وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (XI)

صفی الدین ارموی
در دوران نا به سامانی زندگی می کرد و چون شیفته ی هنرهای زیبا بود رساله ی الشرفیه فی نسب التالیفیه را در پنج فصل به زبان عربی در باب هنرهای زیبا نوشت. کتاب الادوار را صفی الدین در سنین جوانی نوشت که در آن به شرح اصول پرده بندی عود، فواصل موسیقی، آموزش خوانندگی… پرداخته است.

صفی الدین گام تعدیل شده ای را پیشنهاد کرد که به سبب نفوذ و مهارت بیش از حد علمی او در همه ی سرزمینهای اسلامی پذیرفته شد.

متذکر می شوم که چون مقوله ی نگرش ما یک مقوله ی تاریخی است از پرداختن به چگونگی کمی و کیفی گام تعدیل شده ی صفی الدین صرف نظر می کنیم و دل تاریخ را ورق می زنیم و به پیش می رویم. در مورد گام تعدیل شده ی صفی الدین لازم می دانم به این نکته اشاره کنم که این گام یکی از رویدادهای علمی و هنری تاریخ موسیقی است که مورد تایید همه ی موسیقیدانان قرار گرفته است.

فارمر می گوید:”هلمثلتز بر این عقیده است که تدبیر صفی الدین در استفاده از هفتم ماژور گام به عنوان پرده ی هادی به پردگی(تونیک)نشانگر مفهوم موسیقایی جدیدی است که امکان می دهد برای بسط بیشتر درجات پردگی(یعنی تونالیته، بدون ربع پرده)یک گام حتی در عرصه ی موسیقی خالصاً هم صدا نیز مورد استفاده قرار گیرد” (۱)

کتاب الادوار صفی الدین بارها توسط موسیقیدانان کشورهای مختلف بررسی و مورد توجه قرار گرفته است. ابداع گوشه ی طرب انگیز در دستگاه ماهور را نیز به او نسبت داده اند. متاسفانه این دانشمند برجسته در اواخر عمر به علت تنگدستی و بدهکاری به زندان افتاد و در همان جا چشم از جهان فرو بست.

قطب الدین شیرازی
مهمترین اثر او درهالتاج نام دارد که دایرهالمعارف جامعی از علوم فلسفه ی قدیم است. در بخشی از این کتاب توضیح کاملی در مورد موسیقی نوشته شده است. در این بخش به شرح ابعاد موسیقی، رابطه ی اصوات از نظر موسیقی، پرده شناسی آلات موسیقی و رابطه ی اصوات از نظر ریاضی پرداخته است.

تیموریان
تیموریان در ابتدا قتل و کشتار را در دستور خود قرار دادند و تا مدتی شیوه ی مغولها را ادامه دادند. اما پس از مدتی تحت تاثیر دانشمندان و هنرمندان قرار گرفتند و هنگامی که سمرقند را به پایتختی برگزیدند هنر راه رشد خود را پیش گرفت. کم کم صدای ساز و آواز از دربار تیمور شنیده شد. تیمور پسری به نام شاهرخ داشت که هنر دوست و هنر پرور بود. او شهر را به مرکزی فعال در زمینه ی فرهنگ و هنر تبدیل کرد. پس از شاهرخ پسرش الغ بیک امور را به دست گرفت که او نیز ادیب و هنر دوست بود. دوره ی الغ بیک را بزرگ ترین دوره ی علم و هنر قرن نهم می دانند.

شاهرخ فرزند دیگری به نام میرزا بایسنقر داشت که از بزرگ ترین حامیان هنر و هنرمندان بود. پیوند شعر و نقاشی در زمان او و به دستور او آغاز شد و اولین شاهکار آن دوره خلق شاهنامه ی مصور فردوسی به دستور میرزا بایسنقر است. تذهیب شاهنامه ی فردوسی حدود چهار سال به طول انجامید و چون بایسنقر مقدمه ای به خط خودش در ابتدای شاهنامه نوشته به شاهنامه ی بایسنقری مشهور است.

از دیگر پادشاهان تیموری سلطان حسین میرزا معروف به بایقرا بوده است که وزیر فرهیخته ای به نام امیر علیشیر نوایی داشت آن چنان در این دوره علم، هنر و موسیقی خوش درخشید که این دوره به دوره ی نوایی مشهور است و از این دوره به بعد اصطلاح تصنیف جایگزین قول و غزل شد.

از چهره های سرشناس موسیقی این دوره می توان بزرگان زیر را نام برد.

پی نوشت
۱- خنیاگری در موسیقی ایران

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره «سرزمین کلاغ‌های مهاجر»

مؤسسه فرهنگی هنری «آوای ماد» آلبوم «سرزمین کلاغ‌های مهاجر» به آهنگسازی مزدک کوهستانی را روانه بازار موسیقی کرده است. این آلبوم شامل هفت قطعه برای ویولن و ارکستر زهی است که با تفکرات موسیقایی قرن بیستمی و با رگه‌هایی از موسیقی ایرانی هرچند نهفته در لایه‌های موسیقی پلی‌تنال و بعضاً آتنال موسیقی غربی تصنیف شده‌اند. به گفته مزدک کوهستانی او در این آلبوم تلاش داشته که از آنچه موسیقی مدرن گفته می‌شود فاصله بگیرد. بابک کوهستانی در نقش سولیست این اثر حضور داشته است.

درخشش مژگان چاهیان، در چهل و چهارمین فستیوال بین المللی هنر ایتالیا

مژگان چاهیان به عنوان آهنگساز و نماینده ایران در این فستیوال برگزیده و دعوت به آهنگسازی شد و اثر جدیدش در فستیوال بین المللی هنر ایتالیا اجرا خواهد شد. تعامل بین هنرمندان بین المللی و استعدادهای جوان در آهنگسازی از جمله اهداف این فستیوال است.

از روزهای گذشته…

ii-V-I

ii-V-I

یکی از توالی آکوردهای (Progressions) مهم که در سبکهای مختلف موسیقی کاربرد بسیاری دارد به ii-V-I معروف است.
بلندگو ، عامل مهم کیفیت پخش موسیقی

بلندگو ، عامل مهم کیفیت پخش موسیقی

در یک سیستم پخش صوتی جعبه بلندگوها۱ عامل تبدیل انرژی الکتریکی به صوتی هستند لذا بنظر می رسد انتخاب نا مناسب آنها با وجود کیفیت بالای دستگاه پخش و آمپلی فایر، می تواند بر نتیجه نهایی تاثیر نامطلوب بگذارد.
منتشری: هر استادی از طریق شاگردانش مشهور می گردد

منتشری: هر استادی از طریق شاگردانش مشهور می گردد

در سال ۵۹، وقتی به عیادتش در بیمارستان ایرانشهر رفتم، گفت که مرا بی سر و صدا دفن کنید و من به استاد گفتم که نگران چه چیزی هستید زیرا تاریخ قضاوت می کند که چه کسی به این کشور خدمت کرده است و چه کسی خیانت کرده است. در هنگام دفن ایشان ما ۵ نفر بودیم که زیر جنازه را گرفتیم. بعد از ۲۰ سال، آقای نصیری فرد کتاب زندگی نامه او را منتشر کرد و عکس استاد با ساز روی جلد آن بود. این نشان می‌دهد که تاریخ قضاوت خود را انجام داد و کشور خدمتگزاران خود را فراموش نمی کند.
مروری بر مجموعه‌ی «رنگ‌های قدیمی»

مروری بر مجموعه‌ی «رنگ‌های قدیمی»

«رنگ‌های قدیمی» شامل ۶۵رنگ (از سال۱۲۸۴ تا ۱۳۱۶ از ضبط‌هایی که در دسترس گردآورنده بوده) و یک متنِ شش‌صفحه‌ای­‌ست‌ که بدون آن و با پالایش صوتی بهتر، می‌توانست محصولی دست­‌کم خنثی به‌دست دهد. متن، نتیجه‌گیری‌های نامستدلی دارد. چند نمونه:
مروری بر آلبوم «سایه‌وار»

مروری بر آلبوم «سایه‌وار»

سبک‌شناسیِ سه‌تار همواره دل‌مشغولی شعاری بوده و کندوکاوهایش در این خصوص، زمانی با برگزاری کارگاه‌ها و کنسرت‌های پژوهشی (از اواخر دهه هفتاد) و بعدها در کنار ترجمه‌ی قطعات اغلب ویولونیِ ابوالحسن صبا به زبان سه‌تار، در «شباهنگ» یا «کاروان صبا» و انتشار آوانگاری‌هایشان عینیت یافت.
تمدید ارسال آثار به نخستین جایزه پیانوی باربد

تمدید ارسال آثار به نخستین جایزه پیانوی باربد

مهلت ارائه آثار به نخستین دوره جایزه بین المللی پیانوی باربد تا ۱۰ آذرماه ۹۵ تمدید شد. جایزه بین المللی پیانوی باربد نخستین جایزه بین المللی موسیقی ایران است که توسط بخش خصوصی حمایت و برگزار می شود. در میان جوایز این مسابقه، اعزام دو نفر از منتخبین نهایی برای ده روز مسترکلاس و اجرای کنسرت در فستیوال «Plage musicale en Bangor» در فرانسه، با بورسیه کامل، به چشم می خورد.
رژین کرسپین درگذشت

رژین کرسپین درگذشت

پنجم جولای، رژین کرسپین Régine Crespin یکی از تحسین برانگیزترین خوانندگان سوپرانوی جهان در قرن بیستم در سن ۸۰ سالگی درگذشت. و اکنون چهل روز از خاموشی این بانوی هنرمند و شاید بزرگترین خواننده اپرایی که در قرن بیستم از فرانسه به ثمر رسید، میگذرد.
برونو والتر، رهبر بزرگ آلمانی (I)

برونو والتر، رهبر بزرگ آلمانی (I)

برونو والتر یکی از معروف ترین رهبران قرن بیستم در شهر برلین به دنیا آمد. او بین سال های ۱۹۳۳ و ۱۹۳۹ در کشورهای مختلف زندگی کرد اما نهایتا در سال ۱۹۳۹ تصمیم گرفت که در ایالات متحده زندگی کند. نام اصلی او برونو اشلسینجر (Bruno Schlesinger) بود اما او در سال ۱۸۹۶ تصمیم گرفت به جای اشلسینجر از نام والتر استفاده کند. اما در سال ۱۹۲۲ زمانی که شهروند اتریش شد رسما نامش را به والتر تغییر داد.
ارکستر سمفونیک وین

ارکستر سمفونیک وین

ارکستر سمفونیک وین در سال ۱۹۰۰ تأسیس و در سال ۱۹۲۱ با پذیرش اعضایی از ارکستر دیگری در وین تقویت شد. اولین رهبر دائم این ارکستر فردیناند لو (Ferdinand Löwe) بود که از شاگردان معروف آنتون بروکنر (Anton Bruckner) به شمار می آید. فردیناند لو اولین اجرای سمفونی شماره نه بروکنر را رهبری نمود.
همگون و ناهمگون (VII)

همگون و ناهمگون (VII)

آن دسته از افراد که هنوز در خانه‌های خود مشغول به کار هستند نیز به دلیل بیماری، قالی‌ای را که در طول دو ماه به پایان می‌رساندند، اکنون یک ساله می‌بافند. در چندین کارگاه قالیبافی نقش‌خوانانی را دیدم که توانایی قالیبافی نداشتند و فقط نقش‌خوانی می‌کردند و همچنین نقش‌خوانانی هستند که در کارگاهها فقط به خاطر نقش‌خوانی خود حقوق می‌گیرند. (۱۸)