوایی باری نداشت.

از اتفاقات جالب توجه امسال، کنسرتهای این استادان در شب های پیاپی در تالار بزرگ وزارت کشور بود. در این مقاله به برنامه های مهمی که با همکاری نهاد هایی مانند وزارت ارشاد و خانه موسیقی برگزار شد می پردازیم.

ارکستر سمفونیک تهران نیز یکی از پرکارترین سالهای حیات خود را (از اول انقلاب) پشت سر گذاشت. هرچند در تمام کنسرت های سال گذشته (به جز کنسرت” رسول عشق و امید” به رهبری لوریس چکناوریان)، سکان ارکستر را افرادی در دست داشتند که صلاحیت لازم را در رهبری ارکستر نداشتند.

برنامه های ارکستر سمفونیک تهران در سال گذشته همگی با مناسب های توصیه شده از طرف دولت در شبهای پیاپی به اجرا گذاشته شدند.

سلسله کنسرتهایی با نام “رسول عشق و امید” که برگرفته از ساخته های لوریس چکناوریان بود، آغاز گر برنامه های سال گذشته ارکستر سمفونیک تهران بود. در این برنامه ها که به دلیل محبوبیت رهبر ارکستر و آهنگساز این برنامه، با استقبال بسیار بالایی روبرو شد، ارکستر سمفونیک تهران با گروه رقصنده ای همراه شد؛ این برنامه کیفیت بالایی از نظر کوک و هماهنگی ارکستر داشت که لوریس چکناوریان نشان داد، ارکستر سمفونیک تهران در صورت داشتن رهبری حرفه ای توانایی های بالایی دارد؛ البته ناگفته نماند که نوازندگان بادی برنجی ارکستر به دعوت چکناوریان از خارج از کشور دعوت شده بودند.

پس از این سلسله کنسرتها، ارکستر سمفونیک تهران در دست یکی از نوازندگان سابق ارکستر سمفونیک تهران مجید انتظامی قرار گرفت که رپرتواری از ساخته های انتظامی به اجرا گذاشته شد؛ این برنامه “به یاد هشت سال دفاع مقدس” در تالار وحدت به اجرا گذاشته شد که این برنامه نیز مورد استقبال مردم قرار گرفت.

برنامه بعدی ارکستر سمفونیک در این سال، در جشنواره فجر به اجرا گذاشته شد که رهبری ارکستر را باز نوازنده فعلی ارکستر سمفونیک تهران که سالهاست در مقام مایستر فعالیت میکند، ارسلان کامکار به عهده گرفت. ارسلان کامکار در این برنامه قسمتی را به اجرای ساخته های خود “سوئیت سمفونیک سرزمین پدری” اختصاص داد و قسمت بعدی برنامه، “منظومه سمفونیک مولانا” ساخته برادرش هوشنگ کامکار بود.

در این برنامه ارکستر سمفونیک تهران نسبت به اجرای سال پیش خود در این جشنواره در جایگاه بهتری از نظر هماهنگی و کوک قرار داشت ولی باز از نظر کار گروهی هماهنگی کاملا ایده آلی نداشت. تا اجرای این برنامه ارکستر سمفونیک تهران هنوز با تیتر رهبری دائم نادر مشایخی به فعالیت می پرداخت ولی در واقع از این تاریخ (با توجه به گفته معاول هنری وزیر ارشاد) دیگر کنار گذاشته شده بود. آخرین برنامه ارکستر سمفونیک تهران در این سال، کنسرتی به نام “هلال کارون” با موضوع “هشت سال دفاع مقدس” بود که اینبار ارکستر در کمال تعجب به دست سعید ذهنی، آهنگساز این اثر سپرده شد، که البته در این برنامه ترکیب ارکستر دقیقا” مطابق با ارکستر سمفونیک تهران نبود و نوازندگان میهمان دیگری حضور داشتند، حتی مایستر این برنامه ارسلان کامکار نبود.

تنها نقطه امیدی که در سال گذشته درباره ارکستر سمفونیک تهران، آن هم در پایان سال به خبرگزاری ها مخابره شد، دعوت از منوچهر صهبایی به رهبری ارکستر سمفونیک تهران بود. در این مورد وزارت ارشاد به صورت دقیق مطرح نکرد که آیا صهبایی رهبر دائم ارکستر سمفونیک تهران است یا هنوز نادر مشایخی این سمت را به عهده دارد؛ حتی در جلسه مطبوعاتی وزارت ارشاد با همراهی منوچهر صهبایی، صحبتی از رهبر قبلی یعنی نادر مشایخی نشد!

برخورد سال گذشته وزارت فرهنگ و ارشاد در زمینه موسیقی و بخصوص فعالیت ارکستر سمفونیک و برخورد با رهبری این ارکستر، میتواند جایگاه رهبری را مورد لطمه جدی قرار دهد.

5 دیدگاه

  • فرزاد
    ارسال شده در فروردین ۲, ۱۳۸۷ در ۲:۲۸ ب.ظ

    به نظر من تمامی رهبران
    ارکسترسمفونیک تهران به جز” سعید ذهنی”
    صلاحیت رهبری ارکستر را دارند.

  • ناشناس
    ارسال شده در فروردین ۴, ۱۳۸۷ در ۱۲:۲۸ ق.ظ

    salam…
    man ba nazare shoma kamelan movafegham albatte hame ham salahiyat nadashtan…albatte agar bekhaim dar iran begim,,,bale amma vaghean bejoz ostad cheknavarian,,,vaghean ki dige oon bala be onvane RABAR saleh bood?!?!?!?!
    rasti parsal yek ejraye 3 shabe ham az symphony 3 beethoven dashtim ke az ghalam oftade bood ke agar ejraye oon 3 soliste mohtaram nabood khoob mishod!!!

  • ارسال شده در فروردین ۱۶, ۱۳۸۷ در ۳:۰۷ ب.ظ

    من هم با نظر جناب اقای فرزاد کاملا موافقم البته استاد ذهنی انسان وارسته و بزرگی هستند ولی ارکستر سمفونیک تهران کار هر کسی رهبریش نیست کار جدا مشکلی جایی که استاد صحبایی استاد چکناوریان و دیگر بزرگان هستند اقای ذهنی حرفی برای گفتن نداره جسارت نشه ولی گویا هلال کاروان امسال زیاد حال نداده به دوستان .بازم به ایشان خسته نباشی میگم دست ایشان را به رسم دوستی میفشارم.ایشان انسان ضعیفی تو این زمینه نیست بقیه زیادی قوی هستند یا حق

  • erfan_pater
    ارسال شده در فروردین ۱۷, ۱۳۸۷ در ۹:۱۳ ق.ظ

    ba salam omidvaram rahbare choir ham tagirr konad.ozae choir va orchestra ro be zaval ast

  • امین
    ارسال شده در فروردین ۲۶, ۱۳۸۷ در ۱:۳۳ ب.ظ

    سلام دوستان.یادتون نره مجید انتظامی به هیچ وجه صلاحیت رهبری ارکستر سمفونیک تهران رو ندارن.به هیچ وجه…

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نقد تاریخ نگاری موسیقی ایرانی (XIII)

مشکل بی نامی منطقه و بلا تکلیفی در این مورد در همه تحقیقات و نوشته های تاریخی به چشم می خورد که به چند مورد آن به عنوان نمونه می پردازیم:‌

«توانایی یا دانایی»

از روزگار سرودن مولانا تا امروز این مصرع از دفتر چهارم مثنوی گزین‌گویه‌ای مشهور شده است. آن را همراه ضرب‌المثل دیگر، «کنار گود نشسته می‌گوید لنگش کن»، برای رد نقد به کار می‌برند (گرچه تنها کاربردشان این نیست). با آوردن این مصرع تلویحا از منتقد می‌خواهند تنها به شرطی نقد کند که بتواند کاری بهتر یا همسنگ اثری که نقدش می‌کند، انجام دهد (و اینجا هم مقصود از «نقد» اغلب داوری منفی است). در حقیقت گوینده‌ی این جمله می‌خواهد «مرجعیت» نقد و منتقد را برای خرده‌گرفتن بر این یا آن اثر زیر سوال ببرد.

از روزهای گذشته…

به قلم یک بانوی رهبر (I)

به قلم یک بانوی رهبر (I)

ماریتا چنگ (Marietta Nien-hwa Cheng) رهبر ارکستر و استاد موسیقی دانشگاه کولگیت (Colgate University) است. چنگ به عنوان عضوی از تنها خانواده چینی که در شهری در اوهایوی جنوبی در آمریکا ساکن بود راه پر فراز و نشیبی را برای دستیابی به جایگاه امروزیش پیموده است. متنی که پیش رو دارید بخشی از این تجربه ها را به تصویر می کشد. گفتنی است که این متن در سال ۱۹۹۸ و در نشریه مؤسسه ارکستر سمفونیک (SOI) منتشر شده است.
رنگین چون هزار دستان (III)

رنگین چون هزار دستان (III)

بر حسب پاره‌ای شرایط موسیقایی و غیر موسیقایی یکی از این قطعات که بر تیتراژ این سریال پخش می‌شد در خاطر شنونده‌ی ایرانی مانده است. پرسش این است؛ آیا موسیقی هزاردستان نسبت به دیگر آثار حنانه ویژگی خاصی داشت؟ نسبت به دیگر آثار هم‌دوره‌اش چطور؟ خود قطعه‌ی همراه تیتراژ از یک دیدگاه مهم با آثار موسیقایی و سینمایی او متفاوت بود؛ یک ملودی کاملا شناخته شده داشت که البته از ملودی‌های موسیقی محلی نبود.
موسیقی های آشنا از دو هنرمند

موسیقی های آشنا از دو هنرمند

بنا به درخواست چند نفر از دوستان اقدام به بررسی فعالیت های هنری Richard Clyderman، نحوه گرایش او به موسیقی، سبک خاصی که دنبال می کند و … خواهیم داشت. قبل از شروع این مباحث مناسب دیدیم تا راجع به دو تن از همکاران کلایدرمن یعنی Paul de Senneville و Olivier Toussaint صحبت کنیم. قبل از آن به این قطعه زیبا ساخته پاول سنویل که توسط کلایدرمن اجرا شده توجه کنید، قطعه دارای Vocal نیز می باشد.
وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (VIII)

وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (VIII)

ابو حسن علی بن نافی که به خاطر چهره ی سیاه و کلام حکیمانه اش به زریاب معروف بود. او از مشهورترین موسیقیدانان زمان خود و اندلس شمرده می شود. زریاب از شاگردان برجسته ی اسحاق موصلی بود. از ابتکارات او می توان به افزودن سیم پنجم به عود اشاره کرد که نام آن را حاد نهاد. ناگفته نماند نام چهار سیم دیگر عبارت بود از بم، مثلث، مثنی، زیر. زریاب پس از عزیمت به اسپانیا دردربار سلطان حکم اول و بعد از آن عبدالرحمان دوم عزیز و محترم شمرده شد. او هنر موسیقی ایرانی را در اسپانیا ترویج داد ودر اندلس مدرسه ی موسیقی تاسیس کرد. از آن پس اندلس به مرکز مهم موسیقی در اروپای غربی تبدیل شد.
نگاهی به کنسرت ˝نغمه‌های مرکب˝ (II)

نگاهی به کنسرت ˝نغمه‌های مرکب˝ (II)

“نقش” از لحاظ پیچیدگی های فرمال و ریتمیک جزو فرم های ساده تر موسیقی قدیم است و از جهاتی به تصنیف های امروزین شبیه تر. دیگر قطعه‌ی اجرا شده نیز به فرم “بسیط” بود که از لحاظ تغییرات مدال به اندازه‌ی قطعه‌ی اوّل بدیع نبود و از این لحاظ، به قطعات دستگاهی شباهت بیشتری داشت.
نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (II)

نگاهی به موسیقی رپ با رویکرد جامعه شناسی (II)

اعتراضی بودن این سبک موسیقی را به این قضیه تاریخی نسبت می دهند که اولین بار رپ در زبان سرخ پوستی بومیان جنگل های آمریکایی برای اعتراضات قومی و قبیله ای به کار رفت. تا این جا می توان رپ و هیپ هاپ را فرزندان یک مادر به حساب آورد و آن چیزی نیست جز موسیقی جز.
نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (VI)

نقدی بر «قطعه‌ای در ماهور» (VI)

اولین آکورد ii 9 e است در حالتی که گویا سوم و هفتم آکورد حذف شده، این آکورد که به هیچ وجه آکورد معمول و متداولی نیست (مخصوصا با حذف سوم) به آکورد بعدی که معکوس دوم آکورد دومینانت است متصل می شود، در پیشروی (Progression) طبیعی (یا حرکت هارمونیک) می‌دانیم که آکورد فونکسیون دو در حالت هفت (ii 7) به دومینانت باز، به صورت چهار صدا یعنی هفت (V c) متصل می‌شود ولی توضیح اینکه آکورد ii 9 در حالتی که سومش حذف شده و همین‌طور در حالت معکوس چهارم است و می‌خواهد به دومینات در حالت معکوس دوم وصل شود چگونه منطقی دارد جای سئوال است. پس از این وصل، آکورد بعدی در فونکسیون یک و حالت معکوس دوم می‌آید.
ارکستر فیلارمونیک نیویورک (III)

ارکستر فیلارمونیک نیویورک (III)

در سال ۱۹۲۱ ارکستر فیلارمونیک با ارکستر سمفونی ملی نیویورک یکی شدند. با ترکیب این دو ارکستر، فیلارمونیک رهبری هلندی به نام ویلم منگل برخ (Willem Mengelberg) را منسوب کرد. برای فصلهای ۱۹۲۲ تا ۱۹۲۳ استرانسکی و منگل برخ رهبری ارکستر را به طور مشترک بر عهده داشتند، اما استرانسکی بعد از پایان یک فصل مشترک آنجا را ترک کرد و منگل برخ برای مدت نه سال رهبری اصلی ارکستر را در میان دیگر رهبران بر عهده داشت از جمله؛ برونو والتر (Bruno Walter)، ویلهم فورت وانگلر (Wilhelm Furtwängler)، ایگور استراوینسکی (Igor Stravinsky) و آرتور توسکانینی (Arturo Toscanini). در این دوره، فیلارمونیک اولین ارکستر آمریکا بود که سری سمفونیهایی را در کنسرتهای تابستانی با قیمت پائین در استادیوم لویسون، منتهتن، برگزار کرد.
کنسرت موسیقی مولانا توسط هنرمندان ایرانی و نروژی

کنسرت موسیقی مولانا توسط هنرمندان ایرانی و نروژی

جمعی از هنرمندان برجسته ایرانی و نروژی ” کنسرت مولانا “را در چارچوب موسیقی سنتی ایران در اسلو پایتخت نروژ اجرا کردند که قطعات این کنسرت را جاوید افسری راد آهنگساز و نوازنده سنتور ساخته و سالار عقیلی خوانندگی ، پژمان حدادی و بهنام سامانی سازهای کوبه ای ، شهرام غلامی نوازندگی عود و فردین لاهور پور دیوان و نی نوازی آن را برعهده داشتند، گزارش این برنامه را از احمد طاهری میخوانید:
صد سال موسیقی ایران برای پیانو منتشر می شود

صد سال موسیقی ایران برای پیانو منتشر می شود

پروژه صد سال موسیقی ایران برای پیانو به نوازندگی لیلا رمضان در قالب یک مجموعه ۴ قسمتی توسط شرکت فرانسوی “هارمونیا موندی” در اروپا، آمریکا و کشورهای خاورمیانه منتشر می شود. لیلا رمضان نوازنده پیانو که دو سال گذشته برای اولین بار این پروژه را در قالب دو رسیتال در ایران اجرا کرد، در خصوص انتشار این مجموعه در قالب آلبوم می گوید: من همیشه کار با آهنگساز و اجرای قطعات معاصر را دوست داشته ام و فکر می کنم یکی از دلایل اصلی این امر مصطفی کمال پورتراب معلم اول من است که آهنگساز هم بود و همیشه من را تشویق به اجرای قطعات مدرن می کرد و این فرهنگ را از ابتدا به من یاد داد که قطعات آهنگسازان معاصر را در رپرتوارم داشته باشم.