پنجره ای موسیقی شناسانه به موسیقی آوانگارد (V)

روشن است که دشواری دوچندان می شود زیرا گونهای بسیار خاص از چیزی پیش روی ما است که نوع عامش هم چندان برایمان شناخته شده نبوده است. حال برای آن که کمی موضوع ملموس تر شود تحلیل یک فراز کوتاه اما مهم کتاب راهگشا است: «محتوای اینتناسیونی سری پیچیده و متنوع است. بررسی آن از لحاظ علمی بهتر است به چند مرحله تقسیم شود. مرحله ی ابتدایی، آشنایی با آن ویژگیهای اینتناسیونی ای است که در سطح قرار دارند و مستقیما با گوش درک می شوند. روشهای مهم تحلیل عبارت اند از: ۱- شنیدن اینتناسیون ها به صورت گروهی […] یکی از عمده ترین کارکردهای ساختاری سری، برآورده کردن تمام بافت (هم از لحاظ افقی، هم از لحاظ عمودی، هم در بعد مختلط) با یک ماتریال اینتناسیونی واحد است.

[…] اما سری-تنها، فقط «محصول نیم ساخته» است، ماتریالی اینتناسیونی و صوتی که هنوز لازم است. با استفاده از آن بافت موسیقایی زنده و بیانگر را «ساخت».» (ص ۳۱-۳۲۸) پرسش اساسی اکنون این است؛ به راستی این فرازها چه معنای دقیقی دارند؟ بدون دانستن معنای واژهی کلیدی اینتناسیون چگونه می توان به منظور نویسنده پی برد؟ ممکن است بی اندیشیم این موضوع در مورد هر واژه ی تخصصی دیگری هم پیش می آید، درست است اما در اینجا بحث از یک مفهوم تاریخدار است.

«اینتناسیون» یا ترجمه ی تحت اللفظی فارسی‌اش «لحن» در حقیقت برگردان «اینتوناتسیا»ی ( интонация) روسی است، ترمی موسیقی شناختی که ابتدا در نوشته های آسافیف پدیدار شد و سپس دگرگونی پذیرفت (۱۰) و کارکردهای پیچیده و چندجانبه ای پیدا کرد (۱۱). با این وصف، با توجه به این که هر فروکاست ساده انگارانه ای از اینتناسیون به معنای عمومی لحن یا بدتر از آن، معنای موسیقی شناختی ایرانیاش (تقریبا نزدیک به ملودی) یا حتا کاربردهای آن در تئوری سنتی موسیقی و موسیقی شناسی انگلیسی زبان، ما را از مقصود اصلی نویسندگان کتاب دورتر می سازد، چگونه باید مفهوم متن را به درستی فهمید؟

نمونه ی نسبتا طولانی دیگری عمق دشواری را بیش از پیش روشن می کند: «[…] هرگونه تکنیک کمپوزیسیون عملا نقشی عظیم و از بسیاری جهات تعیین کننده هم برای ماتریال موسیقایی (و اینتناسیون مرتبط با آن) و هم برای فرم در کل (و نتیجتا برای ایده ی کلی موسیقی نیز) برخوردار است. […] درباره ی اهمیت ماتریال (و مقولات مرتبط به آن) برای فرم موسیقایی، هرچه بگوییم مبالغه نکرده ایم. بیهوده نیست که تقریبا هر آهنگسازی که فرآیند اثر را تحلیل می کند در مورد ارتباط متقابل ماتریال و فرم سخن می گوید. اما مسلما فرم موسیقایی به «جزء مادی»اش ختم نمی شود و کاملا منطقی است که در کمپوزیسیون، علاوه بر ماتریال در نوع خودش، به طور سنتی دو جنبه تفکیک می شوند: ۱- فرآیند و ۲- طرح ساختاری […] (یا، به گفته ی آسافیف، فرم به مثابه ی «فرآیند» و فرم به مثابه ی «تبلور»).

[…] هرگونه فرم موسیقایی، ضمن این که فقط در «صف آرایی» زمانی خود در برابر شنونده (یعنی فرآیند) واقعا موجودیت دارد، دارای یک «باقیمانده ی موثر» ضروری هم هست که پس از واقعه […] مانند یک ساختمان با ویژگیهای معین (یعنی طرح ساختاری) در ذهن شنونده ثبت می شود. […] و به این ترتیب، مقایسه ی فرم های سنتی و جدید در این دو جنبه که اهمیتشان کمتر از «بعد مادی» نیست، امکان کنونی تفاوت عمیق و می توان گفت مفهومی آنها را تایید می کند.» (ص ۸۶-۲۸۵). مشخص نیست بدون اطلاع از نگاه ویژه ی موسیقی شناسی شوروی به مساله ی فرم و محتوا که ابتدا در کار دوران ساز آسافیف «فرم همچون فرآیند» (۱۲) شکل یافت و بر بستری از اندیشه ی مارکسیستی جدایی فرم از محتوا را در درک موسیقی شناختی شوروی های تثبیت کرد (۱۳) و همچنین بدون آگاهی از نظرات ویژه ی خولوپوف در مورد محتوا (۱۴)، چگونه می توان این فرازها را فهمید؟

شرایط هنگامی بدتر می شود که بدانیم همین مفهوم‌سازیها، تبیین ها و تعریف ها، دستمایه و شالوده ی تقسیم بندی کتاب را تشکیل می دهند، اینچنین، روشن می شود که چرا گاهی دسته بندی مقولات در فصلهای مختلف گنگ و مبهم است.

پی نوشت
۱۰- Корниенко, О. С. МУЗЫКАЛЬНО-ТЕОРЕТИЧЕСКАЯ СУЩНОСТЬ ПОНЯТИЯ «ИНТОНАЦИЯ». научных и творческих работ студентов и магистрантов факультета искусств и дизайна, ۲٫
دو منبع زیر نمایی از تغییرات مفهوم اینتناتسیا در تفکر آسافیف در اختیار می گذارند.

Асафьев, Б. В. (۱۹۶۵).
Речевая интонация. Музыка.
Асафьев, Б. В. (۲۰۰۶).
Интонация. Методология
педагогики муз. образ.:
учебник для студентов вузов/
под ред. ЭБ Абдуллина ,
۹۴-۱۰۶٫

۱۱- برای مطالعه ی بیشتر در مورد سیر تطور مفهوم رک. منبع پی نوشت ۵٫



۱۲- Асафьев, Б. В. (۱۹۷۱). Музыкальная форма как процесс. Л.: Музыка, ۳۷۶ , ۱٫

۱۳- Smirnov, D. (2002). Marginalia
quasi una Fantasia: on the
Second Violin Sonata by Alfred
Schnittke. Tempo (New Series), (3)220, 2-10.

۱۴- Kholopova, V. N. (2012). The Category of “Musical Content” in the Music Theory Legacy of Yuri Nikolayevich Kholopov. Music Scholarship/Problemy Muzykal’noi Nauki, 11(2).

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

موسیقی شناسی فمنیستی (I)

در دوران معاصر بحث حقوق زنان در جوامع و پرداختن به ارزشهای زنان از جایگاه ویژه ای در می ان صاحب نظران و انسان شناسان برخوردار است. در طول تاریخ در راستای برابر سازی حقوق زنان و مردان تلاشهای بسیاری شده است. این تلاشها صرفا در زمینه حقوق اجتماعی و شغل و پوشش و… نبوده بلکه یکی از این شاخه ها برابری در زمینه هنر است. چیزی که امروزه در غرب همچنان با آن مواجه هستیم و آن استفاده ابزاری از زن برای جذب مخاطب در آثار هنریست، از نقاشی و مجسمه سازی تا سینما و موسیقی. بر خلاف تبلیغ سیستم های غربی در زمینه برابری جنسیتی زن و مرد در عمل مشاهده می کنیم که هیچ برابری حتی در صحبت های برخی فیلسوفان تاریخ غرب برای زن و مرد در نظر گرفته نشده و گاها حتی زن را عاری از نبوغ و شعور آفرینش اثر هنری می دانستند. بحث بسیار گسترده و طولانیست اما در این مقاله با استفاده از چند نوشتار مشهور در زمینه موسیقی شناسی سعی کردیم تا حدودی به این موضوع مهم در زمینه هنر و مخصوصا موسیقی بپردازیم.

کنسرت تریوی فلوت و پیانو اجرا می شود

فیروزه نوائی، نولوون بارگین و لیلا رمضان، در روز ششم شهریور در تالار رودکی ساعت ۲۰:۰۰ به روی صحنه می روند. در این کنسرت آثاری از یوهان سباستین باخ (Johann Sebastian Bach)، فردریش کولاو (Friedrich Kuhlau)، ثیوبالد بوم (Theobald Boehm)، ژاک ایبرت (Jacques Ibert)، فرانتس داپلر (Franz Doppler)، نادر مشایخی و جوزف دیشلر (Josef Dichler) اجرا می شود.

از روزهای گذشته…

همراه با موسیقی تا آخرین لحظه

همراه با موسیقی تا آخرین لحظه

فریدون ناصری رهبر دائم ارکستر سمفونیک تهران جمعه هفدهم تیر ماه در بیمارستان مدائن تهران درگذشت. وی در سال ۱۳۶۹ در مراسمی که به مناسبت بزرگداشت مرتضی حنانه رهبر و دوست دیرینه او، برگزار شده بود، برای اولین بار هدایت ارکستر سمفونیک تهران را به دست گرفت.
گفتگو با هوشنگ ظریف (II)

گفتگو با هوشنگ ظریف (II)

ظاهراً حدود یک سالی ارکستر تعطیل شد. بله به دلایلی تعطیل شد. بچه‌ها هم یکسری‌شان رفتند شهرستان. چند ماهی که گذشت آقای پایور به من زنگ زدند که بیا منزل بنشینیم و ساز بزنیم و کار کنیم. رفتم و تمریناتی را شروع کردیم. بعد به ایشان گفتم این قطعات به هر حال تنبک هم لازم…
ادامهٔ مطلب »
فراخوان مرکز موسیقی نهفت

فراخوان مرکز موسیقی نهفت

گروه نهفت در سال ۱۳۷۵ با اهداف آموزشی و فرهنگی تحت سرپرستی جهانشاه صارمی تأسیس شد. این گروه در مسیر تکاملی خود، طی دو دهه فعالیت، بدون هیچگونه بهره مندی مالی و معنوی از مراکز دولتی و غیر دولتی، با برگزاری بیش از ۷۰ کنسرت و تولید ۸ آلبوم صوتی و تصویری، توانسته است در به وجود آوردن زمینه های فعالیت، رشد و معرفی نسل جوان موسیقی گام های ارزشمندی بردارد. مرکز موسیقی نهفت جهت گسترش و تداوم اهداف فرهنگی، هنری و آموزشی خود و ایجاد زمینه‏ فعالیت‌های جدی و هنری هنرجویان، در حوزه‏ آموزش‌های گروه نوازی و تک نوازی در دو مقطع سنی نوجوان (الف و ب)، اقدام به جذب هنرجو می‌نماید.
بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (II)

بررسی تطبیقی سه نغمه‌نگاری مختلف ردیف میرزا عبدالله برای سنتور (II)

ردیف میرزا عبدالله حداقل در ۴۰ سال گذشته و پس از مطرح شدن «جنبش احیا»(۱) به همت نورعلی برومند و دیگر استادان موسیقی ایرانی که در آن سال‌ها هنوز در قید حیات بودند، یکی از مهم‌ترین روایت‌ها از کارگان موسیقی دستگاهی ایران و نیز نزدیک‌ترین بخش موسیقی شهری ما به آنچه امروزه آن را هنر جدی(۲) می‌نامیم بوده، که هنوز در دسترس قرار دارد.
Chansons یا ترانه های فرانسوی

Chansons یا ترانه های فرانسوی

تقریبا همه علاقمندان موسیقی در ایران با آثار چند خواننده، گروه یا نوازنده انگلیسی زبان آشنا هستند حتا اگر خواننده آن غیر انگلیسی زبان (لاتین، ایتالیایی یا اسپانیایی) باشد.
درویش خان در گذار تمدن (III)

درویش خان در گذار تمدن (III)

درویش خان با زخمه های دل انگیز تارش، چهره های بسیاری از جمله روح الله خالقی را شیفته ی موسیقی و نوای تار می کند و اغلب شاگردان خود را که دوره های عالی را نزد ایشان طی کرده بودند را با نشانی به شکل تبرزین (طلا، نقره و برنز) مورد تقدیر قرار می داد و آنان را با لقبِ دوستانه ی “یا پیر جان” مورد خطاب قرار می دهد.
سایه روشن تاریخ موسیقی ما (VIII)

سایه روشن تاریخ موسیقی ما (VIII)

یکی از محققین در زمینه‌های نظری موسیقی در بخش‌هایی از کتاب‌اش این دو نگاه را به گونه‌ای دیگر تقسیم‌بندی می‌کند وی به تاریخ موسیقی و موسیقی‌شناسی تاریخی اشاره می‌کند (حجاریان ۱۳۸۶) و مقصود وی از دومی مطالعاتی است که با روش‌های (قوم) موسیقی‌شناسانه موضوعات تاریخی را موشکافانه مورد بررسی قرار دهد یا به عکس موضوعات (قوم) موسیقی‌شناسانه در برشی تاریخی تجزیه و تحلیل شود. به هر حال چه تعبیر وی را بپذیریم و چه تعبیری که در این مقاله آمده موضوع فرقی نخواهد کرد. در هر دو، نکته‌ی اصلی عمق و روش برخورد با مسائل تاریخی است.
“گفتگو” اثری از پایور

“گفتگو” اثری از پایور

اصلاح سنتور نوازی معاصر چند سال پیش با اجرای دو اثر از اردوان کامکار به نامهای “دریا” و پس از آن “برفراز باد” دوباره سرزبانها افتاد. این دو اثر اردوان کامکار به همراه کنسرتو سنتور او که بهمراه برادرش هوشنگ کامکار، ساخته شده بود، در جامعه موسیقی مورد استقبال قرار گرفت و جایگاهی هم تراز با آثار برجسته قبلی در این سبک بدست آورد. اینجا نگاهی می اندازیم به اولین آثاری که در این زمینه تصنیف شد. اولین آثاری که(با تکنیک سنتور نوازی) در این زمینه تصنیف شد ساخته هنرمند بلند پایه موسیقی ایرانی و پدر سنتور نوازی کلاسیک ایران، فرامرز پایور بود .
منتشری: هیچ ارگانی از ما حمایت نکردند

منتشری: هیچ ارگانی از ما حمایت نکردند

می گفت که من مجبور شدم که در مراسم ختم بخوانم. وقتی به خانه رفتم، آن قدر دیر شده بود که روحانی ای قرار بود عقد را بخواند در حال رفتن بود. من کمی پول به او دادم و خلاصه عقد خوانده شد. حالا شما با وجود این مسائل پیش آمده چه‌حرفی برای گفتن دارید؟ گفت که کدام ارگان از من حمایت کرد [در حالی که اوضاع من طوری بود که] یک نهار خوب نمی توانستم بخورم. من مجبور شدم که آن آهنگ ها را بخوانم. من در “گلها” زیاد خواندم ولی یک منزل مسکونی نداشتم سپس آهنگ “نیّر” خواندم و یک خانه خریدم.
روایت های دیگری از سیستم دستگاهی

روایت های دیگری از سیستم دستگاهی

ردیف متداول کنونی موسیقی دستگاهی ایران، میراثی ارزشمند و یادگار خاندان فراهانی می‌باشد. شاید اگر میرزاعبدالله و آقاحسینقلی با سخاوت و همت مثال‌زدنی شاگردانِ فراوان، سرشناس و نام آشنای این موسیقی را پرورش نمی‌دادند و اندوخته‌های ارزشمند خود را به ایشان منتقل نمی‌کردند، امروزه از این گنجینه ارزشمند بی بهره بودیم. همچنین در اواسط قرن سیزدهم هجری شمسی (اوایل قرن بیستم میلادی) {همزمان با ورود تکنولوژی های جدید و سرعت زیاد تغییرات در زمینه‌های مختلف}، رپرتوار موسیقی دستگاهی و کلاسیک ایران تدوین یافته و در قالب مجموعه‌ای تحت عنوان ردیف شکل می‌گیرد (اسعدی ۱۳۸۰ :۷۱) که این فرآیند خلاقانه، موسیقی دستگاهی ایران را از گزند هجمه‌های فرهنگی و تغییرات سریع ماهیتی مصون نگه داشت. بنابراین نقش بنیادین و تاثیرگذار خاندان فراهانی در موسیقی دستگاهی ایران پوشیده نیست و هنر ایران زمین وام‌دار ایشان می‌باشد.