وضعیت موسیقی ایران قبل از ورود اعراب (XI)

صفی الدین ارموی
در دوران نا به سامانی زندگی می کرد و چون شیفته ی هنرهای زیبا بود رساله ی الشرفیه فی نسب التالیفیه را در پنج فصل به زبان عربی در باب هنرهای زیبا نوشت. کتاب الادوار را صفی الدین در سنین جوانی نوشت که در آن به شرح اصول پرده بندی عود، فواصل موسیقی، آموزش خوانندگی… پرداخته است.

صفی الدین گام تعدیل شده ای را پیشنهاد کرد که به سبب نفوذ و مهارت بیش از حد علمی او در همه ی سرزمینهای اسلامی پذیرفته شد.

متذکر می شوم که چون مقوله ی نگرش ما یک مقوله ی تاریخی است از پرداختن به چگونگی کمی و کیفی گام تعدیل شده ی صفی الدین صرف نظر می کنیم و دل تاریخ را ورق می زنیم و به پیش می رویم. در مورد گام تعدیل شده ی صفی الدین لازم می دانم به این نکته اشاره کنم که این گام یکی از رویدادهای علمی و هنری تاریخ موسیقی است که مورد تایید همه ی موسیقیدانان قرار گرفته است.

فارمر می گوید:”هلمثلتز بر این عقیده است که تدبیر صفی الدین در استفاده از هفتم ماژور گام به عنوان پرده ی هادی به پردگی(تونیک)نشانگر مفهوم موسیقایی جدیدی است که امکان می دهد برای بسط بیشتر درجات پردگی(یعنی تونالیته، بدون ربع پرده)یک گام حتی در عرصه ی موسیقی خالصاً هم صدا نیز مورد استفاده قرار گیرد” (۱)

کتاب الادوار صفی الدین بارها توسط موسیقیدانان کشورهای مختلف بررسی و مورد توجه قرار گرفته است. ابداع گوشه ی طرب انگیز در دستگاه ماهور را نیز به او نسبت داده اند. متاسفانه این دانشمند برجسته در اواخر عمر به علت تنگدستی و بدهکاری به زندان افتاد و در همان جا چشم از جهان فرو بست.

قطب الدین شیرازی
مهمترین اثر او درهالتاج نام دارد که دایرهالمعارف جامعی از علوم فلسفه ی قدیم است. در بخشی از این کتاب توضیح کاملی در مورد موسیقی نوشته شده است. در این بخش به شرح ابعاد موسیقی، رابطه ی اصوات از نظر موسیقی، پرده شناسی آلات موسیقی و رابطه ی اصوات از نظر ریاضی پرداخته است.

تیموریان
تیموریان در ابتدا قتل و کشتار را در دستور خود قرار دادند و تا مدتی شیوه ی مغولها را ادامه دادند. اما پس از مدتی تحت تاثیر دانشمندان و هنرمندان قرار گرفتند و هنگامی که سمرقند را به پایتختی برگزیدند هنر راه رشد خود را پیش گرفت. کم کم صدای ساز و آواز از دربار تیمور شنیده شد. تیمور پسری به نام شاهرخ داشت که هنر دوست و هنر پرور بود. او شهر را به مرکزی فعال در زمینه ی فرهنگ و هنر تبدیل کرد. پس از شاهرخ پسرش الغ بیک امور را به دست گرفت که او نیز ادیب و هنر دوست بود. دوره ی الغ بیک را بزرگ ترین دوره ی علم و هنر قرن نهم می دانند.

شاهرخ فرزند دیگری به نام میرزا بایسنقر داشت که از بزرگ ترین حامیان هنر و هنرمندان بود. پیوند شعر و نقاشی در زمان او و به دستور او آغاز شد و اولین شاهکار آن دوره خلق شاهنامه ی مصور فردوسی به دستور میرزا بایسنقر است. تذهیب شاهنامه ی فردوسی حدود چهار سال به طول انجامید و چون بایسنقر مقدمه ای به خط خودش در ابتدای شاهنامه نوشته به شاهنامه ی بایسنقری مشهور است.

از دیگر پادشاهان تیموری سلطان حسین میرزا معروف به بایقرا بوده است که وزیر فرهیخته ای به نام امیر علیشیر نوایی داشت آن چنان در این دوره علم، هنر و موسیقی خوش درخشید که این دوره به دوره ی نوایی مشهور است و از این دوره به بعد اصطلاح تصنیف جایگزین قول و غزل شد.

از چهره های سرشناس موسیقی این دوره می توان بزرگان زیر را نام برد.

پی نوشت
۱- خنیاگری در موسیقی ایران

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «روز ششم»

اگر اهمیت یک آلبوم را تنها در انتشار یک قطعه‌ی مهم تاریخی هم بدانیم، باید اهمیتی چشم‌گیر برای «روز ششم» قائل شویم. زیرا بالاخره پس از هفت دهه ضبطی شایسته از قطعه‌ی پروانه (نسخه‌ی ارکستری) امانوئل ملیک اصلانیان به دست می‌دهد. نسخه‌ی پیانویی پروانه را اصلانیان در سال ۱۳۳۳ نوشت. دانستن همین نکته کافی است تا پس از دقیق شنیدن آن دریابیم چه اندازه رویکردش به استفاده از مصالح موسیقی ایرانی نو و جسورانه بوده است.

مسعود نجفی: از چهار بخش صدای انسان استفاده کردم

در خصوص ترکیب گروه باید عرض کنم به جای ساز های دیگر، در کنار سنتور، از چهار بخش صدای انسان استفاده شده است که خواننده اصلی با صدای تنور خط ملودی را اجرا می کند و از خواننده های سوپرانو، آلتو و باس به منظور اجرای خط های کنترپوان، نت های پدال و بافت هارمونیک، رنگ دهی و حجم دهی استفاده شده است.

از روزهای گذشته…

افسانه‌ی شعرشناسِ خنیاگر (II)

افسانه‌ی شعرشناسِ خنیاگر (II)

پیش از این دوره آهنگ با کلام ساختن اغلب بر شعری بود پرداخته‌ی ترانه‌سرا، اما با تغییر ذائقه‌ی پیش آمده پس از گسست ژرف آن سال‌ها، موسیقی‌دانان شعر کلاسیک ایران را دستمایه‌ی کار کردند. بی داوری در مورد آن که کدام‌یک از این روش‌ها پسندیده‌تر است و بدل کردن تفاوت‌های سبکی به دگم‌های ایدئولوژیک، با یک مرور سریع خاطره‌های تاریخی می‌توان گفت که آثار مشکاتیان از این نظر بهترین‌های شیوه‌ی دوم هستند.
لئوش یاناچک (III)

لئوش یاناچک (III)

همکاری وی در سال ۱۹۰۶ با شاعر چک، پتر بزروک (Petr Bezruč) ساختن چندین قطعه کر را بر اساس اشعار بزروک به همراه داشت. زندگی یاناچک در اولین دهه قرن بیستم به دلیل مشکلات شخصی و حرفه ایش بسیار پیچیده بود. وی آرزو داشت در پراگ به عنوان هنرمندی عضو آنجا پذیرفته شود، او چندین اثرش را از بین برد و بسیاری را ناتمام باقی گذارد.
افتتاح آکادمی موسیقی فوژان

افتتاح آکادمی موسیقی فوژان

آکادمی موسیقی فوژان با مدیریت هنری حمیدرضا دیبازر (بنیانگذار ارکستر فوژان، عضو هیئت علمی و رئیس دانشکده موسیقی دانشگاه هنر) به تازگی فعالیت خود را آغاز کرده است. جمعی از استادان دانشگاه و مدرسان برجسته موسیقی کشور، هنرآموزان این آکادمی هستند.
نگاهی به اپرای مولوی (XIII)

نگاهی به اپرای مولوی (XIII)

در پاسخ مولوی، همسرش می خواند: «بی نوا گردی ز یاران وابری، خار گردی و پشیمانی خوری» که می شنویم خواننده نقش همسر مولوی با اشاره به Fa # در گوشه «اوج» شور این گوشه را به بیات راجع اصفهان تبدیل می کند که گویا برای تاکید بر عدم درک متقابل احساسات طرفین اینگونه خوانده شده است. در ادامه نغمه “فا دیز” به “فا بکار” تبدیل شده و سئوال و جواب ها در دو گوشه مختلف یک دستگاه ادامه پیدا می کند؛ این رویه تا حدی ادامه پیدا می کند که همسر مولانا هم با او یکدل می شود.
دیوید گیلمور : “ما مردانی یاغی بودیم”

دیوید گیلمور : “ما مردانی یاغی بودیم”

در ادامه مطلب قبل ، “سکوت کامل یا جنگ”توجه شما را به ادامه ترجمه متن مصاحبه با دیوید گیلمور جلب می کنیم.
نگاهی به اپرای مولوی (IX)

نگاهی به اپرای مولوی (IX)

این پرده با صدای شمس آغاز میشود و مولانا را در تاریکی از محلی که مولانای جوان جلوی پدر زانو زده و سوگواری میکرد به خود میخواند؛ چهره مولانا نشان میدهد که او سالیان درازی را در غم پدر گذرانده و این صدا خلوت او را به هم میزند. شمس می خواند: “… پس تو را هر لحظه مرگ و پس تو را هر لحظه مرگ و رجعتی‌ست مصطفی فرمود دنیا ساعتی‌ست آزمودم مرگ من در زندگی‌ست چون رهی زین زندگی پایندگی‌ست” مولانا سر بر میدارد و میگوید: “کیستی تو؟” و شمس پاسخ میدهد:”کیستی تو؟” این سئوال و جواب یکبار هم در پرده سوم اپرا اتفاق افتاد ولی اینبار با ملودی دیگری که به طرز تحسین برانگیزی حالت روحی مولانا و همچنین شمس را نشان میدهد.
درویش خان در گذار تمدن (II)

درویش خان در گذار تمدن (II)

تضادهای ایران در عهد قاجار دو گروه موسیقیدان می سازد. عده ای سر سپرده گردش قدرت در ساختار سیاسی می شوند و خود را در دل حواشی موسیقی و بزم ها و محفل ها رها می کنند و گروه اندکی هم مبنای فهم اجتماعی را در تعارضات و تناقضات تاریخی و حقوق مردم می جویند.
عارف ساق خنیاگری از شرق ترکیه (II)

عارف ساق خنیاگری از شرق ترکیه (II)

در سال ۱۹۷۵ هیئت مدیره کنسرواتوار دولتی موسیقی ترکی در استانبول (İstanbul Devlet Türk Müziği Konservatuarı) عارف ساق را به عنوان استاد مدرس و عضو هیئت علمی خود برگزید. تدریس موسیقی مردمی و نوازندگی باغلاما در این آکادمی بر عهده او بود. در سال ۲۸۹۱ از کنسرواتوار بیرون آمد و تدریس را در خانهی موسیق عارف ساق ادامه داد. خانهی موسیقی عارف ساق در سال ۱۹۸۰ با همکاری یوسف تورامان (Yusuf Toraman) نوازنده و سازندهی باغلاما پایه گذاری شد. در یک دوره از سال ۴۸۹۱ تا ۷۸۹۱ با دیگر استادان باغلاما از جمله موسی اَراُغلو (Musa Eroğlu)، مُخلص آکارسو (Muhlis Akarsu) و یاووز تُپ (Yavuz Top) سری آلبومهای “محبت ۵-۱” را منتشر کرد( معروف به گروه چهار نفرهی باغلاما).
لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۴

لئونارد کوهن و باب دیلان ، شعر و ترانه – ۴

در ترانه ”The Gates Of Eden” دیلان نوعی دوگانگی میان آنچه در زمین ممکن است و آنچه در ابدیت امکان دارد را تصویر میکند همانطور که سنگینی و سختی صخر ها را در برابر رهایی و سبکی ابر ها و دریا قرار داده و خود را در میان آ ن دو توصیف کرده.
بهترین نقطه برای قرار دادن پیانو در خانه کجاست؟

بهترین نقطه برای قرار دادن پیانو در خانه کجاست؟

برای اینکه بهترین نقطه برای قرار دادن پیانو را در خانه پیدا کنید، لازم است بدانید که کجا نباید این ساز را بگذارید. در این مطلب شما را راهنمایی می کنیم تا یک جای کاملاً مناسب برای پیانو خود پیدا کنید.