تحول در موسیقی ایرانی از قاجار تا کنون (I)

نمایی از کنسرت ارکستر سازهای ملی 
<br>
تالار وحدت 1394
نمایی از کنسرت ارکستر سازهای ملی
تالار وحدت 1394
در پایان دوره قاجار و ورود به دوره انتقالی قدرت در ایران که به عنوان عصر مشروطه شناخته می شود؛ تحولات زیادی در موسیقی ایران بوجود آمد که این تحولات با روی کار آمدن شاگردان و پیروان مکتب علینقی وزیری، سرعت بیشتری گرفت. این تحولات تاثیرات زیادی در فیزیک سازها، نحوه نوازندگی، نحوه خوانندگی، آهنگسازی و… گذاشت.

تحول در سازهای ایرانی
تار:
به عنوان مهمترین ساز ایرانی و ساز تخصصی خانواده شهنازی که مهمترین راوی ردیف هستند محسوب می شود. این ساز تا زمان غلامحسین درویش ۵ سیمه بوده و به احتمال قوی همواره روی سینه گذاشته می شده ولی درویش خان این ساز را از روی سینه به روی پای راست می نشاند و به تقلید از سیم هنگام سه تار به آن سیم ششمی اضافه می کند که با سیم بم همزمان گرفته می شود. در زمان وزیری (شاگرد درویش خان) این ساز از نظر وسعت تغییر می کند و به پیشنهاد او (وزیری) چهار ربع پرده به انتهای دسته تار اضافه شده و تار سه اکتاو کامل می شود، البته امروز کمتر تارهای سه اکتاو ساخته می شود. سیم های این ساز از اواسط دوره قاجار از ابریشم به فلز تبدیل شد و از دو جنس فولاد و برنز تا امروز برای تار استفاده می شود.

سه تار: این ساز که به تقلید از تنبور ساخته شده بوده، حدود ۱۵۰ سال پیش از سه سیم به چهار سیمه تبدیل می شود و اینکار توسط مشتاق علیشاه از نوازندگان و دراویش کرمانی انجام می شود. این سیم چهارم بعد از سیم دوم قرار می گیرد و با سیم بم همزمان گرفته می شود. نام این سیم مشتاق یا هنگام (اکتاو) است. سه تار در دوره معاصر تغییر زیادی نداشته است و تنها توسط بعضی از سازندگان به شکل سه اکتاو نیز ساخته شده ولی هنوز چندان رایج نیست. در سیم سه تار از اواسط دوره قاجار همچون تار از دو جنس فولاد و برنز استفاده می شود.

عود: این ساز سالها در ایران به فراموشی سپرده شده بود و کمتر مورد استفاده قرار می گرفت تا اینکه در دوره پهلوی دوم کم کم جای خود را در تکنوازی و ارکستر سازهای ایرانی باز کرد. بعدا ابراهیم قنبری مهر نوعی از این ساز را معرفی کرد که دارای دسته ای بلند تر و کاسه ای کوچکتر از عودهای عربی بود که این ساز را بربط نامید که نام قدیمی عود در ایران بود.

قانون: این ساز نیز همچون عود، سالها در ایران نواخته نمی شد تا اینکه در دوره پهلوی دوم، جای خود را در میان سازهای ملی ایران باز کرد. قانون در ابتدا بدون کم و کثر همچون قانون های عربی ساخته و نواخته می شد ولی به مرور توسط ابراهیم قنبری مهر تغییراتی در الگو و مکانیزم کاسه و پوست آن ایجاد شد و بعدا این شیوه ساخت در میان قانون سازان ایرانی رواج پیدا کرد.

سنتور: این ساز به صورت ۹ خرک و ۱۲ خرک تا اوایل دوره پهلوی دوم مورد استفاده قرار می گرفت ولی با روی کار آمدن متدهای مخصوص سنتور ۹ خرک توسط فرامرز پایور، سنتور ۹ خرک که مخصوصا با مضراب های نمد دارد نواخته می شد، رواج پیدا کرد. در دهه ۱۹۸۰ میلادی ابراهیم قنبری مهر به پیشنهاد حسین دهلوی، سنتوری کروماتیک را نیز به ابداع کرد و پس از آن سنتورهای آلتو و باس نیز طراحی شد. امروز انواع مختلفی از سنتورهای طبیعی، آلتو، باس و کروماتیک تولید می شود.

نی:
یکی از سازهای بسیار قدیمی ایران است که در مرزهای ایران به صورت خاصی نواخته می شود. این ساز در ایران بیشتر به صورت دندانی نواخته می شود بر خلاف شیوه لبی که در کشورهای مجاور بیشتر دیده می شود. نی تا اولین حضورش در ارکستر سازهای ایرانی به سرپرستی فرامرز پایور، تغییر ظاهری زیادی نداشته است تا اینکه حسین عمومی برای سهولت نواختن این ساز در ارکستر و رفع نقصانی که در بعضی از نغمه های آن موجود بود، اقدام به اضافه کردن یک سوراخ و یک بند در آن کرد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

پاسخ پیمان سلطانی به نامه سرگشاده سیاوش بیضایی

آقای پورقناد با من تماس گرفتند و از من خواستند تا در مورد ادعاهای (به زعم من کاذب و هیاهوی دوباره) آقای بیضایی درباره ی قطعه ی «ایران جوان» متنی را بنویسم. اینجانب اعلام‌ می کنم قطعه ی «ایران جوان» که قبلا خود من از آن به عنوان «نخستین سرود ملی ایران» نام برده ام ساخته ی اینجانب است. از آنجا که ملودی استفاده شده در بخش آوازی این اثر قدیمی است هر موزیسین علاقه مندی حق دارد و می تواند آن را برای هر آنسامبلی هارمونیزه، ارکستره و تنظیم کند کما اینکه چندین آهنگساز قبل و بعد از لومر نیز بر اساس این تم‌ قدیمی آثاری را ساخته اند لذا همین جا اعلام‌ می کنم که این ملودی متعلق به آقای لومر نیست و اسناد آن در اختیار اینجانب است.

نامه ای از سیاوش بیضایی درباره سرود «وطنم» یا «ایران جوان»

نوشته ای که پیش رو دارید، نامه ای از سیاوش بیضایی است که برای رعایت قانون مطبوعات در این ژورنال منتشر می شود. لازم به ذکر است که جلسه ای مطبوعاتی درباره موضوع این نامه در روز سه شنبه ۲۸ خرداد با حضور سیاوش بیضایی برگزار می گردد. بدینوسیله از پیمان سلطانی و کارشناسان قوه قضاییه دعوت می گردد که در این نشست که به منظور رونمایی از اسناد بیشتر درباره این پرونده برگزار می گردد حضور یابند. این نشست در ساعت ۱۰ بامداد در خبرگزاری ایلنا به آدرس پستی: تهران، خیابان انقلاب، خیابان دانشگاه نرسیده به روانمهر، پلاک ۱۳۲ برگزار می گردد.

از روزهای گذشته…

همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (I)

همه چیز به جز فلسفه و موسیقی! (I)

نوشتن درباره‌ی فلسفه، مدتی است که به مد روز بدل شده است. هر نوشته‌ی سخت‌فهمی که چند سوال (احتمالاً) بنیادی نیز در آن به بحث گذاشته شده باشد؛ جدا از رهیافتی که نویسنده برای حل آنها ارایه می‌کند یا میزان موفقیتی که به‌دست می‌آورد، فلسفه نام می‌گیرد. به وفور واژه‌ی فلسفه به جای دلیل یا هدف یا… به کار می‌رود، بی‌ آنکه در حقیقت نزدیکی‌ای میان گفتار مطرح شده و روش‌های فلسفه به عنوان یکی از بنیادی‌ترین شیوه‌های اندیشیدن بشر وجود داشته باشد. این مد شدن فلسفه باعث شده نوشته‌های کم‌مایه درباره‌ی آن زیاد شود.
علینقی وزیری؛ ناسیونالیسم دولتی و روشنفکر موسیقی (V)

علینقی وزیری؛ ناسیونالیسم دولتی و روشنفکر موسیقی (V)

این مقایسهٔ ـ از دید امروزی – آشکارا تحقیرآمیز،(۱۸) که به نظر نمی‌رسد در آن روزگار نزد ترقی‌خواهان زیاد ناپسند و آزارنده بوده باشد بخش بزرگی از سیستم ارزش‌گذارانهٔ هنری (یا شالوده‌های حمایتی آن) را فراهم می‌کرد و حقانیتی به دگرگونی‌های هنری می‌داد که برآمده از نیاز به نظم و … در زندگی روزمره بود.
در‌آمدی بر دیسکوگرافی و کتابشناخت ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران (IV)

در‌آمدی بر دیسکوگرافی و کتابشناخت ردیف دستگاه‌های موسیقی ایران (IV)

تار فخام‌الدوله بهزادی(مجموعه‌ی ۳ نوار، از مجموعه‌ی مهدی کمالیان و ۲ سی‌دی ماهور با عنوان بخش‌هایی از ردیف میرزا حسینقلی)،‌ فخام‌الدوله‌ی بهزادی، آوای بارید.
گئورگی سندلر لیگتی (I)

گئورگی سندلر لیگتی (I)

گئورگی سندلر لیگتی (György Sándor Ligeti)٬ آهنگساز مجار یهودی تبار در ۲۸ می ۱۹۲۳ در رومانی متولد و بعد ها شهروند اتریش شد. عمده معروفیت آثار وی در حوزه موسیقی کلاسیک است لیکن عامه مردم وی را از اپرای معروفش Le Grand Macabre و قطعات مختلفی که برای فیلم های استنلی کوبریک٬ همچون ۲۰۰۱: ادیسه فضایی (۲۰۰۱: A Space Odyssey)٬ درخشش (The Shining) و چشمان کاملا بسته (Eyes Wide Shut) ساخته٬ می شناسند.
نکوداشت استاد جواد معروفی در تالار وحدت برگزار می شود

نکوداشت استاد جواد معروفی در تالار وحدت برگزار می شود

فرهنگ و هنر ایران زمین، هنرمندان بزرگ بسیاری را در دامان خود پرورانده است که هر یک با نوایی و کلامی و نقشی روح ایرانیان و جهانیان را جلا بخشیده‌اند. استاد جواد معروفی یکی از این بزرگان است که با خلق ملودی‌ها و تنظیم‌های زیبا و دلنشین خویش و همچنین نوازندگی منحصر بفرد و تربیت شاگردان بسیار، همواره در یاد و خاطره هنردوستان خواهد ماند.
تالار جشنواره رویال لندن

تالار جشنواره رویال لندن

تالار جشنواره رویال (Royal Festival Hall) مکانی است با ۲۹۰۰ صندلی برای اجرای کنسرت، رقص و سخنرانی، در مرکز موسیقی Southbank واقع در شهر لندن. این تالار در کناره جنوبی رودخانه تامس که از پل هانگرفورد (Hungerford Bridge) فاصله چندانی ندارد، واقع شده است. ساختمانی درجه اول است و اولین ساختمان بعد از جنگ است که در آوریل ۱۹۸۸از آن حفاظت فراوانی شد. ارکستر فیلارمونیک لندن بیشتر کنسرتهای خود در شهر لندن خود را در این تالار (که بخشی از مرکز موسیقی Southbank است)، برگزار کرده است.
هادی سپهری

هادی سپهری

متولد ۱۳۵۶ تهران فوق لیسانس اتنوموزیکولوژی از دانشگاه هنرهای زیبا اتنوموزیکولوگ و نوازنده تار، سه تار، دیوان، دف و تنبک [email protected]
فرجپوری: کاربرد کمانچه سی سال پیش پایین تر از امروز بود

فرجپوری: کاربرد کمانچه سی سال پیش پایین تر از امروز بود

این هنرجو از قبل چنان باید تمرین کرده باشد و به رموز ساز خود آشنا شده باشد که بتواند نظرات آهنگ ساز را روی ساز خود به اجرا در آورد. این مسئله خیلی مهم است که بتواند از پس این کار بر بیاید و اگر خوب اجرا کند، برای آثار دیگر آهنگسازان هم دعوت به کار می شود و در عرصه نوازندگی خود به خود جایی برای خود باز می کند و مطرح می شود.
استعداد سنجی در آموزش موسیقی (II)

استعداد سنجی در آموزش موسیقی (II)

این گروه، معلمان خود را در ابتدا به شدت شگفت زده و خوشحال می کنند. زیرا تمام درسهای ارائه شده توسط معلم را در جلسه بعد بی کم و کاست اجرا می کنند. یعنی نه چیزی به آن اضافه و نه از آن کم می کنند. این گروه از هنرجویان در عین حال که به تشویق و توجه زیادی نیازمندند، از سویی تحمل شنیدن انتقاد را ندارند. همچنین در نواختن خود بیشتر به اجرای قطعات سرعتی و نمایشی برای جلب نظر دیگران می پردازند و از اجرای قطعاتی که احتیاج به فکر دارد گریزانند. این دسته از هنرجویان معمولا خیلی زود از پیشرفت باز می ایستند و از گردونه خارج می شوند.
ظهور بیتلز بهانه ای برای کار بیشتر

ظهور بیتلز بهانه ای برای کار بیشتر

پاول آنکا در اواسط دهه ۶۰ متوجه شد که با ظهور گروههایی چون بیتلز ، سلیقه عمومی دچار تحول شده است و محبوبیت او رو به کاهش است. درواقع او در فاصله سالهای ۶۹-۶۲ تنها سه ترانه بسیار موفق داشت A Steel Guitar and a Glass of Wine، ‘Eso Beso و Ogni Volta که این آخری از فروشی میلیونی در ایتالیا برخوردار شد.