فرجامی ققنوس‌وار؟ (II)

پرويز مشکاتيان
پرويز مشکاتيان
تک‌نوازی سنتور مشکاتیان؛ چیزی که خیلی‌ها منتظرش بودند، با حال و هوایی شبیه آن‌چه در نوار «مژده‌ی بهار» شنیده بودیم آغاز شد. این شیوه‌ی سنتورنوازی را (از دیدگاه صدادهی، ملودی و همراهی‌ها) آغازگر جریانی می‌دانند که بعدها به سنتورنوازی معاصر شهرت یافت. گونه‌ای از نوازندگی این ساز خوش صدا که در آن سال‌ها سخت تازه بود، اما امروز دیگر این طور نیست. ساز مشکاتیان با آواز «نوربخش» همراهی می‌شد.

به دلیل ساختار نوتر جمله‌بندی و صدادهی نواخته‌های مشکاتیان، آواز نوربخش کمی جدا افتاده به گوش می‌رسید؛ به‌خصوص که جا‌به‌جا با پاساژها و آرپژهای سریع بریده می‌شد. در این میان شاید تک‌نوازی مشکاتیان نزدیک‌ترین تک‌نوازی به قطعات پیش و پس از خودش بود؛ علت‌اش هم گویا است: تک‌نواز و آهنگ‌ساز یک نفر بود.

تصنیف فریاد آغاز شد؛ این جا مُلک پادشاهی پرویز مشکاتیان است. او را به درستی تصنیف‌ساز برگزیده‌ی سال‌های پس از انقلاب می‌دانند. اما حتا او هم در برخورد با شعر غیر عروضی فارسی همان می‌کند که دیگر همگنان‌اش کرده‌اند؛ برای متقارن کردن وزن بیشتر اوقات یکی از بندها دوبار اجرا می‌شود تا از این طریق تکه‌های هم اندازه‌ی ملودی در تقارن با یکدیگر چنان قرار گیرد که در برخورد با شعر عروضی بود. از مشکاتیان پیش از این نمونه‌های بهتری در برخورد با شعر نوی فارسی دیده‌ایم (برای مثال: رزم مشترک و قاصدک) بنابراین به جا است این تصنیف جزء کارهای موفق او به حساب نیاید.

پس از این تصنیف نوبت به تک‌نوازی نوازندگان پُرفَن گروه رسید؛ به راستی انگار که قرار بود شب شبِ شعبده‌بازان باشد. «کیوان ساکت» با تارنوازی پُرزورش که در سال‌های اخیر سر و صدای زیادی هم به پا کرده این بخش را نواخت. تک‌نوازی او با تاکید بسیار بر ویبره‌های مختلف و اجرای پاساژهای بسیار سریع و چند نوع ریز که مداوم از تند به کند و برعکس حرکت می‌کند همراه است. او را که از جمله نوازندگان سال‌های گذشته‌ی گروه عارف است بیشتر به عنوان دنباله‌روی شیوه‌ی وزیری در تارنوازی می‌دانند. بیان تار وی در این اجرا چیزی میان شیوه‌ی نوازندگان رادیو و نوازندگی فنی به روش وزیری است. این بخش را باید تا حدی نمایشی و در تناقض با روند و صدادهی موسیقی تا این‌جای برنامه دانست.

پس از چهارمضراب حجاز که اجرای آن هم مانند خسرو و شیرین بود، تصنیف «شکر و شکایت» اجرا شد. این تصنیف از این دیدگاه جالب توجه بودکه دیگر آهنگ‌ساز به نام ایرانی «حسین علیزاده» هم بر این شعر حافظ تصنیف ساخته است. مقایسه‌ی آثار موسیقی‌دانان، جزء عادات‌ شنوندگان کنسرت در ایران نیست اما به هر حال به یاد آوردن آن تصنیف در حال شنیدن این یکی و مقایسه‌ی تفاوت ایده‌های دو آهنگ‌ساز، می‌توانست لذت بخش باشد و امضای شخصی مشکاتیان را برای شنونده بیشتر هویدا کند.

نوبت اجرا به نوازنده‌ی دیگر گروه «بهداد بابایی» رسید که او هم جزو سه‌تار نوازان چیره دست در سال‌های اخیر است. هر چند کمتر اما در نوازندگی او هم چیزی از نمایش‌های فنی موجود بود. نکته‌ی قابل توجه در ساز او این بود که سرعت نوازندگی او با ساختار جملات گوشه‌ای که نوربخش می‌خواند رابطه‌ی خوبی داشت. شاید این قسمت را بتوان نمونه‌ای از اجرای نسبتا موفق جملات ردیف با بیان فنی امروز نوازندگان دانست.

پس از تصنیف «فریاد» برنامه‌های نوشته شده در بروشور با اجرا تطبیق نمی‌کرد. در بروشور آمده؛ تصنیف فریاد، چهارمضراب حجاز، ساز و آواز و تصنیف شکر و شکایت اما همان‌طور که اشاره شد، برنامه به صورت تصنیف فریاد، تک‌نوازی تار، چهارمضراب حجاز، تصنیف شکر و شکایت و تک‌نوازی سه‌تار اجرا گشت. مشخص نیست که برنامه پس از چاپ بروشور عوض شده یا این که بی‌دقتی در طراحی باعث عامل این اتفاق بوده است. به جا است که تغییراتی از این دست را پیش از شروع برنامه مجری به اطلاع شنوندگان برساند. در حقیقت با این کار اهمیت شنونده در نظر برنامه‌ریزان مشخص می‌شود.

تصنیف «گَوَن» از آثار اخیر پرویز مشکاتیان در انتهای بخش اول اجرا شد. در این تصنیف بیشتر ویژگی‌های آهنگ‌سازی مشکاتیان دیده می‌شود؛ رابطه‌ی کلام و موسیقی و شکست ریتم در این قطعه به خوبی هویدا است. و می‌توان آن را جزء بخش‌های موفق این کنسرت به حساب آورد. نکته‌ مبهم در مورد این تصنیف نام گوینده‌ی کلام است. در بروشور چیزی نوشته نشده بود؛ دلیل این‌که نام «شفیعی کدکنی» فراموش شده معلوم نیست. همین اتفاق برای کلام تصنیف ققنوس افتاده بود؛ به گوینده‌ی آن هم اشاره‌ای نشده بود. در مورد تصنیف ققنوس شاید عدم درج نام شاعر توجیه پذیر باشد چون کلام از پرویز مشکاتیان است. اما در مورد گَوَن نیامدن نام شاعر فقط می‌تواند حاصل یک اشتباه باشد.

یک دیدگاه

  • ع.ر
    ارسال شده در آبان ۲۷, ۱۳۸۷ در ۲:۳۷ ب.ظ

    سی دی اثر کی میاد بیرون منتظریم

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نگاهی به غلبه موسیقی پاپ بر موسیقی کلاسیک در کنسرت «ارکستر سازهای ملیِ» جدید

به یاد می آورم پس از اولین کنسرت ارکستر سمفونیک تهران با عنوان جدید «ارکستر سمفونیک ملی ایران»، غوغایی در جامعه موسیقی به پا شده بود و طرفداران طرح علی رهبری (که تعطیلی ارکستر ملی و ادغام آن با ارکستر سمفونیک تهران و تغییر نام این ارکستر بود) و فرهاد فخرالدینی (که خواستار تشکیل ارکستری مجزا از ارکستر سمفونیک تهران به مانند سالهای گذشته با عنوان ارکستر ملی بود) در مقابل هم صف کشی کرده بودند؛ در نهایت برنده این بحث رهبر سابق ارکستر ملی فرهاد فخرالدینی بود و به سرعت طی برگزاری جلسه ای، ارکستر ملی تقریبا با همان ترتیب سابق شکل گرفت البته با این تفاوت که قرار شد با دعوت از رهبران میهمان، وضعیت تک بعدی ارکستر ملی که به شدت تحت تاثیر موسیقی سبک ارکسترال ایرانی بود تعدیل یابد. *

پویان آزاده: قصد ضبط «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» را دارم

در اولین روز برگزاری جشنواره موسیقی فجر، ارکستر ملی به رهبری فریدون شهبازیان، اثری از حسین دهلوی را به روی صحنه برد که بر اساس قطعه ای از جواد معروفی ساخته شده بود. این قطعه که برای یک پیانو و ارکستر با نام «چهارگاه برای پیانو و ارکستر» تنظیم شده بود، با تکنوازی پیانوی پویان آزاده به اجرا رسید. به همین بهانه امروز با پویان آزاده گفتگویی کرده ایم که می خوانید:

از روزهای گذشته…

شهرام ناظری و حسین علیزاده آماده آغاز تور اروپایی

شهرام ناظری و حسین علیزاده آماده آغاز تور اروپایی

مادرید، ۱۶ ماه می، نوید آن می رسد که شهرام ناظری و حسین علیزاده دو تن از نام آوران موسیقی ایران، کارهای تازه ای در قالب یک تور اروپایی اجرا خواهند کرد. چند تن از نوازندگان برجسته همانند محمد فیروزی (بربت)، پژمان حدادی و بهنام سامانی (نوازندگان سازهای کوبه ای)، سینا جهان آبادی (کمانچه) و سیامک جهانگیری (نی)، نیز ناظری و علیزاده را در این کنسرتها همراهی می کنند.
«ناکسوس» و انتشار یک اثر ایرانی: گفت و گویی با رضا والی (استاد آهنگسازی دانشگاه پیتسبورگ)

«ناکسوس» و انتشار یک اثر ایرانی: گفت و گویی با رضا والی (استاد آهنگسازی دانشگاه پیتسبورگ)

سرآغاز آشنایی ایرانیان با موسیقی هنری غرب به حدود یکصد و پنجاه سال پیش باز می گردد. زمانی که دولت ایران به منظور ایجاد دسته های موسیقی نظامی در ارتش، چند کارشناس موسیقی از ایتالیا و فرانسه استخدام نمود. کمی بعد، فعالیتهای این موسیقی دانان، دیگر تنها به ایجاد و رهبری دسته های موزیک ارتش محدود نشد و تدریس و ارائه دیگر رشته های موسیقی غرب نیز در حوزه فعالیت هایشان قرار گرفت.
آگاهی بی پایان (I)

آگاهی بی پایان (I)

نوشته ای را که ملاحظه می کنید، بیان دیدگاه و اندیشه ای است که در قالب تجربه فردی با قید نسبی بودن به اهمیت کشف آگاهی– شناخت و درک ماهیت وجودی انسان در ارتباط با هستی بیکران به عنوان یک بنیاد و شالوده اساسی برای خلق اثر هنری فاخر پرداخته شده است.
نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (X)

نگرشی به تجدد طلبی در هنر و فرهنگ ایرانِ قرن بیستم (X)

ابولقاسم عارف قزوینی و غلامحسین درویش ملقب به درویش خان، اولین موسیقی سازانی هستند که فرم متجدد «کنسرت موسیقی» برای عموم را در ایران، تهران سالن گراند هتل (سالن کنسرت نیست اما محلی است متجدد) دایر کردند. موسیقی قبل از کنسرت همیشه فرعی بوده است از یک جریان اصلی دیگر، مانند مجلس جشن و سرور، مراسم نظامی، تعزیه، و غیره که موسیقی چاشنی و تشدیدکننده اثر آن جریان می بود. اما در کنسرت غیر از موسیقی اتفاق دیگری نمی افتد. از این رو در کنسرت توجه بیشتر و دقیق تری به موسیقی می شود که در جمع باعث و بانی پیشرفت و تحول است و همین طور هم شد. موسیقی سازان برای تهیه برنامه کنسرت و پاسخ به انتظارات شنوندگان به سوی نوآوری کشیده شدند. درویش و همکار دیگرش رکن الدین مختاری، فرم «پیش درآمد» را برای شروع کنسرت قبل از «درآمد آواز» ابداع کردند. عارف در همین راستا نوع متعالی و حتی سیاسی و اجتماعی «تصنیف» را درست کرد و در راه جلب توجه همگان به موسیقی متجدد بسیار موفق هم بود. روح الله خالقی در «سرگذشت موسیقی ایران» می نویسد:
«آموزش تنبک براساس نت‌نوشته‌های امیرناصر افتتاح» منتشر شد

«آموزش تنبک براساس نت‌نوشته‌های امیرناصر افتتاح» منتشر شد

کتاب و دی‌وی‌دی‌ تصویریِ «آموزش تنبک براساس نت‌نوشته‌های امیرناصر افتتاح» به کوشش فریدون حلمی، به گزینش و ویرایش و اجرای وحید فتائی توسط نشر “خنیاگر” منتشر شد. این کتاب و دی‌وی‌دی را هم‌اکنون می‌توان از تنبکستان (تلفن: ۲۲۰۷۳۸۸۱) و موسیقی عارف (تلفن: ۳۳۹۹۷۶۴۳۰ و ۳۳۹۷۶۴۳۱) تهیه کرد.
کادانس ها (I)

کادانس ها (I)

همانطور که یک نقاش تصاویرش را بر روی بوم سفید نقاشی می کند، آهنگسازان هم هنرشان را روی بوم خالی سکوت، نقاشی می کنند.
لیدی بلانت و مسیح (III)

لیدی بلانت و مسیح (III)

اما از نظر ظاهری حالت تقاطع سه زه ها در گوشه ها و حتی حالت و فرم خود گوشه ها نیز با یکدیگر متفاوت است. درخشندگی و حالت تازگی در رنگ وجلا و همچنین عدم وجود پتینه، قابلیت بصری ساز را افزایش داده است تا حدی که ریزترین جزئیات و ویژگیهای ساز بارز و آشکار است.
گفتگو با عمر زیاد قانون‌نواز عراقی (I)

گفتگو با عمر زیاد قانون‌نواز عراقی (I)

نوشته ای که پیش رو دارید گفتگویی است که توسط مژگان محمدحسینی (نوازنده قانون) در حاشیه برگزاری کارگاه”نوازندگی قانون” در تهران با استاد این کارگاه «عمر زیاد حکمت» قانون نواز برجسته‌ی اهل عراق، انجام شده است. این کارگاه در شهریورماه گذشته به همت “میثاق نامی” (نوازنده قانون) برگزار شده است. محور این گفتگوی کوتاه وضعیت موسیقی و نوازندگی در کشورهایی است که در آنها ساز قانون جزو سازهای اصلی ارکستر به شمار می رود و نقش مهمی را در موسیقی شان ایفا می‌کند.
بررسی اجمالی آثار شادروان <br> روح الله خالقی (قسمت بیست و نهم)

بررسی اجمالی آثار شادروان
روح الله خالقی (قسمت بیست و نهم)

در «وزیری نامه» شرح این آثار و بیان تأثیر ژرفِ آنها و نفوذشان در عمیقترین زوایای روح خالقی به گونه ای است که برتر از آن میسر نیست. بدین اعتبار اگر گفته شود که او این آهنگها را کمتر از آثار خویش دوست نداشت، سخنی به گزاف گفته نشده است. ارزشی که او برای تابلو موزیکال های وزیری مثل «نیمشب» یا آهنگهائی چون «خریدار تو» و «دلتنگ» قائل بود، بی تردید بیش از بسیاری از کارهای خودش بود اما غرض از ذکر این مطلب چیست؟ او بارها بر این نکته تأکید کرده است که آثار وزیری را همه کس درک نمیکند.
ویژگی های یک سنتور خوب (III)

ویژگی های یک سنتور خوب (III)

روشن است بررسی یک ساز و ارزیابی آن به عنوان یک ساز خوب، متوسط یا بد منوط به بررسی عوامل فوق می باشد. نکته قابل توجه اینکه این سه عامل “بطور کامل” مستقل از یکدیگر نیستند و نمی توان آنها را کاملا جدا ارزیابی کرد بطوریکه مثلا یک سنتور خوب، بطور حتم از موادی با کیفیت متوسط به بالا، ساخته شده و برای بدست آوردن کیفیت صدا حتما به ظاهر آن توجه شده است.