موسیقی سمفونیک ایرانی

سرآغاز ورود موسیقی هنری غرب به ایران و فعالیت هنرمندان ایرانی در این رشته به دهه های پایانی سدهء گذشته خورشیدی بازمیگردد. زمانی که به پایمردی امیرکبیر مدرسه دارالفنون در تهران با همکاری استادان فرانسوی ، ایتالیایی و ایرانی بنیاد گرفت و رشته موسیقی نظامی نیز برای ایجاد دسته های موسیقی در ارتش در برنامه کار این مدرسه قرار گرفت. شعبه موسیقی دارالفنون، اندک اندک، پس از گذر از فراز و نشیبب های فراوان، به یک مرکز هنری مستقل به نام هنرستان عالی موسیقی (کنسرواتوار تهران) بدل گشت و گروه کثیری از نوازندگان و آهنگسازان معاصر ایران را پرورش داد.

ارکستر سمفونیک تهران به رهبری آلفرد ماردویان



همزمان با ارائه علمی و عملی موسیقی هنری غرب در کشور گروهی از هنرمندان ایرانی که از یکسو در این رشته در داخل و خارج از ایران تحصیل کرده بودند و از یکسو به موسیقی ایرانی نیز دلبستگی داشتند در صدد برآمدند نغمه های موسیقی ایرانی را با این موسیقی تلفیق نمایند.

کوشش ها در آغاز توسط آلفرد لومر (موسیقی دان فرانسوی که نقشی اساسی در ترویج، آموزش و شناساندن موسیقی هنری غرب به ایرانیان ایفا کرد) آغاز شد و بعدها توسط معدودی از شاگردانش چون غلامرضا مین باشیان ادامه یافت. چندین سال بعد گام های جدی تر بوسیله پرویز محمود و علینقی وزیری (البته هریک به شیوه خاص خود) برداشته شد و در دهه های بعد آثار ارزشمند دیگری از سوی آهنگسازانی چون امانوئل ملیک اصلانیان، مرتضی حنانه، هوشنگ استوار، ثمین باغچه بان، حسین ناصحی، محمد تقی مسعودیه، حسین دهلوی، احمد پژمان و غیره پدید آمد.

بخشی از این آثار در کنسرتهای ارکستر سمفونیک تهران و بخشی دیگر با ارکستر هنرستان عالی موسیقی، ارکستر ژونس موزیکال ایران و گروه های دیگر به اجرا درآمد. بسیاری نیز هیچگاه به اجرا در نیامدند. نه تنها پارتیتور (نت ارکستر) این قطعات که برای مطالعه هنرجویان رشته آهنگسازی و پژوهشگران موسیقی ایران اهمیت بسیار دارد به چاپ نرسید بلکه خود آثار هم هیچگاه به طور مطلوب به ضبط نرسید و در مجموعه های مدون در اختیار علاقه مندان قرار نگرفت.

تنها در دهه های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ بخشی از آثار امین الله حسین (آهنگساز ایرانی الاصل مقیم فرانسه) همچون ”سمفونی خرابه های پرسپولیس” با کمک مادی اداره هنرهای زیبا در پاریس ضیط و به صورت صفحه منتشر شد. در سال ۱۳۵۷ نیز شش اثر از شش آهنگساز ایرانی (هوشنگ استوار، امین الله حسین، محمد تقی مسعودیه، علی رهبری، حسین دهلوی و احمد پژمان) با حمایت وزارت فرهنگ و هنر ایران بو سیله ارکستر سمفونیک نورنبرگ در آلمان (تحت رهبری علی رهبری) به ضبط رسید و به نام “منظومه های سمفونیک از ایران” ( Symphonic Poems from Persia) در اروپا انتشار یافت. ولی با اینهمه همچنان بخش عظیمی از آثار سمفونیک آهنگسازان ایرانی ناشناخته باقی ماند و بعضا” هرگز به اجرا درنیامدند.

رهبران ایرانی مقیم خارج نیز که امکاناتی برای ضبط این آثار داشتند علاقه ای به اینکار نشان نداند اخیرا” دکتر منوچهر صهبایی (تکنواز ابوا، موسیقی شناس و رهبر ارکستر – مقیم سوییس) که نزد تعدادی از برجسته ترین موسیقی دانان ایرانی و اروپایی در تهران و استراسبورگ تحصیل نموده از امکانات اندک خود برای ضبط، اجرا و انتشار آثار سمفونیک آهنگسازان ایرانی در ایران و اروپا استفاده کرده است. وی با صرف وقت و هزینه بسیار، تعدادی زیادی از این آثار را جمع آوری، بازنویسی و برای ضبط بروی سی.دی و یا برای اجرا در کشورهای مختلف در اروپا آماده کرده است. وی پایان نامه دکترای خود را نیز که در سال ۱۹۹۹ به زبان فرانسوی تحت عنوان (La Musique Poluphonique Persane 1868-1998) (موسیقی چند صدایی ایران) به دانشگاه استراسبورگ ارائه شده به بررسی آثار آهنگسازان ایرانی و تاریخچه موسیقی هنری غرب در ایران اختصاص داده است.

پایان نامهء مذکور مورد توجه فراوان قرار گرفت و حتا دانشگاه در صدد چاپ آن بصورت کتاب برآمد که متاسفانه به دلایلی تا کنون عملی نشده است. منوچهر صهبایی تا کنون سه سی.دی از آثاری را که در بلغارستان، چک و اتریش به ضبط رسانده منتشر نموده است. نخستین سی. دی که در سال ۱۹۹۹ در اتریش انتشار یافت ویژهء آثاری است مدرن از علیرضا مشایخی (از فعال ترین آهنگسازان مدرنیست ایران) و دو سی.دی دیگر که در سال ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ انتشار یافته ویژه آثاری است از حشمت سنجری، مرتضی حنانه، ثمین باغچه بان، حسین دهلوی، محمد تقی مسعودیه، مصطفی کمال پورتراب که در فرم های غربی ولی با الهام از موسیقی ایرانی آفریده شده اند.

مجموعه های دیگری نیز به ضبط رسیده که در آینده منتشر خواهد شد. متاسفانه برخلاف آنچه در بسیاری از کشور ها رایج است هیچ سازمانی در داخل و خارج از کشور حمایتی از این پروژه بزرگ ننموده و این اقدام فرهنگی همچون بسیاری از اقدامات مشابه به کوشش و با بودجه شخصی صورت پذیرفته است.

سیاه و سپید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

تحقیقی درباره باربد؛ موسیقیدان دوره ساسانی (VI)

نمونه اولین چکامه در منظومه درخت آسوریک آمده که تا زمان ما حفظ شده است. باربد را بزرگترین شخصیت ناقل فهلویات به شمار آورده اند. یکی از شکلهای معمول شعری و موسیقی زمان باربد پتواژه بوده است. پتواژه از دو واژه پت و واژه یعنی سخن بزرگ تشکیل شده متن آن از اشعار ستایشی و وصفی ترکیب یافته، بیشتر به قصیده های منبعده ی اسلامی شباهت داشت.

مروری بر آلبوم «لیله راست»

برخورد مستقیم گوش ایرانی با نغمات موسیقیِ عربی، در دوره‌ای (دهه‌های۴۰و۵۰) در کنارِ اشتهار ام‌کلثوم در ایران، در شاخه‌ی منحصربه‌فردی از موسیقی مردم‌پسند در خوانده‌های خوانندگانی چون قاسم جبلی یا داود مقامی و بعد از انقلاب بیش از همه عموماً در تلاوت قرآن بوده‌است. «لیله راست» (شبِ مقامِ راست) فرصتِ شنود و مواجهه‌ی مستقیم با اثری از موسیقی عرب را برایمان فراهم کرده‌است.

از روزهای گذشته…

میکسرهای صدا – ۲

میکسرهای صدا – ۲

اغلب میکسرها برای کانالهای مجزا دارای اکوالایزر هستند. کنترل اکوالایزرها بخلاف کنترلهای حجم صداکه بصورت کشویی (Slider) هستند، حالت تکمه (Knob) های گردشی دارند. بسته به میزان کیفیت میکسر اکوالایزر می تواند از یک کنترل تن (Tone) ساده شروع شود و یا داردی چندین باند کنترل حجم بازه های فرکانسی باشد.
جک برایمر، سلطان انگلیسی کلارینت (II)

جک برایمر، سلطان انگلیسی کلارینت (II)

یک روز برایمر ساعت ۴ مدرسه را ترک کرد تا به دعوت بیچام به منزل او در سن جانز وود برود. بیچام از او پرسید: «چه چیزی را بنوازیم پسرم؟» در نتیجه این گزینش، برایمر به یکی از اعضای بخش سازهای بادی ارکستری تبدیل شد که قرار بود اجرای تروجان ِ برلیوز (Berlioz) آن از تلوزیون پخش شود. این گروه سازهای بادی، موسیقی بی نظیری را اجرا کرد که کیفیت فوق العاده ای داشت. یکبار هم طی اجرا بیچام بر روی سکو و استرائوس بین تماشاچیان شاهد اجرای آهنگ “دون جوئان” خود بود.
نقدی بر اختتامیه بیستمین جشنواره موسیقی فجر (II)

نقدی بر اختتامیه بیستمین جشنواره موسیقی فجر (II)

گروه موسیقی آذربایجان با ارکستر ترکیبی از سازهای آذربایجان و سازهای کلاسیک به اجرای برنامه پرداخت، در این برنامه قطعه ای که در گذشته با تار رامیز قلی اف شنیده بودیم، به شکلی ضعیف اجرا شد و کلا” صدای ارکستر نه بالانس مناسب داشت، نه کوک دقیق (البته رطوبت هوا هم در تغییر کوک بی تاثیر نبود) در قسمت دیگر از این برنامه ارکستر به اجرای قطعه ای با سولوی نقاره وحید اسدالهی پرداخت.
کج بشینیم، راستشو بگیم  (I)

کج بشینیم، راستشو بگیم (I)

در خصوص اینکه چگونه و در پی چه پیشامدی قوه‌ی تعقل بیوک‌آقا در جوانی و شاید هم در میانسالی دچار اختلال شده بود داستانهایی دهان به دهان می‌گشت و می‌گردد. من نخستین بار او را در سال ۱۳۷۶ در هفده سالگی‌ام دیدم؛ زمانیکه با دوستی برای خرید تار، سراغ سازنده‌ی تار مراغه‌ای جناب آقای نصرالله بوذری رفته بودیم. تابستان بود. صبح زود از تبریز راه افتادیم. به مراغه که رسیدیم مستقیم به کارگاه رفتیم. ظهر که شد جناب نصرالله مهمان‌نوازی کردند و نهار را رفتیم منزل ایشان.
نگاهی به زندگی هنری گرشوین (II)

نگاهی به زندگی هنری گرشوین (II)

در سال ۱۹۱۵ شروع به مطالعه هارمونی، کنترپوآن و ارکستراسیون نمود. مطالعات او تا سال ۱۹۲۱ ادامه داشت و اولین قطعه کلاسیک او، Lullaby (لالایی) برای یک کوارتت زهی بود که در سال ۱۹۱۹ نوشته شد این قطعه در واقع جزو تمرین های هارمونی او بود. پس از آن او اپرای کوتاهی بنام Blue Monday را به رشته تحریر درآورد، او این اپرا را برای برادوی تهیه کرد اما پس از اولین اجرا دیگر هرگز اجرا نشد. سوانی (Swanee) در سال ۱۹۲۰ هنگامی که در Broadway بود نوشته شد. این ترانه زیبا توسط خواننده محبوب آن سالها یعنی ال جولسون (Al Jolson) خوانده شد و برای جورج مبلغی حدود ۱۰ هزار دلار! بعنوان آهنگساز درآمد به ارمغان آورد. پس از آن جورج برای تهیه موسیقی مراسم سالانه Broadway قراردادی به مدت ۵ سال با آنها به امضا رسانید. او همچنین برای سه برنامه بزرگ موسیقی در Broadway و دو برنامه در لندن قرارداد تهیه موسیقی به امضا کرد. به قسمتهای زیبایی از لالایی گرشوین گوش کنید:
«مشک و عطار»

«مشک و عطار»

در ایران امروز تقریباً همراه هر آلبوم، فارغ از رسانه‌اش، دفترچه‌ای حاوی اطلاعات می‌توان یافت. عجیب نیست. در اغلب جاهای دیگر دنیا هم رسم است. به‌هرحال مخاطبان آلبوم‌های موسیقی لازم دارند بعضی اطلاعات را درباره‌ی نام قطعات، آهنگسازان، نوازندگان و… بدانند. از طرف دیگر با توجه به قوانین انتشار و حقوق معنوی امروزین درج بعضی اطلاعات ضروری است. ما درباره‌ی این نوع داده‌ها صحبت نمی‌کنیم بلکه درباره‌ی بیانیه‌ها، توصیف‌ها و تحلیل‌هایی حرف می‌زنیم که سعی اصلی‌شان نشان دادن اهمیت و ارزش آلبوم یا ارائه‌ی راهی برای چگونه شنیدن آن است. به زبان ساده آنها که در کارِ این‌اند که بگویند «آلبوم بااهمیت است» یا «آن را فلان طور باید شنید».
پیانو – نحوه انتخاب ، قسمت چهارم

پیانو – نحوه انتخاب ، قسمت چهارم

درنوشته های قبل راجع به انواع پیانوهای موجود در بازار که شامل پیانو های دیواری، بزرگ (رویال) و دیجیتال بودند، صحبت کردیم. در اینجا در دو قسمت تا آنجا که ممکن است راجع به نحوه تصمیم گیری و فاکتورهای مهم برای انتخاب ساز بحث کنیم.
دکا (III)

دکا (III)

آرتور هدی (Arthur Haddy) تکنینک FFRR (شیوه ضبط با فرکانس بالا) را در زمان جنگ جهانی دوم برای ضبط دکا تدبیر کرد؛ این تکنولوژی مخصوص میکروفون زیرآبی هایی بود که قادر به کشف زیردریایی های آلمانی بودند و باعث تقویت کیفیت صدا برای ضبط می شدند. با آنکه سیستم FFRR مورد انتقاد شدید قرار گرفت و عده ای اعتقاد داشتند ضبطهای دکا با این تکنیک صداهای اضافه و خشهای فراوانی دارد، این تکنینک، تکنیکی استاندارد و بین المللی شناخته شد.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (VIII)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (VIII)

به عبارت دیگر جمالزاده و نیما با «زبان خودشان» آثاری به وجود آوردند که در حرکت جهانی مدرن، نماینده فرهنگ و هنر ایران بود. پیشگامان و معتقدان به ادبیات متجدد نمی خواستند زبان جدیدی به وجود آورند و حتی (در ایران) در فکر تغییر خط فارسی هم نبودند و برخلاف ادعای برخی، به دشمنی با ادبیات قدیم هم برنخاسته بودند. (استثنای عمده در میان احمد کسروی بود که او هم بیشتر تاریخ نگار بود تا ادیب و «زبان پاک» اش هم سرنوشتی مانند «موسیقی نوین و علمی» پیدا کرد).
درباره لغو یک رسیتال پیانو در دانشگاه تهران

درباره لغو یک رسیتال پیانو در دانشگاه تهران

در ساعت چهار بعدازظهر اول خرداد، قرار بود تا رسیتال پیانویی توسط حمزه یگانه و پدرام نحوی زاده، دو پیانیست جوان، در تالار آوینی دانشگاه تهران برگزار شود ولی در زمان اجرا، جمعیت حاضر در سالن شاهد حضور و اجرای یک پیانیست دیگر بودند!