موسیقی سمفونیک ایرانی

سرآغاز ورود موسیقی هنری غرب به ایران و فعالیت هنرمندان ایرانی در این رشته به دهه های پایانی سدهء گذشته خورشیدی بازمیگردد. زمانی که به پایمردی امیرکبیر مدرسه دارالفنون در تهران با همکاری استادان فرانسوی ، ایتالیایی و ایرانی بنیاد گرفت و رشته موسیقی نظامی نیز برای ایجاد دسته های موسیقی در ارتش در برنامه کار این مدرسه قرار گرفت. شعبه موسیقی دارالفنون، اندک اندک، پس از گذر از فراز و نشیبب های فراوان، به یک مرکز هنری مستقل به نام هنرستان عالی موسیقی (کنسرواتوار تهران) بدل گشت و گروه کثیری از نوازندگان و آهنگسازان معاصر ایران را پرورش داد.

ارکستر سمفونیک تهران به رهبری آلفرد ماردویان



همزمان با ارائه علمی و عملی موسیقی هنری غرب در کشور گروهی از هنرمندان ایرانی که از یکسو در این رشته در داخل و خارج از ایران تحصیل کرده بودند و از یکسو به موسیقی ایرانی نیز دلبستگی داشتند در صدد برآمدند نغمه های موسیقی ایرانی را با این موسیقی تلفیق نمایند.

کوشش ها در آغاز توسط آلفرد لومر (موسیقی دان فرانسوی که نقشی اساسی در ترویج، آموزش و شناساندن موسیقی هنری غرب به ایرانیان ایفا کرد) آغاز شد و بعدها توسط معدودی از شاگردانش چون غلامرضا مین باشیان ادامه یافت. چندین سال بعد گام های جدی تر بوسیله پرویز محمود و علینقی وزیری (البته هریک به شیوه خاص خود) برداشته شد و در دهه های بعد آثار ارزشمند دیگری از سوی آهنگسازانی چون امانوئل ملیک اصلانیان، مرتضی حنانه، هوشنگ استوار، ثمین باغچه بان، حسین ناصحی، محمد تقی مسعودیه، حسین دهلوی، احمد پژمان و غیره پدید آمد.

بخشی از این آثار در کنسرتهای ارکستر سمفونیک تهران و بخشی دیگر با ارکستر هنرستان عالی موسیقی، ارکستر ژونس موزیکال ایران و گروه های دیگر به اجرا درآمد. بسیاری نیز هیچگاه به اجرا در نیامدند. نه تنها پارتیتور (نت ارکستر) این قطعات که برای مطالعه هنرجویان رشته آهنگسازی و پژوهشگران موسیقی ایران اهمیت بسیار دارد به چاپ نرسید بلکه خود آثار هم هیچگاه به طور مطلوب به ضبط نرسید و در مجموعه های مدون در اختیار علاقه مندان قرار نگرفت.

تنها در دهه های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ بخشی از آثار امین الله حسین (آهنگساز ایرانی الاصل مقیم فرانسه) همچون ”سمفونی خرابه های پرسپولیس” با کمک مادی اداره هنرهای زیبا در پاریس ضیط و به صورت صفحه منتشر شد. در سال ۱۳۵۷ نیز شش اثر از شش آهنگساز ایرانی (هوشنگ استوار، امین الله حسین، محمد تقی مسعودیه، علی رهبری، حسین دهلوی و احمد پژمان) با حمایت وزارت فرهنگ و هنر ایران بو سیله ارکستر سمفونیک نورنبرگ در آلمان (تحت رهبری علی رهبری) به ضبط رسید و به نام “منظومه های سمفونیک از ایران” ( Symphonic Poems from Persia) در اروپا انتشار یافت. ولی با اینهمه همچنان بخش عظیمی از آثار سمفونیک آهنگسازان ایرانی ناشناخته باقی ماند و بعضا” هرگز به اجرا درنیامدند.

رهبران ایرانی مقیم خارج نیز که امکاناتی برای ضبط این آثار داشتند علاقه ای به اینکار نشان نداند اخیرا” دکتر منوچهر صهبایی (تکنواز ابوا، موسیقی شناس و رهبر ارکستر – مقیم سوییس) که نزد تعدادی از برجسته ترین موسیقی دانان ایرانی و اروپایی در تهران و استراسبورگ تحصیل نموده از امکانات اندک خود برای ضبط، اجرا و انتشار آثار سمفونیک آهنگسازان ایرانی در ایران و اروپا استفاده کرده است. وی با صرف وقت و هزینه بسیار، تعدادی زیادی از این آثار را جمع آوری، بازنویسی و برای ضبط بروی سی.دی و یا برای اجرا در کشورهای مختلف در اروپا آماده کرده است. وی پایان نامه دکترای خود را نیز که در سال ۱۹۹۹ به زبان فرانسوی تحت عنوان (La Musique Poluphonique Persane 1868-1998) (موسیقی چند صدایی ایران) به دانشگاه استراسبورگ ارائه شده به بررسی آثار آهنگسازان ایرانی و تاریخچه موسیقی هنری غرب در ایران اختصاص داده است.

پایان نامهء مذکور مورد توجه فراوان قرار گرفت و حتا دانشگاه در صدد چاپ آن بصورت کتاب برآمد که متاسفانه به دلایلی تا کنون عملی نشده است. منوچهر صهبایی تا کنون سه سی.دی از آثاری را که در بلغارستان، چک و اتریش به ضبط رسانده منتشر نموده است. نخستین سی. دی که در سال ۱۹۹۹ در اتریش انتشار یافت ویژهء آثاری است مدرن از علیرضا مشایخی (از فعال ترین آهنگسازان مدرنیست ایران) و دو سی.دی دیگر که در سال ۲۰۰۱ و ۲۰۰۲ انتشار یافته ویژه آثاری است از حشمت سنجری، مرتضی حنانه، ثمین باغچه بان، حسین دهلوی، محمد تقی مسعودیه، مصطفی کمال پورتراب که در فرم های غربی ولی با الهام از موسیقی ایرانی آفریده شده اند.

مجموعه های دیگری نیز به ضبط رسیده که در آینده منتشر خواهد شد. متاسفانه برخلاف آنچه در بسیاری از کشور ها رایج است هیچ سازمانی در داخل و خارج از کشور حمایتی از این پروژه بزرگ ننموده و این اقدام فرهنگی همچون بسیاری از اقدامات مشابه به کوشش و با بودجه شخصی صورت پذیرفته است.

سیاه و سپید

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

احمد نونهال: گروه های کر با چالش روبرو هستند

گروه کُر «شانته» به‌ رهبری احمد نونهال با همکاری جشنواره موسیقی صبا در دومین رویداد تابستانه پنج قطعه موسیقی کرال را در موزه نگارخانه کاخ گلستان اجرا کرد. احمد نونهال رهبری جوان و پر انگیزه است و توانسته با وجود مشکلات مختلف این گروه جوان را به روی صحنه ببرد. امروز گفتگوی محمدهادی مجیدی را با او می خوانید:

موسیقی و شعر در «گرگیعان و گرگیعان» (VIII)

در پایان این مراسم که معمولا تا پاسی از شب به طول می‌کشد، افراد گروه نذورات جمع آوری شده را بین خود و یا مستمندان تقسیم می‌کنند. همچنانکه در بالا ذکر شد، شکل اجرا در بین تمامی مناطق ترکمن نشین یکسان است. مفهوم ابیاتی که از سوی سرخوان قرائت می شود نیز یکسان است اما آن ابیات در هر منطقه با هم متفاوت است. به طور مثال، در ترکمنستان ابیاتی که سرخوان دسته می خواند، چنین است (با این توضیح که بعد از هر بند از ترانه ـ که از سوی سرخوان گفته می‌شود ـ تمام اعضای گروه، همصدا «یارمضان» می‌گویند.):

از روزهای گذشته…

گزارش جلسه ی رونمایی از آلبوم «عشیران» (I)

گزارش جلسه ی رونمایی از آلبوم «عشیران» (I)

جلسه رونمایی از آلبوم «عشیران» به آهنگسازی علی کاظمی و سعید کردمافی و خوانندگی مجتبی عسگری، روز پنجشنبه، ۲۳ اسفند ۱۳۹۷، با سخنرانی دکتر ساسان فاطمی و دکتر بابک خضرائی و با حضور دست اندرکارانِ آلبوم و جمعی از اهالی موسیقی، در فرهنگسرای نیاوران، برگزار شد.
شجریان؛ پدیده‌ی اجتماعی (III)

شجریان؛ پدیده‌ی اجتماعی (III)

در حقیقت آنچه اهمیت دارد در سیمای این پدیده ژرف‌کاوی کنیم نه فضیلت‌های اخلاقی یا منش‌های پسندیده‌ای است که یک خواننده/انسان برای برقرار نگه‌داشتن مسیر حرفه‌ای‌اش به کار بسته تا در دورانی پر فراز و نشیب آلوده‌ی بسیاری از چیزها نشود و متضاد اینها، یعنی سرمشق‌ها و منش‌های نکوهیده (گرچه همه‌ی اینها در جای خود شایسته‌ی توجه‌اند)، بلکه بیش از آنها وضعیت جامعه‌شناختی است که یک پدیده (ولو از جنس هنر و طبعاً درگیر مسائل درونی ارزش خودبسنده‌ی هنری و …) در تلاطم حوادث می‌پذیرد.
بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (VII)

بررسی ساختار و نقش دانگ‌های مورد استفاده در گوشه‌های راک ردیف میرزاعبدالله (VII)

از میان دانگ‌هایی که در تصویر پیشین نمایش داده شده‌اند، به‌استثنای دانگ M1 و تتراکرد رـ سل بالا‌دسته، سایر دانگ‌ها در گوشه‌های راک مورد استفاده قرار می‌گیرند. این نکته هنگامی جالب‌تر می‌شود که بدانیم اینها، دارای فواصل متغیری نیز هستند و با لحاظ‌کردن این تغییرات، می‌توان شش دانگ مختلف را در راک شناسایی کرد. این دانگ‌ها عبارت‌اند از:
فلسفۀ سازهای ابداعی (II)

فلسفۀ سازهای ابداعی (II)

متاسفانه بسیاری از دست اندر کاران نسل جوان هنر، آنچنان جذب و شیفتۀ اسامی و نامهای کاذب شده اند که حاضرند به هر قیمتی و فقط و فقط به خاطر بودن در یک تشکیلات به ظاهر هنری و یا صرف بودن در کنار آن نامها، تن به هر خفت و خواری بدهند. غافل از اینکه این فرصت طلبان به ظاهر “هنری نما” فقط و فقط به دنبال افرادی زیر دست و بله و چشم گو جهت تایید حرف ها، افکار و اعمالشان هستند.
رونمایی از آلبوم سالهای رنگی برگزار می شود

رونمایی از آلبوم سالهای رنگی برگزار می شود

آلبوم موسیقی «سالهای رنگی» دومین اثر از حمیدرضا آفریده آهنگساز و نوازنده کمانچه، با حضور اهالی موسیقی، روز جمعه ۴ دی ۱۳۹۴ به همت مرکز نشر و پخش جوان در فروشگاه “فرهنگ” رونمایی می‌شود.
بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (I)

بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (I)

از لحاظ تبارشناسی آموزشی احد بهجت را همان‌طور که در مقدمه‌ی کتاب ردیف میرزا عبدالله می‌خوانیم؛ «موسیقی را به صورت جدی از سال ۱۳۴۰ نزد دکتر داریوش ثقفی – از شاگردان ارزنده‌ی ابولحسن صبا– آغاز کرد» (بهجت ۱۳۷۹: ۵)، باید غیر مستقیم مرتبط با مکتب آموزشی صبا دانست. در پیشگفتار همان اثر منبع او برای نغمه‌نگاری ردیف میرزا عبدالله چنین ذکر شده است: «منبع اصلی در نت نویسی و تنظیم ردیف حاضر، اجرای برومند بوده است.
A Momentary Lapse of Reason

A Momentary Lapse of Reason

اولین آلبوم پینک فلوید بدون راجر واترزآلبوم The Final Cut، محصول سال ۱۹۸۳، درواقع آلبومی بود که از هر نظر، ایده و کار سولوی راجر واترز را به رخ میکشید و جالب اینکه به عقیده بسیاری، کاری ضعیف به شمار میرفت. این آلبوم فاقد زندگی و روح آثار پینک فلوید در سالهای ۶۰ و ۷۰ بود و زمانی که راجر واترز با خصومت فراوان گروه را ترک کرد، عده زیادی پایان گروه پینک فلوید را پیش بینی کردند. اما آنها در اشتباه بودند. آلبوم A Momentary Lapse of Reason، اولین آلبوم پینک فلوید (Pink Floyd) بدون حضور راجر واترز است که پس از جدال طولانی اعضای گروه با راجر واترز بر سر حقوق قانونی نام پینک فلوید و علی رغم اعتراض واترز، در سال ۱۹۸۷ منتشر شد.
مغالطات ایرانی – موسیقی کودک (I)

مغالطات ایرانی – موسیقی کودک (I)

دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی در مقالۀ «حافظ و بیدل در محیط ادبی ماوراءالنهر در قرن نوزدهم» در باب نفوذ شعر و آموزشهای مربوط به آن در زندگی مردم تاجیکستان با توجه به کتاب «یادداشتهای صدرالدین عینی» می نویسد: «اینان برای شاعر شدن، به همان اسلوب سنتی صاحب چهارمقاله (که خود از سنت ادبی شاعران عرب سرچشمه می گیرد و می توان گفت از طبیعت و ماهیت شعر مایه دارد) معتقد بودند که “برای این کار شعرهای شاعران کلان را بسیارتر خواندنت، یاد کردنت و نوشته گرفتنت و با شاعرهای کلان هم صحبت شده، از آنها آموختنت، لازم است” و این خود نصیحتی بوده است که پدر عینی در خردسالی وی به او آموخته است و چنین ادامه داده: “حالا که تو خردسال هستی، وظیفۀ تو درس خواندن، شعر خواندن، شعر یادکردن، و شعر نوشته گرفتن است. حالا به فکر شعرگویی خود را آواره نکن” و از شگفتی ‌ها و در عین حال حقایق محیط ادبی آن سامان، یکی این بوده است که اینان حافظه های خود را از شعرهای خوب و نمونه های رایج بین اهل ادب سرشار می‌گرده‌اند و هیچ کوششی برای اینکه معنی این اشعار را بطور کامل بر خود روشن کنند، نداشته‌اند. این ادامۀ سنت ادبی ملل فارسی زبان است و تا همین اواخر در مملکت خود ما نیز رواج داشت. از روزگاری که تعلیم و تربیت جدید رواج گرفت، به فکر آن افتادند که برای کودکان ادبیات ساده و قابل فهم آنان پدید آورند. و شعری برای کودکان عرضه کنند که در خور فهم آنان باشد. و جوجه جوجه طلایی/ نوکت سرخ و حنایی، جای “دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند”، را گرفت.
ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XXIII)

ادوارد الگار، آهنگساز انگلیسی (XXIII)

قابل توجه مردان کاتولیک و آقایان و کشیش ها و مدیران مدارس و متخصصان موسیقی. یک مرد جوان، دارای ذوق و قریحه ی بالا، درخواست کار به صورت پاره وقت به عنوان معلم ارگ و پیانو و ویلن دارد. او سال ها تجربه ی نواختن ارگ در ارکسترها را داشته است. هدف این تبلیغ پیدا کردن شغل مناسب برای وی است. او بیست و یک سال سن دارد و دارای خلق و خویی آرام و متین می باشد. حومه ی لندن مکان مناسبی برای اوست. از اول سپتامبر در خدمت گذاری آماده می باشد.
مرور آلبوم «باغ بی برگی»

مرور آلبوم «باغ بی برگی»

زبان اصالت برای مدرنیست‌ها یا آهنگسازان «موسیقی معاصر» ما معادل منطق زبانی است. عمدتاً گنجینه‌ی از پیش موجود دستگاهی را می‌کاوند تا بخشی از منطقش را در بستری آشنازدایی‌شده به‌کارگیرند و موسیقی به‌راستی پیشرو بیافرینند. برای بعضی (که بیشتر در خارج از ایران کار و زندگی می‌کنند) همین برداشت ماده‌ی اولیه کافی است. ماده‌ای که برداشته‌اند یا منطقی که ترکیب کرده‌اند به‌قدر کافی ناآشنا هست که «مدرن» بنماید. اما برخی دیگر از این پله فراتر می‌روند. درک و جذب منطق زبانی و توان تکلم با آن ولو با کلماتی که از آنِ همان زبان نیست، هدفشان می‌شود (گرچه گاه ناخودآگاه). آنها در پی چیرگی نوآورانه بر منطق کهن و تصعید آن به جهانی نو هستند.