پنجره ای موسیقی شناسانه به موسیقی آوانگارد (V)

روشن است که دشواری دوچندان می شود زیرا گونهای بسیار خاص از چیزی پیش روی ما است که نوع عامش هم چندان برایمان شناخته شده نبوده است. حال برای آن که کمی موضوع ملموس تر شود تحلیل یک فراز کوتاه اما مهم کتاب راهگشا است: «محتوای اینتناسیونی سری پیچیده و متنوع است. بررسی آن از لحاظ علمی بهتر است به چند مرحله تقسیم شود. مرحله ی ابتدایی، آشنایی با آن ویژگیهای اینتناسیونی ای است که در سطح قرار دارند و مستقیما با گوش درک می شوند. روشهای مهم تحلیل عبارت اند از: ۱- شنیدن اینتناسیون ها به صورت گروهی […] یکی از عمده ترین کارکردهای ساختاری سری، برآورده کردن تمام بافت (هم از لحاظ افقی، هم از لحاظ عمودی، هم در بعد مختلط) با یک ماتریال اینتناسیونی واحد است.

[…] اما سری-تنها، فقط «محصول نیم ساخته» است، ماتریالی اینتناسیونی و صوتی که هنوز لازم است. با استفاده از آن بافت موسیقایی زنده و بیانگر را «ساخت».» (ص ۳۱-۳۲۸) پرسش اساسی اکنون این است؛ به راستی این فرازها چه معنای دقیقی دارند؟ بدون دانستن معنای واژهی کلیدی اینتناسیون چگونه می توان به منظور نویسنده پی برد؟ ممکن است بی اندیشیم این موضوع در مورد هر واژه ی تخصصی دیگری هم پیش می آید، درست است اما در اینجا بحث از یک مفهوم تاریخدار است.

«اینتناسیون» یا ترجمه ی تحت اللفظی فارسی‌اش «لحن» در حقیقت برگردان «اینتوناتسیا»ی ( интонация) روسی است، ترمی موسیقی شناختی که ابتدا در نوشته های آسافیف پدیدار شد و سپس دگرگونی پذیرفت (۱۰) و کارکردهای پیچیده و چندجانبه ای پیدا کرد (۱۱). با این وصف، با توجه به این که هر فروکاست ساده انگارانه ای از اینتناسیون به معنای عمومی لحن یا بدتر از آن، معنای موسیقی شناختی ایرانیاش (تقریبا نزدیک به ملودی) یا حتا کاربردهای آن در تئوری سنتی موسیقی و موسیقی شناسی انگلیسی زبان، ما را از مقصود اصلی نویسندگان کتاب دورتر می سازد، چگونه باید مفهوم متن را به درستی فهمید؟

نمونه ی نسبتا طولانی دیگری عمق دشواری را بیش از پیش روشن می کند: «[…] هرگونه تکنیک کمپوزیسیون عملا نقشی عظیم و از بسیاری جهات تعیین کننده هم برای ماتریال موسیقایی (و اینتناسیون مرتبط با آن) و هم برای فرم در کل (و نتیجتا برای ایده ی کلی موسیقی نیز) برخوردار است. […] درباره ی اهمیت ماتریال (و مقولات مرتبط به آن) برای فرم موسیقایی، هرچه بگوییم مبالغه نکرده ایم. بیهوده نیست که تقریبا هر آهنگسازی که فرآیند اثر را تحلیل می کند در مورد ارتباط متقابل ماتریال و فرم سخن می گوید. اما مسلما فرم موسیقایی به «جزء مادی»اش ختم نمی شود و کاملا منطقی است که در کمپوزیسیون، علاوه بر ماتریال در نوع خودش، به طور سنتی دو جنبه تفکیک می شوند: ۱- فرآیند و ۲- طرح ساختاری […] (یا، به گفته ی آسافیف، فرم به مثابه ی «فرآیند» و فرم به مثابه ی «تبلور»).

[…] هرگونه فرم موسیقایی، ضمن این که فقط در «صف آرایی» زمانی خود در برابر شنونده (یعنی فرآیند) واقعا موجودیت دارد، دارای یک «باقیمانده ی موثر» ضروری هم هست که پس از واقعه […] مانند یک ساختمان با ویژگیهای معین (یعنی طرح ساختاری) در ذهن شنونده ثبت می شود. […] و به این ترتیب، مقایسه ی فرم های سنتی و جدید در این دو جنبه که اهمیتشان کمتر از «بعد مادی» نیست، امکان کنونی تفاوت عمیق و می توان گفت مفهومی آنها را تایید می کند.» (ص ۸۶-۲۸۵). مشخص نیست بدون اطلاع از نگاه ویژه ی موسیقی شناسی شوروی به مساله ی فرم و محتوا که ابتدا در کار دوران ساز آسافیف «فرم همچون فرآیند» (۱۲) شکل یافت و بر بستری از اندیشه ی مارکسیستی جدایی فرم از محتوا را در درک موسیقی شناختی شوروی های تثبیت کرد (۱۳) و همچنین بدون آگاهی از نظرات ویژه ی خولوپوف در مورد محتوا (۱۴)، چگونه می توان این فرازها را فهمید؟

شرایط هنگامی بدتر می شود که بدانیم همین مفهوم‌سازیها، تبیین ها و تعریف ها، دستمایه و شالوده ی تقسیم بندی کتاب را تشکیل می دهند، اینچنین، روشن می شود که چرا گاهی دسته بندی مقولات در فصلهای مختلف گنگ و مبهم است.

پی نوشت
۱۰- Корниенко, О. С. МУЗЫКАЛЬНО-ТЕОРЕТИЧЕСКАЯ СУЩНОСТЬ ПОНЯТИЯ «ИНТОНАЦИЯ». научных и творческих работ студентов и магистрантов факультета искусств и дизайна, ۲٫
دو منبع زیر نمایی از تغییرات مفهوم اینتناتسیا در تفکر آسافیف در اختیار می گذارند.

Асафьев, Б. В. (۱۹۶۵).
Речевая интонация. Музыка.
Асафьев, Б. В. (۲۰۰۶).
Интонация. Методология
педагогики муз. образ.:
учебник для студентов вузов/
под ред. ЭБ Абдуллина ,
۹۴-۱۰۶٫

۱۱- برای مطالعه ی بیشتر در مورد سیر تطور مفهوم رک. منبع پی نوشت ۵٫



۱۲- Асафьев, Б. В. (۱۹۷۱). Музыкальная форма как процесс. Л.: Музыка, ۳۷۶ , ۱٫

۱۳- Smirnov, D. (2002). Marginalia
quasi una Fantasia: on the
Second Violin Sonata by Alfred
Schnittke. Tempo (New Series), (3)220, 2-10.

۱۴- Kholopova, V. N. (2012). The Category of “Musical Content” in the Music Theory Legacy of Yuri Nikolayevich Kholopov. Music Scholarship/Problemy Muzykal’noi Nauki, 11(2).

ارسال دیدگاه

رایانامهٔ شما نمایش داده نخواهد شد.

مروری بر آلبوم «ایوارگاه»

وحید طهرانی آزاد با ایوارگاهش نشان می‌دهد که امروز، برخلاف تصور درونی‌شده‌ی عمومی، می‌توان بدون عملیات محیرالعقول و شعبده ساز درخور زد و گوشی یافت. اگر از چهار دونوازی کوتاه سنتور و ویلن (پرنای ۱ تا ۴)، با همه‌ی کمیابیِ خودِ ترکیب و نگاه متفاوت به سبک و سیاق خط ویلن، موقتا چشم بپوشیم هیچ چیز عجیب و غریبی در ایوارگاه نمی‌یابیم. آنچه در ایوارگاه به گوش می‌رسد غریبه که نه، اما شخصی است.

فرایند خم کردن زه وارها و اتصال آن به ساختمان کلافها در ویولن (I)

محتوای این مقاله بخشی از دروس ارائه شده در شهریورماه ۱۳۹۷ در کارگاه رضا ضیائی (RZW) توسط رضا ضیائی است که فرشاد شالپوش آن را گردآوری و تدوین کرده و امیر خمسه ویراستاری آن را بر عهده گرفته است. متن کامل و دیگر مقالات مرتبط در آرشیو کارگاه موجود است.

از روزهای گذشته…

تکنیک نوازندگی بی مانند

تکنیک نوازندگی بی مانند

در ادامه مطلب قبل راجع به Wes Montgomery امروز به بررسی سبک کاری او در گیتار می پردازیم. از آنجایی که وس گیتار را بدون معلم و با استعداد خود شروع کرد نوازندگی او نحوه ای کاملا” خاص و یگانه داشت بگونه ای که همواره رقیبان خود در گیتار را شگفت زده میکرد.
گفت و گو با لانگ لانگ، نوازنده پیانو (I)

گفت و گو با لانگ لانگ، نوازنده پیانو (I)

چرت کوتاهی زد، چون تازه از برلین به زاراگوزا رسیده بود؛یک پرواز دو ساعته تا بارسلونا بعد هم سه ساعت رانندگی. می خواست در سالن جدید و نورانی آن شهر دو ساعت کنسرت بدهد. با خوشرویی پذیرفت بیشتر زمان کوتاه اقامت خود در آن شهر آرام اسپانیایی را با من بگذراند.لانگ لانگ با آن کت چرم گران قیمت،شلوار جین و مدل موی مد روزش بیشتر به تکخوان گروه موسیقی پسربچه ها شباهت داشت تا ثروتمندترین و پرکارترین پیانیست جهان.
قلب رازگوی شوپن

قلب رازگوی شوپن

ادگار آلن پو استاد نوشتن داستان های ترسناک و وابسته به مرگ بود. داستان کوتاه او با نام «قلب رازگو» یک داستان کلاسیک گوتیک است که ریشه در گناه و ترس دارد. داستان از این قرار است که تصور قلب از جا در آمده و پر تپش مقتول ذهن قاتل را تسخیر می کند. آثار پیانویی شوپن که یکی از برجسته ترین آهنگسازان دوره گوتیک است بسیار روح نوازند؛ اما یک قرن است که اتفاقات پس از مرگش ذهن دانشمندان را درگیر کرده است و ارزش این را دارد که اساس نوشتن داستان های ترسناک شود. دانشمندان در لهستان اکنون ادعا می کنند که علت مرگ شوپن را یافته اند. اما سوال اینجاست که بر اساس کدام شواهد؟ پاسخ چیزی نیست جز «قلب رازگوی شوپن».
سوزانا باکا، وزیر جدید فرهنگ پرو!

سوزانا باکا، وزیر جدید فرهنگ پرو!

سوزانا باکا خواننده آفریقایی-پرویایی فولکلور در کابینه جدید پوپولیستی رئیس جمهور الانتا هومالا که هفته پیش آغاز به کار کرد به وزارت فرهنگ کشور پرو گماشته شد. باکا که توانست با سی دی “Lamento Negro” خود جایزه گرمی لاتین را در سال ۲۰۰۲ از آن خود کند، اولین پرویایی سیاه پوست است که از زمان استقلال این کشور از اسپانیا در سال ۱۸۲۱ وزیر کابینه شده است. باکا همچنین نمونه دیگری از یک شخصیت آمریکای جنوبی است که در گرایش اخیر این کشورها به درگیر کردن هنرمندان در سیاست های فرهنگی دولت مسئولیتی را پذیرفته است.
درباره موسیقی رایانه ای و سمپل (II)

درباره موسیقی رایانه ای و سمپل (II)

چند سالیست که در ایران نیز هنرجویان و آهنگسازان حوزه موسیقی فیلم و… از نرم افزارها و بانک های “VST” مختلف استفاده می کنند و بخشی از آثار را با استفاده از چنین امکاناتی خلق می کنند. اما متاسفانه عده ای دیگر از آهنگسازان و منتقدین نسبت به هر گونه تغییر تکنولوژیک واکنش منفی نشان داده و بدون در نظرگرفتن تمایز و تفاوت هویتی موسیقی دیجیتال و موسیقی آکوستیک، موضع گرفته و به طور کلی چنین کارهایی را مردود و از دایره اثر هنری خارج دانسته و هیچگونه ارزش زیباشناختی برای موسیقی منتج از شیوه آهنگسازی دیجیتال و کامپیوتری به خصوص در حوزه موسیقی ارکسترال و کلاسیک قائل نیستند.
نوشته ای از جان ویلیامز برای آندرس سگوویا

نوشته ای از جان ویلیامز برای آندرس سگوویا

جان ویلیامز در بیوگرافی جدیدش اظهار کرده که معلم سابقش شاگردانش را مجبور به تقلید از استایل خود می کرده و از نظر موسیقیایی دچار تکبر بوده است. آوازۀ آندرس سگوویا بیست و پنج سال پس از مرگ او توسط شاگرد مطرحش جان ویلیامز به چالش کشیده شده است. اعتراض ویلیامز به فخر فروشی “موسیقیایی” و “اجتماعی” سگوویا است که باعث از بین رفتن خلاقیت شاگردانش می شده است.
ویولون گوارنری ویوتام (I)

ویولون گوارنری ویوتام (I)

قیمت درخواستی، ویولون گوارنری ویوتام را به گران ترین ویولون دنیا تبدیل می کند. این ویولون که در سال ۱۷۴۱ توسط گوارنری دل جزو ساخته شده است اکنون توسط شرکت بین و فوشی در شیکاگو، به این امید که قیمت آن تا ۱۸ میلیون دلار (۱۲ میلیون پوند) برسد، به فروش می رود. در دنیای ویولون های قدیمی، ویولون های استرادیواری به بهترین معروفند. اما بسیاری از ویولون شناسان و نوازندگان، اوج ویولون سازی را در ویولون های ساخته شده در شهر کرمونای ایتالیا به دست گوارنری دل جزو می دانند.
تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (II)

تئوری اطلاعات، ترمودینامیک و موسیقی (II)

در قسمت قبل دیدیم که چگونه اطلاعات، گرما، الکتریسیته (در اصل هر وجودی که توانایی جریان داشتن داشته باشه) همواره از قطبی که پتانسیل بیشتر دارد به سمت قطبی که پتانسیل کمتر دارد جاری میشود، قوانین ریاضی و فیزیکی زیادی وجود دارد که این مطلب را تائید میکند.
گفتگو با آرش محافظ (V)

گفتگو با آرش محافظ (V)

فقط با این ایده که یک ریتم بگیرم و فرمی داشته باشم، ردیف را به زور می‌خواهید در آن قالب ببرید و چیز جالبی نمی‌شود و نمونه‌هایی هم داریم. اول باید در آن سبک رفت و زد. همه‌ی آهنگسازان بزرگ دنیا آهنگسازی‌های پیش از خود را بلد بودند و درونی‌اش کرده بودند و حالا باید ساختارشکنی می‌کردند و در ارکستراسیون ابتکار می‌کردند. باید کار قبل از خود را بشناسید. باید ردیف را خوب شناخت و در گوشه‌ای از ذهن قرار داد و اینها را هم شناخت و بعد از مدتی که احساس کردید به‌خوبی مسلط شدید، مقاله‌ها را هم حتما بخوانید و شروع کنید. خوشبختانه با تمام نقاط ضعفی که در جامعه هست، به نسبت موسیقی آذربایجان و تاجیکستان، موسیقی ایرانی درحال یک رنسانس است. یکسری فهمیده‌اند و درحال تلاش هستند. هنوز در باکو و آذربایجان این نیست و مثل دهه ۶۰ ایران است. هر کنسرتی در باکو بروید که مقام ماهور باشد می‌دانید چه تصنیفی می‌خواهند بخوانند و بزنند.
رحمتی: روی وزیری و صبا کار می کنم

رحمتی: روی وزیری و صبا کار می کنم

تحصیل در دوره ی کارشناسی ارشد به لحاظ پژوهشی برای من دوره ی پرباری بود. در این دو سال علاوه بر پی ریزی و فراهم نمودن زمینه ی مناسب برای انجام دو پروژه ی مهم، چند پروژه ی تحقیقی، پژوهش میدانی و ترجمه را تقریبا به طور کامل انجام دادم. یکی از مهمترین آنها که دردسرهای فراوانی هم به همراه داشت، یک تحقیق میدانی-کتابخانه ای توامان بود با عنوان: «از کافه تا سفره خانه: بررسی روند تغییرات در بستر سیاست های فرهنگی». بخش گزارش پژوهش میدانی این پروژه، در دوره ی پنجم و در بخش مقالات علمی_پژوهشی جشنواره ی سایت ها و وبلاگ های موسیقی ایران (که محملی برای ارائه ی پژوهش های جدی موسیقایی بوده و در نوع خود دارای اعتبار است)، برگزیده شده و مورد تقدیر قرار گرفت.