تحول در موسیقی ایرانی از قاجار تا کنون (I)

نمایی از کنسرت ارکستر سازهای ملی 
<br>
تالار وحدت 1394
نمایی از کنسرت ارکستر سازهای ملی
تالار وحدت 1394
در پایان دوره قاجار و ورود به دوره انتقالی قدرت در ایران که به عنوان عصر مشروطه شناخته می شود؛ تحولات زیادی در موسیقی ایران بوجود آمد که این تحولات با روی کار آمدن شاگردان و پیروان مکتب علینقی وزیری، سرعت بیشتری گرفت. این تحولات تاثیرات زیادی در فیزیک سازها، نحوه نوازندگی، نحوه خوانندگی، آهنگسازی و… گذاشت.

تحول در سازهای ایرانی
تار:
به عنوان مهمترین ساز ایرانی و ساز تخصصی خانواده شهنازی که مهمترین راوی ردیف هستند محسوب می شود. این ساز تا زمان غلامحسین درویش ۵ سیمه بوده و به احتمال قوی همواره روی سینه گذاشته می شده ولی درویش خان این ساز را از روی سینه به روی پای راست می نشاند و به تقلید از سیم هنگام سه تار به آن سیم ششمی اضافه می کند که با سیم بم همزمان گرفته می شود. در زمان وزیری (شاگرد درویش خان) این ساز از نظر وسعت تغییر می کند و به پیشنهاد او (وزیری) چهار ربع پرده به انتهای دسته تار اضافه شده و تار سه اکتاو کامل می شود، البته امروز کمتر تارهای سه اکتاو ساخته می شود. سیم های این ساز از اواسط دوره قاجار از ابریشم به فلز تبدیل شد و از دو جنس فولاد و برنز تا امروز برای تار استفاده می شود.

سه تار: این ساز که به تقلید از تنبور ساخته شده بوده، حدود ۱۵۰ سال پیش از سه سیم به چهار سیمه تبدیل می شود و اینکار توسط مشتاق علیشاه از نوازندگان و دراویش کرمانی انجام می شود. این سیم چهارم بعد از سیم دوم قرار می گیرد و با سیم بم همزمان گرفته می شود. نام این سیم مشتاق یا هنگام (اکتاو) است. سه تار در دوره معاصر تغییر زیادی نداشته است و تنها توسط بعضی از سازندگان به شکل سه اکتاو نیز ساخته شده ولی هنوز چندان رایج نیست. در سیم سه تار از اواسط دوره قاجار همچون تار از دو جنس فولاد و برنز استفاده می شود.

عود: این ساز سالها در ایران به فراموشی سپرده شده بود و کمتر مورد استفاده قرار می گرفت تا اینکه در دوره پهلوی دوم کم کم جای خود را در تکنوازی و ارکستر سازهای ایرانی باز کرد. بعدا ابراهیم قنبری مهر نوعی از این ساز را معرفی کرد که دارای دسته ای بلند تر و کاسه ای کوچکتر از عودهای عربی بود که این ساز را بربط نامید که نام قدیمی عود در ایران بود.

قانون: این ساز نیز همچون عود، سالها در ایران نواخته نمی شد تا اینکه در دوره پهلوی دوم، جای خود را در میان سازهای ملی ایران باز کرد. قانون در ابتدا بدون کم و کثر همچون قانون های عربی ساخته و نواخته می شد ولی به مرور توسط ابراهیم قنبری مهر تغییراتی در الگو و مکانیزم کاسه و پوست آن ایجاد شد و بعدا این شیوه ساخت در میان قانون سازان ایرانی رواج پیدا کرد.

سنتور: این ساز به صورت ۹ خرک و ۱۲ خرک تا اوایل دوره پهلوی دوم مورد استفاده قرار می گرفت ولی با روی کار آمدن متدهای مخصوص سنتور ۹ خرک توسط فرامرز پایور، سنتور ۹ خرک که مخصوصا با مضراب های نمد دارد نواخته می شد، رواج پیدا کرد. در دهه ۱۹۸۰ میلادی ابراهیم قنبری مهر به پیشنهاد حسین دهلوی، سنتوری کروماتیک را نیز به ابداع کرد و پس از آن سنتورهای آلتو و باس نیز طراحی شد. امروز انواع مختلفی از سنتورهای طبیعی، آلتو، باس و کروماتیک تولید می شود.

نی:
یکی از سازهای بسیار قدیمی ایران است که در مرزهای ایران به صورت خاصی نواخته می شود. این ساز در ایران بیشتر به صورت دندانی نواخته می شود بر خلاف شیوه لبی که در کشورهای مجاور بیشتر دیده می شود. نی تا اولین حضورش در ارکستر سازهای ایرانی به سرپرستی فرامرز پایور، تغییر ظاهری زیادی نداشته است تا اینکه حسین عمومی برای سهولت نواختن این ساز در ارکستر و رفع نقصانی که در بعضی از نغمه های آن موجود بود، اقدام به اضافه کردن یک سوراخ و یک بند در آن کرد.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

درباره روبیک گریگوریان (III)

در ابتدای حکومت رضا شاه، کلنل علینقی وزیری که در هر دو کشور درس های مقدماتی موسیقی غربی را خوانده بود، عامل تغییرات اولیه فضای موسیقی رسمی کشور، از ایرانی به فرنگی، به حساب می آمد و مورد تشویق و حمایت قرار می گرفت. در دوره دوم حکومت رضا شاه که اصول کلی سیاست های جاری تغییر کرده بود، دیگر لزومی نداشت که «تجدد را در لباس سنت» عرضه کنند (فی المثل، والس های شوپن را با تار بنوازند!).

زیستن با هنر سلوکی عاشقانه (IV)

در آن سال هایی که برای فراگرفتن ردیف موسی خان معروفی خدمت استاد هوشنگ ظریف می رسیدم، از ایشان برای فراگیری آهنگ سازی راهنمایی خواستم. در اوایل دهه هفتاد آهنگ هایی را برای گروه های موسیقی ایرانی می نوشتم و با گروه های مختلف اجرا می کردم و این شد که سرانجام با توصیه و معرفی استاد ظریف در حدود سال هزار و سیصد و هفتاد و چهار به کلاس های آموزش تئوری موسیقی و هارمونی استاد فرهاد فخرالدینی راه پیدا کردم.

از روزهای گذشته…

از زندگی ایگور استراوینسکی

از زندگی ایگور استراوینسکی

ایگور استراوینسکی (۱۸۸۲-۱۹۷۱) نگین افتخار موسیقی مدرن، در طول زندگی خود هرگز سعی نکرد تا با رقبای خود به مبارزه بپردازد، چرا که هر یک از آنها یک به یک از صحنه میدان کنار کشیدند. حتی شوئنبرگ که بیشتر ریاضی دان بود تا موسیقیدان فقط مدت کوتاهی برای او به عنوان یک رقیب خطرناک عرضه اندام کرد.
انتشار پیام اهالی موسیقی به مناسبت درگذشت هوشنگ ظریف

انتشار پیام اهالی موسیقی به مناسبت درگذشت هوشنگ ظریف

هوشنگ ظریف نوازنده و مدرس بلند آوازه تار دیروز ۱۷ اسفند به علت ایست قلبی درگذشت. هوشنگ ظریف چند سالی بود که از بیماری آلزایمر رنج می‌برد و چندی پیش در مراسم اختتامیه سی‌ و پنجمین جشنواره موسیقی فجر از او تقدیر شد.
کریمی: هر نوازنده، حال و هوای شخصی خود را دارد

کریمی: هر نوازنده، حال و هوای شخصی خود را دارد

فروغ کریمی استاد فلوت و کین زیولوژی دانشگاه موسیقی وین، از سال ۲۰۰۴ سمت داوری در مسابقات موسیقی جوانان (در رشته فلوت) در اطریش را به عهده داشته است، همچنین او به مستر کلاسهای فلوت در دانشگاه موسیقی لهستان دعوت شده تا متد جدید خود در فراگیری موسیقی و نحوه پیدا کردن آرامش هنگام آمدن به روی صحنه، در مدت کوتاه، را آموزش بدهد. او در سالهای اخیر دعوت به برگزاری سمینارهای بیشماری برای سازهای مختلف مثل ابوا، فاگوت و سازهای دیگری مثل هارپ در سراسر شهرهای اطریش شده است.
تغییر زمان برگزاری جشن ده سالگی گفتگوی هارمونیک به جمعه ۲ خرداد

تغییر زمان برگزاری جشن ده سالگی گفتگوی هارمونیک به جمعه ۲ خرداد

دوستان گرامی، به دلیل پاره ای از مشکلات، جشن ده سالگی گفتگوی هارمونیک با یک روز تاخیر، در روز جمعه ۲ خرداد ساعت ۱۷ در فرهنگسرای نیاوران برگزار می شود.
عصیان ِ کلیدر (II)

عصیان ِ کلیدر (II)

در واکنشی دیگر به اجرای کنسرت روزبه تابنده آهنگساز و رهبر ارکستر هنگام در گفتگویی جداگانه در باره ی رهبر و اجرای ارکستر میگوید:« سیرنکو هم در مقام رهبر ارکستر آنچنان حرفی برای گفتن نداشت و دست کم وظیفه تحلیل و سبک شناسی آثار را بسیار ضعیف انجام داده بود. چون می دانیم که رهبر ارکستر علاوه بر دانش موسیقی و تکنیک رهبری باید حتما از قدرت تحلیل خوبی برخوردار باشد و کارهایی را که اجرا می کند به لحاظ تاریخی، سبک شناسی و شیوه آهنگ سازی به خوبی بشناسد. واضح بود که سیرنکو اطلاعی از حال و هوای دستگاه نوا ندارد و حتی دینامیک ارکستر و حالتهای رباتیکی هم در اجرای نینوا (به طور خاص) دچار اشکال بود. حتی سر ضربهای بسیار واضح ارکستر هم هماهنگ نبود و همانطور که قبلا گفتم به نظر میرسد سیرنکو و ارکستر اوکراین با این کنسرت بسیار سهل انگارانه برخورد کردند و ظاهرا کار اصلا برایشان جدی نبود. حداقل باید گفت زمان بسیار کمی را صرف تمرین این آثار کرده بودند»
گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VIII)

گزارش جلسه چهارم «کارگاه آشنایی با نقد موسیقی» (VIII)

در حین خواندن این نمونه مدرس اشاره کرد که اگر چه این یک نقد نیست اما قیدها و ترکیب‌های به کار رفته در آن (نشانه‌های زرد) تحدید زبان را برای پرهیز از گزافه‌گویی و صدور حکم‌های کلی نشان می‌دهد. وی سپس بخشی از یک نقد منتشر نشده از خودش را هم به عنوان مثالی از تحدید زبان در نقد موسیقی خواند.
روزنه ای به اخلاق حرفه ای در وبلاگ نویسی

روزنه ای به اخلاق حرفه ای در وبلاگ نویسی

یکی از مهمترین حامیان فعالیت مجازی اهل موسیقی در این چند ساله، روزنامه نگار، عضو هیات مدیره انجمن صنفی روزنامه نگاران ایران و دبیر و سخنگوی کانون نویسندگان و پژوهشگران خانه موسیقی آقای سید ابوالحسن مختاباد بوده است. ایشان بخاطر مسافرتی که برایشان پیش آمد نتوانستند در همایش شیراز شرکت داشته باشند، به همین خاطر مقاله شان بدون حضور خودشان در همایش خوانده شد، امروز متن این پیام را می خوانید.
واثقی: کار در ایران را دوست دارم

واثقی: کار در ایران را دوست دارم

ارکستر ملی ایران با رهبری اسماعیل واثقی ۲۹ مردادماه در تالار وحدت به روی صحنه رفت. در این اجرا علی عابدین، کاوان کریمی و صبا طبخی به عنوان تکنواز و امیرمحمد تفتی به عنوان خواننده در تالار وحدت به اجرا پرداختند. در این برنامه مجموعه ای از آثار اسماعیل واثقی به اجرا گذاشته شد که پیش از انقلاب با صدای سیما مافیها بر اساس ملودی هایی از عارف و شیدا خاطره انگیز شده بود.
ریتم و ترادیسی (I)

ریتم و ترادیسی (I)

ریتم و ترادیسی دو روشِ فهم نظم های زمانی در جهان پیرامونِ ما را در تباین با هم قرا می دهد: فهم مستقیم به-واسطه ی قوه ی ادراک، و فهم غیر مستقیم به واسطه ی تجزیه و تحلیل. «ریتم» به دستگاه ادراکی ای که امکان مشاهده و دریافتِ بی دردِسرِ پدیده های ریتمیک را در اختیار افراد قرار می دهد گریز می زند، درحالیکه «ترادیسی» ابزارهای ریاضی ای را که برای کشف نظم ها و مطالعه ی الگوها مورد استفاده قرار می گیرد پیشِ روی می گذارد.
مهاجری: روی یک تئوری ریتمیک کار می کنم

مهاجری: روی یک تئوری ریتمیک کار می کنم

به گمانم جواب این سوال پیچیده است و در ارتباط با سه موضوع باید مطرح شود. موضوع اول فرهنگ موسیقایی است که فرد در آن بزرگ شده است. موضوع بعد درک سیستم شنوایی از میزان تغییر در اندازه فواصل موسیقی است. موضوع سوم هم آموزش است. این موارد در حال بررسی توسط محققین بسیاری است که نتایجی را هم در بر داشته. به عنوان مثال در تحقیقی با عنوان: