پنجره ای موسیقی شناسانه به موسیقی آوانگارد (III)

رشد این رشته‌ی علمی در شرایطی که ارتباط با جهان خارج روزبه‌روز کم‌تر می‌شد (به ویژه در دوره‌ی استالین) یک مسیر منحصر به فرد را رقم زد، به ویژه که در دیگر حوزه‌های اندیشه مثل نشانه‌شناسی، نقد ادبی فرمالیست‌های روسی و … نیز خطوط تفکر متمایزی بود که روی نظریه‌پردازان موسیقی تاثیر می‌گذاشت. شرایط بسته، شاید شبه‌گل‌خانه‌ای، موجب رشد مجموعه‌ای از مفاهیم، حوزه‌های مورد علاقه و روشمندی‌های پژوهش موسیقایی شد که یا به‌کلی مختص موسیقی‌شناسی روسی‌اند (موزیکوودینیا) یا اگر در موسیقی‌شناسی غیر روسی هم معادل‌هایی دارند؛ در موزیکوودینیا به معنایی کاملا متفاوت یا در جایگاه‌هایی دیگر به‌کار می‌روند (۶).

بعضی از این مفاهیم که قدمت‌شان به نوشته‌های آسافیف می‌رسد، در دوران پژوهشی کار او و نیز پس از او در کار دیگران، تحولی از سر گذرانده و معنی‌شان به‌شدت دستخوش دگرگونی شده است. به‌این‌ترتیب ما با یک ترم‌شناسی و مجموعه‌ای از مفهوم‌های برآمده از یک مکتب علمی متمایز روبرو می‌شویم که بدون فهمیدن آنها (یا درک درست و دقیق)، فهمیدن آنچه بر آن اساس نوشته شده است اگر نه غیرممکن، دست‌کم بسیار دشوار خواهد بود. حال می‌توان ایراد اصلی کتاب برای اغلب خوانندگان ایرانی را به روشنی دید. کتابی که متنی بسیار پیشرفته و پیچیده در زمینه‌ی موسیقی آوانگارد است، تماما براساس آن سلسه مفهوم‌ها و ترم‌شناسی خاص نوشته شده و اگر خواننده با این ظرافت‌ها آشنا نباشد در بیشتر موارد اصل موضوع را درک نخواهد کرد و بهره‌ی کافی از آن نمی‌برد بلکه در مواردی گمراه نیز خواهد شد.

«تئوری کمپوزیسیون معاصر» کتابی است که نه فقط بر بستر موزیکوودینیا بلکه در محدوده‌ی یکی از دو مکتب شناخته‌شده‌ی آن، یعنی مکتب مسکو (۷) و تحت تاثیر اندیشه‌ی نامدارترین نماینده‌ی آن مکتب «یوری نیکلایویچ خولوپوف»، تاثیرگذارترین موسیقی‌شناس اتحاد شوروی پس از آسافیف به‌ویژه در شناساندن و حمایت از جریان‌های آوانگارد موسیقی روسی (در زمانی که چنین دلبستگی‌هایی فوق‌العاده خطرناک بود)، نوشته شده است.

جدا از تقدیم شدن کتاب به او و چند فصلی که خودش نوشته است، با یک نگاه ساده به موضوع‌ها و نام‌های مولفان و یادآوری حضور تعدادی از شاگردان خولوپوف (کسانی که پایان‌نامه‌ی دکتری‌شان را راهنمایی کرده مانند «تسنوا» که ویراستار مجموعه است)، می‌توان دید که با کتابی خولوپوف‌گرایانه روبرو شده‌ایم. این آنگاه اهمیت بیشتری می‌یابد که بدانیم قطع نظر از تفاوت‌های موسیقی‌شناسی روس با دیگرها، خود خولوپوف هم برسازنده‌ی برخی مفاهیم تازه در موزیکوودینیا بوده و هم برخی مفاهیم را به گونه‌ای مختص خود به‌کار گرفته است؛ از این جمله‌اند «تمبریکا» که برساخته‌ی اوست و «سونوریکا» و تلقی خاصش از هارمونی (۸) یا روش خاص او و خواهرش (والنتینا نیکولایوونا خولوپوا) در تجزیه و تحلیل موسیقی آتونال با عنوان همیتونیک‌گرایی (۹).

پی نوشت
۶- Hakobian, L. (2015).
Theoretical Conceptions in
Musicology as a Potential
Obstacle to Musical
Comprehension. Musica Docta, 5 (1), 19-28.

۷- مکتب متمایز دیگر مکتب لنینگراد است که در حاشیه ی مقاله ی دیگری به طور مختصر به مختصات آن پرداخته ام: ﻭﺍﻡﮔﯿﺮﯼ ﻣﻮﺳﯿﻘﺎﯾﯽ ﺑﻪ ﻣﺜﺎﺑﻪ ﺍﺭﺟﺎﻉ ﺑﻪ ﻫﻮﯾﺖ؛ ﻧﻘﺪﯼ ﺑﺮ ﺁﻟﺒﻮﻡ “ﻣﻮﻧﻮﺩﯾﺰﻡ” ﺑﻪ ﺁﻫﻨﮕﺴﺎﺯﯼ ﻣﻬﺪﯼ حسینی، ﺁﺭﻭﯾﻦ ﺻﺪﺍﻗﺖﮐﯿﺶ، گزارش موسیقی، شمارهی ۵۹، ۱۳۹۲٫
۸- Холопов, Ю. Н. (۱۹۸۸).
Гармония: теоретический курс. Музыка, ۱۹۸۸٫

۹- Ewell, P. A. (2013). Russian
Pitch-Class Set Analysis and
the Music of Webern. Gamut:Online Journal of the Music
Theory Society of the Mid-Atlantic, 6 (1), 7.

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

نقشه‌برداری موسیقایی (V)

بنابراین رابطه‌هایی بین موسیقی و معماری وجود دارد که آنها را تطبیق‌پذیری نمی‌توان نامید؛ از سوی دیگر، بهره‌بردن از معماری برای موسیقی و برعکس، کافی نیست؛ هنرمند باید در پیِ شناخت کلّی و جامع از اوضاع زمان و مکان خودش باشد.

اولین برنامه جشنواره موسیقی صبا اعلام شد

ورکشاپ موسیقی فیلم پیمان یزدانیان با همکاری مشترک جشنواره موسیقی دانشجویی صبا و نشر موسیقی هرمس، برای علاقه‌مندان و فعالان رشته‌های‌ موسیقی، سینما و انیمیشین در تاریخ «دوم و سوم اسفند ماه» در سه جلسه‌ی سه ساعته در تالار فلاحت پور دانشکده‌ی سینما تئاتر دانشگاه هنر برگزار خواهد شد.

از روزهای گذشته…

آنتون وبرن و تکنیک موسیقی دوازده تنی

آنتون وبرن و تکنیک موسیقی دوازده تنی

آنتون وبرن Anton Webern ، آهنگساز و رهبر ارکستر اتریشی تبار در سوم دسامبر سال ۱۸۸۳ متولد و در پانزدهم سپتامبر ۱۹۴۵ دار فانی را وداع گفت. او از اعضای Second Viennese School بود و به عنوان مهم ترین دنباله روی آرنولد شوئنبرگ Arnold Schoenberg ، از نوابغ دنیای موسیقی و آهنگساز مشهور قرن بیستم خالق تکنیک twelve-tone بود، به علاوه نوآوری هایش در ارتباط با مفاهیم موسیقیایی سبکی از موسیقی را تشکیل داد که بعدها “سریالیسم serialism” نام گرفت.
اپرای توسکا (III)

اپرای توسکا (III)

نقاش در زندان انتظار مرگ را می کشد. نامه ای به توسکا می نوسید و آخرین یادداشت خود را می نگارد: “و من هیچ گاه بدین گونه عاشق زندگی نبوده ام” و می گرید. توسکا به همراه نگهبان و نامه ای که مبنی بر آزادی کاوارادوسی در دست دارد وارد قلعه می شود و در حالی که به نقاش توضیح می دهد چگونه اسکارپیا را کشته می خواند: “او خون تو را می خواسته یا عشق مرا.” دوئت: “گوش کن، زمان نزدیک است.” کاوارادوسی: ” مرگ تلخ است تنها به خاطر جدایی از تو” توسکا: ” عشق به تو مرا قادر ساخت که زندگیت را نجات دهم.” آخرین دوئت: ” جشن می گیریم، با امیدهای تازه.”
نطفه معصوم موسیقی در لجنزار کین و جنگ (II)

نطفه معصوم موسیقی در لجنزار کین و جنگ (II)

آن زمان‌ها بر روی پیشخوان صفحه فروشی‌ها دو سه تایی گرام می‌گذاشتند آن هم با گوشی بزرگ که خریداران بتوانند صفحه خود را شنیده و انتخاب کنند. پس من صفحه را از جلدش بیرون آوردن و بر روی گرام گذاشته آن را روشن کرده و گوشی را به گوشم گذاشتم . حالتی داشتم که گویا کسی به زور می‌خواهد مرا وادار به کاری کند و من هم علی‌رغم میل خود به آن تن داده‌ام.
مردان حرفه ای آواز ایران (I)

مردان حرفه ای آواز ایران (I)

قاعدتاً باید در اینجا آواهایی را ارائه کنیم و مردانی را معرفی سازیم که هیچ تصمیم خودسرانه و واکنشی دور از مشروعیت در آن حضور نیافته باشد. پس نخستین کلام این که آواز نباید در خدمت امیال خودی باشد و امیال نباید در خدمت روایت های کوتاه ذهنی آواز خوان. ما قرار است در اینجا بحثی مشترک درباره ی نشانه هایی داشته باشیم که آواز خوان هنگام تولید آواها، مهر خود را بر آن می گذارد و این سلسله غالباً بر اساس شواهد موجود یا با پایان هنرمند آواز خوان به پایان می رسد و یا بدون هیچ افزوده ای توسط دیگران تکرار می گردد.
ریکاردو چایلی

ریکاردو چایلی

رهبر ایتالیایی؛ ریکاردو چایلی (Riccardo Chailly) در خانواده ای مملو از موسیقی در ۲۰ فوریه ۱۹۵۳ در شهر میلان به دنیا آمد. وی آهنگسازی را از پدرش لوچیانو چایلی (Luciano Chailly) آموخت و در کنسرواتوار موسیقی در شهرهای پروجو و میلان به تحصیل پرداخت. پس از آن در کلاسهای تابستانی سیئنا (Siena) از فرانکو فرارا (Franco Ferrara) معلم برجسته رهبری درسهای رهبری آموخت. جالب اینجاست که او در دوران جوانی در گروه ریتم و بلوز (rhythm-and-blues) درام نواز بود.
نه ، حتی با ۱۵۰ میلیون دلار!

نه ، حتی با ۱۵۰ میلیون دلار!

اگر امید وار هستنید که پس از اجرایی که راجر واترز به همراه دوستان قدیمی خود در گروه پینک فلوید در کنسرت Live 8 داشت، بزودی با یکدیگر مجددا” شروع به برگزاری تور یا کنسرت گروهی نمایند، اشتباه کردید. راجر واترز که ماه گذشته پس از سال ۱۹۸۱ برای اولین بار با دوستان قدیمی خود در لندن به اجرای چند کار از آلبوم های قدیمی گروه پینک فلوید پرداخت اعلام کرده است که : “اگر چه Live 8 و اجرا در کنار دوستان قدیم بسیار جذاب بود اما برای من اصلآ قابل تصور نیست که با دیوید گلیمور، ریچارد رایت و نیک میسون تور اجرای کنسرت بگذارم.”
بوطیقای ریتم (VI)

بوطیقای ریتم (VI)

گونه‌ی دیگری از به کارگیری هنرمندانه‌ی ابهام متریک زمانی است که دوگانی ابهام-رفع ابهام به کار گرفته شود. یک خط ملودی که ذهن شنونده چند سیستم مختصاتی متریک مختلف برای آن پیشنهاد می‌کند «مبهم» است حال اگر ناگاه الگوهای تاکیدی و گروه‌بندی به گونه‌ای تغییر کنند که یکی از پیشنهادها برازندگی بیشتری بیابد متر دیگر مبهم نیست.
بیان جنسیَّت در موسیقی (II)

بیان جنسیَّت در موسیقی (II)

با توجه به اینکه موسیقی به عنوان یک هنر غیر مفهومی و مطلقاً انتزاعی، نمی تواند و نمی خواهد از نشانه های بصری و حتی شنیداری، به منظور بیان هیچ مفهومی بهره ببرد، لاجرم به لحاظ فلسفی تنها وسیله ی ارتباطی آن با مخاطب به ادراکات ذهنیِ هنرمند ختم می شود. وابستگی به همین تنها وسیله ی ارتباطی هنر موسیقی یعنی ادراکات ذهنی سبب می شود که تاثیر جنسیتِ هنرمند حوزه ی موسیقی نسبت به سایر هنرها بیشتر نمود پیدا کند.
سرمالکولم آرنولد CBE آهنگساز برجسته انگلیسی درگذشت

سرمالکولم آرنولد CBE آهنگساز برجسته انگلیسی درگذشت

مالکولم آرنولد (۲۰۰۶-۱۹۲۱) یکی ازچهره های بزرگ موسیقی قرن بیستم با مجموعه ای قابل ملاحظه از آثار برجسته و ماندگار می باشد. این آثار شامل نه سمفونی هفت باله دو اپرا یک کار موزیکال بیشتر از پنجاه کنسرتو دو کوارتت زهی و غیره می باشد.
آیا همیشه باید واضح خواند؟

آیا همیشه باید واضح خواند؟

این سئوال در موسیقی ایران بارها تکرار شده، عده ای روی واضح خواندن خواننده تاکید دارند و اعتقاد دارند که اگر قرار است کلامی به گوش شنونده برسد و ما موسیقی با کلامی عرضه کنیم، چرا کلام واضح نباشد؟!