فرجامی ققنوس‌وار؟ (II)

پرويز مشکاتيان
پرويز مشکاتيان
تک‌نوازی سنتور مشکاتیان؛ چیزی که خیلی‌ها منتظرش بودند، با حال و هوایی شبیه آن‌چه در نوار «مژده‌ی بهار» شنیده بودیم آغاز شد. این شیوه‌ی سنتورنوازی را (از دیدگاه صدادهی، ملودی و همراهی‌ها) آغازگر جریانی می‌دانند که بعدها به سنتورنوازی معاصر شهرت یافت. گونه‌ای از نوازندگی این ساز خوش صدا که در آن سال‌ها سخت تازه بود، اما امروز دیگر این طور نیست. ساز مشکاتیان با آواز «نوربخش» همراهی می‌شد.

به دلیل ساختار نوتر جمله‌بندی و صدادهی نواخته‌های مشکاتیان، آواز نوربخش کمی جدا افتاده به گوش می‌رسید؛ به‌خصوص که جا‌به‌جا با پاساژها و آرپژهای سریع بریده می‌شد. در این میان شاید تک‌نوازی مشکاتیان نزدیک‌ترین تک‌نوازی به قطعات پیش و پس از خودش بود؛ علت‌اش هم گویا است: تک‌نواز و آهنگ‌ساز یک نفر بود.

تصنیف فریاد آغاز شد؛ این جا مُلک پادشاهی پرویز مشکاتیان است. او را به درستی تصنیف‌ساز برگزیده‌ی سال‌های پس از انقلاب می‌دانند. اما حتا او هم در برخورد با شعر غیر عروضی فارسی همان می‌کند که دیگر همگنان‌اش کرده‌اند؛ برای متقارن کردن وزن بیشتر اوقات یکی از بندها دوبار اجرا می‌شود تا از این طریق تکه‌های هم اندازه‌ی ملودی در تقارن با یکدیگر چنان قرار گیرد که در برخورد با شعر عروضی بود. از مشکاتیان پیش از این نمونه‌های بهتری در برخورد با شعر نوی فارسی دیده‌ایم (برای مثال: رزم مشترک و قاصدک) بنابراین به جا است این تصنیف جزء کارهای موفق او به حساب نیاید.

پس از این تصنیف نوبت به تک‌نوازی نوازندگان پُرفَن گروه رسید؛ به راستی انگار که قرار بود شب شبِ شعبده‌بازان باشد. «کیوان ساکت» با تارنوازی پُرزورش که در سال‌های اخیر سر و صدای زیادی هم به پا کرده این بخش را نواخت. تک‌نوازی او با تاکید بسیار بر ویبره‌های مختلف و اجرای پاساژهای بسیار سریع و چند نوع ریز که مداوم از تند به کند و برعکس حرکت می‌کند همراه است. او را که از جمله نوازندگان سال‌های گذشته‌ی گروه عارف است بیشتر به عنوان دنباله‌روی شیوه‌ی وزیری در تارنوازی می‌دانند. بیان تار وی در این اجرا چیزی میان شیوه‌ی نوازندگان رادیو و نوازندگی فنی به روش وزیری است. این بخش را باید تا حدی نمایشی و در تناقض با روند و صدادهی موسیقی تا این‌جای برنامه دانست.

پس از چهارمضراب حجاز که اجرای آن هم مانند خسرو و شیرین بود، تصنیف «شکر و شکایت» اجرا شد. این تصنیف از این دیدگاه جالب توجه بودکه دیگر آهنگ‌ساز به نام ایرانی «حسین علیزاده» هم بر این شعر حافظ تصنیف ساخته است. مقایسه‌ی آثار موسیقی‌دانان، جزء عادات‌ شنوندگان کنسرت در ایران نیست اما به هر حال به یاد آوردن آن تصنیف در حال شنیدن این یکی و مقایسه‌ی تفاوت ایده‌های دو آهنگ‌ساز، می‌توانست لذت بخش باشد و امضای شخصی مشکاتیان را برای شنونده بیشتر هویدا کند.

نوبت اجرا به نوازنده‌ی دیگر گروه «بهداد بابایی» رسید که او هم جزو سه‌تار نوازان چیره دست در سال‌های اخیر است. هر چند کمتر اما در نوازندگی او هم چیزی از نمایش‌های فنی موجود بود. نکته‌ی قابل توجه در ساز او این بود که سرعت نوازندگی او با ساختار جملات گوشه‌ای که نوربخش می‌خواند رابطه‌ی خوبی داشت. شاید این قسمت را بتوان نمونه‌ای از اجرای نسبتا موفق جملات ردیف با بیان فنی امروز نوازندگان دانست.

پس از تصنیف «فریاد» برنامه‌های نوشته شده در بروشور با اجرا تطبیق نمی‌کرد. در بروشور آمده؛ تصنیف فریاد، چهارمضراب حجاز، ساز و آواز و تصنیف شکر و شکایت اما همان‌طور که اشاره شد، برنامه به صورت تصنیف فریاد، تک‌نوازی تار، چهارمضراب حجاز، تصنیف شکر و شکایت و تک‌نوازی سه‌تار اجرا گشت. مشخص نیست که برنامه پس از چاپ بروشور عوض شده یا این که بی‌دقتی در طراحی باعث عامل این اتفاق بوده است. به جا است که تغییراتی از این دست را پیش از شروع برنامه مجری به اطلاع شنوندگان برساند. در حقیقت با این کار اهمیت شنونده در نظر برنامه‌ریزان مشخص می‌شود.

تصنیف «گَوَن» از آثار اخیر پرویز مشکاتیان در انتهای بخش اول اجرا شد. در این تصنیف بیشتر ویژگی‌های آهنگ‌سازی مشکاتیان دیده می‌شود؛ رابطه‌ی کلام و موسیقی و شکست ریتم در این قطعه به خوبی هویدا است. و می‌توان آن را جزء بخش‌های موفق این کنسرت به حساب آورد. نکته‌ مبهم در مورد این تصنیف نام گوینده‌ی کلام است. در بروشور چیزی نوشته نشده بود؛ دلیل این‌که نام «شفیعی کدکنی» فراموش شده معلوم نیست. همین اتفاق برای کلام تصنیف ققنوس افتاده بود؛ به گوینده‌ی آن هم اشاره‌ای نشده بود. در مورد تصنیف ققنوس شاید عدم درج نام شاعر توجیه پذیر باشد چون کلام از پرویز مشکاتیان است. اما در مورد گَوَن نیامدن نام شاعر فقط می‌تواند حاصل یک اشتباه باشد.

یک دیدگاه

  • ع.ر
    ارسال شده در آبان ۲۷, ۱۳۸۷ در ۲:۳۷ ب.ظ

    سی دی اثر کی میاد بیرون منتظریم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

گزارشی از سخنرانی آروین صداقت کیش در سمینار «موسیقی و امر دراماتیک» (IV)

صداقت‌کیش ادامه داد: در امر دراماتیک اما این گونه نیست و درون و بیرون با هم یکی می‌شوند. اگر اجازه دهید مثالی در مورد امر هنری بزنم. کسانی که تئاتر بازی می‌کنند رابطه‌شان با متن نمایشی درونی است. یعنی نمی‌توانیم این رابطه را به درونی و بیرونی تقسیم کنیم و بگوییم این شخصیت واقعا وجود دارد و آن شخصیت فقط روی صحنه وجود دارد، همه‌شان وجود دارند. بنابراین این نظام باید با یکدیگر یکی و ادغام شده باشد. اگر به موضوع دادن پول به فروشنده به عنوان یک کنش برگردم، نمی‌توانیم بگوییم الان بیرون این نظام ارتباطی هستیم و نظام داخلی آن با نظام بیرونی‌اش متفاوت است. اگر کسی هم از بیرون به این رویداد نگاه کند فقط در حال نگاه کردن به یک کنش است و مانند موضوع داستان نیست که نتواند داخل آن شود، او هم می‌تواند وارد این کنش شود و مرزی ندارد.

شهرام صارمی از مدیریت اجرایی جشنواره موسیقی فجر استعفا کرد

در پی استعفای اعتراض آمیز علی ترابی، شهرام صارمی مدیر اجرایی سی و پنجمین جشنواره موسیقی فجر، یک روز پس انتصاب مدیر جدید دفتر موسیقی وزارت ارشاد با انتشار نامه‌ای سرگشاده از سمت خود استعفا کرد.

از روزهای گذشته…

گذشتن از مرز کلمات با «تریو اولریش درِکس‌لِر» (I)

گذشتن از مرز کلمات با «تریو اولریش درِکس‌لِر» (I)

روز پنج‌شنبه یازدهم مهرماه ۱۳۹۲ گروه تریو اولریش درِکس‌لِر در فضای باز موزه‌ی موسیقی تهران به اجرای قطعاتی در سبک جَز پرداختند. متنی که در پی می‌‎آید مروری است بر این اجرا. این اجرا با هماهنگی انجمن فرهنگی اتریش (ÖKF) و موزه موسیقی تهران برگزار شده است.
لیپت: برای انتخاب استاد آواز تحقیق زیادی کنید!

لیپت: برای انتخاب استاد آواز تحقیق زیادی کنید!

گفتگویی که پیش رو دارید، آخرین مصاحبه با زنده یاد فلورانس لیپت، استاد آواز کلاسیک است. بخشهایی از این گفتگو به صورت رو در رو ثبت شده است و بخشهایی نیز توسط ایشان مکتوب شده بود که پس از درگذشت این هنرمند با همکاری همسر گرامی ایشان، دکتر محمد سعید شریفیان ترجمه شد. قرار بود این مصاحبه مفصل تر و کاملتر انجام شود ولی روزی که قرار بود با ایشان و همسرشان گفتگو انجام بگیرد، به خاطر کسالتی که داشتند، گفتگو به روزهای بعد موکول شد که متاسفانه با فوت ایشان همراه شد.
آموزش ساز، کاری دانشگاهی نیست (VI)

آموزش ساز، کاری دانشگاهی نیست (VI)

این جنبه اجتماعی شامل موسیقی در مدارس و دانشگاه سیر روزافزون و بهبودی مداوم داشت در تمامی دهه‌های بعد از ۱۹۲۰٫ بهتر بگویم از آن زمانی که آقای وزیری بعد از چهار سال تحصیل در فرنگ به کشور برگشت و مدرسه موسیقی را تشکیل داد.
شنیدن ژرفای سکوت

شنیدن ژرفای سکوت

مجموعه‌ی “گربنگری به سویم” را که در قالب یک لوح فشرده صوتی بوسیله شرکت ماه ریز انتشار یافته است، می‌توان به عنوان تاریخچه‌ی زندگی موسیقایی فوزیه مجد آهنگساز و قوم موسیقی شناس ایرانی درنظر گرفت، چرا که این لوح با آثاری از سن نوجوانی آهنگساز آغاز می‌شود و با آخرین آثار او که در سالهای اخیر ساخته شده پایان می‌یابد.
صادقی: نوری از ابتذال گریزان بود

صادقی: نوری از ابتذال گریزان بود

نهم مرداد ماه سال ۱۳۸۹ ما پشت در بیمارستان جم… بنده و چند نفر از شاگردان استاد، خبر فوت ایشان را شنیدیم و البته شب خیلی تلخی برایمان بود؛ آن شب غم انگیز که همراه با خبر این ضایعه بزرگ برای جامعه موسیقی ایران بود، به منزل استاد رفتیم، برای عرض تسلیت به همسر ایشان. از فردای آن روز تلاش کرده بودیم که مراسم با شکوهی را برای بدرقه ایشان محیا کنیم البته به کمک خانه موسیقی ایران، استاد محمد سریر، جناب گنجی و دیگر دوستانشان و همینطور بدرقه بسیار خوب ملت هنر پرور که حضورشان، بسیار مراسم را با شکوه کرده بود. جناب محمد نوری فقط یک نام نبوده اند، چه از نظر شخصیت فردی و اجتماعی چه هویت هنری؛ ایشان در سال های دور هم به ابتذال رایج در آن دوران نمی پرداخته اند و همیشه با استفاده از مضامین بسیار پر محتوا از بهترین شعرا زمان خودشان و همکاری با بهترین آهنگسازان دوره خودشان، سعی می کرده اند که آثاری را درست بکنند که جاودان و ماندگار شود و چیزی نزدیک به ۵ دهه این موسیقی زمزمه بشود.
تاثیر موسیقی درخلاقیت کودکان (III)

تاثیر موسیقی درخلاقیت کودکان (III)

فعالیت۱: اولین فعالیت برای تعلیم موسیقی به کودکان آشنا ساختن آنها با مفاهیمی نظیر الفبای موسیقی، ریتم، هارمونی و ملودی است. برای این کار توصیه می شود حتماً از کارشناس موسیقی استفاده شود.
زنان و موسیقی (IV)

زنان و موسیقی (IV)

به طرز عجیبی دو خواننده مشهور اُپرا، ماری-لوییز دِمَتَن (Marie-Louise Desmatins)، متولد ۱۶۷۰، و لَ موپَن (La Maupin دوشیزه دُبینی Mlle d’Aubigny) متولد همین دوره، هر دو بسیار جوان، یکی در سن سی و هشت سالگی و دیگری در سن سی و هفت سالگی در سال های ۱۷۰۸ و ۱۷۰۷ فوت کردند.
محمد معتمدی و افق پیش رو

محمد معتمدی و افق پیش رو

اولین بار که صدای محمد معتمدی را شنیدم از تلویزیون بود که ساز و آوازی با صدای او پخش میشد، طبق معمول روی تصاویری از طبیعت! این صدا و مخصوصا تکنیک مطلوب او توجهم را جلب کرد، چون در آن زمان کمتر صدای خواننده جوانی را میشنیدیم که از نظر استیل و تکنیک های آوازی در وضعیت خوبی قرار داشته باشد. از همان روز نامش در خاطرم ماند تا اینکه برای اولین بار کنسرت او را به همراه گروه خورشید به سرپرستی مجید درخشانی در تالار وحدت دیدم.
همگون و ناهمگون (III)

همگون و ناهمگون (III)

حسی‌ترین نقش‌خوانها، دختران و پسرانی هستند که به سن بلوغ رسیده‌اند و به آغاز یک زندگی مجدد می‌اندیشند. اوستاهای نقش‌خوان (صاحبان کارگاه) گاه برای پرداختن به دیگر کارهای خود ـ شخم‌زنی یا چراندن ـ کارگاه را ترک می‌کنند و کار (نقش‌خوانی) را به یکی از بافندگان می‌سپارند.
نقش زنان در موسیقی ایرانی (III)

نقش زنان در موسیقی ایرانی (III)

اما اولین زن نوازنده که از نوازندگیش بر روی گرامافون ضبط شد سه تارِ خانم پروانه است که خواننده نیز بوده است؛ آواز او با سنتور حبیب سماعی و تار قوام السلطان در سال ۱۳۰۶ به ضبط شده که انتشارات آن کمپانی هیزمسترز ویس بوده است، نام اصلی اش بتول رضایی است اما به نام موچول (چون ماه) و پروانه بر روی صفحات گرامافون ثبت شده است. پروانه زنی بود لاغر اندام و سبزه که در سال ۱۳۱۱ ش در سن حدود بیست و پنج سال در اثر بیماری سل در گذشت. (۱)