لطفی را در خور لطفی نشناختیم

از درگذشت محمد رضا لطفی بیش از یک سال می گذرد؛ تحقیق و مطالعه ی آثار لطفی نیازمند سالها پژوهش است. درایت و آگاهی لطفی به جمله بندی و فواصل دقیق موسیقی ایرانی از شاخصه های نوازندگی او محسوب می شود. نوازندگی ای که نیازمند پژوهشی ژرف است و بیانگر رمز و رازهای نوازندگی لطفی است.

پژواک های استادانه ی لطفی در آلبوم “عشق داند” و نگاه وسیع و دانش او به جواب آواز این اثر و کنسرت معروف “راست پنجگاه حافظیه شیراز” لطفی را در اوایل جوانی در زمره ی اساتید بداهه نواز قرار داد… وقتی ارشد طهماسبی می گوید راست ترین راست پنجگاه را لطفی در حافظیه نواخت دیگر چه جای سخن باقی می ماند…

سالها باید از لطفی گفت و نوشت تا به جایگاه واقعی او پی برد. لطفی علاوه بر نوازنده ای چیره دست نظریه پردازی صاحب نظر هم بود.

خلق در لحظه با موتیف بندی کاملا اسلوب دار و ایرانی از لطفی بداهه نوازی ساخت که شاید دهه ها و سده ها باید بگذرد تا نوازنده ای مانند او تکرار شود. هرچند طبق اصل “ایدیوسینکرونیسیتی” شیوه ی بیان هر کس متفاوت است.

هنگامی که کنسرت ۲۸ اکتبر ۲۰۰۷ لطفی و محمد قوی حلم را در تالار ملکه الیزابت لندن می شنویم، می بینیم چه زیبا و به جا کوک دو سل دو را برای تار برگزید است تا به اجرا در ابوعطای لا کرن و نوای دو بپردازد. لطفی با آگاهی به اینکه شاهد هر دو نغمه ی دو است سیم بم را هم دو کوک می کند تا گه گاهی با اشاره ی انگشت شصت دست چپ به تثبیت شاهد بپردازد البته ناگفته نماند لطفی در این اجرا سازش را یک پرده پایین تر از دیاپازون کوک می کند. یک جمله را در نوا می نوازد و به زیبایی روی سی بمل با ایست موقتی ویبره دار گوش شنونده را منتظر و آماده ی شنیدن نغمه ی دو می کند و پس از آن روی دو ایست می کند و روند نیم جمله ی زیبا و کوتاه او حس نوا را در شنونده بر می انگیزد. در ادامه با جمله ای کوتاه و زیبا روی لا کرن ایست می کند تا به تثبیت ابوعطا بپردازد. این ژرف اندیشی از مشخصه های لطفی بود. بیان شیوا، مضراب های پرقدرت، جمله بندی خلاقانه، ایست های موقت و دائم آگاهانه و هزار نکته ی باریک تر از مو از لطفی نوازنده ای بی بدیل را ساخت.

دوری بیست ساله ی لطفی از وطن آسیبی جدی را به پیکره ی موسیقی وارد کرد. هرچند در این سالها هم آثاری منتشر شد اما کمیّت این آثار قابل مقایسه با کمیّت بیست سال نیست هرچند همین محدود آثار هم در نوع خود بی نظیر و رفرنسی معتبر است. لطفی به لطف آثار فاخری که به یادگار گذاشت در اذهان اهالی هنر جاودان است. به قول سعدی شیرازی:
بماند سالها این نظم و ترتیب
ز ما هر ذرّه خاک افتاده جایی

غرض نقشی است کز ما باز ماند
که هستی را نمی بینم بقایی

11 دیدگاه

  • نیکو
    ارسال شده در آبان ۲۴, ۱۳۹۴ در ۳:۵۶ ب.ظ

    محمدرضا لطفی نوازنده‌ای شهودی بود که لطافت مضراب‌ها و دل‌نشینی جمله‌بندی‌هایش را بی‌تردید در تکنوازی‌هایش می‌توان شنید و از آن‌ها لذت برد. اما در مورد ادعای نویسنده‌ی متن مبنی بر نظریه‌پردازی‌اش، آن‌هم «نظریه‌پردازی صاحب‌نظر» باید بیشتر دقت کرد. کدام نظریه‌‌ی صائب و کدام صاحب‌نظریِ مستدل از او سراغ داریم که ناخواسته با چنین ادعایی، شأن نوازندگی وی را هم ممکن است زیر سوال ببریم؟
    محمدرضا لطفی، یک نوازنده‌ی خوب تار بود؛ و نه یک اسطوره!

  • ابوالفضل زنده بودی
    ارسال شده در آبان ۲۴, ۱۳۹۴ در ۱۰:۲۰ ب.ظ

    درود

    “لطافت مضراب و دل نشینی جمله بندی” یک برداشت عامیانه هست نه فنی زیرا هدف در نقد یک اثر هنری رسیدن به لذت صرف نیست
    سالنامه ی شیدا مشهودترین نظریه پردازی ایشون هست
    بیش از پنجاه برنامه در رادیو فرهنگ در مورد موسیقی ایرانی
    حتی کتابی که قرار بود با عنون شور مادر دستگاهها به چاپ برسه
    در باب نظریه پردازی ایشون همین بس که اعتقاد داشت گام ماهور با ماژور متفاوته و اعتقاد داشت در ماهور درجه ی هفتم با هشتم فاصله ی دوم بزرگ رو داره حالا بماند که این مسئله قابل بحث فراوان هست
    در مورد اینکه نوشتید لطفی نوازنده خوب بود نه اسطوره ،اول باید دید تعریف شما از نوازنده ی خوب و اسطوره چی هست اما در این مقاله صحبتی از اسطوره بودن لطفی نشده اما این که آیا بتونیم در مورد لطفی به یک نوازنده ی خوب بسنده کرد یا نه باید گفت ما نوازنده ی خوب به هر معنایی که شما مد نظرتون بوده داریم اما کدوم نوازنده ی خوب مثل لطفی ساز می زنه !بنابراین لطفی تفاوتهای بسیاری با نوازنده ی خوب به تمام معنا داشت

  • ابوالفضل
    ارسال شده در آبان ۲۵, ۱۳۹۴ در ۴:۱۰ ب.ظ

    من با اقایان موافقم در اینکه گفته می شود لطفی نوازنده برجسته ایی بود شکی نیست ،اما نظریه پرداز نامیدن او جای بحث دارد نظریه مبنای علمی دارد وبا باید با اصول علمی وارائه مستندات نظر داداینکه گفتند دوری او اسیب جدی به موسیقی وارد کرد هم جای بحث است در سالهایی که لطفی درایران نبود هنرمندان بزرگی همچون پایور راز دل ومشکاتیان بیداد همایون ونوا را خلق کردند ومیراث فاخری از خود برجا گذاشتند دوری لطفی از ایران اسیبی برای لطفی بود نه برای موسیقی ایران ،لطفی نوازنده ایی برجسته وتاثیرگذار بود اما انچه امروز می طلبد پرهیز از اسطوره سازی ونقد وبررسی و تحلیل اثار و دیدگاههای او در باره موسیقی است

  • آزادی
    ارسال شده در آبان ۲۵, ۱۳۹۴ در ۱۱:۰۲ ب.ظ

    آقای زنده رودی عزیز
    زیر مقاله شما تیتری لینکش گذاشته شده که در مورد نظریه پردازی مرحوم لطفیه
    در همون مقاله نویسنده گفته ارزش علمی بالایی نداره مقالات لطفی
    مثالی هم که در مورد نوازندگی لطفی زدید چیز خاصی نیست
    همه نوازندگان تار اینکارارو میکنن
    ولی باز ممنون که به یاد این استاد مرحوم چیزی نوشتید.

  • ابوالفضل زنده بودی
    ارسال شده در آبان ۲۶, ۱۳۹۴ در ۵:۳۹ ب.ظ

    جناب آزادی
    درود
    اینکه میفرمایید همه نوازندگان تار این کار رو انجام میدن چرا تا الان کسی یک جمله مانند لطفی ننواخته و اگر هم نواخته ورژن بسیار ضعیف و تقلیدوار از لطفی . چرا دیگر جواب آوازی مانند عشق داند را از کسی نشنیدیم!مجموعه جهان بینی لطفی در عنصری به تجلی رسید به نام نوازندگی ایشون.انوازندگی او واریاسیونی از ردیف بود و متاسفانه در این مورد چیزی منتشر نکرد چه به عمد چه به سهو تا همچنان در کلاف سردر گم ردیف بنوازیم یا ننوازیم بمانیم .اگر به جواب آواز لطفی در برنامه اگر اشتباه نکنم ۱۷۰ گلها که در راک بود دقت کنیم می بینبم لطفی در دل ردیف عناصری را میدید که دیگران ندیدند و اگر دیده بودن لطفی شده بودند.مثلا در مورد جایگاه ویبراسیون در موسیقی ایرانی که و کجا چه چیزی نوشته است ویبراسیونی که لطفی بدان وقوف کامل داشت .
    مجموعه جهان بینی او بود که از او لطفی را ساخت همانگونه که جناب آروین صداقت کیش هم در همین ژورنال نوشته اند لطفی لازمه ی هنرمند شدن را صرف در نوازندگی محض نمیدانست

    جناب ابوالفضل

    در خدمات ارزنده ی پایور و مشکاتیان به موسیقی هیچ شکی نیست اما ما در یک کلیپ چند دقیقه ای که جناب لطفی در آلمان در منزل جناب ابتهاج نواختند می بینیم که میتونیم ساعتها صحبت کنیم و ورقها بنویسیم هدف اسطوره سازی نبوده و نیس شما مجموعه مقالات جناب ترشد طهماسبی به نام پهلوان تار رو مطالعه بفرمایید در یک کلام عرض کنم تمام این صحبتها برای این است که
    لطفی را در خور لطفی نشناختیم

  • ابوالفضل
    ارسال شده در آبان ۲۷, ۱۳۹۴ در ۲:۲۰ ب.ظ

    هجواب اواز خود یک دانش است و نوازنده باید ان را در محضربزرگان آواز فراگیرد البته برزگان این عرصه در موسیقی ما کم نیستند به جواب اوازهای استاداستادان اکبرخان شهنازی گوش دهید مخصوصا جواب اوازهایی که با اواز اقبال اذر است واگر بی طرفانه وبدون تعصب به مساله نگاه کنیم جواب اوازهایی هم تراز وحتی از بهتر از استاد لطفی در موسیقی ما کم نیست قصد مقایسه نیست ولی به جواب اواز استاد پیر نیاکان در البوم دستان ویا جواب اواز معروف استادظریف در البوم راز دل گوش دهید جواب اوازهای مثال زدنی استاد یگانه استاد شهناز هم نیاز ی به گفتن ندارند بی جهت نیست که استادشجریان می گویند من درساز شهناز گم می شوم واستاد شهناز برای ما مانند حافظ است

  • ابوالفضل زنده بودی
    ارسال شده در آبان ۲۸, ۱۳۹۴ در ۹:۰۰ ب.ظ

    بله دوست عزیز کاملا درست می فرمایید
    ما این اساتید رو در مقام مقایسه قرار ندادیم بله جواب آوازهایی که ذکر کردید در زمره ی برترین جواب آوازها قرار دارد اما هر کدام رنگ و لعاب و ویژگیهای منحصر به فرد خود را دارد و هیچ کدام هم توسط استاد دیگر قابل تکرار نیست چرا که شخصیت و جهان بینی هیچ کدام از اساتید شبیه هم نبوده . عشق داند تکرارنخواهد شد چون لطفی تکرار نخواهد شد و همانطور که پیرنیاکان و لطفی تکرار نخواهند شد .همانطور که گفته شد شیوه ی نوازندگی هر کسی شبیه خودش است هرچند تقلیدی استادانه باشد.لطفی اعتقاد داشت شخصیت هر کس در شیوه ی نوازندگی و آواز خواندن آن شخص تاثیر گذار است
    بله اگر در مورد شیوه ی نوازندگی اساتید بزرگواری که بیان فرمودید بخواهیم بنویسیم رمز و رازهای بیشماری باز گو خواهد شد و گرنه هدف تعصب و تعصب گرایی نیست
    در ضمن لطفی خود را بسیار مطیع جمله بندی مجد نی دانست
    و بارها بیان میکرد که من تکرار مکررات گذشته ام

  • مهرزاد
    ارسال شده در تیر ۹, ۱۳۹۷ در ۱:۲۹ ق.ظ

    متاسفانه در خصوص بعضی شخصیت های هنری خیلی اغراق شده است . مرحوم لطفی از جمله آن اشخاص است . شکی نداریم که آقای لطفی از اساتید بزرگ موسیقی ایران بودند ؛ اما در آهنگسازی و نوازندگی سبکی ایجاد نکردند . سوال من این است که اگر مرحوم لطفی ظهور نمی کردند ، آیا درنوازندگی تار و آهنگسازی به عنوان دو مقوله مهم در موسیقی ایرانی خللی وارد می شد ؟ مثلاً اگر میرعماد در خطاطی ظهور نمی کرد ، قطعاً خط آنقدر رشد نمی کرد یا استاد فرشچیان در مینیاتور یا سقراط حکیم در فلسفه یا استاد کسایی در نی و استاد تهرانی در تنبک و قس علی هذا ! جناب لطفی زمانی که تار را شروع کردند ، نوازندگی آن سازتوسط اساتید بزرگ قبل از وی در اوج کمال بود ؛ در واقع اساتید قبل از مرحوم لطفی بخش عمده ای از پیشرفت نوازندگی تار را بر دوش کشیده بودند و آن مرحوم بیشتر در حد یک نوازنده بزرگ بودند نه اینکه مانند استاد کسایی در نی ، یا پایور در سنتور یا محجوبی در پیانو و یا تهرانی در تنبک سبکی را ایجاد کرده باشند ؛ به طوری که رشد آن ساز بعد از ظهور آن افراد کاملاً محسوس است . در آهنگسازی نیز همین طور است . واقعاً در کدام یک از ساخته های آقای لطفی نوآوری می بینید ؟ مقایسه کنید با نوآوری های مرحوم درویش یا استاد پایور و مرحوم مشکاتیان . اقبال زیاد نوازندگان امروزی به نواختن و بازآفرینی قطعات این اساتید در آموزشگاهها و فضای مجازی خود شاهدی بر این مدعاست . عده ای در پاسخ به سوالات بالا “آلبوم عشق داند” را مطرح می کنند ؛ در حالی که اولاً این آلبوم قدرت نوازندگی مرحوم لطفی را ثابت می کند نه اینکه در نوازندگی و آهنگسازی سبکی ارایه کرده باشد ؛ ما هم اعتقاد داریم که در قدرت نوازندگی ایشان شکی نیست .

  • بهرام زندی
    ارسال شده در تیر ۱۷, ۱۳۹۷ در ۲:۰۸ ق.ظ

    محمدرضا لطفی در موسیقی فراتر از این بود که او را استاد و نوازنده و آهنگساز و معلم و … بنامیم . به قو ل آیدین آغداشلو کل هنر موسیقی سنتی ایران در لطفی مستحیل شده و او را تبدیل به عصاره و چکیده و خلاصه یک هنر عظیم و چند هزار ساله کرده است . این جایگاهی است که هر کسی به آن نمیرسد .

  • امیر علی
    ارسال شده در مرداد ۵, ۱۳۹۷ در ۴:۵۸ ب.ظ

    جناب مهرزاد عزیز …اگر استاد لطفی نبودند ، قطعا موسیقی کلاسیک ایرانی به این شکلی که میبینیم نبود . جناب لطفی تار و حتی میشه گفت موسیقی کلاسیک رو به دو بخش قبل و بعد از خودشون تقسیم کردند . قبل از ظهورجناب لطفی اکثر موسیقی ها و تصنیف ها و آهنگهای مورد اقبال مردم در مسیر مجلسی نوازی و شیرین پردازی بود . اما با ظهور لطفی و بالاخص با کنسرت راست پنجگاه شیراز انقلابی در موسیقی پدیدار شد . اینکه چرا و چگونه لطفا به کتاب پهلوان تار جناب ارشد طهماسبی رجوع بفرمایید . در مورد نوآوریها و بدعتها و خلاصه جواب اکثر سوالات شما در آن کتاب داده شده .

  • عطا
    ارسال شده در مرداد ۶, ۱۳۹۷ در ۷:۰۲ ب.ظ

    آقای امیر علی کی به شما گفته قبل از استاد لطفی موسیقی مجلسی و شیرین نوازی بوده؟؟تصنیف های عارف و شهنازی وبرازنده و…..مجلسی هست؟استادلطفی هنرمند بزرگیه ولی چیزی به موسیقی سنتی اضافه نکرده به جز درویش بازی و چند تا مارش انقلابی به صورت سرود و تصنیف

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

«شیوه‌ی نوازندگی» در موسیقی ما چه معنایی دارد؟ (I)

اگر در موسیقی کلاسیک غربی کار می‌کنیم دادن جواب همه‌فهم به این سوال نسبتا ساده است. یعنی روشی که هر نوازنده آثار را می‌نوازد. بخشی به رابطه‌ی فیزیکی‌ای که یک نوازنده با سازش دارد مربوط است، یعنی مسائلی مثل روش دست گرفتن ساز یا پشت ساز نشستن، نحوه‌ی انگشت گذاشتن، انتقال نیرو به ساز (تقریبا اِکول) و … بخشی هم به مسایل صوتی، مثل صدایی که از ساز درمی‌آورد، دامنه‌ی شدت و ضعف‌هایی که می‌تواند به هر نت یا پاساژ بدهد، شیوش‌های مختلفی که می‌تواند هنگام نواختن هر نغمه یا تکنیک ایجاد کند و بخشی هم به مسایل تکنیکی مثل دامنه‌ی ویبراتوها و از این قبیل.

جمال الدین منبری پس از سالها سکوت به روی صحنه می رود

ارکستر ملی ایران به رهبری فریدون شهبازیان و خوانندگی جمال الدین منبری و پوریا اخواص، ۱۶ اسفند ماه ۹۷ ساعت ۲۱:۳۰ دقیقه در تالار وحدت به روی صحنه می رود. این برنامه آخرین کنسرت سال ۹۷ ارکستر ملی با رهبری شهبازیان خواهد بود.

از روزهای گذشته…

بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (IV)

بررسی کتاب های آموزش سازدهنی در ایران (IV)

کتاب فوق اولین کتاب از مجموعه سه جلدی با عنوان “دوره جامع آموزش سازدهنی” می باشد که به وسیله انتشارات سرود در سال ۱۳۸۰ منتشر شده است. مولف کتاب آقای منصور پاک نژاد (متولد ۱۳۴۱ ) است که از نوازندگان و مدرسان باسابقه سازدهنی هستند .
آلبوم فراموش شده پینک فلوید

آلبوم فراموش شده پینک فلوید

خواه از موسیقی پینک فلوید لذت ببرید و خواه از آن متنفر باشید، هیچ شکی نداشته باشید که نام گروه پینک فلوید در سراسر جهان شناخته شده است و تنها شاید نام گروهی مانند بیتلز بتواند با نام پینک فلوید رقابت داشته باشد.
گزارش نشست پژوهشی تنبک کوکی و نی کلیددار (III)

گزارش نشست پژوهشی تنبک کوکی و نی کلیددار (III)

نشست پژوهشی نی کلید دار و تنبک کوکی در تاریخ سوم دی ماه، در کنسرواتوار تهران برگزار شد. در این برنامه دکتر حسین عمومی نوازنده نی و استاد دانشگاه ارواین آمریکا، درباره ساخت و نحوه نوازندگی این سازها به سخنرانی پرداخت. در ادامه این برنامه شاهین مهاجری محقق و نوازنده تنبک به سخنرانی درباره تاریخچه و فیزیک ساز تنبک و بعضی از سازهای کوبه ای جهان پرداخت که در این نوشته قسمت سوم متن این سخنرانی را می خوانید.
اینک، شناخت دستگاه‌ها (V)

اینک، شناخت دستگاه‌ها (V)

برشمردن این ویژگی‌ها نباید موجب شود خواننده تصور کند که شناخت دستگاه‌های موسیقی ایرانی حاوی پرداخت ژرف یا ارائه‌ی راه حل برای چنین موضوعاتی است، امری که خواه نا خواه با اهداف این مجموعه در تضاد قرار می‌گرفت، بلکه بیشتر آن را به مثابه اشاراتی می‌یابیم که قرار است توجه مخاطب علاقه‌مند را به لحظه‌ای درنگ برانگیزد و شاید راه گفتگویی را نیز با دیگر همکاران باز کند.
ویولون مسیح استرادیواریوس (II)

ویولون مسیح استرادیواریوس (II)

امروزه اینگونه به نظر می رسد که اکثر سازندگان ساز تمایل چشم گیری به تکرار آثار گذشتگان داشته و همچنان نیز دارند، مسیری که با توجه به کیفیت آثار گذشتگان و در توازی با آن تبلیغات وسیعی که در این راستا می شود، انتخابی ارجح و مطمئن برای سازندگان ساز است. این انتخاب را می توان در ابتدا از دو جهت بررسی نمود، اول مسیری برای آن دست از سازندگانی که در ابتدای کار هستند و تجربه چندانی ندارند و دوم ، از سوی دیگر افرادی که زمان بیشتری صرف نموده و تجربه ایی فراتر از دسته اول دارند.
سان را و فلسفه کیهانی (III)

سان را و فلسفه کیهانی (III)

در کلوپ های بیرمنگام، اغلب از تزیینات عجیب مانند نورپردازی روشن و نقاشی های دیواری، از مکان های گرمسیر یا بیابان ها استفاده می شد که به نظر می رسد که بعدا تأثیرات آنها بر صحنه های اجراهای سان را دیده شد. بیگ بند همچنین حس غرور و اتحاد را نیز به موزیسین های سیاه پوست منتقل می نمود. سیاه پوستان احترام زیادی برای موزیسین ها قائل بودند و از آنها توقع می رفت که با نظم و ترتیب و قابل معرفی باشند. در ایالت های جنوبی آمریکا، موزیسین های سیاه پوست در جامعه سفید پوستان پذیرفته شده بودند که این نیز خود بحث و جدل هایی را بر انگیخته بود. آنها اغلب برای مخاطبان بلند رتبه سفید پوست به اجرا می پرداختند (هرچند از تعامل با آنها منع شده بودند.)
افتتاح تالار MUMUTH با درخشش دو خواننده ایرانی!

افتتاح تالار MUMUTH با درخشش دو خواننده ایرانی!

سالن جدید اپرایی در شهر گراتس با معماری درخشان با حضور دو هنرمند ایرانی آغاز به کار کرد. این برنامه که شب یکم مارس در گراتس اتریش به اجرا در آمد، با سخنرانی شهردار و استاندار همراه بود که مورد توجه بسیاری از مطبوعات اتریش قرار گرفت. دو هنرمند ایرانی، هادی قضات لو و شیرین عسگری در این برنامه (که اختصاص داشت به اپرای مشهور “فلوت سحر آمیز” اثر موتسارت) به ایفای نقش پرداختند.
آخرین پرچمدار

آخرین پرچمدار

منوچهرصهبایی بدون شک از ممتازترین هنرمندان دوران طلایی موسیقی کلاسیک ایران بوده است. مخصوصا” تحقیق و تحصیل درفلسفه و جامعه شناسی (که در موسیقی نقشی اساسی دارند ولی در ایران کمتر موسیقیدانی به این دو رشته توجه دارد!) جایگاه خاصی برای او در میان همکارانش بوجود آورده.
نقدی بر اختتامیه بیستمین جشنواره موسیقی فجر (II)

نقدی بر اختتامیه بیستمین جشنواره موسیقی فجر (II)

گروه موسیقی آذربایجان با ارکستر ترکیبی از سازهای آذربایجان و سازهای کلاسیک به اجرای برنامه پرداخت، در این برنامه قطعه ای که در گذشته با تار رامیز قلی اف شنیده بودیم، به شکلی ضعیف اجرا شد و کلا” صدای ارکستر نه بالانس مناسب داشت، نه کوک دقیق (البته رطوبت هوا هم در تغییر کوک بی تاثیر نبود) در قسمت دیگر از این برنامه ارکستر به اجرای قطعه ای با سولوی نقاره وحید اسدالهی پرداخت.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br>روح الله خالقی (قسمت بیست و دوم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت بیست و دوم)

در اینجا یادآوری این نکته ضروری است که همهِ قسمتهای تاکنونی آهنگ، فقط ساخته و پرداختهِ ذهن وقاد خالقی و دسترنج او میباشند و اجرای استاد نی داود اصولاً با ملودی اصلی آغاز میشود و فاقدِ همهِ این مقدمه هاست. این همان نکته ایست که در آغاز این مقال، از آن سخن رفت. اجرای خالقی قسمتهای دیگری هم دارد که در اجرای نی داود نیست.