در باب متافیزیک موسیقی (I)

چهار صدا یا بخش آوازی هرگونه هارمونی، یعنی باس، تنور، آلتو و سوپرانو یا تونیک، سوم، پنجم و اکتاو، مطابق چهار درجه سلسله هستی ها، یعنی قلمروهای کانی، گیاهی، جانوری و انسانی اند. دیگر گواه چشم گیر این امر یکی از قاعده های اصلی موسیقی است که می گوید فاصله باس در زیر سه صدا یا بخش بالایی بسیار بیشتر از فواصل آنها میان خودشان است، طوری که باس هرگز نمی تواند نهایتا بیش از یک اکتاو به آنها نزدیک شود، بلکه اغلب حتی به فاصله ای بیشتر زیر آنها واقع می شود.

بنابراین، جایگاه تریاد صحیح در اکتاو سوم از تونیک است. بر این اساس، تاثیر هارمونی گسترده، یعنی جایی که باس فاصله خود با دیگر بخش ها را حفظ می کند، از هارمونی بسته، یعنی جایی که باس به آنها نزدیک می شود، نیرومند تر و زیباتر است. هارمونی بسته صرفا به علت گستره محدود سازها مورد استفاده است. اما، کل این قاعده به هیچ رو قراردادی نیست، بلکه در خاستگاه طبیعی دستگاه تونال ریشه دارد، در جایی که کوتاه ترین فواصل هارمونیک، که به واسطه ارتعاشات ثانوی با یک آهنگ صدا می دهند، اکتاو و پنجم آن اند. در این قاعده، نظیر موسیقایی حالت اساسی طبیعت را می بینیم که در نتیجه آن ارتباط موجودات آلی در میان خودشان بسیار نزدیکتر از ارتباط آنها با توده بی جان و غیر آلی قلمرو کانی است.

قطعی ترین مرز و گسترده ترین شکافدر سرتاسر طبیعت میان موجودات آلی و این توده بی جان واقع می شود. صدای زیر که ملودی را اجرا می کند، البته همزمان یک بخش ضروری هارمونی نیز هست و در آن حتی با عمیق ترین باس زمینه نیز مرتبط است. این امر را می توان نظیر این واقعیت دانست که همان ماده ای که در یک اندامگان بشری ضامن مثال آدمی است در همان حال باید ضامن و نماینده مثل گرانش و خواص شیمیایی و لذا پایین ترین درجات عینیت یابی اراده نیز باشد.

از آن جا که موسیقی، بر خلاف دیگر هنرها، نه مثل یا درجات عینیت یابی اراده، که مستقیما خود اراده را جلوه گر می سازد، همچنین می توانیم بگوییم که موسیقی مستقیما بر اراده، یعنی بر احساسات و هیجانات و عواطف شنونده عمل می کند، طوری رات به سرعت این ها را بر می انگیزد یا حتی تغییر می دهد.

االبته موسیقی یک هنر مستقل است و صرفا معاونی برای شعر نیست؛ به واقع، موسیقی نیرومند ترین همه هنر ها است و از این رو یکسره از طریق رهگذرهای خود به اهدافش می رسد. چون یقینا نیازمند جملات یک نغمه یا فعل یک اپرا نیست.

موسیقی به خودی خود تنها اصوات یا نت ها می شناسد و کاری به عللی که این ها را به وجود می آورند ندارد. لذا، برای آن حتی صدای انسانی نیز اصلا و ذاتا چیزی جز یک صدای اصلاح شده همچون صدای یک ساز نیست؛ و این صدا نیز همچون هر صدای دیگری مزایا و معایب خاصی دارد که نتیجه آلتی هستند که آنرا تولید می کند.

حال، اینکه در اینجا همین آلت به طریق دیگری به عنوان اندام نطق برای ابلاغ مفاهیم عمل می کند دیگر یک وضعیت اتفاقی است و البته ضمنا موسیقی می تواند از این وضعیت برای ایجاد رابطه با شعر بهره برد. اما هرگز نباید ایجاد این رابطه را امر اصلی بیانگارد و صرفا مشغول تعبیر چیزهایی شود که اغلب و در واقع ذاتا “آنطور که دیدرو در برادر زاده رامو نشان می دهد” صرفا مجموعه ای از اشعار چرند و بی مایه اند.

یک دیدگاه

  • مهرداد
    ارسال شده در بهمن ۱۶, ۱۳۹۴ در ۱۱:۴۰ ب.ظ

    با درود فراوان و قدر دانی از زحمات شما

    در مطلب بالا بیش از حد از اصطلاحات تخصصی موسیقی استفاده شده است به گونه ای که تا فردی هارمونی و آکورد شناسی پیشرفته را خوب فرا نگرفته باشد نمیتواند از آن سر در بیاورد.نثر فارسی این مقاله نیز با استفاده از واژه های نامآنوس بر پیچیدگی آن افزوده است.
    این موضوع باعث میشود که دامنه مخاطبان این مقاله بسیار محدود شود.یا حتی بسیاری از خوانندگان مطلب در همان سطر اول از خواندن ادامه مطلب منصرف میشوند.
    متافیزیک و موسیقی هر دو از موضوعات بسیار زیبا , جذاب و در عین حال پیچیده هستند پس شاید با انتخاب گویشی ساده تر بتوان روشن تر و روان تر به بیان ارتباط آنها پرداخت.
    با سپاس فراوان

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

ریتم و ترادیسی (I)

ریتم و ترادیسی دو روشِ فهم نظم های زمانی در جهان پیرامونِ ما را در تباین با هم قرا می دهد: فهم مستقیم به-واسطه ی قوه ی ادراک، و فهم غیر مستقیم به واسطه ی تجزیه و تحلیل. «ریتم» به دستگاه ادراکی ای که امکان مشاهده و دریافتِ بی دردِسرِ پدیده های ریتمیک را در اختیار افراد قرار می دهد گریز می زند، درحالیکه «ترادیسی» ابزارهای ریاضی ای را که برای کشف نظم ها و مطالعه ی الگوها مورد استفاده قرار می گیرد پیشِ روی می گذارد.

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (II)

بیرون‌رفتن مردم از خانه و برگرفتن و دورافکندن کلوخ در آخرین روز ماه شعبان به احتمال فراوان به نشانه ترک عیش و عشرت و باده‌نوشی در ماه مبارک روزه‌گیران و دورکردن دیو گناه باده‌نوشی از خود بوده است و این آیینی بازمانده از دوره پیش از اسلام بوده که با دگرگونی نظم و روال زندگی عادی مردم در تغییر ماه همراه بوده است (۲) و یا جشن «هالووین» در فرهنگ غربی. «هالووین» یک جشن مسیحیت غربی و بیشتر سنتی می‌باشد که مراسم آن سه شبانه‌روز ادامه دارد و در شب «۳۱ اکتبر» (نهم آبان) برگزار می‌شود. بسیاری از افراد و مخصوصا کودکان و نوجوانان در این شب با چهره‌های نقاشی شده، لباس‌های عجیب یا لباس‌های شخصیت‌های معروف، چهره و ظاهری که آن به‌نظرشان ترسناک باشد خود را آماده جشن می‌کنند و برای جمع‌آوری نبات و آجیل به در خانه دیگران می‌روند. این جشن را مهاجران «ایرلندی» و «اسکاتلندی» در سده نوزدهم با خود به قاره آمریکا آوردند. (۳)

از روزهای گذشته…

ارکستر سمفونیک بی بی سی (II)

ارکستر سمفونیک بی بی سی (II)

به طور کلی می توان گفت که این ارکستر تنها ارکستری است که بیشترین تعدا اجرا ها را در بین ارکسترهای شرکت کننده در پرامز دارد. تمامی کنسرت ها در شبکه سه رادیوی بی بی سی پخش شده و به صورت اینترنتی و از طریق “iPlayer BBC” نیز تا هفت روز پس از پخش، قابل شنیدن است. تعداد زیادی از این کنسرت ها نیز در شبکه های تلوزیونی پخش شده اند. در واقع، این ارکستر، تنها ارکستر انگلیسی است که تعداد زیادی از اجراهایش از رادیو و تلوزیون پخش شده اند. شاید بتوان گفت که مهمترین مورد در بر پا نگهداشتن این ارکستر، ضبط های استودیویی برای شبکه ۳ رادیوی بی بی سی است که در مکان میدا ویل که متعلق به ارکستر است، صورت گرفته اند.
روش سوزوکی (قسمت یازدهم)

روش سوزوکی (قسمت یازدهم)

وقتیکه من در ناگویا (Nagoya) تدریس ویولون را پذیرفتم، پدرکوجی (Koji) در حاماماتسو (Hamamatsu) زندگی میکرد. در اوائل سال ۱۹۳۰ ما به توکیو رفتیم، بعد از مدتی تویودا (Toyoda) با تمام خانواده اش پیش ما آمدند و کوجی خردسال در خانه ما فعالانه شروع به تحصیل کرد. البته او باید نواختن ویولن را تصادفا یاد میگرفت و این موضوع که آیا اصلا او یادگیری ویولن را دوست داشت یا نداشت چندان مورد توجه نبود! دقیقا مثل یادگیری زبان ژاپنی برای بچه های ژاپنی!
نگاهی به آثار ضبط شده جناب میرزا حسینقلی (II)

نگاهی به آثار ضبط شده جناب میرزا حسینقلی (II)

هامبارسوم تاجر مسیحی روسی الاصل (پدر لورتا هنرپیشه سینما) با مشارکت و سرمایه گذاری جهت بدست آوردن امتیاز نمایندگی فروش صفحات گرامافون، پنج تن از هنرمندان را برای ضبط صفحه راهی پاریس می کند:
پنج آلبوم برگزیده اینترنتی هفته

پنج آلبوم برگزیده اینترنتی هفته

آلبومهای برگزیده اینترنتی بر اساس میزان فروش آنها در بازارهای اینترنت ارزش گذاری میشوند و این هفته (۲۱-Nov-2004) پنج آلبوم اول فهرست از این قرار هستند:
موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (VI)

موسیقی نزد ایرانیان در ۱۸۸۵ میلادی (VI)

شاگردان واحد اول، پیش از برآمدن آفتاب بر می‌خواستند و به میدان مشق می‌رفتند و از مسیو لومر، موسیقی نظامی و فن رهبری و فرماندهی را تعلیم می‌گرفتند. شاگردانی که مدت شش سال زیر نظر مستقیم لومر تحصیل کرده بودند، ا‌فرادی ورزیده و کارآمده شده بودند، نه فقط در نواختن یک ساز بلکه نواختن تمام سازها مهارت پیدا کرده بودند.
گفتگوی هارمونیک پانزده ساله شد

گفتگوی هارمونیک پانزده ساله شد

گفتگوی هارمونیک جشن پانزدهمین سال فعالیت خود را برگزار کرد. در سال گذشته گروه برنامه نویسان سایت، طرح های جدیدی را مورد ارزیابی قرار دادند ولی با وجود تمام تلاش ها برای افتتاح سایت جدید در روز تولد سایت، کار برنامه نویسی به پایان نرسید، در نتیجه سعی داریم تا در آینده ای نزدیک از طرح جدید سایت رونمایی کنیم.
هارمونی استاتیک

هارمونی استاتیک

هارمونی و ملودی جزو جدایی ناپذیر موسیقی هستند، هرقدر هم که بخواهیم با بزرگ جلوه دادن یکی دیگری را کوچک کنیم، یا با استفاده از قوت یکی احساس خطا در دیگری را کاهش دهیم به ناچار مجبور هستیم به موسیقی از هر دو زاویه نگاه کنیم.
رحمت‌الله بدیعی: «اگر در ایران بودم…»

رحمت‌الله بدیعی: «اگر در ایران بودم…»

رحمت‌الله بدیعی،‌ یکی از برجسته‌ترین هنرمندان موسیقی ایران، سالهاست که در هلند زندگی می‌کند. او در هنرستان عالی موسیقی (کنسرواتوار تهران) در رشته ویلن کلاسیک آموزش دیده و همچنین در زمینه موسیقی ایرانی با ابوالحسن صبا کار کرده است.
سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (III)

سپنتا؛ نقطه پایان یک مکتب (III)

بدین ترتیب موسیقی‌شناس مکتب وزیری کار بر روی آثار باقی‌مانده از عهد قاجار را برمی‌گزیند و در تحلیل‌هایش اگر چه گاه و بیگاه نقدی هم نثار ناکوکی و … آنها می‌کند اما نتیجه‌ی کار نه تنها نفی نیست بلکه اغلب همراه با دلبستگی زیباشناختی به آثار آنان است. او به ویژه به خوانندگان مشهور آن عصر علاقه داشت و ضبط‌های بعضی‌شان را واجد ارزش‌های هنری می‌دانست.
مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (VII)

مقایسه‌ی روش‌های آموزش ساز عود در موسیقی ترکی (VII)

هدف از انتخاب نوع خاصی از دست‌گرفتن مضراب در اجرای عود، دستیابی به صدایی دقیق و رساست. مضراب نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان زیر و بمی صدا، نُوانس و نیروی محرک آن دارد. هنگامی که روش‌ها براساس نگهداشتن مضراب و فنون آن قیاس ‌شوند، روشن خواهد شد که در بیشتر اوقات، مضراب تارگان در عین نرمی و بی‌عیب و نقصی، چالاک است. علاقه‌ی تارگان به موسیقی غربی در این خصوص تأثیرگذار بوده است و در مواقعی می‌توان حالت‌های گیتارنوازی را در به کارگیری مضراب او مشاهده کرد.