وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (XI)

صفی الدین ارموی
در دوران نا به سامانی زندگی می کرد و چون شیفته ی هنرهای زیبا بود رساله ی الشرفیه فی نسب التالیفیه را در پنج فصل به زبان عربی در باب هنرهای زیبا نوشت. کتاب الادوار را صفی الدین در سنین جوانی نوشت که در آن به شرح اصول پرده بندی عود، فواصل موسیقی، آموزش خوانندگی… پرداخته است.

صفی الدین گام تعدیل شده ای را پیشنهاد کرد که به سبب نفوذ و مهارت بیش از حد علمی او در همه ی سرزمینهای اسلامی پذیرفته شد.

متذکر می شوم که چون مقوله ی نگرش ما یک مقوله ی تاریخی است از پرداختن به چگونگی کمی و کیفی گام تعدیل شده ی صفی الدین صرف نظر می کنیم و دل تاریخ را ورق می زنیم و به پیش می رویم. در مورد گام تعدیل شده ی صفی الدین لازم می دانم به این نکته اشاره کنم که این گام یکی از رویدادهای علمی و هنری تاریخ موسیقی است که مورد تایید همه ی موسیقیدانان قرار گرفته است.

فارمر می گوید:”هلمثلتز بر این عقیده است که تدبیر صفی الدین در استفاده از هفتم ماژور گام به عنوان پرده ی هادی به پردگی(تونیک)نشانگر مفهوم موسیقایی جدیدی است که امکان می دهد برای بسط بیشتر درجات پردگی(یعنی تونالیته، بدون ربع پرده)یک گام حتی در عرصه ی موسیقی خالصاً هم صدا نیز مورد استفاده قرار گیرد” (۱)

کتاب الادوار صفی الدین بارها توسط موسیقیدانان کشورهای مختلف بررسی و مورد توجه قرار گرفته است. ابداع گوشه ی طرب انگیز در دستگاه ماهور را نیز به او نسبت داده اند. متاسفانه این دانشمند برجسته در اواخر عمر به علت تنگدستی و بدهکاری به زندان افتاد و در همان جا چشم از جهان فرو بست.

قطب الدین شیرازی
مهمترین اثر او درهالتاج نام دارد که دایرهالمعارف جامعی از علوم فلسفه ی قدیم است. در بخشی از این کتاب توضیح کاملی در مورد موسیقی نوشته شده است. در این بخش به شرح ابعاد موسیقی، رابطه ی اصوات از نظر موسیقی، پرده شناسی آلات موسیقی و رابطه ی اصوات از نظر ریاضی پرداخته است.

تیموریان
تیموریان در ابتدا قتل و کشتار را در دستور خود قرار دادند و تا مدتی شیوه ی مغولها را ادامه دادند. اما پس از مدتی تحت تاثیر دانشمندان و هنرمندان قرار گرفتند و هنگامی که سمرقند را به پایتختی برگزیدند هنر راه رشد خود را پیش گرفت. کم کم صدای ساز و آواز از دربار تیمور شنیده شد. تیمور پسری به نام شاهرخ داشت که هنر دوست و هنر پرور بود. او شهر را به مرکزی فعال در زمینه ی فرهنگ و هنر تبدیل کرد. پس از شاهرخ پسرش الغ بیک امور را به دست گرفت که او نیز ادیب و هنر دوست بود. دوره ی الغ بیک را بزرگ ترین دوره ی علم و هنر قرن نهم می دانند.

شاهرخ فرزند دیگری به نام میرزا بایسنقر داشت که از بزرگ ترین حامیان هنر و هنرمندان بود. پیوند شعر و نقاشی در زمان او و به دستور او آغاز شد و اولین شاهکار آن دوره خلق شاهنامه ی مصور فردوسی به دستور میرزا بایسنقر است. تذهیب شاهنامه ی فردوسی حدود چهار سال به طول انجامید و چون بایسنقر مقدمه ای به خط خودش در ابتدای شاهنامه نوشته به شاهنامه ی بایسنقری مشهور است.

از دیگر پادشاهان تیموری سلطان حسین میرزا معروف به بایقرا بوده است که وزیر فرهیخته ای به نام امیر علیشیر نوایی داشت آن چنان در این دوره علم، هنر و موسیقی خوش درخشید که این دوره به دوره ی نوایی مشهور است و از این دوره به بعد اصطلاح تصنیف جایگزین قول و غزل شد.

از چهره های سرشناس موسیقی این دوره می توان بزرگان زیر را نام برد.

پی نوشت
۱- خنیاگری در موسیقی ایران

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

در اندیشه برداشت های دیگر از موسیقی دفاع مقدس (I)

پیش از شروع به نوشتن این مطلب، یکی از دوستان نویسنده در تاریخ دفاع ۸ ساله، به آرامی و با تاکید، یادآور شد که ما «موسیقی جنگ» نداریم بلکه موسیقی دفاع مقدس داریم؛ در واقع، تاکیدش بر پرهیز از واژه «جنگ» بود. دوست ما بار سیاسی و حتی تاریخی این واژه را در نظر داشت. درست می گفت که ما مردمی جنگ طلب نیستیم. ولی نمی شد انکار کرد که همین واژه منحوس که به قول ملک الشعرای بهار «فغان ز جغد جنگ و مرغوای او که تا ابد بریده باد نای او در تمام ۸ سالی که ایران درگیر آن بود، میلیون ها بار از طریق رسانه های نوشتاری و شنیداری و دیداری، پخش شد.

موسیقی پنهان در هندسه (III)

به غیر از پاره خط S1S2 و S1S8 که اضلاع چند ضلعی بوده و قطر نیستند، در چندضلعی ها بین طول ضلع و طول قطرها روابط ریاضی خاصی برقرار می باشد. در مثال بالا که هشت ضلعی منتظم است، بین اقطار و طول ضلع روابط زیر برقرار است:

از روزهای گذشته…

همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (VIII)

همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (VIII)

به کار بردن چسبندگی به جای عامل ترکیب اتم‌ها و ملکول‌ها بی‌دقتی‌ای است که با کمترین آشنایی با فیزیک یا شیمی پیش نمی‌آمد. «سوم، میدان جاذبۀ زمین […]؛ چهارم، میدان جاذبۀ منظومۀ شمسی […]؛ پنجم، میدان جاذبۀ عمومی کیهان […]» (ص ۵۸) نیازی به گفتن نیست که همه‌ی این‌ها نیروی گرانش است و هیچ تفاوت ماهوی با یکدیگر ندارند و معلوم نیست چرا نویسنده آنها را از هم جدا کرده است.
منصوری: تا امروز اسپانسری نداشتیم

منصوری: تا امروز اسپانسری نداشتیم

قطعا ولی فعلا ما یک سری مشکلات داریم. می دانید که ما اگر بخواهیم یک اپرای کامل را با تمام ابعادش روی صحنه ببریم به خاطر مشکلات دکور، مشکلات لباس، جای تمرین و این قبیل مشکلات که داریم چه پروژه سنگینی است. اگر یک سری مساعدتها بشود، امیدوار هستیم اپراهای زیادی را روی صحنه ببریم. در حقیقت ما به سازمانی نیاز داریم که همه چیز را به صورت مستقل مدیریت کند و ما، درگیری هایی به غیر از درگیری موسیقی نداشته باشیم. مثلا آرا کاراپتیان وقتی بخواهد کار خوانندگی را انجام دهد، فقط درگیری خوانندگی را داشته باشد یا من که کار ارکستر و رهبری اپرا را انجام می دهم، دیگر درگیری خارج از برنامه نداشته باشم که مثلا من امروز جای تمرینم کجاست یا مثلا فردا چه جور تمرین کنیم یا مثلا این هزینه لباس و دکور را چکار کنیم.

روایت ملودیک سفرهای استراوینسکی

روایت ملودیک سفرهای استراوینسکی

به دلیل دور بودن استراوینسکی از کشورش روسیه، بحث های زیادی درباره ماهیت روسی او صورت گرفته است. جمعه، بیست و دوم ژانویه ۲۰۱۲، در برنامه ای به نام “استراوینسکی بیرون از روسیه” لئون بتشتاین (Leon Botstein)، ارکستر سمفونیک آمریکا (American Symphony Orchestra) را برای اجرای گلچینی از آثار استراوینسکی رهبری کرد. این آثار به گونه ای انتخاب شده بودند که هم میراث روسی استراوینسکی و هم زیبایی شناسی کشور دومش را به خوبی نشان می داد.
درجه و رنگ

درجه و رنگ

حتما” تابحال از خود این سئوال را پرسیده اید که چگونه با وجود آنکه یک ترمپت تنها سه کلید دارد می تواند ملودی های بسیار زیبا با تعداد زیادی نت را اجرا کند؟
سلطانی: اگر مواظب نباشیم در نوستالوژی غرق میشویم

سلطانی: اگر مواظب نباشیم در نوستالوژی غرق میشویم

قبل از پاسخ به سؤالتان باید بگویم که بین رمانتیزم و تغزل تفاوت وجود دارد و با دو تعبیر می شود آن ها را بیان کرد، یکی براساس دال ها و دیگر براساس مدلول هاست. اگر منظورتان تغزل است باید اشاره کنم که گرچه موسیقی بدون انسان ساکن است، اما فکر می کنم زیباست که هر دو را فدای عشق کنیم. البته اگر صرفاً رمانتیزم مدنظرتان است، بهتر است که موسیقی را هنگام خلق به عهده ی خودش بگذاریم.
تاریخ مختصر موسیقی ایران، پیش از اسلام تا صفویه (VII)

تاریخ مختصر موسیقی ایران، پیش از اسلام تا صفویه (VII)

در این دوران قدرت نظامی افزایش پیدا می کند و زبان رسمی کشور دری می شود. دانشمندان در این دوره جامع العلوم هستند. تئوریسین های مهم این دوره ابن سینا و ابن زیله و از شعرای مهم این دوره می توان به فرخی سیستانی اشاره کرد. او ساز چنگ را بسیار پر استفاده ذکر کرده است. ساز نفیر کم کم در این دوره به موسیقی ما اضافه می شود.
نکات مهمی که یک نوازنده باید رعایت نماید (II)

نکات مهمی که یک نوازنده باید رعایت نماید (II)

تمرین تنها فیزیکی نیست بجای اینکه تنها با عضلاتتان ساز بزنید قبل از شروع هر تمرینی چه گام و چه قطعه با نگاه کردن به نت قطعه مورد نظر، ذهن خود را برای تمرین آماده سازید. به عقیده شخصی (نگارنده) بسیاری از تمرینات عضلانی تنها وقت شما را میگیرند و کار مفیدی را انجام نمیدهند! درواقع تنها شما خسته میشوید و حس کاذب پیشرفت را به شما دست میدهد؛ در حالیکه با تمرینات ذهنی میتوانید با فشار کمتر و بازدهی بالاتر از تمرینات خود استفاده ببرید.
دو مضراب چپ (قسمت سوم)

دو مضراب چپ (قسمت سوم)

چهار مضراب شور حبیب سماعی از چهارمضراب های معروف برای سنتور است که در صفحۀ شور شهناز به همراه آواز پروانه اجرا و ضبط شده است. پایۀ این چهارمضراب بعدها الگوی بسیاری از قطعات و چهارمضراب های دیگر قرار گرفت و بعدها شکل های کامل و پیچیده تری نیز به آن افزوده شد.
ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (IV)

ایزایی و مکتب ویولون بلژیک (IV)

«داشتن انگشت هایی چابک و فرز و ضربه های بی نقص آرشه از ضروریات است؛ همچنین باید آن قدر عالی کار کرد که بتوان ریتم را پیش برد و تأثیر شاعرانه ای که هنرمند در نظر دارد را بر جای گذاشت. با افزوده شدن فرمولهای جدید به محدوده نوازندگی، دستیابی و تسلط بر روال نوازندگی آسان تر می شود. ویولنیست های امروزی نسبت به نوازندگان نسل پیشین دسترسی بیشتری به منابع تکنیکی دارند.»
لئوپاد آئور (I)

لئوپاد آئور (I)

لئوپاد آئور (Leopold Auer) ویلنیست، استاد، رهبر و آهنگساز بزرگ مجار است؛ آئور در خانواده ای یهودی به دنیا آمد. ابتدا موسیقی را با یادگیری ویلن آغاز نمود. بعدها زیر نظر ریدلی کوهن (Ridley Kohné) یادگیری موسیقی را در بوداپست ادامه داد. با اجرای کنسرتو ویولون مندلسون، چندین هموطن توانگر هزینه تحصیل وی را قبول کردند و او را برای تحصیل به وین فرستادند. آئور در وین در منزل استادش جاکوب دونت (Jakob Dont) زندگی می کرد.