تحول در موسیقی ایرانی از قاجار تا کنون (I)

نمایی از کنسرت ارکستر سازهای ملی 
<br>
تالار وحدت 1394
نمایی از کنسرت ارکستر سازهای ملی
تالار وحدت 1394
در پایان دوره قاجار و ورود به دوره انتقالی قدرت در ایران که به عنوان عصر مشروطه شناخته می شود؛ تحولات زیادی در موسیقی ایران بوجود آمد که این تحولات با روی کار آمدن شاگردان و پیروان مکتب علینقی وزیری، سرعت بیشتری گرفت. این تحولات تاثیرات زیادی در فیزیک سازها، نحوه نوازندگی، نحوه خوانندگی، آهنگسازی و… گذاشت.

تحول در سازهای ایرانی
تار:
به عنوان مهمترین ساز ایرانی و ساز تخصصی خانواده شهنازی که مهمترین راوی ردیف هستند محسوب می شود. این ساز تا زمان غلامحسین درویش ۵ سیمه بوده و به احتمال قوی همواره روی سینه گذاشته می شده ولی درویش خان این ساز را از روی سینه به روی پای راست می نشاند و به تقلید از سیم هنگام سه تار به آن سیم ششمی اضافه می کند که با سیم بم همزمان گرفته می شود. در زمان وزیری (شاگرد درویش خان) این ساز از نظر وسعت تغییر می کند و به پیشنهاد او (وزیری) چهار ربع پرده به انتهای دسته تار اضافه شده و تار سه اکتاو کامل می شود، البته امروز کمتر تارهای سه اکتاو ساخته می شود. سیم های این ساز از اواسط دوره قاجار از ابریشم به فلز تبدیل شد و از دو جنس فولاد و برنز تا امروز برای تار استفاده می شود.

سه تار: این ساز که به تقلید از تنبور ساخته شده بوده، حدود ۱۵۰ سال پیش از سه سیم به چهار سیمه تبدیل می شود و اینکار توسط مشتاق علیشاه از نوازندگان و دراویش کرمانی انجام می شود. این سیم چهارم بعد از سیم دوم قرار می گیرد و با سیم بم همزمان گرفته می شود. نام این سیم مشتاق یا هنگام (اکتاو) است. سه تار در دوره معاصر تغییر زیادی نداشته است و تنها توسط بعضی از سازندگان به شکل سه اکتاو نیز ساخته شده ولی هنوز چندان رایج نیست. در سیم سه تار از اواسط دوره قاجار همچون تار از دو جنس فولاد و برنز استفاده می شود.

عود: این ساز سالها در ایران به فراموشی سپرده شده بود و کمتر مورد استفاده قرار می گرفت تا اینکه در دوره پهلوی دوم کم کم جای خود را در تکنوازی و ارکستر سازهای ایرانی باز کرد. بعدا ابراهیم قنبری مهر نوعی از این ساز را معرفی کرد که دارای دسته ای بلند تر و کاسه ای کوچکتر از عودهای عربی بود که این ساز را بربط نامید که نام قدیمی عود در ایران بود.

قانون: این ساز نیز همچون عود، سالها در ایران نواخته نمی شد تا اینکه در دوره پهلوی دوم، جای خود را در میان سازهای ملی ایران باز کرد. قانون در ابتدا بدون کم و کثر همچون قانون های عربی ساخته و نواخته می شد ولی به مرور توسط ابراهیم قنبری مهر تغییراتی در الگو و مکانیزم کاسه و پوست آن ایجاد شد و بعدا این شیوه ساخت در میان قانون سازان ایرانی رواج پیدا کرد.

سنتور: این ساز به صورت ۹ خرک و ۱۲ خرک تا اوایل دوره پهلوی دوم مورد استفاده قرار می گرفت ولی با روی کار آمدن متدهای مخصوص سنتور ۹ خرک توسط فرامرز پایور، سنتور ۹ خرک که مخصوصا با مضراب های نمد دارد نواخته می شد، رواج پیدا کرد. در دهه ۱۹۸۰ میلادی ابراهیم قنبری مهر به پیشنهاد حسین دهلوی، سنتوری کروماتیک را نیز به ابداع کرد و پس از آن سنتورهای آلتو و باس نیز طراحی شد. امروز انواع مختلفی از سنتورهای طبیعی، آلتو، باس و کروماتیک تولید می شود.

نی:
یکی از سازهای بسیار قدیمی ایران است که در مرزهای ایران به صورت خاصی نواخته می شود. این ساز در ایران بیشتر به صورت دندانی نواخته می شود بر خلاف شیوه لبی که در کشورهای مجاور بیشتر دیده می شود. نی تا اولین حضورش در ارکستر سازهای ایرانی به سرپرستی فرامرز پایور، تغییر ظاهری زیادی نداشته است تا اینکه حسین عمومی برای سهولت نواختن این ساز در ارکستر و رفع نقصانی که در بعضی از نغمه های آن موجود بود، اقدام به اضافه کردن یک سوراخ و یک بند در آن کرد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

واکاوی نظری موسیقی امبینت (I)

دیدگاه عامه مردم و متخصصان موسیقی نسبت به موسیقی الکترونیک – در مفهوم عام کلمه – چگونه است؟ موسیقی الکترونیک را چقدر جدی می گیریم؟ پس از گذشت حدود یک قرن از تولد موسیقی هایی که به نوعی با کمک علم الکترونیک ساخته می شوند تا چه اندازه به آنها به دیده یک اثر هنری نگاه می کنیم؟ آیا چالش قبول موسیقی الکترونیک به عنوان یک اثر هنری مانند چالش پذیرش عکاسی دیجیتال در کنار عکاسی سنتی ختم به خیر خواهد شد؟

گفت و گو با جان کیج (I)

نوشته که پیش رو دارید، یکی از مهمترین گفتگوهای جان کیج است که در آن به توضیح نظریات خود می پردازد. مصاحبه کنندگان مایکل کربی و رایچارد شکنر هستند و متن آن ابتدا در مجله تئاتر “Tulane”، جلد دهم، شماره دو (زمستان ۱۹۶۵)، صفحه ۵۰ تا ۷۲ به انتشار رسیده است که امروز اولین قسمت از برگردان فارسی آن را می خوانید. (مترجم: محبوبه خلوتی)

از روزهای گذشته…

دارالفنون، مسیو لومر و اولین سرود ملی ایران (I)

دارالفنون، مسیو لومر و اولین سرود ملی ایران (I)

دارالفنون که نتیجه آشنایی ما با مغرب زمین بود، بیست سال پیش از دارالفنون ژاپن و سه سال پس از گشایش دارالفنون عثمانی در روز یکشنبه پنجم ربیع الاول سال ۱۲۶۸ ق / ۱۸۵۲ م، سیزده روز پیش از کشته شدن بانی آن یعنی امیرکبیر، افتتاح شد. این مدرسه که حکم دانشگاه آن زمان را داشت؛ اولین مرکز دانش اندوزی در دوره جدید بود که بعدها گسترش یافته و شعبه های مختلفی نیز به آن افزوده شد.
گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (V)

گفت و شنودی درباره سازهای ابداعی (V)

بنده به عنوان کسی که از ده سالگی ویلن می نوازم، عرض می کنم قرار دادن یک پارچه ی بزرگ بین صفحه بالایی و زیرچانه ای ویلن و استفاده همزمان از سیم پیراسترو سبز و سیم گیر چوبی با تاندورهای بزرگ، راحت ترین راه برای زدن ویلن به سبک یاحقی و دیگران است (دلیل علمی آنرا خودتان فرمودید)… و این کاری است که همه بلا استثنا انجام میدهند…
راز خوش‌طبعی ‌عارف؟

راز خوش‌طبعی ‌عارف؟

کم و بیش هدف همه‌ی تجزیه و تحلیل‌های موسیقی یافتن راز و رمز زیبایی، ارج و ارزش قطعه‌های موسیقی است با گوشه‌ی چشمی به تکرارپذیر ساختن‌شان. همچنین است کتاب «بررسی ساختار تصنیف‌های عارف قزوینی» که در آن «مرجان راغب» ۱۵ تصنیف شناخته‌شده و معتبر عارف را آنالیز کرده است تا به گفته‌ی مولف از آنها «در حکم دستورالعمل‌هایی برای تصنیف‌سازی» (ص ۲۸) استفاده شود.
بنیادهای موسیقی (III)

بنیادهای موسیقی (III)

حال در این قسمت به دومین عامل یعنی قوه شنوایی می پردازیم، همانطور که می دانیم عملکرد ویژه این سیستم باتوجه به موقعیت فعلی آن قابل اهمیت است. همه میدانیم که با گوش ها می شنویم اما آموختن این که چگونه این اندام کار می کند نیازمند مطالعات وسیعتری است. گوش انسان با توجه به تمام جزئیات و بخشهای مختلف به ۳ قسمت اصلی تقسیم می شود، گوش بیرونی، گوش میانی و گوش درونی
مسترکلاس گیتار کلاسیک کیوان میرهادی

مسترکلاس گیتار کلاسیک کیوان میرهادی

پروژه مسترکلاسهای ماهانه‌ی گیتار کلاسیک در دومین گام میزبان کیوان میرهادی خواهد بود. در این جلسه که روز جمعه سی‌ام مهرماه در آکادمی موسیقی کوشا برگزار خواهد شد، تحلیل و اجرای آثاری از یوهان سباستین باخ و خوآکین رودریگو در دستور کار قرار خواهد داشت. شرح برنامه به صورت زیر است:
نقدى بر رسیتال پیانو لیلا رمضان در شیراز (I)

نقدى بر رسیتال پیانو لیلا رمضان در شیراز (I)

پنجشنبه ٢۶ آذرماه، تالار حافظ شیراز پذیراى لیلا رمضان، پیانیست ایرانى مقیم سوئیس بود. کنسرتى که از جهات بسیارى شایان توجه است. نکته ی حائز اهمیت نخست، کلاس بالاى نوازندگى این پیانیست بود. تکنیک درخشان، چالاکى و صلابتى که اجراى آثار موسیقى معاصر مى طلبد، درک ساختارهاى ریتمیک پیچیده و متنوع، حساسیت روى درجه بندى دینامیکى صدا، پدالگیرى متنوع بر اساس بافت و فضاسازى هر قطعه، شناخت موسیقى کلاسیک ایرانى و موسیقى معاصر جهان، به لیلا رمضان این توانایى را داده بود که بتواند بدون نگرانى از دشوارى آثار، به بیان رسا و نافذ خواست آهنگسازان بیاندیشد.
آستور  پیازولا آهنگساز برجسته  nuevo tango (قسمت اول)

آستور پیازولا آهنگساز برجسته nuevo tango (قسمت اول)

نام پیازولا برای دوستداران موسیقی کلاسیک یاد آور مردی است که نه تنها سنت این موسیقی را دگرگون کرد، بلکه با نشان دادن توانایی های ساز خود و موسیقی کشور خود، باز نشان داد که موسیقی کلاسیک به نژاد و ابزار موسیقایی وابسته نیست.
رامپال، اسطوره فرانسوی فلوت (III)

رامپال، اسطوره فرانسوی فلوت (III)

رامپال در زمانی که به عنوان سولیست کار خود را ادامه می داد در گروه هایی نیز به نوازندگی می پرداخت در سال ۱۹۴۶ نوازنده ابوا Pierre Pierlot و رامپال Quintette a Vent Francais (کویینتت بادی های فرانسوی) را تاسیس کردند که از گروهی از دوستان موزیسن که در طول جنگ کار میکردند تشکیل شده بود: Rampal و Pierlot و نوازنده کلارینت، Jacques Lancelot باسونیست Paul Hongne, و نوازنده هورن Gilbert Coursier.
پیانو، نحوه انتخاب – قسمت هفتم

پیانو، نحوه انتخاب – قسمت هفتم

در نوشته های گذشته به عوامل دخیل در انتخاب پیانو مانند میزان علاقه به نوازندگی و بودجه، شاخص های ظاهری و صوتی، همچنین موارد فنی مانند سیستم نگه دارنده سیمها، پدالها، بدنه و … پرداختیم. در این نوشته سعی می کنیم بطور خلاصه بررسی سیستم انتقال نیرو از کلاویه به سیم (Action) را آغاز کنیم. فراموش نکنید که اکشن یک پیانو جزو مهمترین قسمتهای ساز است که هنگام خرید باید به آن توجه شود.
گزارش جلسه دوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (V)

گزارش جلسه دوم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (V)

گفت و گو در مورد قیاس با طرح یک ایراد معمول علیه آن گسترده شد. معمول است که گفته می‌شود «این دو چیز را نمی‌توان با یکدیگر مقایسه کرد زیرا از یک جنس نیستند» این ایرادی است که خیلی وقت‌ها به قیاس انجام شده می‌گیرند. اما در مورد موسیقی بهتر است پیش از این که تسلیم این ایراد شویم بررسی کنیم که قیاس از کدام جنبه انجام شده است. برای مثال مقایسه‌ی «شب دگرگون» اثر آرنولد شونبرگ و «مقام شاختایی» از کارگان خراسانی به طور عمومی ممکن است امکان‌پذیر نبوده و شایسته‌ی عنوان «قیاس مع الفارق» گردد اما مقایسه‌ی همین دو قطعه از نظر میزان جمعیتی که به آنها توجه نشان می‌دهند (آمار عددی میزان مردم‌پسندی) قیاسی -از لحاظ منطقی- درست است.