لطفی را در خور لطفی نشناختیم

از درگذشت محمد رضا لطفی بیش از یک سال می گذرد؛ تحقیق و مطالعه ی آثار لطفی نیازمند سالها پژوهش است. درایت و آگاهی لطفی به جمله بندی و فواصل دقیق موسیقی ایرانی از شاخصه های نوازندگی او محسوب می شود. نوازندگی ای که نیازمند پژوهشی ژرف است و بیانگر رمز و رازهای نوازندگی لطفی است.

پژواک های استادانه ی لطفی در آلبوم “عشق داند” و نگاه وسیع و دانش او به جواب آواز این اثر و کنسرت معروف “راست پنجگاه حافظیه شیراز” لطفی را در اوایل جوانی در زمره ی اساتید بداهه نواز قرار داد… وقتی ارشد طهماسبی می گوید راست ترین راست پنجگاه را لطفی در حافظیه نواخت دیگر چه جای سخن باقی می ماند…

سالها باید از لطفی گفت و نوشت تا به جایگاه واقعی او پی برد. لطفی علاوه بر نوازنده ای چیره دست نظریه پردازی صاحب نظر هم بود.

خلق در لحظه با موتیف بندی کاملا اسلوب دار و ایرانی از لطفی بداهه نوازی ساخت که شاید دهه ها و سده ها باید بگذرد تا نوازنده ای مانند او تکرار شود. هرچند طبق اصل “ایدیوسینکرونیسیتی” شیوه ی بیان هر کس متفاوت است.

هنگامی که کنسرت ۲۸ اکتبر ۲۰۰۷ لطفی و محمد قوی حلم را در تالار ملکه الیزابت لندن می شنویم، می بینیم چه زیبا و به جا کوک دو سل دو را برای تار برگزید است تا به اجرا در ابوعطای لا کرن و نوای دو بپردازد. لطفی با آگاهی به اینکه شاهد هر دو نغمه ی دو است سیم بم را هم دو کوک می کند تا گه گاهی با اشاره ی انگشت شصت دست چپ به تثبیت شاهد بپردازد البته ناگفته نماند لطفی در این اجرا سازش را یک پرده پایین تر از دیاپازون کوک می کند. یک جمله را در نوا می نوازد و به زیبایی روی سی بمل با ایست موقتی ویبره دار گوش شنونده را منتظر و آماده ی شنیدن نغمه ی دو می کند و پس از آن روی دو ایست می کند و روند نیم جمله ی زیبا و کوتاه او حس نوا را در شنونده بر می انگیزد. در ادامه با جمله ای کوتاه و زیبا روی لا کرن ایست می کند تا به تثبیت ابوعطا بپردازد. این ژرف اندیشی از مشخصه های لطفی بود. بیان شیوا، مضراب های پرقدرت، جمله بندی خلاقانه، ایست های موقت و دائم آگاهانه و هزار نکته ی باریک تر از مو از لطفی نوازنده ای بی بدیل را ساخت.

دوری بیست ساله ی لطفی از وطن آسیبی جدی را به پیکره ی موسیقی وارد کرد. هرچند در این سالها هم آثاری منتشر شد اما کمیّت این آثار قابل مقایسه با کمیّت بیست سال نیست هرچند همین محدود آثار هم در نوع خود بی نظیر و رفرنسی معتبر است. لطفی به لطف آثار فاخری که به یادگار گذاشت در اذهان اهالی هنر جاودان است. به قول سعدی شیرازی:
بماند سالها این نظم و ترتیب
ز ما هر ذرّه خاک افتاده جایی

غرض نقشی است کز ما باز ماند
که هستی را نمی بینم بقایی

11 دیدگاه

  • نیکو
    ارسال شده در آبان ۲۴, ۱۳۹۴ در ۳:۵۶ ب.ظ

    محمدرضا لطفی نوازنده‌ای شهودی بود که لطافت مضراب‌ها و دل‌نشینی جمله‌بندی‌هایش را بی‌تردید در تکنوازی‌هایش می‌توان شنید و از آن‌ها لذت برد. اما در مورد ادعای نویسنده‌ی متن مبنی بر نظریه‌پردازی‌اش، آن‌هم «نظریه‌پردازی صاحب‌نظر» باید بیشتر دقت کرد. کدام نظریه‌‌ی صائب و کدام صاحب‌نظریِ مستدل از او سراغ داریم که ناخواسته با چنین ادعایی، شأن نوازندگی وی را هم ممکن است زیر سوال ببریم؟
    محمدرضا لطفی، یک نوازنده‌ی خوب تار بود؛ و نه یک اسطوره!

  • ابوالفضل زنده بودی
    ارسال شده در آبان ۲۴, ۱۳۹۴ در ۱۰:۲۰ ب.ظ

    درود

    “لطافت مضراب و دل نشینی جمله بندی” یک برداشت عامیانه هست نه فنی زیرا هدف در نقد یک اثر هنری رسیدن به لذت صرف نیست
    سالنامه ی شیدا مشهودترین نظریه پردازی ایشون هست
    بیش از پنجاه برنامه در رادیو فرهنگ در مورد موسیقی ایرانی
    حتی کتابی که قرار بود با عنون شور مادر دستگاهها به چاپ برسه
    در باب نظریه پردازی ایشون همین بس که اعتقاد داشت گام ماهور با ماژور متفاوته و اعتقاد داشت در ماهور درجه ی هفتم با هشتم فاصله ی دوم بزرگ رو داره حالا بماند که این مسئله قابل بحث فراوان هست
    در مورد اینکه نوشتید لطفی نوازنده خوب بود نه اسطوره ،اول باید دید تعریف شما از نوازنده ی خوب و اسطوره چی هست اما در این مقاله صحبتی از اسطوره بودن لطفی نشده اما این که آیا بتونیم در مورد لطفی به یک نوازنده ی خوب بسنده کرد یا نه باید گفت ما نوازنده ی خوب به هر معنایی که شما مد نظرتون بوده داریم اما کدوم نوازنده ی خوب مثل لطفی ساز می زنه !بنابراین لطفی تفاوتهای بسیاری با نوازنده ی خوب به تمام معنا داشت

  • ابوالفضل
    ارسال شده در آبان ۲۵, ۱۳۹۴ در ۴:۱۰ ب.ظ

    من با اقایان موافقم در اینکه گفته می شود لطفی نوازنده برجسته ایی بود شکی نیست ،اما نظریه پرداز نامیدن او جای بحث دارد نظریه مبنای علمی دارد وبا باید با اصول علمی وارائه مستندات نظر داداینکه گفتند دوری او اسیب جدی به موسیقی وارد کرد هم جای بحث است در سالهایی که لطفی درایران نبود هنرمندان بزرگی همچون پایور راز دل ومشکاتیان بیداد همایون ونوا را خلق کردند ومیراث فاخری از خود برجا گذاشتند دوری لطفی از ایران اسیبی برای لطفی بود نه برای موسیقی ایران ،لطفی نوازنده ایی برجسته وتاثیرگذار بود اما انچه امروز می طلبد پرهیز از اسطوره سازی ونقد وبررسی و تحلیل اثار و دیدگاههای او در باره موسیقی است

  • آزادی
    ارسال شده در آبان ۲۵, ۱۳۹۴ در ۱۱:۰۲ ب.ظ

    آقای زنده رودی عزیز
    زیر مقاله شما تیتری لینکش گذاشته شده که در مورد نظریه پردازی مرحوم لطفیه
    در همون مقاله نویسنده گفته ارزش علمی بالایی نداره مقالات لطفی
    مثالی هم که در مورد نوازندگی لطفی زدید چیز خاصی نیست
    همه نوازندگان تار اینکارارو میکنن
    ولی باز ممنون که به یاد این استاد مرحوم چیزی نوشتید.

  • ابوالفضل زنده بودی
    ارسال شده در آبان ۲۶, ۱۳۹۴ در ۵:۳۹ ب.ظ

    جناب آزادی
    درود
    اینکه میفرمایید همه نوازندگان تار این کار رو انجام میدن چرا تا الان کسی یک جمله مانند لطفی ننواخته و اگر هم نواخته ورژن بسیار ضعیف و تقلیدوار از لطفی . چرا دیگر جواب آوازی مانند عشق داند را از کسی نشنیدیم!مجموعه جهان بینی لطفی در عنصری به تجلی رسید به نام نوازندگی ایشون.انوازندگی او واریاسیونی از ردیف بود و متاسفانه در این مورد چیزی منتشر نکرد چه به عمد چه به سهو تا همچنان در کلاف سردر گم ردیف بنوازیم یا ننوازیم بمانیم .اگر به جواب آواز لطفی در برنامه اگر اشتباه نکنم ۱۷۰ گلها که در راک بود دقت کنیم می بینبم لطفی در دل ردیف عناصری را میدید که دیگران ندیدند و اگر دیده بودن لطفی شده بودند.مثلا در مورد جایگاه ویبراسیون در موسیقی ایرانی که و کجا چه چیزی نوشته است ویبراسیونی که لطفی بدان وقوف کامل داشت .
    مجموعه جهان بینی او بود که از او لطفی را ساخت همانگونه که جناب آروین صداقت کیش هم در همین ژورنال نوشته اند لطفی لازمه ی هنرمند شدن را صرف در نوازندگی محض نمیدانست

    جناب ابوالفضل

    در خدمات ارزنده ی پایور و مشکاتیان به موسیقی هیچ شکی نیست اما ما در یک کلیپ چند دقیقه ای که جناب لطفی در آلمان در منزل جناب ابتهاج نواختند می بینیم که میتونیم ساعتها صحبت کنیم و ورقها بنویسیم هدف اسطوره سازی نبوده و نیس شما مجموعه مقالات جناب ترشد طهماسبی به نام پهلوان تار رو مطالعه بفرمایید در یک کلام عرض کنم تمام این صحبتها برای این است که
    لطفی را در خور لطفی نشناختیم

  • ابوالفضل
    ارسال شده در آبان ۲۷, ۱۳۹۴ در ۲:۲۰ ب.ظ

    هجواب اواز خود یک دانش است و نوازنده باید ان را در محضربزرگان آواز فراگیرد البته برزگان این عرصه در موسیقی ما کم نیستند به جواب اوازهای استاداستادان اکبرخان شهنازی گوش دهید مخصوصا جواب اوازهایی که با اواز اقبال اذر است واگر بی طرفانه وبدون تعصب به مساله نگاه کنیم جواب اوازهایی هم تراز وحتی از بهتر از استاد لطفی در موسیقی ما کم نیست قصد مقایسه نیست ولی به جواب اواز استاد پیر نیاکان در البوم دستان ویا جواب اواز معروف استادظریف در البوم راز دل گوش دهید جواب اوازهای مثال زدنی استاد یگانه استاد شهناز هم نیاز ی به گفتن ندارند بی جهت نیست که استادشجریان می گویند من درساز شهناز گم می شوم واستاد شهناز برای ما مانند حافظ است

  • ابوالفضل زنده بودی
    ارسال شده در آبان ۲۸, ۱۳۹۴ در ۹:۰۰ ب.ظ

    بله دوست عزیز کاملا درست می فرمایید
    ما این اساتید رو در مقام مقایسه قرار ندادیم بله جواب آوازهایی که ذکر کردید در زمره ی برترین جواب آوازها قرار دارد اما هر کدام رنگ و لعاب و ویژگیهای منحصر به فرد خود را دارد و هیچ کدام هم توسط استاد دیگر قابل تکرار نیست چرا که شخصیت و جهان بینی هیچ کدام از اساتید شبیه هم نبوده . عشق داند تکرارنخواهد شد چون لطفی تکرار نخواهد شد و همانطور که پیرنیاکان و لطفی تکرار نخواهند شد .همانطور که گفته شد شیوه ی نوازندگی هر کسی شبیه خودش است هرچند تقلیدی استادانه باشد.لطفی اعتقاد داشت شخصیت هر کس در شیوه ی نوازندگی و آواز خواندن آن شخص تاثیر گذار است
    بله اگر در مورد شیوه ی نوازندگی اساتید بزرگواری که بیان فرمودید بخواهیم بنویسیم رمز و رازهای بیشماری باز گو خواهد شد و گرنه هدف تعصب و تعصب گرایی نیست
    در ضمن لطفی خود را بسیار مطیع جمله بندی مجد نی دانست
    و بارها بیان میکرد که من تکرار مکررات گذشته ام

  • مهرزاد
    ارسال شده در تیر ۹, ۱۳۹۷ در ۱:۲۹ ق.ظ

    متاسفانه در خصوص بعضی شخصیت های هنری خیلی اغراق شده است . مرحوم لطفی از جمله آن اشخاص است . شکی نداریم که آقای لطفی از اساتید بزرگ موسیقی ایران بودند ؛ اما در آهنگسازی و نوازندگی سبکی ایجاد نکردند . سوال من این است که اگر مرحوم لطفی ظهور نمی کردند ، آیا درنوازندگی تار و آهنگسازی به عنوان دو مقوله مهم در موسیقی ایرانی خللی وارد می شد ؟ مثلاً اگر میرعماد در خطاطی ظهور نمی کرد ، قطعاً خط آنقدر رشد نمی کرد یا استاد فرشچیان در مینیاتور یا سقراط حکیم در فلسفه یا استاد کسایی در نی و استاد تهرانی در تنبک و قس علی هذا ! جناب لطفی زمانی که تار را شروع کردند ، نوازندگی آن سازتوسط اساتید بزرگ قبل از وی در اوج کمال بود ؛ در واقع اساتید قبل از مرحوم لطفی بخش عمده ای از پیشرفت نوازندگی تار را بر دوش کشیده بودند و آن مرحوم بیشتر در حد یک نوازنده بزرگ بودند نه اینکه مانند استاد کسایی در نی ، یا پایور در سنتور یا محجوبی در پیانو و یا تهرانی در تنبک سبکی را ایجاد کرده باشند ؛ به طوری که رشد آن ساز بعد از ظهور آن افراد کاملاً محسوس است . در آهنگسازی نیز همین طور است . واقعاً در کدام یک از ساخته های آقای لطفی نوآوری می بینید ؟ مقایسه کنید با نوآوری های مرحوم درویش یا استاد پایور و مرحوم مشکاتیان . اقبال زیاد نوازندگان امروزی به نواختن و بازآفرینی قطعات این اساتید در آموزشگاهها و فضای مجازی خود شاهدی بر این مدعاست . عده ای در پاسخ به سوالات بالا “آلبوم عشق داند” را مطرح می کنند ؛ در حالی که اولاً این آلبوم قدرت نوازندگی مرحوم لطفی را ثابت می کند نه اینکه در نوازندگی و آهنگسازی سبکی ارایه کرده باشد ؛ ما هم اعتقاد داریم که در قدرت نوازندگی ایشان شکی نیست .

  • بهرام زندی
    ارسال شده در تیر ۱۷, ۱۳۹۷ در ۲:۰۸ ق.ظ

    محمدرضا لطفی در موسیقی فراتر از این بود که او را استاد و نوازنده و آهنگساز و معلم و … بنامیم . به قو ل آیدین آغداشلو کل هنر موسیقی سنتی ایران در لطفی مستحیل شده و او را تبدیل به عصاره و چکیده و خلاصه یک هنر عظیم و چند هزار ساله کرده است . این جایگاهی است که هر کسی به آن نمیرسد .

  • امیر علی
    ارسال شده در مرداد ۵, ۱۳۹۷ در ۴:۵۸ ب.ظ

    جناب مهرزاد عزیز …اگر استاد لطفی نبودند ، قطعا موسیقی کلاسیک ایرانی به این شکلی که میبینیم نبود . جناب لطفی تار و حتی میشه گفت موسیقی کلاسیک رو به دو بخش قبل و بعد از خودشون تقسیم کردند . قبل از ظهورجناب لطفی اکثر موسیقی ها و تصنیف ها و آهنگهای مورد اقبال مردم در مسیر مجلسی نوازی و شیرین پردازی بود . اما با ظهور لطفی و بالاخص با کنسرت راست پنجگاه شیراز انقلابی در موسیقی پدیدار شد . اینکه چرا و چگونه لطفا به کتاب پهلوان تار جناب ارشد طهماسبی رجوع بفرمایید . در مورد نوآوریها و بدعتها و خلاصه جواب اکثر سوالات شما در آن کتاب داده شده .

  • عطا
    ارسال شده در مرداد ۶, ۱۳۹۷ در ۷:۰۲ ب.ظ

    آقای امیر علی کی به شما گفته قبل از استاد لطفی موسیقی مجلسی و شیرین نوازی بوده؟؟تصنیف های عارف و شهنازی وبرازنده و…..مجلسی هست؟استادلطفی هنرمند بزرگیه ولی چیزی به موسیقی سنتی اضافه نکرده به جز درویش بازی و چند تا مارش انقلابی به صورت سرود و تصنیف

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (I)

ریتم و ترادیسی دو روشِ فهم نظم های زمانی در جهان پیرامونِ ما را در تباین با هم قرا می دهد: فهم مستقیم به-واسطه ی قوه ی ادراک، و فهم غیر مستقیم به واسطه ی تجزیه و تحلیل. «ریتم» به دستگاه ادراکی ای که امکان مشاهده و دریافتِ بی دردِسرِ پدیده های ریتمیک را در اختیار افراد قرار می دهد گریز می زند، درحالیکه «ترادیسی» ابزارهای ریاضی ای را که برای کشف نظم ها و مطالعه ی الگوها مورد استفاده قرار می گیرد پیشِ روی می گذارد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

از روزهای گذشته…

گفتگوی هارمونیک پانزده ساله شد

گفتگوی هارمونیک پانزده ساله شد

گفتگوی هارمونیک جشن پانزدهمین سال فعالیت خود را برگزار کرد. در سال گذشته گروه برنامه نویسان سایت، طرح های جدیدی را مورد ارزیابی قرار دادند ولی با وجود تمام تلاش ها برای افتتاح سایت جدید در روز تولد سایت، کار برنامه نویسی به پایان نرسید، در نتیجه سعی داریم تا در آینده ای نزدیک از طرح جدید سایت رونمایی کنیم.
زوج موتر – پروین

زوج موتر – پروین

این دو هنرمند، یکی ویولنیست، دیگری پیانیست و رهبر و آهنگساز، در سال ۲۰۰۲ عقد ازدواج و هم عقد هنری بستند. آن سوفی موتر در ایالت تاریخی بادن در جنوب غربی آلمان متولد شد(۱). روز بیست ونهم ژوئن ۱۹۶۳ بود. در پنج سالگی نواختن پیانو را آغاز کرد، ولی خیلی زود به ویولن تغییر ساز داد.
تالار جشنواره رویال لندن

تالار جشنواره رویال لندن

تالار جشنواره رویال (Royal Festival Hall) مکانی است با ۲۹۰۰ صندلی برای اجرای کنسرت، رقص و سخنرانی، در مرکز موسیقی Southbank واقع در شهر لندن. این تالار در کناره جنوبی رودخانه تامس که از پل هانگرفورد (Hungerford Bridge) فاصله چندانی ندارد، واقع شده است. ساختمانی درجه اول است و اولین ساختمان بعد از جنگ است که در آوریل ۱۹۸۸از آن حفاظت فراوانی شد. ارکستر فیلارمونیک لندن بیشتر کنسرتهای خود در شهر لندن خود را در این تالار (که بخشی از مرکز موسیقی Southbank است)، برگزار کرده است.
موسیقی هنگام خواب

موسیقی هنگام خواب

اگر شبها برای به خواب رفتن مشکل دارید از این به بعد به موسیقی Jazz ملایم گوش کنید. تحقیقات دانشمندان نشان داده است که کافی است ۴۵ دقیقه به موسیقی Jazz ملایم، قبل از خوابیدن گوش کنید تا با آرامش بسیار به خواب شیرین فرو روید.
گیتار با کوک خودکار

گیتار با کوک خودکار

موسیقیدان های سراسر جهان با در دست داشتن نوع جدیدی از تکنولوژی، با رها شدن از کار شاق کوک کردن ساز، به آزادی هنری بیشتری دست میابند. این فناوری روباتیک که توسط کمپانی آلمانی ترونیکال Tronical Gmbh و با شراکت کمپانی گیتار گیبسون Gibson به وجود آمده و توسعه یافته است، موجب شده است که جدیدترین مدل گیتار لس پاول Les Paul گیبسون، تنها در حدود ثانیه، خود را کوک کند.
شریف؛ مردم سالار موسیقی (III)

شریف؛ مردم سالار موسیقی (III)

هرچند در همان زمان با نگاهی موشکافانه به آثار وی می توان به ذوق و قریحه و با اصطلاح لهجه و زبان شخصی فرهنگ شریف در تار پی برد. البته این نکته را نیز باید در نظر گرفت که سبک تار نوازی خاندان شهنازی با سبک وزیری تفاوت های عمده ای داشته، ولی به هرحال اجرای آثار وزیری توسط فرهنگ شریف نشان دهنده سبک متفاوت نوازندگی وی در آن دوران نسبت به دوره ای است که عموماً از تار شریف شنیده شده است.
مشاهدات موسیقی شناس آلمانی از موسیقی ایران (III)

مشاهدات موسیقی شناس آلمانی از موسیقی ایران (III)

با این همه، بستگی شرقیها را به سنت‏ها نمی ‏توان با موازین‏ اروپائی سنجید. امروز دوتار که سازی ایرانی است و در شمال شرقی و منطقه افغانستان نواخته می ‏شود با سیم‏های‏ نایلونی بسته می‏ شود. یک نوازنده فقیر از این تارها استفاده‏ می ‏کند زیرا تارهای زهی اگر چه بیشتر دوام می‏ کند گرانتر است. یک مثال بارز دیگر: در شیراز یک گروه ده نفری‏ از رادیو کابل یعنی «ارکستر رادیو کابل» کنسرت می‏ داد. جالب بود که از یک طرف آنها سنت های ملی خود را در موسیقی ارائه می‏ کردند، اما از جانب دیگر به تقلیدهای‏ نازیبا دست می‏ زدند. افغانستان در زمان قدیم با ایران یک‏ دولت داشت.
موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (V)

موسیقی‌شناسی‌ای که نمی‌شناسیم (V)

اگر تنها ایرادِ پنهان کردن یا آشکار نکردن سهوی رابطه با یک متن دیگر شبهه‌ی عدم صداقت علمی بود فقط یک نگرانی در ذهن شکل می‌گرفت آن هم همگانی شدن این الگوی تالیف کتاب بود، اما متاسفانه این تنها ایراد نیست. نمونه‌هایی در کتاب وجود دارند که نشان می‌دهد در فرآیند تاثیر گرفتن از یک متن مرجع دیگر، دقت علمی و انتقال مطلب هم دچار اشکالاتی شده است و بدون در نظر گرفتن دل‌مشغولیرعایت اخلاق انتقال مطلب علمی،خود متن‌ها هم معایبی دارند:
داوودیان: اثرم در حصار آرشیو استاد شجریان محبوس است!

داوودیان: اثرم در حصار آرشیو استاد شجریان محبوس است!

زندگی هنری من در امریکا بسیار سخت و در تنهائی و عدم امکانات انجام میگیرد، این وضیت برای هنرمندی که بخواهد با عشق و خلوص و عمق به هنرش بدور از شارلاتان بازی و بیزینس کردن در کارش بپردازد، بسیار سنگین و آزاردهنده است و در واقع هنرمند به مانند پرنده ای در قفس زندگی میکند. هنرمند برای کار خلاقه و کلا پرداختن به موسیقی و ساز زدن و غرق شدن در کارش، نیاز به شادابی در جهت کارش و احساس درک و حمایت و قدر دانی و احترام مردم دارد.
کتابی برای آموزش تحلیل دانشورانه‌ اثر موسیقایی (V)

کتابی برای آموزش تحلیل دانشورانه‌ اثر موسیقایی (V)

مولفان همین روند را نیز برای آشنا کردن خواننده با نشانه‌های گرافیکی مخصوص شنکر به کار گرفته‌اند. به این صورت که خواننده ابتدا با آنها مواجه می‌شود بدون آن که توضیحی در موردشان دریافت کند و کم کم از طریق کاربردشان در مثال‌ها (که به روشی کاملا گویا تنظیم شده) با معنی و طرز استفاده‌ی هر یک آشنا شده تا به جایی می‌رسد که کتاب در مورد هر یک توضیح می‌دهد. در این هنگام خواننده احتمالا احساس خواهد کرد که از پیش با آنها آشنا بوده است (۱۱).