نگاهی به «اینک از امید» (III)

جمع بندی تصنیف «مجلس انس»:
به طور کلی تصنیف «مجلس انس» با وجود وام گرفتن مستقیم ریتم از شعر و پیوند و نامناسب شعر و موسیقی در بعضی از قسمتها و تنظیم های اتفاقی و گاه نادرست، تنها می تواند در جایگاه یک کار و عمل تقریبا خوب شنیدنی باشد، نه یک تصنیف قوی و پخته.

تصنیف «شور اشتیاق»
این تصنیف را بیشتر موسیقیدانان ایران، ساخته عارف قزوینی می دانند، در بسیاری از منابع هم اینگونه ثبت شده که سازنده این اثر عارف بوده ولی زنده یاد احمد ابراهیمی به شاگرد خود صادق شیخ زاده یادآوری کرده است که نورعلی خان برومند این اثر را ساخته شیدا می دانسته است؛ آنطور که تیپ ملودیک این قطعه نشان می دهد، ظاهرا گفته نورعلی خان صحیح به نظر می رسد.

خصوصیات ملودیک:
این تصنیف یکی از معدود تصانیف قدیمی است که در آن پرش هایی بالارونده با فاصله پنجم و ششم در مایه اصفهان شنیده می شود ولی در کل حال و هوایی شبیه به دیگر تصانیف شیدا دارد.

خصوصیات چند صدایی:
در این تصنیف نیز مثل قطعات قبلی از لحظات اول متوجه بی نظمی در چند صدایی می شویم، به این صورت که تا میزان هفتم ارکستر تقریبا اونیسون است (تنها نی ساده شده موتیف های هر میزان را اجرا می کند یعنی نغمه ای که روی ضرب های قوی و نیمه قوی برای دیگر سازها نوشته شده است را به صورت کشیده اجرا می کند) و به محض ورود به میزان هفتم آرپژهایی شنیده می شود که کار از تک صدایی در می آید. این تکصدایی و دو صدایی عامدانه و برای تنوع نبوده، چراکه در ادامه باز اونیسون شدن و چند صدایی های مقطعی را بارها می شنویم.

جمع بندی تصنیف «شور اشتیاق»
به طور کلی در این تصنیف، بیشتر از اینکه ترفند های آهنگساز را برای گسترش چندصدایی تصنیف و یا افزودن جملات جدید برای جواب ملودی های خوانده شده توسط خواننده بشنویم، تاکید روی القای ریتم توسط سازهای کوبه ای و ملودیک به گوش می رسد که به نوعی ضعف آهنگساز در تنظیم تصنیف محسوب می شود.

تصنیف «آغازی دیگر»
این تصنیف در دستگاه ماهور ساخته شده بر اساس شعری از مولانا با مطلع «ای پادشاه جان ما خندان بکن لب های ما». متر این تصنیف هفت هشتم است و تصنیف در دستگاه ماهور ساخته شده است.

خصوصیات ملودیک:
اولین تمی که به عنوان مقدمه شنیده می شود، جذابیت لازم برای همراه کردن شنونده را دارد، هرچند جمله بعدی که از دو سیکوئنس ساخته شده است نمی تواند ادامه خوبی برای این جمله باشد؛ در جمله های بعدی آن نیز وضعیت به همین گونه پیش می رود تا اینکه خواننده وارد می شود و می خواند «ای پادشاه جان ما خندان بکن لب های ما»، این شروع با یک پیوند اشتباه شعر و موسیقی همراه است که در واقع روی فرکانس بالا قرار گرفتن «لب» است ولی جذابیت ملودیک این اشتباه را قابل چشم پوشی می گرداند.

از بیت دوم تغییر مایه به اصفهانک را می شنویم که در تکرار این بخش فرود به ماهور را می شنویم. بیت بعدی بعد از ایست موقت روی درجه چهارم شاهد ماهور، در گوشه داد فرود می آید و در ادامه به شاهد درآمد فرود نهایی دارد؛ مصرع اول این بیت از پیوند معنایی مناسبی با موسیقی برخوردار است ولی در پایان مصرع دوم این اشکال پیوند شعر و موسیقی به شدت خود نمایی می کند؛ در «ای ساقی باقی درآ» فرکانس بالا روی «با» است و نه «قی»؛ این اشکال می تواند نشان دهنده عدم آشنایی خالق اثر با کتاب مشهور «پیوند شعر و موسیقی» نوشته حسین دهلوی باشد، چراکه مهمترین مثال این کتاب دقیقا روی واژه «باقی» است که با یک انتخاب فرکانسی اشتباه می تواند معنی اش عوض شود و تبدیل به «باغی» شود.

عدم آشنایی با کتاب فوق الذکر برای یک تصنیف ساز (مانند نداشتن گواهی نامه و پشت فرمان نشستن است که) می تواند تاثیرات بدی در خروجی تصانیف داشته باشد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره روبیک گریگوریان (III)

در ابتدای حکومت رضا شاه، کلنل علینقی وزیری که در هر دو کشور درس های مقدماتی موسیقی غربی را خوانده بود، عامل تغییرات اولیه فضای موسیقی رسمی کشور، از ایرانی به فرنگی، به حساب می آمد و مورد تشویق و حمایت قرار می گرفت. در دوره دوم حکومت رضا شاه که اصول کلی سیاست های جاری تغییر کرده بود، دیگر لزومی نداشت که «تجدد را در لباس سنت» عرضه کنند (فی المثل، والس های شوپن را با تار بنوازند!).

زیستن با هنر سلوکی عاشقانه (IV)

در آن سال هایی که برای فراگرفتن ردیف موسی خان معروفی خدمت استاد هوشنگ ظریف می رسیدم، از ایشان برای فراگیری آهنگ سازی راهنمایی خواستم. در اوایل دهه هفتاد آهنگ هایی را برای گروه های موسیقی ایرانی می نوشتم و با گروه های مختلف اجرا می کردم و این شد که سرانجام با توصیه و معرفی استاد ظریف در حدود سال هزار و سیصد و هفتاد و چهار به کلاس های آموزش تئوری موسیقی و هارمونی استاد فرهاد فخرالدینی راه پیدا کردم.

از روزهای گذشته…

منصوری: آشنایی ما با خانم آداما، یک شانس بزرگ بود!

منصوری: آشنایی ما با خانم آداما، یک شانس بزرگ بود!

دیشب آخرین اجرای اپرای « فلوت سحرآمیز» ساخته فولفگانگ آمادئوس موتسارت توسط گروه اپرای آیو به رهبری پیمان منصوری و همراهی آرا کاراپتیان به عنوان سرپرست خوانندگان و رهبر کُـر و کارگردانی داینا آداما در تالار وحدت به اجرا گذاشته شد و با استقبال خوب علاقمندان اپرا، مواجه شد. پیش از اجرای این اپرا، در یکی از تمرین ها حاضر شدم و گفتگویی با رهبر این اپرا تهیه کردم که می خوانید:
«اهالی موسیقی کار مطالعاتی را جدی نمی گیرند»

«اهالی موسیقی کار مطالعاتی را جدی نمی گیرند»

در ایران، چندین مجله موسیقی با گرایش‌های گوناگون فعالیت دارند؛ «فصلنامه موسیقی ماهور»، «ماهنامه هنر موسیقی» و «ماهنامه فرهنگ و آهنگ» از اصلی‌ترین مجلات موسیقی در ایران هستند. در چنین فضایی و با توجه به اینکه فعالیت‌های موسیقی در ایران چندان وسیع نیست، یک نشریه‌ی تازه‌ی موسیقی که به جنبه‌های عوام‌پسندانه‌ی موسیقی هم نمی‌پردازد تا چه حد می‌تواند توجه دوستداران موسیقی را جلب کند؟
برنامه ارکستر ملل ایران (تخت جمشید)

برنامه ارکستر ملل ایران (تخت جمشید)

پس از دو سال انتظار، ششم تا هشتم مهر ماه نوای ارکستر ۸۵ نفری ملل در تخت جمشید طنین انداز می شود. تا دو روز دیگر پیش فروش بلیت های این ارکستر از طریق وب سایت رسمی ارکستر و نیز چندین مکان دیگر که نشانی آنها در وب سایت موجود می باشد، شروع خواهد شد.
سعید تقدسی: در شهر شیراز کنسرت خواهیم داشت

سعید تقدسی: در شهر شیراز کنسرت خواهیم داشت

در غیاب من کار به این صورت است که در این گروه ما چند سرگروه داریم که این سرگروهها مسئولیت دارند که خودشان یک گروه تشکیل دهند و با تنظیم وقت این عده از نوازندگان را تقسیم کنند به گروه های ۶، ۷ و ۸ نفری که خودشان جداگانه کار می‌کنند و قرار است که خانم موحد هم لطف کنند بعضی وقتها به این گروه‌ها نظارتی داشته باشند و در واقع به ارتقاء کیفیت این گروه ها کمک کنند.
در جستجوی رهایی

در جستجوی رهایی

موسیقی به عنوان یک هنر و به عنوان یک پدیدار مستقل از عناصرمختلفی تشکیل شده است و مانند دیگر پدیدارها هستی‌اش را تنها از یک ساحت کسب نمی‌کند. اما یک موسیقی خاص می‌تواند نیروی پیش برنده‌ی خود را بیشتر یا تماما از یکی از عناصر کسب کند. از همین رو رویکرد تحلیلی به موسیقی نیز باید با در نظر داشتن همین کیفیت صورت گیرد.
یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی <br>در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (III)

یادآوری های پیرامون بررسی سه شیوه هنر تک نوازی
در موسیقی ایرانی، پژوهش مجید کیانی (III)

«در این آثار (مانند نمونه سوم)… اندیشه هست، احساس هست، زیبایی هست، ذوق هست، حرکت زمان هست، تازگی، طراوات، امید، حرکت و شادابی مدام هست، و مهمتر از همه اینها انسان و انسانیت هست». «این ها را (نمونه سوم را) می توان “اثر هنری” نامید (ص۵۳).»
افسوس از آن همه…

افسوس از آن همه…

مسئلۀ بعدی دربارۀ نت‌کردن ردیف در آن عصر است که به قصد حفظ و نگهداری ردیف به‌عنوان یک میراث انجام شده است و بَعد آموزش. در حالی‌که الآن کاملاً برعکس است. با این‌همه وسایل ضبط و ثبت که امروزه در اختیار داریم مسئلۀ حفظ ردیف‌ها مطرح نیست؛ آموزش آن مطرح است که باید بیشتر به این بُعد توجه شود.
موسیقی بلوز (III)

موسیقی بلوز (III)

جدا از نحوه تکامل آوازهای بلوز باید به سازشناسی این سبک نیز اشاره ای گذرا داشته باشیم. ورود سیاهان به قاره سفید مواجهه با تمدنی جدید را به دنبال داشت و آشنایی با آلات مختلف موسیقی هم ارمغان این تمدن بود. این که چرا سیاهان به سازهای بادی روی خوش نشان دادند به آسانی قابل درک است. آنان با هدف حفظ ریشه های آوازی خود به طبع آزمایی دراین عرصه می پرداختند و در پی سازی بودند که بتوانند ملودی ها و شیوه های آوازی خود رابرروی آن پیاده کنند.
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XVIII)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XVIII)

الگار این کنسرتو را در سال ۱۹۱۹ پس از پایان جنگ جهانی نگاشت. با بدبینی حاصل از تـخریب و نابودی به بارآمده توسط جنگ، الگار بر این باور بود که اروپای کنونی دیگر بسآن اروپای قبل از جنگ نخواهد شد. اولین واکنش او به جنگ ننوشتـن موسیقی در طی آن چهار سال بود. سپس، از اکتبر ۱۹۱۸ تا اکتبر سال بعد، او قریحه ی خود را صرف چهار اثر نمود که در زمره ی بهترین آثار وی جای می گیرند. سه اثر ابتدایی که آثار “مـجلسی” نام گرفته و اثر چهارم وی، هـمین کنسرتوی ویلنسل می باشد. این کنسرتو، گویی سوگ الگار برای جهان از دست رفته می باشد.
چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (II)

چگونه سکوت مرگ را یادآوری می کند (II)

آثار موسیقایی زمانی که توسط مصنفین موسیقی نگاشته می شوند، با وجود موارد نسبی و قابل تغییری چون تمپو (Tempo) ، آکسان و شدت و ضعف صدا (Accentuation) نمی توانند صداقت و وفاداری شان را به خواسته ی آهنگ ساز و پارتیتور (Dynamics) نشان دهند و آکسان (score) تا زمانی که به اجرا در نیایند، به طور واقعی وجود نخواهند داشت؛ چرا که تأویل و تعبیر در موسیقی نیز نتیجه ی همین تعلیق در عناصر است و حتا عناصر دیگری چون شفافیت ، وضوح (Transparency)، سونوریته و صدا دهی (Audibility).